Η Τουρκία εφαρμόζει την “έρπουσα δικαιοδοσία”

26/09/2025

 Δημήτρης Σταθακόπουλος

Ο όρος “έρπουσα δικαιοδοσία“ (creeping jurisdiction) χρησιμοποιείται στο διεθνές δίκαιο για να περιγράψει τη σταδιακή και αυθαίρετη επέκταση των αρμοδιοτήτων ενός κράτους ή διεθνούς οργανισμού πέραν των ορίων που έχουν καθοριστεί από διεθνείς συνθήκες ή το εθιμικό δίκαιο (που αποτελεί πηγή δικαίου).

Η πρακτική αυτή (η έρπουσα δικαιοδοσία) εμφανίζεται όταν ένα κράτος διεκδικεί νέες εξουσίες ή επεκτείνει την εφαρμογή των υφιστάμενων δικαιωμάτων του χωρίς σαφή νομική θεμελίωση, με τρόπο που συχνά γίνεται ανεκτός στην πράξη / de facto και, εφόσον δεν αμφισβητηθεί, μπορεί να παγιωθεί ως και de jure με νομική αναγνώριση. Η έννοια εμφανίστηκε κυρίως στο πεδίο του Δικαίου της Θάλασσας.

Μετά τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS, 1982), αρκετά παράκτια κράτη άρχισαν να προβαίνουν σε μονομερείς δηλώσεις ή πρακτικές με τις οποίες διεκδικούσαν μεγαλύτερη δικαιοδοσία στην Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη (ΑΟΖ), στα χωρικά ύδατα ή στον υπερκείμενο εναέριο χώρο. Ενδεικτικά, ορισμένα κράτη αξιώνουν δικαίωμα έγκρισης για την αβλαβή διέλευση ξένων πολεμικών πλοίων από τα χωρικά τους ύδατα, ενώ άλλα επεκτείνουν πρακτικά τα κυριαρχικά τους δικαιώματα πέραν των διακοσίων ναυτικών μιλίων. Τέτοιες ενέργειες θεωρούνται μορφές “έρπουσας δικαιοδοσίας” διότι υπερβαίνουν τα όρια που αναγνωρίζει η UNCLOS.

Η έννοια δεν περιορίζεται όμως στο Δίκαιο της Θάλασσας. Συναντάται και στη λειτουργία διεθνών οργανισμών, όπως της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όταν οι θεσμοί της επεκτείνουν τις αρμοδιότητές τους σε τομείς που δεν τους έχουν ρητώς παραχωρηθεί από τα κράτη-μέλη μέσω των ιδρυτικών συνθηκών. Στην περίπτωση αυτή, η “έρπουσα δικαιοδοσία” συνδέεται με την αρχή της δοτής αρμοδιότητας και εγείρει ζητήματα νομιμότητας, κυριαρχίας και πολιτικής λογοδοσίας.

Η εμπλουτισμένη ατζέντα των 6+3 προκλήσεων του ελληνοτουρκικού διαλόγου

Η επικείμενη επίσκεψη του Πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη στην Άγκυρα και η συνάντηση του με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν θα λάβει χώρα ενώ η Τουρκία έχει αναβαθμίσει την ατζέντα των προκλήσεων έτι περαιτέρω από το «Casus Belli».

Του Χρήστου Μαζανίτη

Στις 13 Μαΐου ο Κυριάκος Μητσοτάκης θα βρίσκεται στην Άγκυρα, όπου θα συναντήσει τον Τούρκο Πρόεδρο Ταγίπ Ερντογαν, στο πλαίσιο του ελληνοτουρκικού διαλόγου που έχουν εγκαινιάσει οι δυο ηγέτες, με κύριο στόχο την διατήρηση των ήρεμων νερών στο Αιγαίο και τους ανοιχτούς διαύλους επικοινωνίας με απώτερο σκοπό την επίλυση – κάποια στιγμή στο μέλλον – της μοναδικής διαφοράς που αναγνωρίζει η Ελλάδα, αυτή της οριοθέτησης ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδας.

Πρόσφατα, σε σχετικές του δηλώσεις ο υπουργός Εθνικής Άμυνας Νίκος Δένδιας είχε επισημάνει ότι «δεν βλέπει εξομάλυνση με το Casus Belli στο τραπέζι».

Τα 6 πιο βασικά ψεύδη της Τουρκίας, τα οποία διαρκώς επαναλαμβάνουν σε μια προσπάθεια να δηλητηριάσουν την διεθνή κοινή γνώμη σε βάρος της Ελλάδας, με βάση το Casus Belli

ΨΕΜΑ 1: Η Τουρκία, λένε, ενεργεί με βάση τις προβλέψεις του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας

Πόσες και πόσες φορές δεν το έχουμε ακούσει από το στόμα του Ερντογάν και των Υπουργών του! Ποια είναι η αλήθεια; Η Τουρκία είναι μία από τις ελάχιστες χώρες που ΔΕΝ έχουν δεχτεί να υπογράψουν τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS) του 1982, που αποτελεί σήμερα το νομικό πλαίσιο που διέπει όλες τις δραστηριότητες στους ωκεανούς και τις θάλασσες. Πώς είναι δυνατόν λοιπόν να ενεργούν οι Τούρκοι με βάση τις προβλέψεις ενός νομικού πλαισίου το οποίο οι ίδιοι δεν αποδέχονται;

ΨΕΜΑ 2: Διακηρύσσουν, προς πάσα κατεύθυνση, ότι η Τουρκία είναι το κράτος με την μεγαλύτερη ακτογραμμή στη Μεσόγειο

Το λένε γιατί παραβλέπουν επιδεικτικά την ακτογραμμή των ελληνικών νησιών, το λένε γιατί θεωρούν δολίως ως ελληνική ακτογραμμή, μόνο την ακτογραμμή της ηπειρωτικής Ελλάδας. Ποια είναι η αλήθεια; Σύμφωνα με τα στοιχεία του μη κερδοσκοπικού Διεθνούς Οργανισμού World Resources Institute, η ακτογραμμή της Ελλάδας έχει μήκος 15.147 χιλιομέτρων, ενώ η αντίστοιχη της Τουρκίας έχει μήκος 8.140 χιλιομέτρων. Με λίγα λόγια, το μήκος της τουρκικής ακτογραμμής είναι το 53,7% της αντίστοιχης ελληνικής!

ΨΕΜΑ 3: Υποστηρίζουν ότι με βάση το διεθνές δίκαιο, τα νησιά δεν έχουν δικαίωμα σε θαλάσσιες ζώνες, παρά μόνο χωρικά ύδατα