Εμπιστευόμαστε τη ζωή μας στην επιστήμη, αλλά αυτή δεν μπορεί καν να προβλέψει τον καιρό. Ένα ταξίδι μέσα από ψευδαισθήσεις ελέγχου και παλιά δελτία καιρού.
ΠΡΟΒΛΕΨΗ ΤΟΥ ΚΑΙΡΟΥ
Τοντ Χάγιεν
«Πίστεψε στην επιστήμη. Τελεία και παύλα».
Αυτό είναι το μότο του σύγχρονου κόσμου, όπου η λατρεία της επιστήμης έχει αντικαταστήσει σχεδόν κάθε άλλη μορφή πνευματικής ή διανοητικής εξουσίας. Αλλά τι συμβαίνει όταν η ίδια η επιστήμη, που αυτοαποκαλείται παντοδύναμη, σκοντάφτει στην πρόβλεψη κάτι τόσο φαινομενικά απλού όσο... ο καιρός; Σε αυτό το άρθρο, ο Τοντ Χάγιεν μας οδηγεί σε μια διαυγή και προκλητική σκέψη σχετικά με τη σχέση μας με την επιστήμη: γιατί είμαστε τόσο πρόθυμοι να της παραδώσουμε τα κλειδιά της ζωής μας - ακόμα και όταν οι αποτυχίες της είναι καθημερινές, εμφανείς και συστηματικές; Από την αποτυχία να θεραπεύσει τον καρκίνο μέχρι την αποτυχία να σταματήσει απλούς ιούς, ο Χάγιεν αμφισβητεί την τυφλή πίστη στην επιστήμη, ξεκινώντας από μια παιδική ανάμνηση: την απογοήτευση και τη γοητεία ενός παιδιού που ανακαλύπτει ότι η «πρόβλεψη του καιρού» είναι πιο δύσκολη από ό,τι θέλουμε να παραδεχτούμε. Ίσως η αληθινή πρόβλεψη, σήμερα, είναι αυτή της αυξανόμενης ανάγκης για κριτική σκέψη. (fdb)
Και υποτίθεται ότι πρέπει να πιστεύουμε στην επιστήμη χωρίς αμφιβολία. Πρέπει να εμπιστευόμαστε τη ζωή μας στα χέρια της παντοδύναμης επιστήμης, όταν αυτή δεν μπορεί καν να προβλέψει τον καιρό με καμία πραγματική πιθανότητα;
Ούτε μπορεί να θεραπεύσει τον καρκίνο, ο οποίος στον σημερινό κόσμο της εξαιρετικά πολύπλοκης επιστημονικής επίγνωσης μοιάζει με έναν μάλλον απλό βιολογικό μηχανισμό.
Ούτε μπορεί να καταπολεμήσει μερικούς από τους απλούστερους μικροοργανισμούς που επιτίθενται στο ανθρώπινο σώμα (ή έτσι λένε). Τι άλλο δεν μπορεί να κάνει η επιστήμη; Και τι άλλο δεν έχει καταλάβει ακόμα; Έχετε όλη μέρα (ή όλη εβδομάδα) να το ακούσετε; Εγώ όχι.
Ας επιστρέψουμε στον καιρό.
Όταν ήμουν δέκα χρονών, με γοήτευε ο καιρός. Την προηγούμενη χρονιά, η οικογένειά μου είχε επιστρέψει στις Ηνωμένες Πολιτείες, αφού είχε ζήσει στο Πουέρτο Ρίκο για τέσσερα χρόνια. Το κλίμα σε αυτό το τροπικό νησί ήταν μάλλον μουντό, οπότε ήμουν ενθουσιασμένος που ζούσα κάπου με ευμετάβλητο καιρό.
Ήμουν τόσο ενθουσιασμένος που έβλεπα χιόνι μετά από τέσσερα χρόνια στέρησης που δεν μπορούσα να δω καθαρά. Παρακολούθησα την πρόγνωση του καιρού με την ίδια προσοχή που ο μπαμπάς Γουόρμπακς παρακολουθούσε τα γραφήματα του χρηματιστηρίου. Σύντομα ανακάλυψα, ωστόσο, ότι ο πιο αξιόπιστος τρόπος για να «προβλέψεις» τον καιρό ήταν να τον ανακοινώσεις όπως ακριβώς συνέβαινε. Ξέρω ότι αυτό δεν είναι «πρόβλεψη», αλλά τουλάχιστον ήταν αρκετά ακριβές.
Σήμερα, μετά από 60 χρόνια τεχνολογικής προόδου, δεν μπορούμε ακόμη να προβλέψουμε τον καιρό με καμία ακρίβεια. Στην πραγματικότητα, νομίζω ότι η κατάσταση είναι χειρότερη από ό,τι ήταν τη δεκαετία του 1960. Νομίζω ότι βασιζόμαστε υπερβολικά στην τεχνολογία, τους αλγόριθμους και τους υπολογιστές που τρέχουν πιο γρήγορα από το φως. Αν όλη αυτή η τεχνολογία και η επιστημονική δημοσιότητα λένε ότι θα βρέξει, τότε, Θεέ μου, θα βρέξει, ακόμα κι αν δεν βρέξει.
Σήμερα το πρωί ξύπνησα με μια πρόγνωση για μηδενική βροχή, αλλά αντίθετα έβρεχε. Είναι αστείο πώς, όταν συμβαίνει, προσαρμόζουν την πρόγνωση. Χθες το βράδυ, ώρες πριν από τη βροχή, έλεγε «μηδενική πιθανότητα βροχόπτωσης». Σήμερα το πρωί, ενώ βρέχει, έλεγε «95% πιθανότητα βροχής» (δεν είμαι σίγουρος τι σημαίνει η πιθανότητα 5%, ίσως απλώς για να καλύψουν τις πλάτες τους). Φαίνεται ότι η μετεωρολογική υπηρεσία έχει καταλήξει στο ίδιο συμπέρασμα στο οποίο κατέληξα κι εγώ όταν ήμουν δέκα χρονών: είναι πιο ακριβές να «προβλέπει κανείς τον καιρό» όταν συμβαίνει.
Όταν ήμουν στο λύκειο (επίσης πριν από αρκετές εκατοντάδες χρόνια), διάβασα ένα βιβλίο για
τη Θεωρία του Χάους. (1) Ήταν πιθανώς ένα από τα πρώτα βιβλία για το θέμα, καθώς ήταν πολύ δημοφιλές στους επιστημονικούς κύκλους. (Τώρα μπορείτε να δείτε πόσο σπασίκλας ήμουν. Το να είσαι αντιδημοφιλής και μη ελκυστικός στα 17 έχει τα πλεονεκτήματά του.)
Συντακτικό σημείωμα
Η ανάπτυξη της Θεωρίας του Χάους αποδίδεται στον
Έντουαρντ Λόρεντζ, ο οποίος ανακάλυψε τις αρχές της ενώ εργαζόταν στην πρόγνωση καιρού το 1961. Αριθμοί. Αυτό το βιβλίο μου άνοιξε τα μάτια σε πολλά πράγματα και συχνά αναρωτιέμαι γιατί η μετεωρολογία συνέχισε να αποτελεί επιστημονική προσπάθεια αφότου ο Δρ. Λόρεντζ διέψευσε την αλήθεια, ουσιαστικά δηλώνοντας ότι ο καιρός είναι απρόβλεπτος (όπως πάντα θα ήταν). Είναι ο ίδιος άνθρωπος που εφηύρε το Φαινόμενο της Πεταλούδας, υποθέτοντας ότι το φτερούγισμα των φτερών μιας πεταλούδας στην Κίνα θα μπορούσε να επηρεάσει τον καιρό στο Ντε Μόιν. (Όπως όλοι οι καλοί επιστήμονες θα έπρεπε να γνωρίζουν, έχουν διεξάγει πειράματα πάνω σε αυτή τη θεωρία;)
Το Ημερολόγιο του Γέρου ΑγρότηΕίναι αυτό απλώς ένα ακόμη άρθρο που επικρίνει την επιστήμη; Όχι, δεν νομίζω, αν και φαίνεται ότι έχω δεχτεί μια σειρά από προσβολές κατά της επιστήμης τους τελευταίους δύο μήνες. Δεν είναι η επιστήμη που μου δημιουργεί πρόβλημα, αλλά η εμμονή μας με αυτήν και η εξάρτησή μας από αυτήν. Και με αυτή την εμμονή έρχεται η απόρριψη οποιασδήποτε άλλης «αξιολόγησης της φύσης» - όπως η κοινή λογική, η διαίσθηση και, στην περίπτωση της πρόγνωσης καιρού, οι μαλλιαρές κάμπιες και τα αμφίβολα γόνατα.
Αναρωτιέμαι επίσης πόσο «ενημερωμένη κοινή λογική και διαίσθηση» χάνονται λόγω αυτής της 100% εξάρτησης από την τεχνολογία για να μας λέει πράγματα για τη φύση. Δεν αστειευόμουν όταν είπα, «Αν οι υπολογιστές λένε ότι θα βρέξει, τότε, Θεέ μου, θα βρέξει καταρρακτωδώς!»
Φυσικά, δεν έχω καμία απόδειξη ότι κάποιος μετεωρολόγος το έχει πει ποτέ αυτό, αλλά αναρωτιέμαι πόσοι άνθρωποι βασίζονται τόσο πολύ στις μετεωρολογικές προβλέψεις που δεν το προσέχουν καν όταν αυτό που προβλέπουν δεν συμβαίνει. «Η πρόγνωση έλεγε βροχή σήμερα, οπότε ακυρώσαμε το πικνίκ » , απαντά ο φίλος σας. «Έβρεχε;» Και εσείς απαντάτε, «Δεν ξέρω, εσείς;»
Στα μέσα της δεκαετίας του 1960, όταν περνούσα τη «φάση του καιρού», αναρωτιόμουν αν οι θεοί της επιστήμης, επιφορτισμένοι με την πρόβλεψη του καιρού για την επόμενη μέρα ή την επόμενη εβδομάδα, εξέταζαν όντως γραφήματα, μοντέλα, θερμοκρασίες, βαρομετρικές πιέσεις και σχηματισμούς νεφών και στη συνέχεια «έβγαζαν ένα συμπέρασμα» με βάση αντικειμενικές πληροφορίες. Τα συμπεράσματα, ωστόσο, ήταν πιο υποκειμενικά, προϊόν ανθρώπινης ανάλυσης.
Όπως έκαναν κάποτε οι γιατροί όταν κατέστρωναν ένα σχέδιο θεραπείας για τους ασθενείς τους. Κανένας υπολογιστής δεν τους «έλεγε» τι να κάνουν. Κανένας υπολογιστής δεν «προέβλεπε» τον καιρό. Οι άνθρωποι το έκαναν αυτό. Ναι, άνθρωποι με επιστημονική γνώση που τους έκανε πιο πιθανό να προβλέψουν σωστά. Αλλά παρόλα αυτά, άνθρωποι.
Αυτή είναι μια σημαντική παράμετρος. Η χρήση της τεχνολογίας για την επεξεργασία πληροφοριών δεν είναι κακό πράγμα, αρκεί να αποτελεί απλώς μια «βοήθεια». Η απόφαση ή το συμπέρασμα εξακολουθεί να ανήκει στον άνθρωπο, ο οποίος εξετάζει τις πληροφορίες που παρέχει η τεχνολογία και καταλήγει στα δικά του συμπεράσματα. Αναρωτιέμαι αν αυτό το φαινόμενο έχει εξαφανιστεί ή τουλάχιστον εξαφανίζεται.
Φυσικά, υπάρχουν και οι μαλλιαρές κάμπιες. Αυτός ο τρόπος πρόβλεψης του καιρού έχει επίσης επιστημονική βάση. Δεν είμαι σίγουρος πώς καταφέρνει το Αγροτικό Ημερολόγιο να κάνει τις προβλέψεις του, αλλά από την άλλη πλευρά, πιθανότατα βασίζεται περισσότερο στη φύση παρά στους υπολογιστές.
Πρέπει να πω ότι με εκπλήσσει λίγο το γεγονός ότι η πρόγνωση καιρού δεν είναι η απλούστερη επιστημονική διαδικασία στις μέρες μας, δεδομένου ότι μεγάλο μέρος του καιρού είναι ούτως ή άλλως τεχνητό. Έτσι, ίσως να νομίζετε ότι είναι εξίσου εύκολο να μας πείτε τι θα συμβεί στην ατμόσφαιρα όσο και να μας πείτε τι θα φάμε αύριο, αν ο σεφ έχει μια συνταγή να ακολουθήσει. «Σκεφτόμαστε να σας μαγειρέψουμε μια ωραία χιονοθύελλα αύριο! Εσείς τι λέτε;!» Φυσικά, η μετεωρολογική μηχανική πιθανότατα προορίζεται για μεγάλα γεγονότα, όπως εκατομμύρια στρέμματα δασικής πυρκαγιάς ή μεγάλος αριθμός σπιτιών που πλημμυρίζουν, αφήνοντας τους κατοίκους τους άστεγους. Δεν θα θέλαμε να σπαταλήσουμε πολύτιμους και ακριβούς πόρους δημιουργώντας ωραίο καιρό για τον αγώνα μπέιζμπολ του Jimmy's Little League. Απολύτως όχι.
Και φυσικά, αυτά τα σημαντικά γεγονότα που απαιτούν χειραγώγηση του καιρού δεν είναι κάτι που θα ήθελαν να προβλέψουν, για να ενημερώσουν τους πάντες για τις δυνατότητές τους. Επιπλέον, αυτό θα κατέστρεφε το στοιχείο του αιφνιδιασμού, το οποίο είναι αρκετά σημαντικό, νομίζω.
Μην μου λέτε λοιπόν πόσο σπουδαία είναι η επιστήμη μέχρι να μπορέσει να χειριστεί μερικά από αυτά τα πραγματικά απλά πράγματα, όπως την πρόβλεψη του καιρού, τη θεραπεία του καρκίνου ή το να κάνει τα σκυλιά να ζήσουν μέχρι τα 80. Ας λύσει πρώτα η επιστήμη μερικά από τα πραγματικά σημαντικά πράγματα. Τότε, και μόνο τότε, μπορώ να αρχίσω να τη βλέπω τόσο υπέροχη όσο φαίνεται να πιστεύουν όλοι τώρα.
Τοντ Χάγιεν
«ΠΡΟΒΛΕΨΤΕ ΤΟΝ ΚΑΙΡΟ» - InchiostroneroΠΗΓΗ:
Ανάρτηση από:geromorias.blogspot.com
Created with GIMP
(Ματθ. ιδ’ 22-34)
