Η ανάγκη είναι η μητέρα της εφεύρεσης

από τον Pierluigi Fagan - 3 Νοεμβρίου 2026

Πηγή: Πιερλουίτζι Φάγκαν

Στο τέλος του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, οι Ηνωμένες Πολιτείες συγκέντρωσαν το πρακτικό και θεωρητικό έργο του Άλαν Τούρινγκ και άλλων και κατασκεύασαν τον πρώτο υπολογιστή, τον ENIAC (1946). Όλα προήλθαν από το τεχνο-επιστημονικό-στρατιωτικό σύμπλεγμα, με το τελευταίο να λειτουργεί ως χρηματοοικονομικός θερμοκοιτίδα για πολλά δαπανηρά και μακροχρόνια αναπτυξιακά έργα.

 Δεδομένης της συστημικής ενότητας αυτού του συμπλέγματος, μέσω της μετάδοσης των εσωτερικών του συνιστωσών, αναδύθηκαν επίσης η θεωρία της πληροφορίας και η κυβερνητική, η οποία προέκυψε και πάλι από μελέτες σχετικά με το βρετανικό σύστημα ραντάρ-πυραύλων που απέτυχε να καταρρίψει τους V-2, τουλάχιστον πριν οι Αμερικανοί δανείσουν στους Βρετανούς έναν από τον δικό τους φυσικό-μαθηματικό που ανακάλυψε βρόχους ανάδρασης. Και οι δύο θεωρίες επισημοποιήθηκαν το 1948.
Το 1956, μια ομάδα κυβερνητικών που αναζητούσαν χρηματοδότηση διοργάνωσε ένα συνέδριο στο οποίο προσκάλεσαν τον στρατό. Για να τους διεγείρουν και να τους κάνουν να κατανοήσουν τις δελεαστικές δυνατότητες του έργου τους, παρουσίασαν αυτό που, με την ομολογουμένως αδίστακτη δημοσιότητά τους, ονόμασαν Τεχνητή Νοημοσύνη - AI.

 
Όλα αυτά συνέπεσαν με τη γέννηση και την ανάπτυξη του Διαδικτύου, ενός δικτύου δικτύων που επίσημα συνέδεε πανεπιστήμια και, ανεπίσημα, αμερικανικές στρατιωτικές βάσεις σε όλο τον κόσμο. Για τον τομέα της ψηφιακής πληροφορίας, το Διαδίκτυο είναι αυτό που ήταν ο σιδηρόδρομος για τη Βιομηχανική Επανάσταση. Έβαλε σε εφαρμογή την ατμομηχανή σε ατμομηχανές (και πλοία) και έθεσε τις γραμμές - δίκτυα χωρίς τα οποία τα αγαθά δεν μπορούν να ταξιδέψουν. Το Διαδίκτυο έθεσε σε εφαρμογή την ανάπτυξη υπολογιστών και έθεσε τις γραμμές χωρίς τις οποίες οι πληροφορίες δεν μπορούν να ταξιδέψουν.

 
Το 1971, οι ΗΠΑ λάνσαραν τον δείκτη μετοχών τεχνολογίας NASDAQ, το πρώτο και μοναδικό παράδειγμα στον κόσμο ενός τιμοκαταλόγου που προέβλεπε την αγορά του. Στην πραγματικότητα, ήταν απλώς ένα ηλεκτρονικό χρηματιστήριο, και η αγορά και πώληση μετοχών εταιρειών που σιγά σιγά θα εισήχθησαν στο χρηματιστήριο θα γινόταν μέσω τηλεφώνου μέχρι το 1987, για δεκαέξι χρόνια. Μετά από αυτό, ο τομέας υπέμεινε μια μακρά περίοδο υποσχέσεων και απογοητεύσεων, γνωστή στον κλάδο ως «χειμώνες τεχνητής νοημοσύνης».

 
Άλλωστε, η απελευθέρωση φανταστικών υποσχέσεων (οι οποίες παρόλα αυτά διαμορφώνουν τη φαντασία) που εκμεταλλεύονταν την πείνα για δυνατότητες στις οικονομικές, χρηματοπιστωτικές και πολιτικές εξουσίας αγορές ήταν απαραίτητη προϋπόθεση όταν οι κυβερνητικοί στο συνέδριο του 1956 υποσχέθηκαν ότι σε μερικούς μήνες, το ανθρώπινο μυαλό θα ήταν λίγο πολύ αναπαραγώγιμο.

 
Για να δούμε κάτι πιο συγκεκριμένο, θα πρέπει να περιμένουμε τη διεπαφή WWW που δημιουργήθηκε στο CERN στη Γενεύη, και στη συνέχεια την Netscape το 1994 (εκείνη την εποχή, το Διαδίκτυο συνέδεε λιγότερο από το 1% του πληθυσμού), την πρώτη μηχανή αναζήτησης. Η πώλησή της θα αύξανε το κεφάλαιο, ο ιδρυτής της θα γινόταν όχι μόνο ένας από τους κορυφαίους επενδυτές επιχειρηματικών κεφαλαίων του τομέα και ένας από τους κύριους δωρητές του Τραμπ. Θα ήταν επίσης ο κορυφαίος θεωρητικός του αστερισμού TESCREAL, ο οποίος συστηματοποιεί τον μετανθρωπισμό με τη συνοδευτική του αθανασία, μια παιδική πίστη στην τεχνολογική πρόοδο, μια άλλη πίστη στον κανόνα ότι η αυξανόμενη ποσότητα παράγει πάντα νέες ιδιότητες, την ανάγκη να αποικίσουμε άλλους κόσμους (κάτι που μας απαλλάσσει από το να ανησυχούμε για τους δικούς μας) και το μακροπρόθεσμο όραμα που υπαγορεύει ότι, αφού οι υποσχέσεις τείνουν να μην πραγματοποιούνται, με πίστη πρέπει να παραμένουμε αισιόδοξοι και να επιμένουμε στο «μετά». Δεν είναι τυχαίο ότι όλες αυτές οι εκκλήσεις στην πίστη έχουν μια θρησκευτική χροιά που τροφοδοτεί τον μεσσιανικό τους ζήλο, παρόλο που οι οπαδοί τους ισχυρίζονται ότι ο ορθολογισμός τους βασίζεται σε Μπεϋζιανές και στατιστικές αρχές.

 
Το 2001, η πρώτη ψηφιακή φούσκα έσκασε. Πάρα πολύ κεφάλαιο, που αναζητούσε άπληστα βραχυπρόθεσμη ανάπτυξη, είχε συναντήσει ένα σύννεφο από εκθαμβωτικές υποσχέσεις νεοσύστατων επιχειρήσεων - μια άλλη περίπτωση ενός βρόχου ανατροφοδότησης στον οποίο οι προσδοκίες τροφοδοτούν υποσχέσεις, οι οποίες τροφοδοτούν προσδοκίες. Ο βρόχος ανοδικά κινείται μέχρι το απίστευτο να ξεπεράσει το αδύνατο και να καταρρεύσει. Μετά ξεκινάει ξανά.

Έτσι συνεχίζεται σήμερα, με τις απίστευτες κεφαλαιοποιήσεις των Big Tech και την αναμονή να ενταχθούν στην ομάδα δύο νέοι πιθανοί πρωταθλητές, η Opeer AI και η Anthropic. Ως συνήθως, εκτός από την Nvidia, η οποία παράγει πράγματα (τσιπ), όλοι οι άλλοι δεν έχουν καθαρό κέρδος, αλλά η ομορφιά των στοιχημάτων είναι ότι λαμβάνουν υπόψη τις προσδοκίες και τις επιθυμίες, όχι την πραγματικότητα. Συγκεκριμένα, το πιο κραυγαλέο ελάττωμα είναι η έννοια του χρόνου.
Το σημείο εκφράζεται καλά στο έργο δύο ακαδημαϊκών του Πρίνστον, εξαιρετικά γνώστες των λεπτομερειών που αποτελούν το ψηφιακό φαινόμενο και επομένως δεν είναι ιδεολογικοί ή επικριτικοί ως προς την τιμή ανά λίβρα ή a priori. Οι δύο υπενθυμίζουν ότι η πρόοδος που τροφοδοτείται από την τεχνολογική ανάπτυξη χρειάζεται δεκαετίες για να επιβληθεί σημαντικά, δεδομένου ότι η σύνθετη πραγματικότητα δημιουργεί τριβές.

 
Υπάρχει μια αρχική απώλεια έντασης όταν μεταβαίνουμε από την εφεύρεση στην καινοτομία και την συγκεκριμένη εφαρμογή. Από τις μεταφράσεις στην αναγνώριση προσώπου, από τα αυτοοδηγούμενα αυτοκίνητα στα λάθη που αποκαλούν «παραισθήσεις» των LLM, από τα οικιακά ρομπότ στην πραγματική ανθρωπομορφοποίησή τους, και ούτω καθεξής, υπάρχει πάντα μια απώλεια μεταξύ της ιδέας του να μπορείς να κάνεις κάτι και του να το κάνεις πραγματικά. 

Από αυτή την άποψη, αξίζει να θυμόμαστε ότι εκτός από τους πολιτικούς, το στρατιωτικό προσωπικό και τους χρηματοδότες που χρησιμεύουν ως το πρώτο κοινό των ενθουσιωδών πιστών στις καταπληκτικές υποσχέσεις, οι ίδιες οι υποσχέσεις προέρχονται από ένα τρίγωνο εμπειρογνωμοσύνης που αποτελείται από μαθηματικούς, μηχανικούς και γνωσιακούς-συμπεριφορικούς ψυχολόγους.

 Υποτίθεται ότι αναπαράγουν το ανθρώπινο μυαλό, το οποίο είναι μια απόφυση του εγκεφάλου, ένα σωματικό όργανο, αλλά δεν αισθάνονται την ανάγκη να συμβουλευτούν βιολόγους. Είναι λίγο σαν να γυρίζεις μια ταινία με έναν τυφλό σκηνοθέτη.

Μετά από αυτό, ακόμα κι αν έχεις κάνει την καινοτόμο δουλειά σου, πρέπει να αντιμετωπίσεις την υιοθέτηση. Τέλος, μετά την επιτυχή υιοθέτηση σε μερικές περιορισμένες περιπτώσεις, έρχεται η διάχυση. Αυτές οι δύο διαδικασίες είναι που παρατείνουν τα χρονικά πλαίσια του φαινομένου, επειδή προϋποθέτουν ανθρώπινη και κοινωνική, οργανωτική και πολιτιστική προσαρμογή, καθώς και ένα εξαιρετικά ποικίλο φάσμα εφαρμογών.
Με λίγα λόγια, ο ηλεκτρισμός, η μηχανή εσωτερικής καύσης, το πόσιμο νερό και η αποχέτευση, τα χημικά και οι σύγχρονες επικοινωνίες χρειάστηκαν δεκαετίες και δεκαετίες για να μεταμορφώσουν τις αγορές, τις συμπεριφορές, τις συνήθειες, την εργασία, τις εμπορικές επιχειρήσεις και την κοινωνία στο σύνολό της. Αυτό συμβαίνει επειδή η διαδικασία εφεύρεσης-καινοτομίας-υιοθέτησης-διάχυσης ξεκινά από την πλευρά της προσφοράς αλλά επεκτείνεται στην πλευρά της ζήτησης, η οποία είναι γεμάτη με αναπόφευκτες τριβές - την τριβή της πραγματικότητας και της πολύπλοκης δομής της.

 
Η ταχύτητα με την οποία βελτιώνονται οι τεχνολογικές δυνατότητες (εφευρέσεις) δεν συμπίπτει με την ταχύτητα με την οποία η κοινωνία τις ενσωματώνει. Η διάχυση εξαρτάται από τους χρόνους προσαρμογής της ανθρώπινης συμπεριφοράς, των οργανισμών και των συνηθειών. Αυτή η διαδικασία ανατροφοδοτεί επίσης τις ίδιες τις καινοτομίες και συχνά απαιτεί νέες εφευρέσεις, προκαλώντας νέες εκφράσεις της αγοράς, όπως συμβαίνει με το ανοιχτό κώδικα, το ανοιχτό βάρος, τα SLM, τα στενά μοντέλα μάθησης που περιορίζονται σε συγκεκριμένες δεξιότητες πεδίου, την Τεχνητή Νοημοσύνη που αλλάζει όχι μόνο στα ερευνητικά κέντρα αλλά και στην ευρεία υιοθέτησή της, την τριβή υλικών που αντιμετωπίζει η ορμή της «κλιμακούμενης θρησκείας» - δηλαδή, ολοένα και μεγαλύτερα, εντροπικά, ρυπογόνα κέντρα δεδομένων, και ούτω καθεξής. Μια πύκνωση των καταστροφών ασφαλείας (η ασφάλεια είναι ένα άλυτο πρόβλημα), ηθική, πολιτική, οικολογική, πολιτιστική και εργασιακή αντίσταση, ρυθμιστική αντίσταση και βραδύτητα, υπερβολική συγκέντρωση εξουσίας, ανισότητες (ήδη έντονες από δεκαετίες νεοφιλελευθερισμού), εκφυλισμός της χρήσης (chatbots, συστήματα όπλων) και πολλά άλλα.

 
Ο Acemoglu (Βραβείο Νόμπελ Οικονομικών 2024) σημείωσε επίσης ότι μεταξύ της καταστροφολογίας και του μαγικού επαναστατικού ουτοπισμού βρίσκεται η τριβή της πραγματικότητας. Επιπλέον, όχι η αφήγηση της πραγματικότητας, αλλά η συγκεκριμένη μέτρησή της (κέρδη, απασχόληση, παραγωγικότητα κ.λπ.). 

Είναι περίεργο πώς αυτή η λεγόμενη «οικονομία δεδομένων» δεν βασίζεται τόσο καλά στα πραγματικά δεδομένα του οικονομικού όγκου που παράγει στην πραγματικότητα. Αλλά επεσήμανε επίσης ότι, δεδομένου ότι οι καινοτομίες μπορούν να οδηγήσουν σε κοινωνικές επιπτώσεις που προκαλούν αναταραχή, μπορούν να παρουσιαστούν στις κυβερνήσεις ως εργαλεία καταστολής σε μια σπείρα προς τον αυταρχισμό.
Εν ολίγοις, ολόκληρο το ψηφιακό φαινόμενο μπορεί να πλαισιωθεί χονδρικά υπό το φως μιας μελέτης που δημοσίευσε η Deutsche Bank πέρυσι. Φαίνεται ότι χωρίς τις επενδύσεις που ακολουθούν τις υποσχέσεις της πολύπλοκης και αχαλίνωτης αφήγησης υψηλής τεχνολογίας, που περιβάλλεται από παράλογη πίστη, η οικονομία των ΗΠΑ τεχνικά θα βρισκόταν σε ύφεση.

 
Αυτό το τελευταίο γεγονός θα πρέπει να καταστήσει σαφές ότι όλη η διαφημιστική εκστρατεία, που τροφοδοτείται από δημόσιες δηλώσεις πανδοχέων που πρέπει να πουλήσουν το δικό τους κρασί, υποστηριζόμενοι από καθηγητές και δημοσιογράφους, χρηματοδοτούμενοι από καπιταλιστές που καθοδηγούνται από αδηφάγο βραχυπρόθεσμο εγωισμό, προστατευόμενοι από πολιτική εξουσία που περιλαμβάνει επίσης νομική, στρατιωτική και γεωπολιτική εξουσία, δεν είναι πιθανότητα, αλλά απόλυτη αναγκαιότητα.

 
Είναι επιτακτική ανάγκη να παραμείνουμε η κορυφαία, αδιαμφισβήτητη παγκόσμια δύναμη που έχει οδηγήσει το αμερικανικό σύστημα να σχεδιάσει τη γέννηση και την ανάπτυξη του πληροφοριο-ψηφιακού φαινομένου τα τελευταία εβδομήντα χρόνια. Μέχρι σήμερα, όπου οι απαγορεύσεις, οι περιορισμοί και οι δασμοί στο εμπόριο με την Κίνα, η «Pax Silica», η πλήρης απορρύθμιση, η αναζήτηση ενέργειας για το μέλλον (Βενεζουέλα, Ιράν) και η αναζήτηση κρύου για τα νέα «εργοστάσια δεδομένων» (Γροιλανδία και, στο μέλλον, το διάστημα) καταδεικνύουν ξεκάθαρα πώς το πληροφοριο-ψηφιακό φαινόμενο πρέπει να θεωρείται πραγματικό «εθνικό συμφέρον», ανεξάρτητα από την πραγματική οικονομική του αξία.

Το ψηφιακό φαινόμενο έχει σχεδιαστεί, επιθυμητηθεί, επιβληθεί, διατηρηθεί ζωντανό και υπερβληθεί επανειλημμένα, ως μια αμερικανική προσπάθεια να δώσει στο συνολικό του σύστημα λίγο περισσότερο μέλλον. Σίγουρα θα έχει μέλλον, αλλά προσέξτε να το φανταστείτε ως κάτι κοντινό και απαλλαγμένο από σημαντικές τριβές που διαφορετικά θα άλλαζαν τη μορφή και την ουσία του.

ΠΗΓΗ:https://www-ariannaeditrice-it.translate.goog/articoli/la-necessita-e-la-madre-dell-invenzione?_x_tr_sl=it&_x_tr_tl=el&_x_tr_hl=el&_x_tr_pto=wapp
Ανάρτηση από:geromorias.blogspot.com