Σ' αυτούς, τους πολύ λίγους μεγάλους ποιητές, ανήκει δικαιωματικά ο Οδυσσέας Ελύτης.

Του Κώστα Κουτσουρέλη 

Αν το ατομικό τάλαντο είναι το θεμέλιο κάθε καλλιτεχνικού επιτεύγματος, η φιλοπονία είναι όλο το υπόλοιπο κτήριο. Στο γράψιμο ένα 5% είναι δωρεά, έλεγε θυμόσοφα ο Ουμπέρτο Έκο, το 95% είναι ιδρώτας. Χωρίς επίμονη και αδιάκοπη εργασία, και το μεγαλύτερο χάρισμα σπαταλιέται. 

Και πάλι ωστόσο, τα δυο αυτά (ταλέντο + εργατικότητα) από μόνα τους δεν επαρκούν. Πάμπολλοι χαρισματικοί και φίλεργοι πέρασαν και παρήλθαν χωρίς το αποτύπωμα που περίμενε κανείς από εκείνους αρχικά. Το έργο που άφησαν μπορεί να ήταν πληθωρικό, όμως υπήρξε σπασμωδικό, ασύντακτο, εσωτερικά ασπόνδυλο. Χρειάζεται επιπλέον αυτό που ο Σολωμός αποκαλεί «υποταγή εις το νόημα της τέχνης». Η στοίχιση δηλαδή του ταλέντου και της εργασίας πίσω από έναν υπέρτερο σκοπό, η αφοσίωση σε ένα σχέδιο υπερπροσωπικό. Το κτίσμα μας εκτός από θεμελιωτές και οικοδόμους έχει ανάγκη και από αρχιτέκτονα.

Στον ελληνικό 20ό αιώνα, ίσως η πιο συγκινητική περίπτωση τέτοιας αφοσίωσης "εις το νόημα της τέχνης" ήταν εκείνη του Οδυσσέα Ελύτη. Προικισμένος με το πιο εκθαμβωτικό τάλαντο που είδαν ποτέ τα γράμματά μας και γητεμένος αρχικά από τον άκρατο ατομοκεντρισμό του μεσοπολεμικού μοντερνισμού, ο Ελύτης βρέθηκε στον Μεταπόλεμο ενώπιον του κενού. Τα πρώτα εκφραστικά του μέσα, εκείνα των Προσανατολισμών και του Ήλιου του Πρώτου, δεν αρκούσαν για να δώσουν φωνή στις συγκλονιστικές εμπειρίες του Πολέμου, της Κατοχής και της Αντίστασης. Καμιά από τις τρεις απόπειρές του να συμβιβάσει το προσωποπαγές νεωτερικό ιδίωμα και το συλλογικό βάρος της ιστορίας, δεν απέδωσε: Άσμα ηρωϊκό και πένθιμο, Η καλοσύνη στις λυκοποριές, Αλβανιάδα - και τα τρία αυτά έργα ουσιωδώς αστοχούσαν. Εξού και στην πράξη παραμερίστηκαν ή και αποκηρύχθηκαν όλως διόλου.

Ο Αλκιβιάδης του καιρού μας

του ΚΩΣΤΑ ΚΟΥΤΣΟΥΡΕΛΗ

~.~

Δέκα χρόνια τώρα ο Ντόναλντ Τραμπ υπήρξε ένας αρτίστας της επιβίωσης. Επέζησε κάθε συνωμοσίας, κάθε πλεκτάνης εναντίον του. Χάρη στην εξωπραγματική αφοβία του αλλά και σ’ ένα εντελώς παράδοξο επικοινωνιακό χάρισμα δοκιμασμένο επί δεκαετίες στις φυλλάδες του κίτρινου τύπου και στους δέκτες της trash TV, συνάθροισε ένα γιγαντιαίο κίνημα γύρω του, αν και βέβαια χωρίς ποτέ να πείσει ολότελα ότι και ο ίδιος έπαιρνε τα αιτήματά του τοις μετρητοίς.

Ο λόγος της ανάδειξής του ήταν προφανής, στοχαστές όπως ο Ρίτσαρντ Ρόρτυ είχαν προβλέψει την έλευση κάποιου σαν αυτόν ήδη από τη δεκαετία του 1990, και μόνο κάτι απονενοημένοι liberals καμώνονται μέχρι σήμερα ότι τον λόγο αυτόν τον αγνοούν. Πρόκειται βέβαια για την παταγώδη αποτυχία της μεταψυχροπολεμικής τάξης πραγμάτων, αυτής που επονομάστηκε ψευδώς παγκοσμιοποίηση ενώ στην πράξη ήταν η ακύρωση του κοινωνικού συμβολαίου της Δύσης προς όφελος μιας δράκας όψιμων ολιγαρχών και η επαναποικιοποίηση του πλανήτη από ένα δίκτυο χρηματοπιστωτικών και τεχνολογικών κογκλομεράτων.

Ο Τραμπ ήταν γέννημα και θρέμμα αυτής της ολιγαρχίας, αλλά η ρητορική του ερχόταν απ’ αλλού, έθιγε τις ευαίσθητες χορδές πλατιών εργατικών στρωμάτων, πρεκάριων και απόβλητων του συστήματος, μιλούσε σ’ αυτούς σε ένα ιδίωμα μεικτό, με όρους ταυτόχρονα χριστιανοσυντηρητικούς, νεοπατριωτικούς, ακόμη και κεϋνσιανίζοντες-κοινωνιστικούς. «Trump Is Making Socialism Great Again», ανέκραζε τον Ιούλιο που μας πέρασε το συστημικότατο The Atlantic. Από κοντά, το Fortune αγωνιούσε έναν μήνα αργότερα: «Is MAGA going Marxist and Maoist?» Και το The Hill διαπίστωνε με φρίκη τον Σεπτέμβριο: «‘Marxism-Trumpism?’ Trump’s try at a planned economy is still socialism».

Ποιοι ποιητές της νεώτερης Ελλάδας είναι οι κορυφαίοι

Του Κώστα Κουτσουρέλη 

Στο ερώτημα ποιοι ποιητές της νεώτερης Ελλάδας είναι οι κορυφαίοι, ποιοι ανήκουν δηλαδή στον "κανόνα", η απάντηση κάθε φορά διαφέρει, αναλόγως του ποιον ρωτάς.

Ο πιο στενός κανόνας, ο αυστηρότερος και ολιγομελέστερος, περιλαμβανει μόλις οχτώ ονόματα: Σολωμός, Κάλβος, Παλαμάς, Καβάφης, Σικελιανός, Σεφέρης, Ελύτης, Ρίτσος. Όχι ότι οι άνω αναγραφόμενοι δεν δέχθηκαν κατά καιρούς αμφισβήτηση, κάθε άλλο. Από τις λίστες που προτείνονται όμως, πολύ σπανίως κάποιος απουσιάζει. 

Μετά από αυτούς, οι ποιητές που συχνότερα θεωρήθηκαν κάποτε ή θεωρούνται σήμερα κορυφαίοι από σημαντικούς κριτικούς, περιλαμβάνουν βαριά ονόματα όπως ο Βαλαωρίτης, ο Βάρναλης, ο Καζαντζάκης και ο Καρυωτάκης. Μερικοί τις τελευταίες δεκαετίες προσέθεσαν σ' αυτούς, τους δύο υπερρεαλιστές, Εγγονόπουλο και Εμπειρίκο, κάποιοι λίγοι τον Παπατσώνη και τον Σαραντάρη, παλιότερα κορυφαίος εθεωρείτο ο Σουρής, ο Παράσχος, ο Ραγκαβής, ίσως και άλλοι.

Πόσο πιο χαμηλά..

Του Κώστα Κουτσουρέλη 

«Θέλω ένα στέμμα κι έναν θρόνο να κάτσω

Ένα block επιταγών και check σε όλους να γράψω

Φέρε μου ένα ποτό που θέλω να ξεδιψάσω

Φερ' τα μου όλα-όλα, πάλι δεν θα χορτάσω

Real estate, φερ' το

Sashimi tuna, φερ' το

Χρυσό ρολόι, γυαλί designer

Σου λέω φερ' το

Leather πάλτο, φερ' το

Κι escargot, φερ' το

Rally cars, yacht με stars

Σου είπα φερ' το»

Την ίδια μέρα που η Ελλάδα διάλεγε το παραπάνω ασμάτιον ως κατάλληλο για να διεκδικήσει το ευρωπαϊκό στέμμα, η κ. Κάγια Κάλλας, Υπάτη Εκπρόσωπος της ΕΕ, «απέρριπτε διαρρήδην τους ισχυρισμούς του Αμερικανού ΥΠΕΞ κ. Ρούμπιο ότι η Ευρώπη έχει εισέλθει σε πορεία πολιτισμικής παρακμής που είναι ενδεχόμενο να οδηγήσει στον αφανισμό της».

Μετανάστευση και δικαιωματισμός: Οι δύο όψεις της εκμετάλλευσης

ΚΩΣΤΑΣ ΚΟΥΤΣΟΥΡΕΛΗΣ

Πόση σημασία έχει το γεγονός ότι 7.000 μετανάστες κατέκλυσαν ένα νησί 6.000 κατοίκων, την ιταλική Λαμπεντούζα, μέσα σε 36 ώρες;

Πελώρια. Κι αυτό επειδή δείχνει την ισχύ και το εύρος των οργανωτικών δυνατοτήτων που διαθέτουν πλέον τα δίκτυα των διακινητών. Τα έργα και τις ημέρες τους στα μεξικανομερικανικά σύνορα, περιέγραψε πρόσφατα ο Ρόμπερτ Κέννεντυ ο Νεώτερος. Οι εγκέφαλοι των δικτύων στήνουν καραβάνια που διασχίζουν ολόκληρες ηπείρους, εν προκειμένω από την υποσαχάρια Αφρική ώς τη Μεσόγειο, φτιάχνουν στολίσκους κανονικούς με εκατοντάδες βάρκες, και συντονίζονται τόσο καλά ώστε να αιφνιδιάζουν εντελώς τις λιμενικές αρχές μιας μεγάλης χώρας όπως η Ιταλία.

Η ταρίφα φτάνει τα 10.000 δολλάρια το κεφάλι, ποσό εξαιρετικά υψηλό, οι άνθρωποι κάποτε πουλούν ότι έχουν και δεν έχουν για να την πληρώσουν, ολόκληρη η οικογένειά τους επενδύει σ’ αυτό με την ελπίδα να τους ακολουθήσει αργότερα στη Γη της Επαγγελίας. (Ότι μεταναστεύουν οι εντελώς απόκληροι και οι απελπισμένοι είναι μια σύγχυση από την οποία ο δυτικός ανθρωπιστικός συναισθηματισμός δεν μπορεί να απαλλαγεί. Τους Σύρους πρόσφυγες, λ.χ., θα τους βρει κανείς συνήθως καθηλωμένους στα γιγαντιαία στρατόπεδα της Τουρκίας ή του Λιβάνου – και σπανίως Ευρωπαίος δικαιωματιστής να ενδιαφερθεί γι’ αυτούς. Νέος άντρας, ηλικίας ώς 35 ετών συνήθως, από οικογένεια σε ανάγκη αλλά όχι εντελώς άπορη, με γνωστούς και συγγενείς ήδη στη χώρα υποδοχής: όποιος ξέρει την ιστορία της ελληνικής μετανάστευσης, όποιος έχει έστω διαβάσει τον Αντρέα Κορδοπάτη του Βαλτινού, αναγνωρίζει το κοινωνικό προφίλ του μέσου μετανάστη.)

Όμως υπάρχουν και ανυπολόγιστα παράπλευρα κέρδη. Στις ΗΠΑ, οι διακινητές μεταφέρουν μαζί με τους μετανάστες ναρκωτικά, η εμπορία οργάνων και λευκής σαρκός ανθεί. Όσοι κάνουν το λάθος να αποπειραθούν να ταξιδέψουν μαζί με την οικογένειά τους, κινδυνεύουν ανά πάσα στιγμή να τους αρπάξουν τις κόρες ή τα αγόρια τους. Οι γυναίκες καθ’ οδόν βιάζονται κατά σύστημα. Στα αμερικανικά σύνορα υπάρχει, όπως καταγγέλλει ο Κέννεντυ, ένα δέντρο «αφιερωμένο» σ’ αυτό, που το λένε το Δέντρο των Βιασμών. Οι λεγόμενοι «ασυνόδευτοι ανήλικοι», όταν δεν πρόκειται για ενηλίκους που επικαλούνται απλώς ανηλικότητα για να τύχουν καλύτερης υποδοχής, μόλις περάσουν τα σύνορα εξαφανίζονται τάχιστα από τα Κέντρα «Προστασίας» όπου κρατούνται. Τα παιδιά που πνίγονται ή πεθαίνουν στον δρόμο, όπως το πεντάχρονο προχθές στη Λαμπεντούζα, είναι για τους διακινητές photo-op: με ένα σμπάρο δυο τρυγόνια, και συγκινούν την κοινή γνώμη για να εξωραΐσουν το επιτήδευμά τους, και ανεβάζουν τις ταρίφες… Συχνά είναι οι ίδιοι που βυθίζουν τις βάρκες άλλωστε, για να μην προλάβει να τους απωθήσει η ακτοφυλακή και για να αναγκαστεί να τους περιμαζέψει.

Ο ετήσιος τζίρος της μπίζνας των διακινητών είναι κατά μια εκτίμηση, νομίζω χαμηλή, 7 δισ. δολλάρια. Μία μόνο τουρκική «επιχείρηση» αναφέρθηκε ότι τζιράρησε το 2014 πάνω από 7 εκ. ευρώ σε ένα τετράμηνο. Προσθέστε σ’ αυτά, και τα (πολλαπλάσια) δημόσια εθνικά και διεθνή κονδύλια που διατίθενται για τα Κέντρα Υποδοχής, τα κοινωνικά επιδόματα, την αρωγή όλων αυτών των ανθρώπων, και θα δείτε ότι μιλάμε στην ουσία για έναν κλάδο κανονικό της οικονομίας, με δεκάδες χιλιάδες απασχολούμενους, με πρώτους απ’ όλους τα στελέχη των ειδικευόμενων στο είδος ΜΚΟ.

ΠΕΡΙ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ...

Κώστας Κουτσουρέλης

Έγραφα χθες ότι η ιδέα πως υπάρχουν δικαιώματα απαρασάλευτα, τα οποία ούτε η κυρίαρχη απόφαση της πλειοψηφίας δεν μπορεί να καταργήσει (!), είναι εντελώς μεταφυσική. Διαψεύδεται πανηγυρικά σε κάθε σχεδόν σελίδα της ιστορίας. Και λυπάμαι που βλέπω νομοδιδασκάλους που ιδιαιτέρως εκτιμώ, με αφορμή τη συζήτηση για τις αμβλώσεις, να την επαναλαμβάνουν ως συνταγματικό, τρόπον τινά, θέσφατο.

 
Δεν είναι τίποτε τέτοιο. Η ανιστορική, εξωπραγματική αυτή αντίληψη εμπεδώθηκε και στους νομικούς μας κύκλους πρωτίστως μετά την κατάρρευση του υπαρκτού σοσιαλισμού. Η πίστη ότι ο δυτικός φιλελευθερισμός είναι η τελευταία λέξη της ιστορίας, το ποθητό πέρας κάθε κοινωνικής εξέλιξης, οδήγησε και στην ανατίμηση της φιλελεύθερης διδασκαλίας περί δικαιώματων. Αυτά τα τελευταία έπαψαν να αντιμετωπίζονται ως συμβατικές εγγυήσεις, ως συμφωνημένες δεσμεύσεις του κράτους προς τα άτομα, όπως πράγματι είναι, και έγιναν "ιδέες", καντιανού τύπου κατηγορικές επιταγές ή αρχές ενός φυσικού τάχα δικαίου.

 
Είχαμε δηλαδή μια ραγδαία οπισθοδρόμηση από την ρεαλιστική κοσμοαντίληψη του νομικού θετικισμού (pacta sunt servanda, οι συνθήκες, δηλαδή οι εκάστοτε θετοί από την πολιτική εξουσία κανόνες, πρέπει να τηρούνται) στη νομική θεολογία, στην δοξασία ότι υπάρχουν "άνωθεν" και δοσμένοι κανόνες, τηρητέοι και ισχύοντες πέραν και ερήμην της πολιτικής βούλησης κυβερνώντων και κυβερνωμένων!

Δεν θα υπεισέλθω εδώ στο (μέγα) ζήτημα, τι πολιτικό καπνό φουμάρει αυτή η φιλελεύθερη νομική θεολογία, τίνων τα συμφέροντα δηλαδή εντέλει εξυπηρετεί. Ότι πρόκειται για ιδεολογία καθαρά ολιγαρχική, πιστεύω πάντως ότι φαίνεται αρκούντως από τις εξακτινώσεις της στο πεδίο των οικονομικών και εργασιακών σχέσεων. Αλλά και από το ποιόν και ποσόν της κύριας μάζας των υποστηρικτών της.

 
Προσωπικά πιστεύω ότι ζήτημα αμβλώσεων αυτή τη στιγμή δεν τίθεται. Η στάση της πλειοψηφίας υπέρ της διατήρησης του παρόντος καθεστώτος είναι δεδομένη. Το να αξιώνουν όμως μερικοί να θέσουν υπό απαγόρευση και τη διαβούλευση πάνω στο θέμα, τον πολιτικό και νομικό στοχασμό δηλαδή, το θεωρώ απόπειρα φίμωσης του αντίπαλου λόγου, πράξη αντιδημοκρατική.

Αυταπάτες της Ε.Ε.

Του Κώστα Κουτσουρέλη 

Δέκα χρόνια μετά το "Θα τα καταφέρουμε!" και την πολιτική ανοιχτών θυρών της Μέρκελ, το 81% των Γερμανών θεωρούν ότι η χώρα τους φιλοξενεί υπερβολικά πολλούς παράνομους μετανάστες. Το 57% πιστεύει ότι και οι νόμιμοι μετανάστες είναι υπερβολικά πολλοί, μόνο ασήμαντα ποσοστά (3 και 8%, αντίστοιχα) θα καλοδέχονταν περισσότερους.

Τα νούμερα αυτά είναι παρόμοια σε όλη την Ευρώπη και αντικατοπτρίζονται και στη δημόσια ρητορική των κομμάτων. Οι αριστερώνυμες υπέρ της μετανάστευσης δυνάμεις δεν επικαλούνται πλέον τα ανθρώπινα δικαιώματα και τις προσφυγικές κρίσεις κατά κύριο λόγο, αλλά επιχειρηματολογούν κι αυτές οικονομικά, δηλαδή νεοφιλελεύθερα: η Υπέργηρη Ήπειρός μας χρειάζεται επειγόντως εργατικά χέρια, η Ευρώπη ΑΕ δεν κάνει χωρίς.

Στα χείλη των νεοφιλελεύθερων, το επιχείρημα αυτό δεν είναι ανακόλουθο. Αν βλέπεις μια χώρα πρωτίστως ως "έδρα επιχειρήσεων", αν μετράς το έχει της επί τη βάσει του ΑΕΠ, τότε το ποιοι την κατοικούν (δεν μπορεί παρά να) σού είναι ψυχρά αδιάφορο. Γερμανοί, Πακιστανοί, Τανζανοί, εξωγήινοι - σημασία έχει η δουλειά να βγαίνει. Ο Σύνδεσμος Γερμανών Βιομηχάνων ακολουθεί εδώ και δεκαετίες αυτή τη γραμμή.

Αντιθέτως, αν λες ότι είσαι Πράσινος ή Αριστερός, το πράγμα αλλάζει. Διότι δεν γίνεται να κατανοείς την χώρα σου πρωτίστως ως θεματοφύλακα των δικαιωμάτων, της διαφορετικότητας και της "ανοιχτής κοινωνίας", ως φορέα συγκεκριμένων πολιτισμικών αξιών δηλονότι, και συνάμα να ανοίγεις τις θύρες σε μάζες που όχι μόνο δεν συμμερίζονται τα ιδανικά σου αυτά, αλλά τουναντίον, τα περιφρονούν και τα εχθρεύονται.

«ΤΑΡΙΧΕΥΤΗΡΙΟ ΕΥΡΩΠΗ»

Του Κώστα Χατζηαντωνίου 

Μια εικόνα στριφογυρίζει επίμονα στον νου μου από τη στιγμή που περάτωσα την ανάγνωση της ποιητικής συλλογής του Κώστα Κουτσουρέλη. Η ιερή διαδικασία της ταρίχευσης για τους επιφανείς νεκρούς. Ο ποιητής ως ιερέας που αναλάμβανε τον εξαγνισμό του νεκρού σώματος, ώστε να επιβραδύνει και ει δυνατόν να παρεμποδίσει τη σήψη, αρωματίζοντας με την ποίηση και βαλσαμώνοντας με στίχους μια μούμια που -προσοχή- δεν πρέπει να έρθει ξανά στο φως γιατί θα διαλυθεί.

 Η υλική αθανασία προϋποθέτει απόκρυψη, αφαίρεση του εγκεφάλου και των εσωτερικών οργάνων, περιτύλιξη με ύφασμα ειδικό και επίδεση προσωπείων. Την ταριχευτική διαδικασία ολοκληρώνει η τελετουργική πομπή κατά την οποία το νεκρό σώμα μεταφέρεται συνοδεία ύμνων και θρήνων, όχι πένθιμου χαρακτήρα αλλά αποχαιρετισμού.

 Αποχαιρετισμού, εν προκειμένω, σε έναν πολιτισμό και μια ήπειρο που αγαπήσαμε και της οποίας υπήρξαμε (αρέσει- δεν αρέσει σε κάποιους) παιδιά της. Ειδικά ο έξοχος ποιητής για τον οποίο μιλούμε. Ας πάρουμε όμως τα πράγματα από την αρχή.

Τὸ βιβλίο «Ταριχευτήριο Εὐρώπη» (από τις εκδόσεις Κίχλη) αποτελεί σύνθεση τριών ανεξάρτητων μεταξύ τους έργων, γραμμένων τη διετία 2022-2023. Κυκλοφόρησε σχεδόν πριν από ένα χρόνο. Το πρώτο μέρος («Καμιά φωνή») απαρτίζεται από 102 ελεγειακά, σατιρικά και ερωτικά «ρουμπαγιάτ», τετράστιχα που επαναφέρουν στη μνήμη τον πολυπράγμονα ποιητή και φιλόσοφο Ομάρ Χαγιάμ. Με το ποτήρι του Χαγιάμ στο χέρι ο Κουτσουρέλης ξεκινά χωρίς αυταπάτες:

 «Σε κάποια ακτή απ’ όλους ξεχασμένη/ σε γλώσσα τώρα γράφω που πεθαίνει./ Κανείς δεν πρόκειται να με διαβάσει·/ το μέλλον μου δεν με καταλαβαίνει».

Όμως η θάλασσα που σβήνει σ’ αυτή την ακτή είναι τόσο καλή: καθώς καταβροχθίζει τὸ κορμί και το ταλέντο του, τον ανεβάζει στη σκηνή του κόσμου που πεθαίνει. Εκεί μπορεί να δει και να μας μεταφέρει τη φρικτή αλήθεια του καιρού μας.

«Στίφη κι αγέλες, Οίκοι, γένη, φάρες/ γονίδια, του Αίματος οι οξείες φανφάρες./ Και η ιστορία και η βιολογία/ για το Εγώ δεν δίνουν δυο δεκάρες».

Τρεις υποσχέσεις είχαν λάβει οι Έλληνες, τρεις θετικές εξελίξεις προσδοκούσαν από την ένταξή τους στην Ευρωπαϊκή Ένωση (

Του Κώστα Κουτσουρέλη 

Τρεις υποσχέσεις είχαν λάβει οι Έλληνες, τρεις θετικές εξελίξεις προσδοκούσαν από την ένταξή τους στην Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΟΚ τότε) το 1981. Η πρώτη ήταν η βελτίωση του βιοτικού τους επιπέδου, η ενδυνάμωση της οικονομίας και των εισοδημάτων. Η δεύτερη, η στήριξη της διεθνούς θέσης της χώρας, ιδίως έναντι του αναθεωρητισμού της Τουρκίας, που ελάχιστα χρόνια πριν είχε καταλάβει τη βόρεια Κύπρο. Τέλος, πράγμα αυτονόητο, οι μνήμες της Χούντας ήταν ακόμη νωπές, οι Έλληνες προσδοκούσαν την εμπέδωση του δημοκρατικού πολιτεύματος.

Και οι τρεις αυτές προσδοκίες αποδείχτηκαν φρούδες. Οικονομικά, η Ελλάδα είναι σήμερα πολύ φτωχότερη από το 1981, συγκρινόμενη με τις λοιπές ευρωπαϊκές χώρες. Τότε ήμασταν πιο εύποροι από τους Ισπανούς λ.χ., πολύ πιο ευκατάστατοι από τους Πορτογάλους, ενώ απείχαμε παρασάγγες από τις, κομμουνιστικές ακόμη, χώρες της Ανατολικής Ευρώπης. Σήμερα, οι μετρήσεις μάς φέρνουν έσχατους σε αγοραστική δύναμη, κυριολεκτικά στον πάτο. Και αυτό δεν είναι το μόνο. Το 1981 είχαμε ακόμη ισχυρή αγροτική παραγωγή, αξιόλογη βιομηχανία, ελάχιστο δημόσιο χρέος. Σήμερα είμαστε μια καταχρεωμένη χώρα εξαρτημένη από την μονοκαλλιέργεια του τουρισμού.

Ανάλογα ισχύουν για την ασφάλεια της χώρας. Από το 1981 και εντεύθεν, οι τουρκικές διεκδικήσεις όχι μόνο δεν διακόπηκαν, αλλά γιγαντώθηκαν κιόλας, φέρνοντάς μας στα πρόθυρα του πολέμου τουλάχιστον τρεις φορές. Η μεν Κύπρος μπήκε και αυτή στην Ένωση, ωστόσο αυτό δεν έβλαψε καθόλου το διαρκές φλερτ των εταίρων μας με την Άγκυρα. Εμείς υποχρεωθήκαμε να πάρουμε πίσω κάθε βέτο και ένσταση σχετική με τις ευρωτουρκικές σχέσεις, οι Τούρκοι δεν εξαναγκάστηκαν στην παραμικρή υποχώρηση. Στην πράξη, οι ευρωπαϊκοί θεσμικοί μηχανισμοί (τελευταίο παράδειγμα τα επιχειρούμενα, έστω, περί ευρωάμυνας) έγιναν προνομιακό πεδίο της γείτονος διά των οποίων ενισχύουν την πίεση που μας ασκούν. 

Το δίλημμα του Ζελένσκι...

Του Κώστα Κουτσουρέλη 

Σε τρομερό δίλημμα βρίσκεται λέει, κατά τον πρόεδρό της, η Ουκρανία: ή να θυσιάσει "την τιμή και την αξιοπρέπειά της", αποδεχόμενη την ταπεινωτική συνθηκολόγηση που οι Αμερικανοί τής προτείνουν ως σχέδιο ειρήνευσης, ή να χάσει "τον κύριό της εταίρο".

Το μόνο τρομερό εν προκειμένω είναι άλλο. Ότι ο Ζελένσκι μετά από 12 χρόνια ερειπίων και καταστροφών, εξακολουθεί να αποκαλεί τους Αμερικανούς... εταίρους της έρμης της χώρας του! 

Όμως οι ΗΠΑ του Τραμπ, όπως προηγούμενως οι ΗΠΑ του Μπάιντεν ή του Ομπάμα ή των Μπους, δεν είναι εταίροι κανενός, ούτε ποτέ υπήρξαν εταίροι της Ουκρανίας ή όποιου άλλου. Αυτά είναι ιδεαλιστικές ονειροφαντασίες. «Τα κράτη», λέει μια περίφημη ρήση του λόρδου Πάλμερστον από τα μέσα του 19ου αιώνα, «δεν έχουν μόνιμους φίλους ή μόνιμους εχθρούς, έχουν μόνιμα συμφέροντα». Είδαμε πώς φέρθηκε ο Σαρκοζί στο συνεταιράκι του Καντάφι, άπαξ και το κόμμα του ενθυλάκωσε τις μίζες της εκ Λιβύης. Είδαμε πώς φέρθηκαν οι ΗΠΑ στον Σαντάμ, όταν έπαψαν να τους είναι χρήσιμος στην αντιιρανική εκστρατεία τους. Είδαμε πώς εγκατέλειψαν οι Δυτικοί τους Αφγανούς, τους Κούρδους, τους Γεωργιανούς. Είδαμε τους Ρώσσους πόσο εύκολα παράτησαν τον Άσσαντ ή τους Αρμένιους όταν ο κόμπος έφτασε στο χτένι. Και είδαμε, φυσικά, πόσο φιλικά φέρθηκαν σ' εμάς κατά τη διάρκεια της ελληνικής οικονομικής κρίσης οι καλοί μας εταίροι, οι Γερμανοί και οι λοιποί Βρυξελλαίοι..

Αλλά δεν είναι μόνο ο Ζελένσκι και οι ψευδαισθήσεις του, που τόσο ακριβά τις πλήρωσαν και τις πληρώνουν οι λαοί της Ουκρανίας. Είναι και όλοι εκείνοι που διαρρηγνύουν σήμερα τα ιμάτιά τους και εξακολουθούν να ανεμίζουν υπερηφάνως τα καταρρακωμένα γαλανοκίτρινα σημαιάκια τους αναθεματίζοντας τον Τραμπ και τον Πούτιν. Σε ποιον κόσμο ζουν αλήθεια όλοι αυτοί; Είναι δυνατόν, τώρα μετά από όλες τις πανηγυρικές διαψεύσεις τους, τώρα που και μικρό παιδί έχει δει ότι αυτοί και όμοιοί τους έπεσαν έξω σε όλα, να παριστάνουν τους υποστηρικτές των Ουκρανών και του δύσμοιρου κράτους τους; Ολετήρες τους υπήρξαν, κατά το μικροσκοπικό βέβαια μερίδιο του ολέθρου που τους αναλογεί. 

Ο ποιητής Διονύσης Σαββόπουλος

Του Δημοσθένη Κούρτοβικ 

Επιστρέφοντας από το εξωτερικό, όπου βρισκόμουν τις μέρες που πέθανε ο Διονύσης Σαββόπουλος, είδα στο ηλεκτρονικό ταχυδρομείο μου μια παραπομπή στο πιο κάτω κείμενο του Κώστα Κουτσουρέλη, τον οποίο εκτιμώ ως έναν από τους ελάχιστους κριτικούς με πρωτότυπη σκέψη και αιχμηρό λόγο που έχουμε σήμερα. Το κείμενο, ενδιαφέρον όπως όλες οι παρεμβάσεις του, δίνει το ερέθισμα σ’ εμένα τον μια γενιά μεγαλύτερο, επομένως της γενιάς του Σαββόπουλου, να πω με τη σειρά μου μια-δυο κάπως «λοξές» κουβέντες για τον μεταστάντα βάρδο.

 Ήταν ο Σαββόπουλος αριστερός ή δεξιός; Ήταν ένας αριστερός που έγινε δεξιός; Τέτοια ερωτήματα δεν έχουν κανένα απολύτως νόημα, τουλάχιστον στην τέχνη, είναι όμως χαρακτηριστικά για την παραμόρφωση της καλλιτεχνικής δημιουργίας με τον τρόπο που προσλαμβάνεται και σχολιάζεται κατ’ εμμονή στην Ελλάδα. Αλλά ούτε με αυτή τη στενοκέφαλη αντίληψη, την τόσο συγγενική με τα μυαλά του κράτους των πιστοποιητικών πολιτικών φρονημάτων, έχουν νόημα στην προκειμένη περίπτωση. 

Αριστερός ο Σαββόπουλος δεν υπήρξε ποτέ, ούτε άλλωστε δήλωσε ποτέ ότι ήταν (απ’ όσο ξέρω). Δεν ήταν καν ιδεολόγος. Το παροδικό φλερτ του, τη δεκαετία του 1980, με τη νεορθοδοξία και τον μυθοποιημένο ελληνικό κοινοτισμό ήταν τόσο αφελές και επιπόλαιο ώστε πολύ γρήγορα, από τον ένα δίσκο στον επόμενο, πέρασε από το «των Ελλήνων οι κοινότητες φτιάχνουν άλλον γαλαξία» στο «Κωλοέλληνες». 

Αποικία...

«Ο πλούτος είναι ισχύς, και η ισχύς χωρίς έλεγχο οδηγεί χώρες στην εξάρτηση. Η Ελλάδα δεν μπορεί να επιβιώσει ως κυρίαρχο κράτος αν χάσει τον έλεγχο των πηγών ενέργειας, των επικοινωνιών, των μεταφορών και των υποδομών της. 

Το ζήτημα δεν είναι μόνο οικονομικό, αλλά βαθιά πολιτικό και δημοκρατικό. 

Οταν οι αποφάσεις λαμβάνονται από μετόχους στο εξωτερικό, η ψήφος των πολιτών χάνει το πρακτικό της νόημα. Πολλώ δε μάλλον όταν οι μέτοχοι αυτοί έχουν διασπορά συμφερόντων και σε χώρες που χρειάζονται ιδιαίτερη προσοχή για εθνικούς λόγους.»

Μιχάλης Σάλλας 

Του Κώστα Κουτσουρέλη 

Ο Μιχάλης Σάλλας ο τραπεζίτης αυτά. Τη στιγμή που το 70% της αξίας των εισηγμένων στο Χρηματιστήριο Αθηνών ανήκει σε ξένους. Τη στιγμή που οι μεγαλύτερες ελληνικές επιχειρήσεις γδύνονται ακόμη και λεκτικά από τα τελευταία ίχνη της ελληνικότητάς τους (ο ΟΤΕ-Cosmote γίνεται Telekom, o ΟΠΑΠ γίνεται Allwyn, η Μυτιληναίος γίνεται... Metlen κ.ο.κ., κ.ο.κ.) με την κυβέρνησή μας όχι μόνο να μην κάνει το παραμικρό για να ανακόψει τον αφελληνισμό τους αλλά να χειροκροτεί και από πάνω για την... εμπιστοσύνη που μας δείχνουν λέει οι ξένοι επενδυτές. 

Τη στιγμή που οι ξένοι εξαγοράζουν en mass ξενοδοχεία, αστικά ακίνητα, παραθεριστικές κατοικίες και ό,τι άλλο αξίας μας έχει απομείνει - ακόμη και ιδιωτικά σχολικά συγκροτήματα!

 Τη στιγμή που συμβαίνει το πρωτοφανές (και αναρωτιέμαι πόσο σύννομο), η Pziizer να διαφημίζει στο μετρό το νέο της εμβόλιο (τι άλλο!), κατά τα αμερικανικά ειωθότα!...

Ένας σκοτεινός, δυστοπικός κόσμος πλησιάζει γρήγορα - ενώ εμείς κοιμόμαστε.

Του Κώστα Κουτσουρέλη 

«Αυτό που κάποτε ήταν η επαγγελία της ελεύθερης ανταλλαγής πληροφοριών μετατρέπεται στο κύριο μέσο ελέγχου. Χώρες που κάποτε ήταν ελεύθερες εισάγουν δυστοπικά μέτρα όπως ψηφιακές ταυτότητες (Ηνωμένο Βασίλειο ), ηλεκτρονική επαλήθευση ηλικίας (Αυστραλία) και μαζική σάρωση των ιδιωτικών μηνυμάτων (ΕΕ).

Η Γερμανία διώκει όποιον τολμά να επικρίνει αξιωματούχους της στο διαδίκτυο. Το Ηνωμένο Βασίλειο φυλακίζει χιλιάδες για τα tweets τους. Η Γαλλία διεξάγει ποινικές έρευνες εναντίον ηγετών της τεχνολογίας που υπερασπίζονται την ελευθερία και την ιδιωτικότητα.

Ένας σκοτεινός, δυστοπικός κόσμος πλησιάζει γρήγορα - ενώ εμείς κοιμόμαστε. Η γενιά μας κινδυνεύει να μείνει στην ιστορία ως η τελευταία που είχε ελευθερίες - και να επιτρέψει να μας τις αφαιρέσουν.

Μας βομβαρδίζουν με ψεύδη. Μας έχουν κάνει να πιστεύουμε ότι η μεγαλύτερη αποστολή της γενιάς μας είναι να καταστρέψει όλα όσα μας άφησαν οι πρόγονοί μας: την παράδοση, την ιδιωτικότητα, την κυριαρχία, την ελεύθερη αγορά και την ελευθερία του λόγου.

Προδίδοντας την κληρονομιά των προγόνων μας, έχουμε επιλέξει το δρόμο της αυτοκαταστροφής - ηθικά, πνευματικά, οικονομικά και εντέλει βιολογικά.»

Λεκτικά πολεμοφόδια, θεολογικές γομώσεις

*
ΠΕΡΑΣΤΙΚΑ & ΠΑΡΑΜΟΝΙΜΑ | 09:

Καιρικά σχόλια από τον ΚΩΣΤΑ ΚΟΥΤΣΟΥΡΕΛΗ

Τι σημαίνει ιδεολογική ηγεμονία; Να εξαναγκάζεις και τον εχθρό σου ακόμη να χρησιμοποιεί τη δική σου γλώσσα, τις δικές σου έννοιες, τη δική σου ρητορική.

Ο Παναγιώτης Κονδύλης εντοπίζει την συμβολική οριστικοποίηση της ήττας του Ancien Régime στην υιοθέτηση από τους αριστοκράτες απολογητές του της γλώσσας του κοσμικού διαφωτισμού. Γύρω στα 1800, ακόμη και οι οπαδοί της ελέω θεού μοναρχίας επιχειρηματολογούν κοσμικά και πεφωτισμένα. Αν θέλουν να ακουστούν, δεν μπορούν να κάνουν κι αλλιώς…

Η εξαέρωση της αριστεράς δηλώνεται καθαρά μετά το 1989 με τη νέα ρητορική των σοσιαλιστικών και εργατικών κομμάτων:

 εγκαταλείποντας την ταξική ανάλυση και την κριτική κατά του πλούτου, οι διάφοροι Μπλαιρ αρχίζουν να πιθηκίζουν το φιλελεύθερο ζαργκόν περί «ευκαιριών» και «ατελεύτητων δυνατοτήτων» του καπιταλισμού.

Σήμερα, ζούμε μια παρόμοια ιστορική στιγμή. Σε μια κυκλική κίνηση, το φιλελεύθερο ζαργκόν ξαναδίνει τη θέση του στην ωμή θεολογία. Δεν υπάρχει θέση για πολιτική λεπτολογία και ανάλυση. Στην κονίστρα δεν πολεμούν πλέον σκληρά συμφέροντα ή εξωραϊσμένες προσδοκίες: γιγαντομαχούν αυτοπροσώπως το Αγαθό και το Πονηρό, οι μάρτυρες και οι εγκληματίες, ο Θεός και οι εχθροί του.

Φυσικά οι ΗΠΑ, η Δύση ολόκληρη, έχουν μακρά παράδοση στην εκκοσμίκευση της θεολογικής γλώσσας του μεσσιανισμού. Όλα τα πολιτικά κινήματα των Νέων Χρόνων είναι μασκαρεμένες θρησκείες. Όμως αυτή η νέα πολιτική η ασκούμενη ουσιαστικά από του άμβωνος είναι ποιοτικά ένα σημείο καμπής.

Ήδη ο γουοκισμός και η πολιτική ορθοέπεια άνοιξαν τον δρόμο προς αυτή την αποκοσμίκευση της πολιτικής και έγιναν άθελά τους η Κερκόπορτα για την εν θριάμβω επιστροφή των ιεροκηρύκων. Οι δικαιωματιστές, μεθυσμένοι από την ισχύ τους, έφτιαξαν μια γλωσσική Ιερά Εξέταση όπου, κατά το πρότυπο της παλαιάς βλασφημίας των θείων, μια και μόνο λέξη κάποτε αρκούσε για να στείλει κάποιον απευθείας στο κολαστήριο. Θυμίζω το προφητικό Ανθρώπινο στίγμα του Φίλιπ Ροθ.

Τώρα λαμβάνουν τα επίχειρα. Διότι τα λεκτικά τους πολεμοφόδια όσο κι αν είναι θεολογικής γομώσεως, απέναντι στην γνήσια, την γυμνή, την φωναχτή θεολογία είναι ανίσχυρα. Τι να σου κάνει η διαρκής δαιμονολογία κατά της «ακροδεξιάς», όταν οι άλλοι σου μιλούν ευθέως για τον Σατανά τον ίδιο;

Ὁ Μπιροττώ, ὁ Μπόρκμαν κι ἐμεῖς

*

τοῦ ΚΩΣΤΑ ΚΟΥΤΣΟΥΡΕΛΗ

~.~

Τὸν homo oeconomicus, τὸν ἄνθρωπο τῆς οἰκονομίας καὶ τοὺς τρόπους του, ἡ λογοτεχνία τὸν εἶδε ἐξ ἀρχῆς κριτικά. Μοτίβα σὰν κι αὐτὰ τῆς φιλοχρηματίας, τῆς κερδοσκοπίας, τῆς πλουτοθηρίας ἐπανέρχονται διαρκῶς στὶς σελίδες της. Νὰ νουθετήσουν, νὰ διαφωτίσουν τὸν ἀναγνώστη γιὰ τὶς ὀλέθριες συνέπειές τους ζητοῦν ἀνὰ τοὺς αἰῶνες στὰ γραφτά τους ποιητὲς τόσο διαφορετικοὶ ὅσο ὁ Ὁράτιος ἢ ὁ Καισάριος Δαπόντες. Ἀπαράμιλλα περιγράφει ὁ Πετράρχης τὴν καθηλωτικὴ δύναμη τοῦ χρυσοῦ:

«Σέ μας, φίλε, εἶναι τὰ πάντα ἀπὸ χρυσό: οἱ ἀσπίδες καὶ τὰ δόρατα, οἱ ἁλυσίδες καὶ τὰ στέμματα. Ὁ χρυσὸς μᾶς συνέχει καὶ μᾶς συγκρατεῖ. Ὁ χρυσὸς μᾶς κάνει πλούσιους καὶ φτωχούς, ἐλεεινοὺς καὶ εὐδαίμονες.

 Ὁ χρυσὸς ἐξανδραποδίζει τοὺς ἐλεύθερους καὶ ἀπελευθερώνει τοὺς ἡττημένους. Καταδικάζει τοὺς ἀθώους καὶ ἀπαλλάσσει τοὺς ἐνόχους. Δίνει μιλιὰ στοὺς μουγγοὺς καὶ βουβαίνει τοὺς εὐφραδέστερους ρήτορες… Συμφιλιώνει θεοὺς ἤ –ὅπως μερικοὶ διατείνονται– καὶ ἀνθρώπους ἀκόμη. Τίποτα δὲν τοῦ ἀντιστέκεται. Τίποτα δὲν εἶναι γιὰ ἐκεῖνον ἀνέφικτο.»

Ἀμίμητοι εἶναι οἱ στίχοι τοῦ Ἀχιλλέα Παράσχου μὲ τοὺς ὁποίους τὴ δεκαετία τοῦ 1870 κατακεραυνώνει τὴν παντοδυναμία τοῦ κεφαλαίου στὴν Εὐρώπη:

Κ’ ἔπεσαν, ὅλα ἔπεσαν! Τὸ πᾶν εἰς τέφραν κεῖται!
Ὑψοῦνται μόνον τράπεζαι καὶ μόνον τραπεζῖται…

Ὁ Παράσχος ἀνήκει ἀκόμη στοὺς νοσταλγούς. Θρηνεῖ τὸν χαμὸ τοῦ παλιοῦ κόσμου τοῦ πνεύματος καὶ τῆς πίστης. Σὲ τραπεζίτες καὶ τράπεζες βλέπει τοὺς ἀποστόλους τῆς νέας ὑλοφροσύνης, σατανικὲς μηχανὲς ποὺ ἐξαργυρώνουν τὶς ἀνθρώπινες σχέσεις.

Στην άκρη άκρη ενός χάρτη απίθανου

Του Κώστα Κουτσουρέλη 

Και ο Πούτιν και ο Τραμπ πήραν αυτό ήθελαν στην Αλάσκα. 

Ο πρώτος ανέβασε και συμβολικά τη Ρωσσία στο βάθρο των Μεγάλων Δυνάμεων εκ νέου, αφού βεβαίως πρώτα επικράτησε στο ουκρανικό μέτωπο κατά του ΝΑΤΟ.

 Ο δεύτερος απέσυρε έξυπνα τις ΗΠΑ από έναν πόλεμο που εκείνες άρχισαν και τις αποσύνδεσε από τη ρετσινιά του ηττημένου, υιοθετώντας τον ρόλο του... ειρηνοποιού. Η ήττα στη χώρα του Δνείπερου ανήκει πλέον αποκλειστικά στο Κίεβο και στους Ευρωπαίους. Αν δεν τους αρέσει η συμφωνία που θα τους παρουσιάσουν οι μεγάλοι, πρόβλημά τους...

Τη σημερινή θέση της Ευρώπης στα παγκόσμια πράγματα την καταλαβαίνει κανείς καλά και από το γεωγραφικό σημείο της συνόδου. Το Άνκορατζ βρίσκεται στον αρκτικό Βορρά της λεκάνης του Ειρηνικού, και αυτή η τελευταία αποτελεί το νέο γεωπολιτικό κέντρο της υφηλίου. Η Ευρώπη -εν μέρει λόγω της ιστορικής κίνησης, εν μέρει από δική της υπαιτιότητα- έχει πλέον μετατεθεί «στην άκρη άκρη ενός χάρτη απίθανου», όπως θα έλεγε ο Οδυσσέας Ελύτης. Με άλλα λόγια, στο περιθώριο. 

Ο κατ' επάγγελμα αντι-αντισημίτης (αφελής ή ιδιοτελής, αδιάφορο) είναι πρώτα και πάνω απ' όλα απολογητής του Ισραήλ.

Του Κώστα Κουτσουρέλη 

Ο αντισημιτισμός είναι μια ιστορική παθογένεια με φρικαλέες συνέπειες, πασίγνωστες και εν εκτάσει μελετημένες. Ο σημερινός αντι-αντισημιτισμός είναι -φευ, πολύ συχνά- ένα "επάγγελμα". 

Ο κατ' επάγγελμα αντι-αντισημίτης (αφελής ή ιδιοτελής, αδιάφορο) είναι πρώτα και πάνω απ' όλα απολογητής του Ισραήλ. Σκοπός του δεν είναι να φωτίσει τα ιστορικά αίτια του αντισημιτισμού και τις σημερινές του επιβιώσεις, αλλά να αστυνομεύσει τον δημόσιο διάλογο. Και αυτό το κάνει λογοκρίνοντας ή και φιμώνοντας εκείνες τις φωνές που ασκούν κριτική κατά της γενοκτονικής πολιτικής του ισραηλινού κράτους στα κατεχόμενα παλαιστινιακά εδάφη.

Τα κίνητρα του κατ' επάγγελμα αντι-αντισημίτη ποικίλλουν. Κάποιοι καθοδηγούνται από προθέσεις ευλογοφανείς. Πιστεύουν λ.χ. ότι το Ισραήλ αποτελεί ανάχωμα στον ζηλωτικό ισλαμισμό, προπύργιο των αξιών του πολιτισμένου δικαιωματικού μας κόσμου. Ορισμένοι Έλληνες ιδίως, νομίζουν ότι το Ισραήλ είναι δυνάμει φίλος της Ελλάδας επειδή έχει εχθρικές σχέσεις με την Τουρκία, μάλιστα αναζητούν στο Τελ Αβίβ τον "προστάτη"  που δεν βρίσκουν στην Ουάσιγκτον ή τις Βρυξέλλες. Κάποιοι άλλοι είναι της γραμμής του "ανήκομεν εις την Δύσιν" πάση θυσία και με όποιες συνέπειες και αυτή η "Δύσις" (θεωρούν ότι) περιλαμβάνει και το Ισραήλ. Άλλοι διαβλέπουν σε κάθε δήλωση συμπάθειας προς τον παλαιστινιακό αγώνα την επάρατο "αριστερά" και νομίζουν ότι υποστηρίζοντας τον Νετανιάχου ξορκίζουν το... φάντασμα του κομμουνισμού που περιφέρεται ανά την Ευρώπη. 

Απέναντι στα παιδιά τους...

Του Κώστα Κουτσουρέλη 

Εξακολουθούν να πιστεύουν στο αδέκαστο των θεσμών, επιμένουν να παρακολουθούν τα καθιερωμένα ΜΜΕ, ιδίως την τηλεόραση, εμπιστεύονται ακόμη το κράτος και τις ανακοινώσεις του. Και ψηφίζουν αναλόγως - χαρίζοντας θηριώδεις πλειοψηφίες είτε στον Φρήντριχ Μερτς στη Γερμανία, είτε στον Κυριάκο Μητσοτάκη εδώ σε μας, είτε σε κάποιον ομογάλακτό τους σε κάποια άλλη χώρα.

Ο λόγος είναι για τους ηλικιώμενους ψηφοφόρους, χονδρικά για τους 65άρηδες και άνω. Είτε επειδή συνεχίζουν να βλέπουν την πραγματικότητα με τα γυαλιά της, ανέφελης ακόμη, νεότητας και ωριμότητάς τους, είτε επειδή έχουν την ψευδαίσθηση ότι έτσι δεν θα διακυβεύσουν τις συντάξεις τους, είτε επειδή λόγω ηλικίας και μόνον αποστρέφονται τους "ριζοσπαστισμούς" και τις "περιπέτειες", στην πράξη πρόκειται για την τελευταία πληθυσμιακή ομάδα που στηρίζει το υφιστάμενο πολιτικό status quo. 

«Δεν είναι έργο της στιγμής / το ρήμαγμα, μια κι έξω».

Του Κώστα Κουτσουρέλη 

Θα γεμίσουν πάλι τα ΜΜΕ με δηλώσεις αρμοδίων και ιθυνόντων που στηθοδέρνονται για το "δράμα" της Κύπρου. Την ίδια ώρα, οι ίδιοι αυτοί με πράξεις και παραλείψεις εγκαταλείπουν αμαχητί το Αιγαίο και το Λιβυκό, όπως ακριβώς η χούντα του Ιωαννίδη εγκατέλειψε ανυπεράσπιστη την Κύπρο. 

Γιατί, βέβαια, ο Αττίλας δεν σταμάτησε στην Πράσινη Γραμμή το 1974. Συνέχισε αδιάλειπτα με την κήρυξη του casus belli, με τα Ίμια, με τον εξευτελισμό της παράδοσης του Οτσαλάν και της απόσυρσης των S-300, με το τουρκολιβυκό σύμφωνο, με την παρωδία αντίστασης το καλοκαίρι του 2020, με, με, με...

Η ιστορική παρακμή συνήθως εκτυλίσσεται αργά και ανεπαίσθητα, ιδίως αν τη συνοδεύει η επίφαση της ευημερίας. Όπως το λέει και η Ντίκινσον: 

«Δεν είναι έργο της στιγμής / το ρήμαγμα, μια κι έξω». 

Η μεταπολιτευτική παρακμή της Ελλάδας είναι μια τέτοια μακρά, ηδονική και μαυλιστική παρακμή. Όμως το τέλος της δεν θα 'ναι.

Ὁ θεὸς τῆς σφαγῆς

τοῦ ΚΩΣΤΑ ΚΟΥΤΣΟΥΡΕΛΗ

Ξαναδιαβάζοντας κάπου γιὰ τὶς δυσκολίες ποὺ ἀντιμετώπισαν οἱ ἀρχὲς τοῦ Ἰσραὴλ ἐπὶ κορωνοϊοῦ, ὅταν οἱ ζηλωτὲς Ἰουδαῖοι δὲν ἔλεγαν νὰ συμμορφωθοῦν πρὸς τὶς ἀπαγορεύσεις, ξαναγυρίζω στὴν παλιὰ σκέψη: στὴν ἀμιγῆ της μορφή, ἡ πίστη εἶναι ἀντικοινωνική.

Ὁ κομμισσάριος τοῦ Κόμματος ποὺ ἐγκαλεῖ ὡς προδότες ὅσους ζητοῦν νὰ ἐκκενωθεῖ τὸ Τσερνόμπιλ· ὁ δικαιωματολόγος ποὺ πιστεύει στὰ σοβαρά ὅτι οἱ ἀναξιοπαθεῖς καὶ οἱ μειονοτικοὶ ἔχουν πάντα δίκιο· ὁ θρησκευόμενος ποὺ τό ’δεσε κόμπο ὅτι τὸ κακὸ ἐκεῖνον δὲν τὸν ἀγγίζει ἐπειδὴ κατέχει τὴ μόνη καὶ ἀποκλειστικὴ ἀλήθεια – ὅλοι αὐτοὶ ἔχουν κοινὴ τὴν ἀφοσίωση σ’ ἕνα ἀπόμακρο ἰδεῶδες, σὲ ἕνα ὅραμα ποὺ δὲν εἶναι ἐκ τοῦ κόσμου τούτου. Ὁ ἄνθρωπος ὁ συγκεκριμένος, ὁ πραγματικὸς δὲν τοὺς ἐνδιαφέρει, εἶναι ἀναλώσιμος. Τὸ πέραν τοῦ ἀνθρώπου προσδοκοῦν, στὸ ὑπεράνθρωπο ἀποβλέπουν. Γι’ αὐτὸ καὶ τόσο συχνὰ καταλήγουν, ποῦ ἀλλοῦ, στὸ ἀπάνθρωπο.

Ὅσο πιὸ «καθαρὸ» καὶ ἀσυμβίβαστο εἶναι ἕνα πιστεύω θρησκευτικό, ἕνα πολιτικὸ ἰδανικό, ἕνα ὅραμα ἠθικό, ἕνα δόγμα αἰσθητικό, τόσο περισσότερο ὁδηγεῖ στὸν φανατισμό. Εἶναι ἡ λατρεία πρὸς τὸν ἕνα καὶ μόνο Θεό, οἱ παρακλητικὲς δεήσεις γιὰ τὸν ἕναν καὶ μόνο Κόσμο τὸν τέλειο καὶ ὁριστικό, ἡ προσκύνηση τῶν ἱερῶν καὶ ἀπαρασάλευτων Ἐλευθεριῶν ποὺ μᾶς κάνει μισαλλόδοξους. Ἐμπρὸς στὸν μεγαλειώδη Σκοπό, κάθε ἀμφισβητίας, κάθε ἄπιστος ἀναπόφευκτα γίνεται ἐχθρός, ἐμπόδιο ὀχληρὸ ποὺ πρέπει νὰ βγεῖ πάσῃ θυσίᾳ ἀπ’ τὴ μέση. Κι αὐτὸ ἤδη ἀπὸ τοὺς χρόνους τοῦ Ἀχαάβ.

«Καὶ εἶπεν Ἠλιοὺ πρὸς τὸν λαόν· συλλάβετε τοὺς προφήτας τοῦ Βάαλ, μηδεὶς σωθήτω ἐξ αὐτῶν· καὶ συνέλαβον αὐτούς, καὶ κατάγει αὐτοὺς ᾿Ηλιοὺ εἰς τὸν χειμάρρουν Κισσῶν καὶ ἔσφαξεν αὐτοὺς ἐκεῖ».