την
Φεβρουαρίου 04, 2026
Προσωποποίηση της σοφίας. Άγαλμα στην Έφεσο.
Καθ. Πέτρος Π. Γρουμπός. Ομότιμος καθηγητής, Πανεπιστήμιο Πατρών.
Η φράση «Σήμερα η Γνώση είναι άφθονη, αλλά η Σοφία απουσιάζει» αντικατοπτρίζει ένα κοινό συναίσθημα ότι ενώ έχουμε περισσότερες πληροφορίες από ποτέ (ΓΝΩΣΗ), συχνά μας λείπει η διάκριση, η διορατικότητα και η καλή κρίση (ΣΟΦΙΑ) για να τις χρησιμοποιήσουμε σωστά, οδηγώντας σε κρίσεις παρά το γεγονός ότι είμαστε σε υψηλό επίπεδο πληροφόρησης, υπογραμμίζοντας την ανάγκη για αναστοχασμό, εφαρμογή και σύνθεση δεδομένων σε ουσιαστική δράση, αντί για απλή συλλογή γεγονότων. Ζούμε σε μια εποχή όπου η ΓΝΩΣΗ είναι πιο προσβάσιμη από ποτέ. Με ένα απλό άγγιγμα στην οθόνη του κινητού μας μπορούμε να βρούμε απαντήσεις για σχεδόν οτιδήποτε: επιστημονικά δεδομένα, ιστορικά γεγονότα, πολιτικές δραστηριότητες, οδηγίες, απόψεις. Η πληροφορία ρέει ασταμάτητα και η ταχύτητα με την οποία διαδίδεται είναι εντυπωσιακή. Κι όμως, παρά αυτή την πρωτοφανή αφθονία γνώσης, η σοφία μοιάζει να σπανίζει.
Έχουμε πληροφορίες για την πλήρη έκταση της ανθρώπινης γνώσης που έχει συγκεντρωθεί μέσα από χιλιετίες προφορικής και γραπτής ιστορίας. Ποτέ άλλοτε στην ιστορία του ανθρώπου η πρόσβαση στη γνώση δεν ήταν τόσο άμεση, τόσο εκτεταμένη και τόσο κατανοητή. Η γνώση, με την αυστηρή έννοια, είναι πληροφορία οργανωμένη: δεδομένα, θεωρίες, εργαστηριακά αποτελέσματα, τεχνικές, αποδείξεις. Είναι η κατανόηση και η εμπειρία που αποκτά κάποιος μέσω της μάθησης, της ανακάλυψης και της επεξεργασίας ενός «κόσμου» που βασίζεται σε μεγάλα δεδομένα (Big Data World) που αυξάνονται καθημερινά.
Στη σύγχρονη κοινωνία, όμως, η Γνώση συχνά αποσπάται από το αξιακό της πλαίσιο. Η επιστημονική εξειδίκευση οδηγεί σε εντυπωσιακά επιτεύγματα, αλλά ταυτόχρονα σε έναν κατακερματισμό της κατανόησης. Ο ειδικός γνωρίζει «όλο και περισσότερα για όλο και λιγότερα», χωρίς πάντα να μπορεί να εντάξει τη γνώση του στο ευρύτερο ανθρώπινο και κοινωνικό πλαίσιο. Έτσι, η τεχνολογική ισχύς αυξάνεται ταχύτερα από τη συλλογική μας ωριμότητα.
Η Γνώση αφορά το «τι» — τα δεδομένα, τα γεγονότα, τις πληροφορίες. Η Σοφία, όμως, αφορά το «πώς» και το «γιατί». Είναι η ικανότητα να φιλτράρουμε τη γνώση, να τη συνδέουμε με αξίες, εμπειρίες και ηθική κρίση, και να τη χρησιμοποιούμε προς όφελος όχι μόνο του εαυτού μας, αλλά και της κοινωνίας συνολικά. Χωρίς σοφία, η γνώση παραμένει εργαλείο χωρίς κατεύθυνση.