Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα ΑΚΙΝΑΤΗΣ. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα ΑΚΙΝΑΤΗΣ. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

07 Νοεμβρίου 2026

Είναι ίδια η έννοια της ταπείνωσης στην Δυτική και την Ανατολική Εκκλησία; (Θωμάς Ακινάτης – άγιος Γρηγόριος Παλαμάς)



από Δημήτρης Γ. Ιωάννου


Συμπληρώνονται φέτος επτά χρόνια από την κοίμηση του μακαριστού Γέροντά μας Αρχιμ. Ιγνατίου Καπνίση, του "κήρυκα της ταπείνωσης", ο οποίος για εξήντα ολόκληρα χρόνια δεν σταμάτησε να περιοδεύει τα χωριά μας και να μιλά για αυτή την αρετή. Καθώς περνούσε μάλιστα ο καιρός, ενθουσιαζόταν όλο και περισσότερο για αυτήν την αρετή, και έκανε σαν μικρό παιδί, που ανακάλυψε ένα μεγάλο θησαυρό. Το κήρυγμά του ήταν πια "το παν είναι η ταπείνωση". Ωστόσο, αυτό που έβλεπα και διάβαζα πολλές φορές στα ορθόδοξα πατερικά κείμενα, ότι η ταπείνωση είναι η υψίστη των αρετών, παρατηρούσα ότι έλειπε εντελώς από τα δυτικά φιλοσοφικά κείμενα, και έτσι αποφάσισα, για να τιμήσω την μνήμη του, να ερευνήσω, κατά το δυνατόν, τις διαφορές που έχει αυτή η έννοια στην Δύση και την Ανατολή.

Όσον αφορά την Δυτική θεολογία, έλαβα υπόψη μου την διδασκαλία του Θωμά Ακινάτη, πλην όμως, επειδή δεν είμαι ειδικός στον σχολαστικισμό, και για να μην τον αδικήσω, άντλησα στοιχεία, όσον αφορά το γενικό κλίμα της σκέψης του, κυρίως από τον πιο συγκροτημένο και πολυμαθή οπαδό του του 20ου αιώνα, τον Etienne Gilson. Ο Ζιλσόν λοιπόν έχει γράψει μεταξύ άλλων το βιβλίο "Introduction to the philosothy of St. Thomas Aquinas", που, παραδόξως, ένα φωτοτυπημένο αντίτυπο έτυχε να βρίσκεται στη βιβλιοθήκη μου. Ο Ζιλζόν βέβαια, έχει το θετικό στοιχείο ότι, όπως είπα, όχι μόνο δεν καταφέρεται κατά του Θωμά, αλλά τον υποστηρίζει θερμά -υπάρχει κατά την ταπεινή μου γνώμη ένας μικρός εξωραϊσμός της φιλοσοφίας του, αλλά αυτό δεν μας ενοχλεί. Όσον αφορά τον άγιο Γρηγόριο Παλαμά, τον εκλαμβάνω ως συγκεφαλαιωτή σύμπασας της νηπτικής και φιλοκαλικής γραμματείας και την θεμελιώδη βάση όλων των πατερικών θεολογικών συγγραμμάτων μετά από αυτόν. Θα μιλήσω γενικά για την "παλαμική" θεολογική παράδοση.

06 Σεπτεμβρίου 2015

Πολιτισμός ανέλπιδος


Χάρης Φεραίος

Ίσως όταν ο Θωμάς Ακινάτης, με τα νοησιαρχικά του μηχανεύματα ανέστρεφε ό,τι υπήρξε ως τότε ελληνικός και ελληνοχριστιανικός πνευματικός πολιτισμός, να μην υποπτευόταν και ο ίδιος ποιας εκρηκτικής αλλαγής γινόταν πρόδρομος. Διότι στην κοινωνική τους εξέλιξη τα μηχανεύματά του ήταν η γέννηση της «αλάθητης αυθεντίας» (της μιας «υπέρτατης» εξουσίας), στην οποία «πειθαρχούν», απρόσωπες πια, μονάδες ατόμων, με ρόλο για το καθένα καθορισμένο εκ προοιμίου, από την ex-cathedra εκείνη αυθεντία. Αλλά η κοσμοαντίληψη, μέσα στην οποία γεννήθηκε έτσι η Ευρώπη, κόμισε μεν την κοσμογονική τεχνολογική πρόοδο, αυτήν που σήμερα ονομάζουμε δυτικό τεχνολογικό πολιτισμό, έφερε όμως και τα τραγικά συνάμα αδιέξοδα, καρπούς των οποίων, από πολλού διαγραφόμενους, γεύτηκε επώδυνους ο 20ός αιώνας, και γεύεται τώρα ο 21ος.

Η ΩΣ ΤΟΤΕ, ΕΛΛΗΝΙΚΗ «κοινωνία» του προσώπου μετατράπηκε σε societa, «άθροισμα» δηλ. μοναχικών ατόμων. Διαφορά βεβαίως που είναι θεμελιακή. Διότι ο «προσωπικός» Θεός, που είναι στοιχείο αναφοράς και αιτία πραγμάτωσης της κοινωνίας του προσώπου, δεν είναι πια συνθετικός παράγων και συνδετική αιτία του συλλογικού βίου. Κάτι οδυνηρότερο, δεν είναι «αναγκαίος» (όπως μηχανευτικά τον εξάγγειλε ο Ακινάτης) για τη συγκρότηση και τη λειτουργία της societa. Και έτσι, τέσσερις μόλις αιώνες μετά, τον απέβαλε (ελέω Διαφωτισμού) ο Ευρωπαϊκός πολιτισμός εκείνο τον απρόσωπο, απόκοσμο, συνεπώς δικαιοκρίτη μόνο Θεό, δημιουργώντας συνάμα και μέγα κενό. Ο Νίτσε προέβλεψε ότι το κενό θα το αναπληρώσει ο Υπεράνθρωπος. Και δεν είχε εντελώς άδικο. Διότι το κενό αναπληρώθηκε, όμως από την Τεχνική! Υπεράνθρωπη φυσικά κατά τούτο: Ότι τη δημιούργησε μεν ο (δυτικός) άνθρωπος, αλλά αργότερα αποκαλύφθηκε μπροστά του ως μια Υπερ-κόσμια δύναμη, που όμως δεν την ελέγχει εκείνος.