Η ορειχάλκινη προτομή του Διονυσίου του επισκόπου Τρίκκης (του επονομαζόμενου «Σκυλοσόφου»), βρίσκεται στη παραλίμνια περιοχή της πόλης μας, στο δρόμο που φέρει το όνομα του.
Η προτομή του Διονυσίου κατασκευάστηκε από τον Γιώργο Μήτση και τον Άλμπερτ Κασί το 2000.
Τοποθετήθηκε μπροστά από τη σπηλιά που τον συνέλαβαν στις 11 Σεπτέμβρη του 1611, όταν και η επανάσταση του κατεστάλη.
Ο Κώστας Νικολαΐδης στο βιβλίο του «τα Γιάννινα» μας εξιστορεί τα γεγονότα που συνέβησαν το 1611 στη πόλη μας:
««Εν τω σπηλαίω τούτω κατέφυγεν ο επίσκοπος Τρίκκης Διονύσιος ο Σκυλόσοφος.
Ο πρωτοστατήσας εις την επανάστασιν της Ηπείρου την 11ην Σεπτεβρίου 1611.
Συλληφθείς δε, εγδάρη ζων».
Ας σκύψαμε ευλαβικά να τιμήσομε όσο της αξίζει, τη μεγάλη προσωπικότητα του θαρραλέου ιεράρχη Διονυσίου Σκυλόσοφου – Φιλοσόφου γράφει η πινακίδα του Δήμου σε τούτο τον παραλίμνιο δρόμο – για την εξέγερση κατά της τουρκικής τυραννίας της οποίας ήταν εμπνευστής και οδηγός.
Το επαναστατικό κίνημα του Δεσπότη, που ξεσήκωσε τους χωριάτες από Παραμυθιά και Λάκκα Σουλίου για να καταλάβουν τα Γιάννινα και να καταλύσουν τις Αρχές, θεωρείται από τα σπουδαιότερα, αν δεν είναι το πρώτο κίνημα στον 17ο αιώνα.
Και όσον αφορά για τα Γιάννινα, για το Κάστρο μας, τα επακόλουθα της οικτρής αποτυχίας του, ήταν οδυνηρά.
Οι χριστιανοί, οι Καστρινοί που ζούσαν αιώνες εδώ μέσα από τα χρόνια τα βυζαντινά και του Δεσποτάτου και τους πρώτους δυο αιώνες της τουρκοκρατίας, τώρα διώχνονται και κλείνουν οι πύλες γι’ αυτούς, έως την απελευθέρωση του 1913.
ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ
Βασικό χαρακτηριστικό των κοινοτήτων της Τουρκοκρατίας ήταν ότι οι κοινοτικοί άρχοντες αποτελούσαν μεταιχμιακά υποκείμενα, που εκπροσωπούσαν τους Έλληνες προς τους Τούρκους, αλλά ενίοτε και αντιστρόφως δρούσαν για συμφέροντα των Τούρκων, κυρίως τη λήψη των φόρων μεταξύ των Ελλήνων. Ήταν υπόλογοι και είχαν ευθύνη έναντι και των δύο και μπορούσαν συχνά να χάσουν τη ζωή τους από τους Τούρκους. Η ονομασία των κοινοτικών αρχόντων ποικίλλει: «Επίτροποι», κυρίως στα νησιά, αλλά και «πρόκριτοι», «προεστοί», «προεστώτες», «καπετάνιοι», «καπετάνοι», «καστελλάνοι», «γουβερναδόροι», «πρωτόγεροι», «γέροντες», «δημογέροντες», «κοτσαμπάσηδες», «μοραγιάνηδες» στην Πελοπόννησο, «τσορμπατζήδες» στη Μακεδονία, «βιλαετλήδες» στα βιλαέτια. Γύρω τους υπάρχουν και άνθρωποι που έχουν αναλάβει τη γραμματειακή υποστήριξη και την οικονομική διαχείριση, όπως στην Πελοπόννησο οι καψιμάληδες ή στη Σύρο οι καντζιλλιέρηδες. Και επίσης σημαντικό ρόλο διαδραμάτιζαν οι εκπρόσωποι στην Υψηλή Πύλη στην Κωνσταντινούπολη ή σε άλλα μεγάλα αστικά κέντρα, λ.χ. στα Ιωάννινα, που ονομάζονταν «βεκίληδες».
