ΑΙΑΣ. ΕΝΑ ΣΥΜΒΟΛΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΕΥΓΕΝΕΙΑΣ

Του Κώστα Χατζηαντωνίου 

Κατάντικρυ στο πρότυπο του καταφερτζή που ξέρει πώς να επιβιώνει και να επιστρέφει, η ελληνική τραγωδία υψώνει ένα πρότυπο ήρωα που ξέρει να αναλαμβάνει την ευθύνη των πράξεών του και να απέρχεται, θεωρώντας την ατελεύτητη επιδίωξη του ευγενούς και του μεγάλου ως μόνο σκοπό της ζωής: τον Αίαντα. 

Ο βασιλιάς της Σαλαμίνας που ήταν στην Τροία το έρκος των Αχαιών,  ο μόνος άξιος να λάβει τα όπλα του νεκρού Αχιλλέα, περήφανος και ευγενικός, αναγκάστηκε να ζήσει το αδιέξοδο κάθε ελεύθερου και περήφανου ανθρώπου. Όταν η απάτη του διδύμου Αγαμέμνονα και Οδυσσέα του στερήσει τα όπλα του Αχιλλέα και η χαιρεκακία βρει στον σκοτισμό του νου του πρόφαση για να τον συντρίψει (μια και πάντα «κατά τους τρανούς ο φθόνος έρπει»), ως τραγικός ήρωας, ο Αίας θα νοιώσει πως πεταμένος σε έναν κόσμο χωρίς σχέδιο, νόμους και τάξη, μόνο στην Αξία και την Τιμή μπορεί να βρει πια ακόμη κάποιο νόημα. Γιατί μετά την πτώση στην αδυναμία, όταν το μέλλον δεν παρέχει κανένα στάδιο ενεργείας για την πατρίδα, η ζωή δεν έχει πια προορισμό. Ο ήρωας με τις σταθερές και αμετακίνητες αρχές νοιώθει πως δεν έχει πια θέση στον κόσμο που με τον δόλο και τον φθόνο δίνει προτεραιότητα σε άλλες, ρεαλιστικές αξίες. 

Αντίκρυ στον χορό και την Τέκμησσα (που υπενθυμίζει ότι δεν υπάρχει μεγαλύτερο κακό από την «αναγκαία τύχη»), ο Αίας δεν θα διστάσει να αναφωνήσει «Σκοτάδια, δικά μου φώτα, ερέβη φαεινότατα, διαλέξτε με, διαλέξτε με για κάτοικό σας», γνωρίζοντας πως «ντροπή είναι για τον άντρα πολύ καιρό να γυρεύει να ζήσει όταν καμμιά αλλαγή στις πίκρες του δεν βλέπει. Ποιά ευχαρίστηση μπορεί να δίνει μέρα που ακολουθεί την άλλη μέρα, όταν στον θάνατο κοντύτερα μάς φέρνει, όσο και αν τον αναβάλλει;» Γιατί ξέρει: 

«ή καλώς ζην ή καλώς τεθνηκέναι τον ευγενή χρη». 

Ο ΠΑΛΑΜΗΔΗΣ ΚΑΙ ΤΟ ΚΑΘΑΡΜΑ ΤΗΣ ΙΘΑΚΗΣ

Του Κώστα Χατζηαντωνίου 

Έτυχε τις ημέρες τούτες να διαβάζω για έναν σπουδαίο άνδρα της ελληνικής μυθολογίας, τον Παλαμήδη. Κι ένιωσα να φωτίζονται τα αίτια μιας πανάρχαιας κακοδαιμονίας που θέλει στον ελληνικό κόσμο να δοξάζονται τόσο συχνά δόλια καθάρματα και απατεώνες και να ζουν (αν ζουν) στο ημίφως μορφές όπως εκείνος ο Παλαμήδης που φημιζόταν για την σοφία και την επινοητικότητά του, ήταν εφευρέτης μερικών από τα γράμματα του ελληνικού αλφαβήτου, πλήθους μέσων της ναυτιλίας, των φάρων, των μέτρων, των σταθμών και των νομισμάτων, καθώς και της διαίρεσης του χρόνου σε ώρες, ημέρες και μήνες, αλλά και παιχνιδιών, όσο και στρατηγημάτων. Όμως η μοίρα του Παλαμήδη δεν σφραγίστηκε από την ευφυΐα του αλλά από την παλιανθρωπιά του Οδυσσέα. Ναι, του σπουδαίου αυτού συμβόλου της ελληνικής πονηριάς. Βαριές κουβέντες. Ακούστε όμως την συνέχεια της ζωής και το τέλος του Παλαμήδη κι ίσως με δικαιολογήσετε.

Όταν ο Αγαμέμνων συγκέντρωνε τις δυνάμεις των Αχαιών για την εκστρατεία στην Τροία, έστειλε τον Παλαμήδη στην Ιθάκη για να φέρει τον Οδυσσέα, ο οποίος είχε υποσχεθεί (και αυτός...) να υπερασπιστεί τον γάμο της Ελένης και του Μενελάου. Ο Οδυσσέας καμία όρεξη δεν είχε για εκστρατείες κι ούτε έδινε σημασία σε όρκους και τα συναφή. Προσποιείται λοιπόν (περιμένοντας τον Παλαμήδη) τον τρελλό, οργώνοντας τα χωράφια του με έναν γάιδαρο και ένα βόδι και σπέρνοντας... αλάτι. Ο Παλαμήδης μάντεψε τι συνέβαινε και έβαλε μπροστά στο άροτρο τον νεογέννητο γιο του Οδυσσέα, τον Τηλέμαχο. Ο Οδυσσέας φυσικά σταμάτησε και έτσι αποκαλύφθηκε ότι διατηρούσε πλήρως τα λογικά του. Αναγκάστηκε έτσι με βαριά καρδιά να ακολουθήσει τους Αχαιούς. Αλλά η μνησικακία του δεν έσβησε ποτέ. 

Στην Τροία η συμβολή του Παλαμήδη στην οργάνωση του στρατού και του στόλου των Αχαιών ήταν τεράστια. Σχεδίασε ένα οχυρό που θα προστάτευε τον στρατό από τις επιθέσεις των Τρώων, φρόντιζε για τις ανάγκες του στρατού, είχε εφεύρει τους κύβους, ένα παιχνίδι για να περνούν οι στρατιώτες ευχάριστα την ώρα τους ενώ μια μέρα που έγινε έκλειψη ηλίου και όλοι νόμιζαν ότι αυτό ήταν κακό προμήνυμα, ο Παλαμήδης εξήγησε το φαινόμενο και τους καθησύχασε.

ΘΕΡΙΝΟ ΗΛΙΟΣΤΑΣΙΟ

Του Κώστα Χατζηαντωνίου 

Η μεγαλύτερη ημέρα. Η απειροελάχιστη στιγμή που ο ήλιος σταματά και όλα είναι δυνατά. Μια αιωρούμενη στιγμή όπου το φως θριαμβεύει πριν αρχίσει πάλι να ελαττώνεται. Υπενθύμιση πως οτιδήποτε μεγαλώνει έρχεται η στιγμή που αρχίζει να μειώνεται και οτιδήποτε μειώνεται αναπόφευκτα θα αρχίσει πάλι να αυξάνεται. Ένας νόμος των εποχών, αλλά και ο αμετάβλητος νόμος της ζωής. Η κυκλική πραγματικότητα ενός «κοσμικού όλου» που δεν διαχωρίζει τον άνθρωπο από το περιβάλλον, αλλά γιορτάζει τη σύνδεση με τη ζωτική δύναμη ενός σύμπαντος που είναι πολύπλευρο και ενιαίο. Η νύχτα δεν είναι ποτέ ολοκληρωτική, το φως ποτέ οριστικό. Όλα πεθαίνουν, όλα ξαναγεννιούνται. 

Το ηλιοστάσιο είναι κάτι περισσότερο από ένα αστρονομικό γεγονός. Είναι μια κοσμική ανάσα. Και δεν είναι καθόλου τυχαία η γιορτή που ακολουθεί σε τρεις ημέρες, οι φωτιές του Άη Γιάννη. Πάνω από την φωτιά κάποτε οι άνθρωποι δεν αναζητούσαν μόνο την υπόσχεση της συγκομιδής, τη γονιμότητα του δεσμού τους, την προστασία της ζωής τους. Η φωτιά καθαρίζει. Η φωτιά προετοιμάζει. Η φωτιά καθαγιάζει.

Ο εορτασμός του τροχού των εποχών τι σημαίνει σήμερα; Σημαίνει πως δεν είμαστε ξεριζωμένοι, ακολουθούμε το ίδιο ιερό μονοπάτι με εκείνους που ήταν εδώ πριν από εμάς. Γιορτές, τελετουργίες και σύμβολα πέρα από κάθε δογματικό ζυγό αλλά με την ανησυχία για αρμονία και κατανόηση αυτού που διαφεύγει από το βλέμμα. 

[Στέλιος Κούκος, Περί ελληνικού θέρους και μεταμορφώσεων]

📚 Η παρουσίαση του βιβλίου του Στέλιου Κούκου, «Περί ελληνικού θέρους και μεταμορφώσεων» (εκδόσεις Μανιφέστο), θα γίνει:
🗓️ Δευτέρα 22 Ιουνίου
⏰ 19:30 - 21:00
📍 «Κόκκινη Κλωστή» (Παπαδιαμαντοπούλου 10, Αμπελόκηποι, Αθήνα)
🗣️ Ομιλητές:
* Κώστας Θεολόγου (καθηγητής ΕΜΠ και ΕΑΠ)
* Κυριάκος Μαργαρίτης (συγγραφέας)


Κείμενα θα διαβάσει η ηθοποιός Γεωργία Κουλαρμάνη.

από Κώστας Χατζηαντωνίου

Στον κύκλο του χρόνου, είναι βέβαιο πως, κάθε εποχή θα μπορούσε να εμπνεύσει, σε γραφείς με την στοχαστική ευαισθησία του ανθρώπου για το βιβλίο του οποίου μιλούμε, εξαιρετικά κείμενα ψυχικής αγαλλίασης ή διανοητικής οξύτητας που θα έθελγαν τον κατάκοπο αναγνώστη της εποχής μας. Δεν είναι ωστόσο σύμπτωση ότι ο Στέλιος Κούκος, σπάνια περίπτωση δημοσιογράφου σε μια εποχή που αυτή η λέξη ηχεί περίπου υβριστική, επέλεξε να περιστρέφει ξανά και ξανά το ταλέντο του ως χρονογράφου γύρω από το θέρος –και ειδικά το ελληνικό θέρος, που όλοι ξέρουμε πόσο ανυπόφορο ή πόσο συναρπαστικό μπορεί να είναι.

Τα κείμενα ενός τετάρτου σχεδόν αιώνος (2000-2023) που σε αυτόν τον τόμο συμποσούνται, υπενθυμίζουν εξαρχής κάτι το οποίο συχνά μάλλον ξεχνούμε. Το καλοκαίρι είναι το τέλος της χρονιάς, όχι ο χειμώνας. Απαρχή του έτους είναι το φθινόπωρο κι όχι απλώς επειδή το επιβάλλει η εκκλησιαστική αρχή της Ινδίκτου αλλά επειδή έτσι ορίζει ο φυσικός παραγωγικός κύκλος, όπως όλοι, όσοι έχουν έστω και μία αχνή εικόνα της φύσης, γνωρίζουν. Κι όσο και αν μια ατέλειωτη συζήτηση θα μπορούσε να ξεκινήσει για το τι σημαίνει καλός καιρός, η ετυμολογία και η γλώσσα μας κάτι παραπάνω γνωρίζουν που όρισαν αυτή την εποχή του θερισμού ως καλοκαίρι. Μήπως «χαρά Θεού» δεν ονομάζουμε κάθε καλή ημέρα και μη δεν είναι φως και ελπίδα σε κάθε εποχή οι εξώστες της λιακάδας, δόξα ζωής και ψυχικής αγαλλίασης, για να μην πω κάθαρσης και μπούμε από τώρα στα βαθιά; Γιατί η καλοκαιρινή αποθέωση δεν είναι ασύμβατη με την άσκηση ή με την κάθαρση κι όλες οι σημαδούρες του χρόνου κι οι επέτειοι, με κορυφαία αυτή του Δεκαπενταύγουστου και τα ατέλειωτα πανηγύρια, αποδεικνύουν αυτό που γράφει ο Κούκος, πως «το θέρος αποτελεί την μοναδική υπαρκτή ουτοπία, μια υψικάμινο που εξαϋλώνει τα πάντα. Στοιχεία και σύνολα μετατρέπονται σε μια πυρίκαυστο ανάταση, σχεδόν δοξολογία», αλλά και σε αφορμή «για να σβήσει ο καψερός ταξιδευτής του θέρους την εσωτερική του πύρωση, την προσωπική του ψυχική πυροβασία μέσα στον χώρο και τον κόσμο».

Ο ΓΙΟΥΚΙΟ ΜΙΣΙΜΑ ΣΤΗΝ ΑΘΗΝΑ

(Απόσπασμα από «ΤΟ ΚΥΠΕΛΛΟ ΤΟΥ ΑΠΟΛΛΩΝΟΣ»/ アポロの杯/ Aporo no sakazuki - 1952)

Του Κώστα Χατζηαντωνίου 

«Η Ελλάδα είναι μια χώρα που ονειρευόμουν εδώ και πολύ καιρό να επισκεφτώ. Καθώς το αεροπλάνο πετούσε πάνω από τη Διώρυγα της Κορίνθου, μετά το Ιόνιο Πέλαγος, είδα τα ελληνικά βουνά λουσμένα στον ήλιο που έδυε και τα εσπερινά σύννεφα να λάμπουν σαν λιωμένος χρυσός πάνω σε ελληνικές πανοπλίες. Πρόφερα το όνομα της Ελλάδας - το όνομα που κάποτε οδήγησε τον Μπάιρον, παγιδευμένο από μια γυναίκα, στο πεδίο της μάχης· το όνομα που έθρεψε το ποιητικό πνεύμα του μισάνθρωπου Χέλντερλιν· αυτό το όνομα που έδωσε θάρρος στον χαρακτήρα της Armance του Σταντάλ καθώς ξεκινούσε τις τελευταίες νότες στην παρτιτούρα της ζωής της.

Από το δημόσιο λεωφορείο που με μετέφερε από το αεροδρόμιο στο κέντρο της πόλης, αντίκρισα μέσα από το παράθυρο την Ακρόπολη της αρχαίας ελληνικής πόλης, κάτω από τα νυχτερινά φώτα. Βρίσκομαι πλέον στην Ελλάδα. Είμαι μεθυσμένος από απέραντη ευτυχία — αν και η οκνηρία μου στην κράτηση ενός αξιοπρεπούς ξενοδοχείου με έχει αναγκάσει να μείνω σε ένα άθλιο πανδοχείο τρίτης κατηγορίας, αν και ο πληθωρισμός κάνει ένα γεύμα σε ένα εστιατόριο πρώτης κατηγορίας να κοστίζει εβδομήντα χιλιάδες δραχμές [σ.μ.: είμαστε στο 1952], αν και είμαι ίσως ο μόνος Ιάπωνας σε αυτή την πόλη, αυτή την ώρα, και ενώ δεν ξέρω λέξη ελληνικά και δεν μπορώ καν να διαβάσω τις πινακίδες των καταστημάτων.

Άφησα την πένα μου να ρέει ελεύθερα. Σήμερα, επιτέλους είδα την Ακρόπολη της αρχαίας ελληνικής πόλης! Είδα τον Παρθενώνα! Είδα τον Ναό του Διός! Στο Παρίσι, χωρίς χρήματα, είχα χάσει σχεδόν κάθε ελπίδα να κάνω αυτό το ταξίδι. Αυτές οι σκηνές εμφανίζονταν συχνά στα όνειρά μου. Γι' αυτό, σας παρακαλώ να με συγχωρήσετε αν αφήσω κάτω την πένα μου για μια στιγμή.

Ο Νικόλαος Πλαστήρας στο στόχαστρο του Μικροελλαδισμού

από Άρδην - Ρήξη 31 Μαΐου 2026

του Κώστα Χατζηαντωνίου*

Δεν είναι φαινόμενο σπάνιο στην Ιστορία η εμφάνιση εμπαθών που επιθυμώντας ένα ελάχιστον προσοχής, κατακρίνουν, υβρίζουν και συκοφαντούν σεπτές μορφές της εθνικής μας κοινότητας. Το σύνδρομο του Ζωΐλου, του αρχαίου κριτικού που προσπάθησε να καταρρίψει την αξία του Ομήρου, δεν έπαψε και δεν θα πάψει να προσβάλλει τους ανθρώπους. Τελευταίο θύμα του συνδρόμου, η ηρωική μορφή του Νικόλαου Πλαστήρα, του θρυλικού στρατιωτικού ηγέτη των αγώνων του λαού μας από το 1912 ως το 1922, αγώνων που τον κατέταξαν στο πάνθεον της εθνικής μνήμης αλλά και της προσφυγικής ευγνωμοσύνης. Δράστης κάποιος αντισυνταγματάρχης που μετά την λαμπρή σταδιοδρομία του, ως απόστρατος πλέον, αποφάσισε να κακοποιήσει την στρατιωτική ιστορία με εμφανή πολιτικά κίνητρα.

Ας προσπεράσουμε τα τεκμήρια της στρατιωτικής αρετής του Ν. Πλαστήρα, που όλοι γνωρίζουν, από την δράση του στους βαλκανικούς πολέμους, στον πρώτο παγκόσμιο πόλεμο, στο μακεδονικό μέτωπο, στην Ουκρανία, στην εξόρμηση της πρώτης περιόδου της μικρασιατικής εκστρατείας ή στην σωτηρία της στρατιάς στο Τουμλού Μπουνάρ τον Μάρτιο του 1921 και ας σταθούμε στις ημέρες της Καταστροφής που οι πολιτικοί ή και φυσικοί απόγονοι των υπαιτίων αυτής, θέλουν να αποσείσουν και να την χρεώσουν (εκατό χρόνια μετά!) σε έναν από τους ελάχιστους που εκτέλεσαν τότε το καθήκον τους, αποδίδοντάς του μάλιστα την μομφή της φυγής και της ανυπακοής. Σε ποιον; Στον Μαύρο Καβαλλάρη!

Επί του προκειμένου όμως.

Όταν ξέσπασε η τουρκική επίθεση στην εξέχουσα του Αφιόν Καραχισάρ στις 13 Αυγούστου 1922, το 5/42 Σύνταγμα Ευζώνων υπό τον Ν. Πλαστήρα, αποτελούσε εφεδρεία του Α’. Σώματος Στρατού. Η άμεση επέμβασή του, την ίδια ημέρα, υπήρξε καίριας σημασίας στην αποτροπή της άμεσης κατάρρευσης, αφού κάλυψε, με την απαράμιλλη ορμή του αλλά και τρομερές απώλειες, το κενό που άφησε στον πιο κρίσιμο τομέα του μετώπου, η διάλυση και η φυγή άλλων συνταγμάτων. Μέσα στην γενική παράλυση όμως, όταν την επομένη, 14 Αυγούστου, αποφασίζεται η σύμπτυξη της στρατιάς και η εγκατάλειψη του Αφιόν, ουδείς λαμβάνει μέριμνα να ενημερώσει τον Πλαστήρα και το 5/42 που συνεχίζουν επί ώρες να μάχονται μόνοι και έσχατοι. Ο αξιωματικός σύνδεσμος της 4ης Μεραρχίας, που πήρε την διαταγή για να την μεταφέρει στο ευζωνικό, κοινώς την κοπάνησε. Μόλις στις οκτώ το βράδυ ένας άλλος αγγελιαφόρος (ο ήρωας της Κόνιτσας 25 χρόνια μετά, ο ανθυπολοχαγός τότε Παλαντζάς), έλαβε γνώση της διαταγής για υποχώρηση, ευρισκόμενος στην βάση του ευζωνικού, στο Ερικμάν, και έσπευσε, με κίνδυνο της ζωής του να φέρει την διαταγή.

ΑΠΟ ΤΟ ΔΕΝΤΡΟ ΠΟΥ ΞΗΡΑΙΝΕΤΑΙ ...

Του Κώστα Χατζηαντωνίου 

ΑΠΟ ΤΟ ΔΕΝΤΡΟ ΠΟΥ ΞΗΡΑΙΝΕΤΑΙ 

ή πέφτει χτυπημένο από κεραυνό, υπάρχει κάτι χειρότερο. Το δέντρο που σαπίζει. Κόψετε ή κάψετε τον κορμό ενός δέντρου· αυτό μπορεί τελικά να ξαναφυτρώσει. Αν όμως οι ρίζες, που αντιπροσωπεύουν το βιολογικό θεμέλιο ενός λαού και της επικράτειάς του, σαπίσουν (αφού η γη στην οποία φύονται μολύνθηκε ανεπανόρθωτα), τότε όλα τελείωσαν.

Σήμερα, είναι εμφανής πια, η κυριαρχία του υποκόσμου σε κάθε πεδίο της πολιτικής, οικονομικής και πολιτισμικής ζωής του τόπου. Τα σημάδια καθημερινά, σε κάθε πτυχή του βίου. Πλάι σε αυτούς που επιτελούν το έργο δολοφονικών ξυλοκόπων, οι δήθεν υπεράνω, που θέλουν να «διατηρήσουν» τον πολιτισμό του πατρικού δέντρου ως μνημείο του παρελθόντος, σαν σε φορμαλδεΰδη, για τους «ουδέτερους» μελετητές. Στο μεταξύ οι ρίζες όλο και σαπίζουν, ο κορμός όλο και ξηραίνεται.

Ας το πούμε χωρίς περιστροφές. Αυτός ο αιώνας θα είναι ένας αιώνας είτε αναγέννησης είτε ή εξαφάνισης αυτής της χώρας μέσω της μετατροπής της σε ένα στείρο, κοσμοπολίτικο πάρκο ψυχαγωγίας, ενώ τριγύρω, άλλοι λαοί θα διατηρήσουν την ταυτότητά τους και θα αναπτύξουν τη δύναμή τους. Η Ελλάδα απειλείται σήμερα από δύο ιούς: αυτόν της αυτο-λησμοσύνης, της εσωτερικής ξηρασίας και αυτόν του υπερβολικού «ανοίγματος στον άλλον». 

Βάσος Λυσσαρίδης. 13 Μαϊού 1920 - 26 Απριλίου 2021

"Και να θυμάσαι:

 αν εθελούσια δεν γονατίσεις, ούτε νεκρό δεν μπορούν να σε γονατίσουν".

Μου είπαν:

 "Είσαι μικρός, αν κάνεις ένα ακόμη βήμα θα σε αφανίσουν.

Είπα: 

"ΑΝ ΔΕΝ ΤΟ ΚΑΝΩ ΘΑ ΕΙΜΑΙ ΑΚΟΜΗ ΠΙΟ ΜΙΚΡΟΣ."

ΒΑΣΟΣ ΛΥΣΣΑΡΙΔΗΣ

Ο Βάσος Λυσσαρίδης γεννήθηκε στα Λεύκαρα, στις 13 Μαΐου 1920 και απεβίωσε στις 26 Απριλίου 2021

Φοίτησε στο δημοτικό σχολείο Λευκάρων και μετά για δύο χρόνια στην ανωτέρα σχολή Λευκάρων και συνέχισε στο Παγκύπριο Γυμνάσιο στη Λευκωσία.

ΠΑΝΤΑ ΠΟΛΙΟΡΚΗΜΕΝΟΙ, ΠΑΝΤΑ ΕΛΕΥΘΕΡΟΙ

 

Alphonse-Marie de Neuville (1835-1885), Η Υπεράσπιση του Μεσολογγίου

Επιχρωματισμένη λιθογραφία, Μουσείο Μπενάκη

Του Κώστα Χατζηαντωνίου 

Ήταν οι μέρες που κυρίευε την ψυχή του Σολωμού η αγωνία για την τύχη της αποκλεισμένης πολιτείας αλλά και της Επανάστασης, όταν αντιχτυπούσαν ως τη Ζάκυνθο οι αντίλαλοι κανονιών από τα ρήχη του Μεσολογγιού, ενώ γυναικόπαιδα «θλιμμέν’ απομεινάρια της φυγής και του χαμού» γέμιζαν τους δρόμους και τα καντούνια του νησιού, και άλλες πόρτες άνοιγαν κι άλλες κλείνανε ερμητικά.

 Η αγωνία εκείνη θα γεννήσει μια σύνθεση που για χρόνια θα υφαίνει και θα ανυφαίνει, θα καταλύει και θα αναπλάθει όλο και τεχνικώτερα, μέχρι να αποδώσει τέλεια το ύψος του ακέραιου ανθρώπου, «το ύψος της ψυχής και εν ταυτώ τα φυσικά αισθήματα εις όλη τους τη σφοδρότητα» αλλά και «τα ιδιώματα του θείου πλάσματος», όπως σημειώνει ο Πολυλάς.

 Το έργο αυτό, που θα συγκεφαλαιώσει τη ζωή και τις ιδέες του, ο Σολωμός το δούλεψε περισσότερο από κάθε τι, σε όλη του τη ζωή σχεδόν. Το μέγα γεγονός της Εξόδου θα μετουσιωθεί τελικά με στέρεες λέξεις, τομές παραδειγματικές και έναν έξοχο συνδυασμό αφηγηματικών τρόπων και προσωπικών λόγων, στον ύψιστο συμβολισμό του ανθρώπου που ξεπερνά κάθε ανάγκη μα και κάθε ομορφιά της ζωής, για να λάμψει η ελευθερία ως ουσία του.

[Συμπληρώνονται απόψε, νύχτα της 10ης προς 11η του Απρίλη, 200 χρόνια ακριβώς από την Έξοδο του Μεσολογγίου, γεγονός τόσο συμβολικά φορτισμένο ώστε ένας Γκαίτε στον Δεύτερο Φάουστ να το τοποθετήσει, απέναντι από την Άλωση της Τροίας, στο ένα από τα δύο άκρα του χρονικού φάσματος της ανθρώπινης ιστορίας. Ο Κώστας Χατζηαντωνίου αναμετράται με το κορυφαίο αποτύπωμα της Εξόδου στον νέο ελληνικό λόγο, τους Ελεύθερους Πολιορκημένους του Διονύσιου Σολωμού.]

Όλη η ανάρτηση ΕΔΩ...

Η ΑΓΩΝΙΑ ΤΗΣ ΜΕΓΑΛΗΣ ΠΕΜΠΤΗΣ

Του Κώστα Χατζηαντωνίου 

Η ΑΓΩΝΙΑ ΤΗΣ ΜΕΓΑΛΗΣ ΠΕΜΠΤΗΣ

καθαιρεί και καθαρίζει τη σκέψη από κάθε αισθητική ελαφρότητα ή θεολογική παραχάραξη που θέλει τον Ιησού χρήσιμο κόλακα των παθών μας, βολικό συνήγορο των ενοχών μας, ωφέλιμο διασκεδαστή των φόβων μας.

 Ο κήπος στον οποίο θα εισέλθει απόψε ο Υιός του Ανθρώπου δεν είναι η Εδέμ, ο κήπος των απολαύσεων όπου ο πρώτος Αδάμ έχασε τον εαυτό του αλλά το όρος των Ελαιών: 

ο κήπος της αγωνίας όπου ο νέος Αδάμ ξαναβρίσκει τον εαυτό του μέσα από τον πόνο και την εγκατάλειψη, λίγο πριν πάρει τον δρόμο, ξανά και ξανά, για να αναλάβει το δικό μας κατάκριμα με το Πάθος του. 

ΘΑ ΕΙΝΑΙ ΠΑΝΤΑ 1η ΑΠΡΙΛΙΟΥ

Του Κώστα Χατζηαντωνίου 

Ανάμεσα στα δεκατρία παλληκάρια που είναι θαμμένα στα «Φυλακισμένα Μνήματα» της Λευκωσίας, μαχητές του αδικαίωτου  αγώνα που άρχισε την 1η Απριλίου 1955, είναι και ο Ανδρέας Παναγίδης, που απαγχονίστηκε από τους Βρετανούς στις 21 Σεπτεμβρίου 1956, μαζί με τον Μιχαήλ Κουτσόφτα και τον Στέλιο Μαυρομμάτη.

Εικοσιδύο χρονών ήταν ο Παναγίδης και είχε κιόλας τρία μικρά παιδιά μα το κάλεσμα της πατρίδας δεν μπορούσε να κάνει πως δεν το άκουγε. Κι ούτε τον ένοιαζε πόσοι έκαναν πως δεν άκουγαν ούτε πόσοι βυσσοδομούσαν στην Αθήνα εξ αρχής τον συμβιβασμό.

Είχε πια αρχίσει η ζωή της αλυσοδεμένης ζυριχικής ανεξαρτησίας όταν η οικογένεια του Παναγίδη έφτασε στα «Φυλακισμένα Μνήματα», για να ξαναδεί τον αγαπημένο της - στο χώμα πια. Στη φωτογραφία εκείνης της μέρας, 24 Αυγούστου 1960 ήταν, μπορεί κανείς να δει πάνω από τον τάφο του πατέρα τους τα δύο μεγαλύτερα παιδιά του, τον  Αριστείδη (1952) και τη Δέσποινα (1953) και όρθια πίσω τους την μικρότερη Αυγή (1955). Ανάμεσά τους η μάνα, η χήρα του Ανδρέα, η Γιαννούλα, πίσω από την δική της μάνα, την Αυγούστα· στο κέντρο οι γονείς του εθνομάρτυρα, Γρηγόρης και Δέσποινα, και δεξιά ή αδελφή του Μαρία Μουσκή με τα δύο δικά της παιδιά.

Χρόνια μετά, από την σκηνή αυτή και την αυθόρμητη κίνηση της μικρής Αυγής να σκάβει με τα νυχάκια της το χώμα, ο Κυριάκος Χαραλαμπίδης θα εμπνευσθεί την «Ανασκαφή»:

«Της είπαν: "Αύγη, βάλε τα λουλούδια

επάνω στον πατέρα σου".

Δεν εξήγησαν όμως στο παιδί

πως έκειτο νεκρός κάτω απ’ τη γη.

Με το νυχάκι σκάβοντας σκοτάδια

έπεσε απά στο Φως που μύριζε το χώμα».

Πάντα πολιορκημένοι, πάντα ελεύθεροι

Johann Lorenz II Rugendas (1775-1826), Η Έξοδος του Μεσολογγίου, 1826

Επιχρωματισμένη ακουατίντα, Μουσείο Μπενάκη

*

του ΚΩΣΤΑ ΧΑΤΖΗΑΝΤΩΝΙΟΥ

~.~

Μ Ε Ρ Ο Σ Α΄

Αν ο Ύμνος εις την Ελευθερίαν αποτελεί το πρώτο μεγάλο ξέσπασμα του ελεύθερου πια νεοελληνικού πνεύματος, τραγούδι ζωής και πίστης στην ιδέα του ανυπότακτου ανθρώπου, επίτευγμα που χαρακτηρίστηκε δίκαια ως ο «πρώτος γνήσιος καρπός της Ελληνικής φαντασίας, ύστερα από αιώνες μαρασμού της» (Ιάκωβος Πολυλάς), η ύψιστη στιγμή της ποιητικής ιδιοφυίας του Διονυσίου Σολωμού είναι μια σύνθεση η οποία, ημιτελής φαινομενικά, συνιστά το τέλειο έργο της νεοελληνικής λογοτεχνίας. 

Οι Ελεύθεροι Πολιορκημένοι είναι το κατ’ εξοχήν Ποίημα, αυτό στο οποίο αναδεικνύεται, σε όλο της το βάθος και με όλη της την καθαρότητα, η ουσιώδης, η τραγική αλήθεια του κόσμου: η Ελευθερία. Πέρα όμως από τα τυπικά αισθητικά κριτήρια του τραγικού, πέρα από τον αγώνα εναντίον της Ανάγκης, στο έργο αυτό φανερώνεται και η ελληνική ιδιοσυστασία, που αναγνωρίζει τις χαρές της ζωής, τη φύση, τον έρωτα, την αυταξία της βιωτής, αλλά και που συγχρόνως δεν διστάζει να θυσιάσει τα πάντα χάριν της Ελευθερίας, της θεμελιώδους μυστικής αρμονίας των πάντων. Μια ταπεινή πολιτεία, στο άκρο μιας λιμνοθάλασσας της Ρούμελης που ξανοίγεται στον Κορινθιακό και της τεναγώδους πεδιάδας μεταξύ Αρακύνθου και βουνών της Βαράσοβας, το Μεσολόγγι, όρισε η Μοίρα ως σκηνή αυτής της φανέρωσης. 

Ας παρακολουθήσουμε πώς υψώθηκε τούτο το μέγα επίτευγμα, πρώτα ως ιστορικό γεγονός (όπως το αποτύπωσε στα απομνημονεύματά του ένας πολεμιστής από την αδούλωτη Χιμάρα της Ηπείρου, ο Σπύρος Μίλιος) και κατόπιν, πώς ο πατέρας της νεοελληνικής ποίησης το απαθανάτισε με το ανυπέρβλητο οικοδόμημα των Ελεύθερων Πολιορκημένων.

*

Παράξενη η τύχη των πόλεων. Πενήντα χρόνια πριν, στα Ορλωφικά, το Μεσολόγγι, η πολιτεία που έμελλε να γίνει ιερή, είχε πυρποληθεί από τους Τουρκαλβανούς και παραμονές της Παλιγγενεσίας δεν είχε ακόμη καλά- καλά συνέλθει. Δεν αριθμούσε πάνω από 800 σπίτια και 4.000 κατοίκους. 

Ο Αλαίν ντε Μπενουά πέρα από τις ετικέτες

από Κώστας Χατζηαντωνίου

-6 Φεβρουαρίου 2026

Τη χρονιά που πέρασε (2025), ο Alain de Benoist, πνευματικός ηγέτης του γαλλικού κύκλου της GRECE και της (ευστόχως ή όχι) καλούμενης «νέας δεξιάς» για πάνω από μισό αιώνα, συγγραφέας περισσότερων των εκατό βιβλίων και χιλιάδων άρθρων, σε περίπου τριάντα γλώσσες μεταφρασμένος, αλλά μάλλον στο εκδοτικό... underground, εκδόθηκε από οίκο πρώτης γραμμής στη Γαλλία, τον Fayard. Κατ’ ευτυχή σύμπτωση, εκδόθηκε και από ένα μικρό αλλά ξεχωριστού κύρους εργαστήρι ιδεών στην Ελλάδα, το «Μανιφέστο» του Θεόδωρου Παντούλα, του οποίου θα πρέπει το θάρρος εξαρχής να επαινεθεί, δεδομένων των γνωστών παρ’ ημίν εκδοτικών και αναγνωστικών ηθών.

Αν στη Γαλλία οι συζητήσεις ήταν έντονες, ειδικά επειδή το βιβλίο του Αλαίν ντε Μπενουά, το αφιερωμένο στον Ζαν Ζακ Ρουσσώ (Un autre Rousseau: Lumières et contre-Lumières), προσφέρει μια νέα, θετική ανάγνωση του έργου του στοχαστή των Φώτων, αντικρούοντας σε πολλά σημεία εκείνην της διαφωτιστικής αριστεράς αλλά και των αντεπαναστατών δεξιών συγγραφέων (με πρόλογο του Μισέλ Ονφρέ, παλαιού ειδώλου της αριστερής σκέψης που έχει ριφθεί πολλού από το βάθρο του – κι όχι μόνο επειδή είπε ότι «θα προτιμούσα, αν χρειαζόταν, να έχω δίκιο μαζί με τον Αλαίν ντε Μπενουά παρά άδικο μαζί με τον Μπερνάρ- Ανρί Λεβί»), στην Ελλάδα τα πράγματα είναι πιο… ήσυχα, δικαιώνοντας τον εκδότη που εξαρχής αναρωτιόταν σε ποιον απευθύνεται η νεοελληνική απόδοση τού περί τη «νέα δεξιά» προβληματισμού του Γάλλου διανοούμενου, αφού η εγχώρια δεξιά και ακροδεξιά, κατά πλειοψηφία αγράμματες και ιδιοτελείς, ούτε είχαν ούτε έχουν διάθεση συμμετοχής σε τέτοιες συζητήσεις, η δε αριστερά, με την πνευματική και πολιτική της οκνηρία (παρατηρεί ο Θ. Παντούλας) «επικαλείται απλώς τον προοδευτισμό, τον επηρμένο θησαυρισμό αντιστασιακότητας κι έναν παρωχημένο θετικισμό».

Παρά ταύτα δεν έλειψαν και εδώ διασταυρούμενα πυρά: άλλοι επικεντρώνουν στις απόψεις περί φυσικής ανισότητας και άλλοι στον περιβόητο «παγανισμό» του ντε Μπενουά – επιχειρήματα εύκολα μα ικανά να θολώσουν τα νερά όταν ξεχνούμε ακόμη και τα στοιχειώδη: δεν διαβάζουμε για να εξαγνίσουμε και δεν εκδίδουμε για να καθαγιάσουμε. Τα ρήγματα σε μια μονολιθική σκέψη, αυτήν της ολοκληρωτικής νεωτερικότητας, η οποία επισωρεύει καθημερινώς και αδιαλείπτως συμφορές και τραύματα, είναι ισχυρότατο κίνητρο για την έστω καθυστερημένη παρουσίαση ενός πολυσήμαντου έργου, του οποίου οι ιδέες μόνο θετικά αποτελέσματα θα μπορούσαν να έχουν για ένα ώριμο αναγνώστη. Διότι ο γεννημένος πολιτικά ανάμεσα στα ακόμα σιγοκαίοντα ερείπια χαμένων αποικιακών μαχών (μάχες που σημαδεύτηκαν για τους συμμετέχοντες από αδύναμο ιδεολογικό περιεχόμενο και μια ιστορική διαγραφή των ολοένα και πιο θολών αξιών τους), Alain de Benoist, συλλαμβάνοντας από τις αρχές της δεκαετίας του 1970 την επιτακτική σημασία της αναψηλάφησης του ευρωπαϊκού πολιτισμού και όσων συναπαρτίζουν αυτόν (εθνοπολιτισμικά, ιστορικά, θρησκευτικά, οικονομικά και επιστημονικά), άνοιξε τον δρόμο στον επαναπροσδιορισμό αξιών που απορρέουν από αυτές τις ταυτοποιήσεις και αφορούν τη σύγχρονη ζωή.

Ο ΔΑΡΒΙΝΟΣ ΣΤΗ ΧΙΟ

 

Του Κώστα Χατζηαντωνίου 

Γνωρίζω πως θα προκαλέσει αντιδράσεις μια τέτοια φράση. Τα στρατόπεδα θα στρέψουν το βλέμμα με απορία για να αναρωτηθούν με ποιους συντάσσεται μια τέτοια σκέψη. Απλά είναι τα πράγματα. Ο προφήτης της νεωτερικότητας και του αστικού κόσμου, δεν μίλησε μόνο για την καταγωγή του ανθρώπου. Μίλησε και για τον απάνθρωπο μηχανισμό επιβίωσης, τη διαβόητη φυσική επιλογή. Μόνο που όσα βήματα χρειάζονται από το ζώο στον άνθρωπο, άλλα τόσα είναι ικανά να τον κάνουν πάλι ζώο, αν δεν έχει το βλέμμα σε κάποιον ουρανό. 

33 ΑΦΟΡΙΣΜΟΙ

Gustave Thibon (+19 Ιανουαρίου 2001)

Του Κώστα Χατζηαντωνίου 

*

Υπάρχουν δύο είδη ανθρώπων που δεν αντέχω: αυτούς που δεν αναζητούν τον Θεό και αυτούς που φαντάζονται ότι τον έχουν βρει.

*

Το να δικαιώνει κανείς τον Θεό σημαίνει να δικαιώνει μια συγκεκριμένη αντίληψη που έχει για τον Θεό και, κατά συνέπεια, να δικαιολογεί τον εαυτό του.

*

Το θείο αστέρι είναι εσωτερικό και αόρατο· φωτίζει την ψυχή του ταξιδιώτη και όχι το μονοπάτι που βαδίζει· μας δίνει αρκετή πίστη για να ξεπεράσουμε τα πάντα, αλλά δεν μας απαλλάσσει από τίποτα.

*

Η μνησικακία είναι ένα είδος δηλητηριασμένης πίστης όπου το προσβεβλημένο μέρος σφυρηλατεί άρρηκτους δεσμούς με το προσβλητικό και τον παραβάτη. Και όταν παύει να είναι πάθος, γίνεται συνήθεια και καθήκον: ακριβώς όπως ο γάμος.

*

Θα πρέπει να διακρίνουμε δύο είδη κακών πραγμάτων: τις αμαρτίες που διαπράττονται χωρίς ευχαρίστηση και τις αρετές που ασκούνται χωρίς αγάπη.

*

Να είσαι διακριτικός και θα φαίνεσαι μυστηριώδης: το κύρος σου θα αυξηθεί ανάλογα με την επιφυλακτικότητά σου, γιατί οι άνθρωποι φαντάζονται θαύματα πίσω από κάθε κλειστή πόρτα. Κάθε καλυμμένο κενό τους δίνει την εντύπωση ενός κρυμμένου θησαυρού.

*

Η αληθινή υπερηφάνεια δεν βρίσκει περισσότερη τροφή στον καπνό της κοινής γνώμης από ό,τι η πλεονεξία βρίσκει στη συσσώρευση κίβδηλων νομισμάτων.

*

Το φιλοσοφικό πνεύμα συνίσταται στην προτίμηση των αληθειών που προκαλούν θάνατο από τα ψέματα που δίνουν ζωή.

*

Αυτοί που μας κρίνουν μπορούν να μας καταδικάσουν μόνο απ' έξω, αλλά αυτοί που δεν μας κρίνουν μας αναγκάζουν να καταδικάσουμε τους εαυτούς μας από μέσα.

Η Ευρώπη και ο αρκτικός της καθρέφτης

του ΚΩΣΤΑ ΧΑΤΖΗΑΝΤΩΝΙΟΥ

Θα ήταν φαινόμενο κωμικό αν δεν αφορούσε τόσο άμεσα τη ζωή μας. Μιλώ για τη στρατηγική παράλυση της ευρωπαϊκής ηγεσίας παρά τα αλλεπάλληλα ραπίσματα του πιο αυθεντικού εκπροσώπου του αμερικανικού ήθους. Οι διακηρύξεις αλληλεγγύης προς τη Δανία, τα δειλά αντίμετρα, οι τελετουργικές δηλώσεις περί σεβασμού της κυριαρχίας και της αυτοδιάθεσης των εθνών (στον αρκτικό κύκλο και τις ουκρανικές πεδιάδες τουλάχιστον), ελάχιστα καλύπτουν την σκληρή πραγματικότητα: 

η Ευρώπη δεν διαθέτει ούτε τα στρατιωτικά μέσα, ούτε την πολιτική βούληση να αντιμετωπίσει κατά μέτωπον τον Αμερικανό προστάτη της. Όλοι γνωρίζουν ότι την κρίσιμη στιγμή, η Γροιλανδία θα κείται μακράν. 

Όμως το γεγονός είναι αδιαμφισβήτητο. Η Ευρώπη μετά από ογδόντα χρόνια βρίσκεται πάλι σε ένα γεωπολιτικό σημείο καμπής και το ζήτημα της Γροιλανδίας, καταδεικνύει περίτρανα αυτό που όλοι φοβούνται να πουν: 

η Ευρώπη δεν είναι εταίρος, αλλά ικέτης. Πώς φτάσαμε όμως ως εδώ;

 Γιατί καλή και άγια η οργή για τη χυδαιότητα του Ντόναλντ Τραμπ (παρότι μόλις πριν από λίγους μήνες η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, «πούλησε» την απόλυτη ταπείνωση ως μια καλή εμπορική συμφωνία), όμως αυτή δεν μπορεί να αποτελέσει συγχωροχάρτι για όσους που επί δεκαετίες έχτιζαν μια χωρίς ηθικές αρχές ευδαιμονιστική γραφειοκρατία που τώρα έντρομη πασχίζει να σώσει το σαρκίο της.

ΜΙΑ ΑΛΛΗ ΑΠΕΙΛΗ

Του Κώστα Χατζηαντωνίου 

Τα Πατριαρχεία και οι επικεφαλής όλων των χριστιανικών ομολογιών στην Ιερουσαλήμ, με χθεσινή (17 Ιανουαρίου) κοινή δήλωσή τους, καταδικάζουν μιαν οργανωμένη από το κράτος του Ισραήλ και αμερικανικά ευαγγελικά λόμπυ πολιτική που απειλεί την ενότητα και το μέλλον του χριστιανισμού στους Αγίους Τόπους. Το πλήρες κείμενο της δήλωσης (που δεν γνωρίζω αν θα φιλοτιμηθουν να σχολιάσουν η Αθήνα και το Φανάρι), έχει ως εξής:

«Οι Πατριάρχες και οι Κεφαλές των Εκκλησιών στην Αγία Γη, βεβαιώνουν ενώπιον των πιστών και ενώπιον του κόσμου ότι το ποίμνιο του Χριστού σε αυτή τη γη έχει εμπιστευτεί στις Αποστολικές Εκκλησίες, οι οποίες έχουν επιτελέσει την ιερή τους διακονία επί αιώνες με ακλόνητη αφοσίωση. Πρόσφατες δραστηριότητες που αναλήφθηκαν επί τόπου από άτομα που προωθούν επιβλαβείς ιδεολογίες, όπως ο Χριστιανικός Σιωνισμός, παραπλανούν το κοινό, σπέρνουν σύγχυση και βλάπτουν την ενότητα του ποιμνίου μας. Αυτές οι προσπάθειες έχουν βρει εύνοια μεταξύ ορισμένων πολιτικών παραγόντων στο Ισραήλ και από άλλους, πέραν αυτού, οι οποίοι επιδιώκουν να προωθήσουν μια πολιτική ατζέντα που μπορεί να βλάψει τη χριστιανική παρουσία στους Αγίους Τόπους και στην ευρύτερη Μέση Ανατολή.

Η Αγία Γραφή μάς διδάσκει ότι «οὕτως οἱ πολλοὶ ἓν σῶμά ἐσμεν ἐν Χριστῷ, ὁ δὲ καθ᾿ εἷς ἀλλήλων μέλη» (Προς Ρωμαίους 12:5). Το να διεκδικούμε εξουσία έξω από την κοινωνία της Εκκλησίας ισοδυναμεί με τραυματισμό της ενότητας των πιστών και επιβάρυνση της ποιμαντικής αποστολής που έχει ανατεθεί στις ιστορικές εκκλησίες στην ίδια τη γη όπου ο Κύριός μας έζησε, δίδαξε, υπέφερε και αναστήθηκε από τους νεκρούς.

Η ΑΝΑΤΟΛΗ ΩΣ ΑΦΟΡΜΗ

Πριν από εκατό χρόνια, στις 17 Δεκεμβρίου 1925, ο Ρενέ Γκενόν (που πέθανε σαν σήμερα, στις 7 Ιανουαρίου 1951) έδωσε την περίφημη διάλεξή του για τη μεταφυσική της Ανατολής στη Σορβόννη. 

Μακριά από τον οριενταλισμό και τις δυτικές αποικιακές φαντασιώσεις, ο Γκενόν αρνούμενος καθαρά δυτικές διαμάχες, όπως αυτή που χωρίζει τους υποστηρικτές και τους αντιπάλους μιας φαντασιακής Ανατολής, είδε την Ανατολή ως το δικαστήριο ενώπιον του οποίου θα έπρεπε να εξεταστούν οι αποτυχίες της σύγχρονης Δύσης, η οποία εγκατέλειψε τη μεταφυσική και τις παραδοσιακές της αρχές. 

Αν πρέπει να κρατήσουμε κάτι από αυτή την αναδρομή δεν είναι η προσχώρησή μας στην Ανατολή, ούτε να βλέπουμε αυτήν ως μια γεωγραφικά και ιστορικά τοποθετημένη ζώνη αλλά να την κατανοήσουμε περισσότερο ως ένα συμβολικό και ηθικό πόλο για να ανακαλύψουμε πάλι τη δική μας αλήθεια.

Το πρωτοποριακό έργο του Γάλλου μεταφυσικού παραμένει εντυπωσιακά επίκαιρο, σε μια εποχή που η νεωτερικότητα διαλύεται υπό το βάρος των πνευματικών και κοινωνικών αντιφάσεων της. Αντιτιθέμενος στην «υπεράσπιση της Δύσης» και σε αυτό που αργότερα θα ονομαζόταν «σύγκρουση πολιτισμών», ο Γκενόν άνοιξε έναν άλλο κριτικό δρόμο. Δίπλα στον μεταφυσικό και εσωτεριστή στοχαστή στέκεται ένας διορατικός παρατηρητής της εποχής του. Η αναβίωση της θρησκείας και η αντιπαράθεση μεταξύ Ανατολής και Δύσης φαίνονται αρκετά δύσκολο να κατανοηθούν από τους μοντέρνους. 

ΑΠΟ ΤΟ ΑΙΓΑΙΟ ΩΣ ΤΗΝ ΓΡΟΙΛΑΝΔΙΑ

Του Κώστα Χατζηαντωνίου 

Ποιος να το φανταζόταν! Πως η παγωμένη μεγαλόνησος του απώτερου Βορρά (πέραν και της Θούλης!), θα γινόταν η λυδία λίθος για να αποφασίσει η Ευρώπη αν θέλει να συνεχίσει να υπάρχει ιστορικά με αξιοπρέπεια ή θα μετατραπεί από μιαν ανίσχυρη προβληματική ένωση σε ανυπόληπτη εταιρεία υπό διάλυση. Είναι προφανές πως οποιαδήποτε εναλλακτική λύση στην τραμπική επιθετικότητα απαιτεί παγκοσμίως κυρίαρχους παράγοντες ικανούς να επιβιώσουν. 

Όσοι δεν θέλουν αυτοί οι παράγοντες να είναι μόνον η Ρωσία και η Κίνα  αλλά και δεν αποδέχονται έναν μονοπολικό αμερικανικό κόσμο, έχουν μία και μόνη επιλογή: μιαν ισχυρή ανεξάρτητη Ευρώπη. 

Είναι τούτο εφικτό; Σύντομα θα ξέρουμε. Αν οι Ευρωπαίοι δεν μπορούν να απαντήσουν με τον μόνο τρόπο που κατανοεί ο αμερικανισμός (δηλαδή: με οικονομικά αντίμετρα), κάθε συζήτηση είναι περιττή. 

«ΤΑΡΙΧΕΥΤΗΡΙΟ ΕΥΡΩΠΗ»

Του Κώστα Χατζηαντωνίου 

Μια εικόνα στριφογυρίζει επίμονα στον νου μου από τη στιγμή που περάτωσα την ανάγνωση της ποιητικής συλλογής του Κώστα Κουτσουρέλη. Η ιερή διαδικασία της ταρίχευσης για τους επιφανείς νεκρούς. Ο ποιητής ως ιερέας που αναλάμβανε τον εξαγνισμό του νεκρού σώματος, ώστε να επιβραδύνει και ει δυνατόν να παρεμποδίσει τη σήψη, αρωματίζοντας με την ποίηση και βαλσαμώνοντας με στίχους μια μούμια που -προσοχή- δεν πρέπει να έρθει ξανά στο φως γιατί θα διαλυθεί.

 Η υλική αθανασία προϋποθέτει απόκρυψη, αφαίρεση του εγκεφάλου και των εσωτερικών οργάνων, περιτύλιξη με ύφασμα ειδικό και επίδεση προσωπείων. Την ταριχευτική διαδικασία ολοκληρώνει η τελετουργική πομπή κατά την οποία το νεκρό σώμα μεταφέρεται συνοδεία ύμνων και θρήνων, όχι πένθιμου χαρακτήρα αλλά αποχαιρετισμού.

 Αποχαιρετισμού, εν προκειμένω, σε έναν πολιτισμό και μια ήπειρο που αγαπήσαμε και της οποίας υπήρξαμε (αρέσει- δεν αρέσει σε κάποιους) παιδιά της. Ειδικά ο έξοχος ποιητής για τον οποίο μιλούμε. Ας πάρουμε όμως τα πράγματα από την αρχή.

Τὸ βιβλίο «Ταριχευτήριο Εὐρώπη» (από τις εκδόσεις Κίχλη) αποτελεί σύνθεση τριών ανεξάρτητων μεταξύ τους έργων, γραμμένων τη διετία 2022-2023. Κυκλοφόρησε σχεδόν πριν από ένα χρόνο. Το πρώτο μέρος («Καμιά φωνή») απαρτίζεται από 102 ελεγειακά, σατιρικά και ερωτικά «ρουμπαγιάτ», τετράστιχα που επαναφέρουν στη μνήμη τον πολυπράγμονα ποιητή και φιλόσοφο Ομάρ Χαγιάμ. Με το ποτήρι του Χαγιάμ στο χέρι ο Κουτσουρέλης ξεκινά χωρίς αυταπάτες:

 «Σε κάποια ακτή απ’ όλους ξεχασμένη/ σε γλώσσα τώρα γράφω που πεθαίνει./ Κανείς δεν πρόκειται να με διαβάσει·/ το μέλλον μου δεν με καταλαβαίνει».

Όμως η θάλασσα που σβήνει σ’ αυτή την ακτή είναι τόσο καλή: καθώς καταβροχθίζει τὸ κορμί και το ταλέντο του, τον ανεβάζει στη σκηνή του κόσμου που πεθαίνει. Εκεί μπορεί να δει και να μας μεταφέρει τη φρικτή αλήθεια του καιρού μας.

«Στίφη κι αγέλες, Οίκοι, γένη, φάρες/ γονίδια, του Αίματος οι οξείες φανφάρες./ Και η ιστορία και η βιολογία/ για το Εγώ δεν δίνουν δυο δεκάρες».