Η Σχέση ως πράξη αντίστασης.
Του Αντώνη Ανδρουλιδάκη
Ίσως μία από τις πιο πολιτικές πράξεις της εποχής μας να συμβαίνει σε χώρους που σπάνια αναγνωρίζουμε ως πολιτικούς. Στον έρωτα, στη φιλία, στην παρέα, στο τραπέζι γύρω από το οποίο συναντιόμαστε, στις σχέσεις μέσα στις οποίες μπορούμε να υπάρξουμε χωρίς να χρειάζεται διαρκώς να αποδεικνύουμε ποιοι είμαστε.
Η Hannah Arendt είχε αντιληφθεί ήδη από τα μέσα του περασμένου αιώνα τη βαθιά πολιτική σημασία της μοναξιάς. Στις 'Απαρχές του Ολοκληρωτισμού" παρατηρεί ότι εκείνο που προετοιμάζει τους ανθρώπους για την ολοκληρωτική κυριαρχία είναι το γεγονός ότι η μοναξιά, κάποτε μια οριακή εμπειρία, είχε αρχίσει να γίνεται καθημερινή κατάσταση για ολοένα μεγαλύτερα τμήματα της κοινωνίας.
Η παρατήρηση αυτή υπερβαίνει κατά πολύ το συναίσθημα του να αισθάνεται κάποιος μόνος. Η μοναξιά, για την Arendt, αφορά τη σταδιακή απώλεια του κοινού κόσμου. Του χώρου ανάμεσα στους ανθρώπους όπου συναντιόμαστε, μιλάμε, ανταλλάσσουμε εμπειρίες, ελέγχουμε τις αντιλήψεις μας μέσα από τις αντιλήψεις των άλλων και αποκτούμε τη δυνατότητα να δράσουμε από κοινού.
Ο απομονωμένος άνθρωπος χάνει σταδιακά αυτά τα σημεία αναφοράς. Η πραγματικότητα γίνεται περισσότερο ιδιωτική. Η δυσπιστία μεγαλώνει. Η δυνατότητα κοινής δράσης περιορίζεται. Και μαζί της περιορίζεται κάτι βαθύτερο. Η εμπειρία ότι μπορούμε, μαζί με άλλους ανθρώπους, να επηρεάσουμε τον κόσμο στον οποίο ζούμε. Που πάει να πει πως πίσω από την μοναξιά που μπορει να ορίζεις ως "αυτονομία" ή "δεν εχω ανάγκη κανεναν" κρυφογελάει ο κάθε Κασιδιάρης.
Ξεκινάει μόνη της, με φτερά που χτυπούν 200 φορές το δευτερόλεπτο.
Στην κυψέλη, το ταξίδι της δεν τελειώνει.
Και το πιο εκπληκτικό; Όλο αυτό το επιτυγχάνει με ενεργειακή λογική που εμείς ακόμα προσπαθούμε να αντιγράψουμε.
Βασικό χαρακτηριστικό των κοινοτήτων της Τουρκοκρατίας ήταν ότι οι κοινοτικοί άρχοντες αποτελούσαν μεταιχμιακά υποκείμενα, που εκπροσωπούσαν τους Έλληνες προς τους Τούρκους, αλλά ενίοτε και αντιστρόφως δρούσαν για συμφέροντα των Τούρκων, κυρίως τη λήψη των φόρων μεταξύ των Ελλήνων. Ήταν υπόλογοι και είχαν ευθύνη έναντι και των δύο και μπορούσαν συχνά να χάσουν τη ζωή τους από τους Τούρκους. Η ονομασία των κοινοτικών αρχόντων ποικίλλει: «Επίτροποι», κυρίως στα νησιά, αλλά και «πρόκριτοι», «προεστοί», «προεστώτες», «καπετάνιοι», «καπετάνοι», «καστελλάνοι», «γουβερναδόροι», «πρωτόγεροι», «γέροντες», «δημογέροντες», «κοτσαμπάσηδες», «μοραγιάνηδες» στην Πελοπόννησο, «τσορμπατζήδες» στη Μακεδονία, «βιλαετλήδες» στα βιλαέτια. Γύρω τους υπάρχουν και άνθρωποι που έχουν αναλάβει τη γραμματειακή υποστήριξη και την οικονομική διαχείριση, όπως στην Πελοπόννησο οι καψιμάληδες ή στη Σύρο οι καντζιλλιέρηδες. Και επίσης σημαντικό ρόλο διαδραμάτιζαν οι εκπρόσωποι στην Υψηλή Πύλη στην Κωνσταντινούπολη ή σε άλλα μεγάλα αστικά κέντρα, λ.χ. στα Ιωάννινα, που ονομάζονταν «βεκίληδες».
