Όταν η πολιτική γίνεται lifestyle και η κοινωνία απλό σκηνικό
Του Αντώνη Ανδρουλιδάκη
«Είμαι αυτό που είμαι». Το σύνθημα που κάποτε μπορούσε να σημαίνει χειραφέτηση έχει μετατραπεί σε ένα από τα πιο αποτελεσματικά εργαλεία ενσωμάτωσης.
Στη νεοφιλελεύθερη εκδοχή της αριστεράς, η πολιτική μετατοπίζεται από τη συλλογική αλλαγή –που παραμένει ευχή– προς τη διαχείριση της ταυτότητας. Το άτομο γίνεται project και η κοινωνία σκηνικό. Η εξατομίκευση των πάντων είναι το βασικό της μοτίβο. Η εργασία, η κατανάλωση, η δυστυχία, ακόμη και η πολιτική παρουσιάζονται ως προσωπικές διαδρομές. Αντί για κοινωνικές αντιθέσεις, μιλάμε για προσωπικές επιλογές. Αντί για εκμετάλλευση, για «προκλήσεις». Έτσι η πολιτική χάνει τη συγκρουσιακή της διάσταση και γίνεται ζήτημα ύφους και αυτοπαρουσίασης.
ΣΤΗΝ Ελλάδα αυτό εμφανίζεται συχνά μέσα από έναν αστικό προοδευτισμό που συνδυάζει πολιτικά φιλελεύθερες θέσεις με lifestyle κατανάλωσης: brunch κουλτούρα, ethical brands, vegan trends, οικολογική αισθητική. Ο πολιτικός λόγος είναι υπέρ των κοινωνικών δικαιωμάτων αλλά χωρίς ιδιαίτερη ενασχόληση με εργασιακά ή ταξικά ζητήματα διαμορφώνοντας ένα «προοδευτικό» lifestyle, αλλά πλήρως ενσωματωμένο στην αγορά.
ΠΕΡΙΟΔΙΚΑ τύπου urban culture και μεγάλοι πολιτιστικοί φορείς λειτουργούν συχνά ως διαμορφωτές ενός προοδευτικού αλλά συμβατού με την αγορά δημόσιου λόγου: προβάλλουν ζητήματα δικαιωμάτων, ταυτότητας, πολιτιστικής καινοτομίας και κοσμοπολιτισμού, ενώ αποφεύγουν θέματα κοινωνικής ανισότητας, εργασιακής επισφάλειας ή οικονομικής ισχύος/ολιγαρχικών δομών. Παράλληλα, τα μεγάλα ιδρύματα και οι πολιτιστικές χορηγίες συμβάλλουν και σε μια μορφή «ήπιας ηγεμονίας», όπου η πολιτική συζήτηση μετατοπίζεται από τη σύγκρουση και τη διεκδίκηση προς τον πολιτισμό, το event και τη διαχείριση εικόνας. Πρόκειται για ένα οικοσύστημα όπου πολιτισμός, media και αγορά συγκλίνουν σε έναν τρόπο θέασης της κοινωνίας λιγότερο συγκρουσιακό και περισσότερο lifestyle.
Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ στάση εκφράζεται περισσότερο μέσω επιλογών κατανάλωσης ή ψηφιακής «ηθικής» παρουσίας παρά μέσα από συλλογική δράση ή συνδικαλισμό. Ο ακτιβισμός μετατρέπεται εύκολα σε hashtag, repost με έντονη online δραστηριότητα για κοινωνικά θέματα (δικαιώματα, identity politics κ.λπ.) ή αισθητικό στίγμα και η πολιτική γίνεται ψηφιακή παρουσία.



















