Μυρτιώτισσα, Τὰ Σαββατόβραδα στό σπίτι τοῦ Κωστῆ Παλαμᾶ (απόσπασμα), περ. Νέα Εστία, τχ. 65 (1959)

Μία συγκινητική μαρτυρία για το φιλολογικό σαλόνι του Παλαμά στο ιστορικό του σπίτι στην Ασκληπιού 3 από τη νεαρή τότε Θεώνη Δρακοπούλου, μετέπειτα ποιήτρια Μυρτιώτισσα (1885-1968). Από τα στοιχεία που μας δίνει, το περιστατικό διαδραματίστηκε κάποιο Σαββατόβραδο ανάμεσα στο 1898 και το 1901:

✒️Καὶ τὰ θυμήθηκα πάλι τ’ ἀλησμόνητα Σαββατόβραδα στό σπίτι τοῦ Παλαμᾶ. Ἤμουν τότε ἕνα κορίτσι νέο, ἀκοινώνητο, ἄγριο σχεδόν. Πουθενά δέν πήγαινα, τά γράμματα δέν τ’ ἀγαποῦσα, ἤμουν κακή μαθήτρια. Μόνο τά τραγούδια [ποιήματα] διάβαζα μέ ἀπληστία, τά ἔννοιωθα, κι ἤμουν μπασμένη στόν κόσμο τῆς Ποίησης, σάν πρωτοδιάβασα τόν Παλαμᾶ. 

Ἄχ! πῶς χτυποῦσε ἡ καρδιά μου, ὅταν ἔνα Σαββατόβραδο ἡ ἀδελφή μου μέ πήρε μαζί της γιά νά γνωρίσω κι’ ἐγώ τόν Ποιητή. «Κύττα νά μήν κάνῃς πάλι σάν ἀγριοκάτσικο», μοῦ εἶπε. «Νά μιλᾶς, ὅλοι αὐτοί πού θά ἰδῇς ἐκεῖ εἶναι ἄνθρωποι τῶν γραμμάτων. Ἄλλος γράφει διηγήματα, ἄλλος δράματα, ἄλλος ποιήματα. Ἔχεις διαβάσει Ξενόπουλο καί Καρκαβίτσα. Ξέρεις ἀπόξω τραγούδια τοῦ Μαλακάση καί τοῦ Πορφύρα. Θἄχῃς λοιπόν πολλά νά πῇς μαζί τους!». Πολλά! Ἐμένα κόπηκε ἡ ἀναπνοή μου πρίν ἀνέβω, καλά καλά, τή στενόμακρη σκάλα τοῦ σπιτιοῦ!

Του κυρ-Νικόλα του Πεντζίκη –πάνω στη γραφή

Του Δημήτρη Βασιλειάδη 

     Φαντάσου λέει πως τώρα εσύ, έτσι στα ξαφνικά, βρίσκεσαι στη Σαλονίκη τέλη της δεκαετίας του ΄70 χάραμα του ΄80 και να είσαι λέει Μάη μήνα, μέρα μεσημέρι στη Μοδιάνο και στη ‘’Μυροβόλο Σμύρνη’’ για κανα ουζάκι, νέο φοιτητάκι με το παρεάκι σου, έχοντας στις τσέπες  λίγο πονεμένο  χαρτζιλίκι και μπόλικο ρεφενέ, και να ψάχνεις πανικόβλητος για κανα τραπεζάκι, κι ακόμα πιο πανικόβλητος για ένα τραπεζάκι πλάι στον Κωστή το Μοσκώφ, όταν αντιλαμβάνεσαι πως είναι κι αυτός εκεί με την παρέα του,… για να ΄νορεύεις καλύτερα και στα κλεφτά προς τη μεριά του, με το αυτί σου στην τσίτα μπας και πιάσεις καμιά κουβέντα, μπας και κλέψεις καμιάν ατάκα, κανα τσιτάτο χρήσιμο, κάποιο τίτλο βιβλίου, κάποιο όνομα συγγραφέα (για να πας ύστερα στου Μπαρμπουνάκη ή στου Ραγιά για ψάξιμο),…  με την ‘’Κυρία Έρση’’ του κυρ-Νικόλα του ‘’Παιζωγράφου’’ παραμάσχαλα,… απ΄ τη μεριά της καρδιάς όμως,… κι αφού βολευτείς λέει μετά από δυο-τρεις γουλιές, να ξεκινά η συζήτηση  για τον έρωτα και την επανάσταση, για τη Σαλονίκη, την ποίηση, το στοχασμό,… για τα συμπεράσματα της συζήτησης που είχε ο Μαρξ με τους Ησυχαστές πάνω στην Επανάσταση, όταν γεμάτος φιλομάθεια τους ρωτούσε για την επαναστατική τους εμπειρία,… επηρεασμένοι τότε απ΄ τον Κωστή…

Ἀφοὶ ΚΑΡΑΜΑΖΩΦ, Ντοστογιἐφσκι: ΤΟ ΕΡΩΤΗΜΑ ΓΙΑ ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΤΟΥ ΚΑΚΟΥ ΕΜΕΙΝΕ ΑΝΑΠΑΝΤΗΤΟ.

του Διαμαντής Κούτουλας 

Τελευταῖο βιβλίο τοῦ Ντοστογιἐφσκι εἶναι οἱ "ΑΔΕΛΦΟΙ ΚΑΡΑΜΑΖΩΦ" {1880}, τὸ ὁποῖο ὀλοκλἠρωσε λίγο πρὶν πεθάνει καὶ ἀναφέρεται στὸ κεντρικὸ ἐρώτημα τῆς ΘΕΟΔΙΚΙΑΣ:  "πῶς ἕνας  πανάγαθος καὶ παντοδύναμος θεὸς ἐπιτρἐπει τὸν  χωρίς νόημα ΠΟΝΟ ;"

ΥΠΟΘΕΣΗ.

ὁ ΦΙΟΝΤΟΡ Καραμἀζωφ ἕνας ἄθλιος τὺπος ἔχει τέσσερεις γυιούς, ἐκ τῶν ὁποίων ὁ ἕνας, ὁ ΣΜΕΡΝΤΙΑΚΩΦ,  εἶναι νόθος ἀπὸ μιά διανοητικά καθυστερημένη γυναῖκα. Ἀπὸ τοὺς ἄλλους τρεῖς, ὁ ΝΤΜΙΤΡΙ εἷναι καθ’ὁμοἰωση τοῦ πατρός, ὁ ΙΒΑΝ διανοούμενος ὀρθολογιστὴς καὶ ἄθεος, ἑνῶ ὁ τρίτος, ὁ ΑΛΙΟΣΑ πιστὸς χριστιανός, ἑτοιμάζεται νά γίνει καλόγηρος, δίπλα στὸν μοναχό ΖΩΣΙΜΑ.

 Ὁ Φιόντορ ἁρνεῖται νὰ δώσει στὸν Ντμίτρι τά χρήματα τῆς μητρός του πού δικαιοῦται καὶ κυνηγᾶ τὴν ἴδια γυναῖκα ποὺ ἐπιθυμεῖ καὶ ὁ γυιός του, τὴν ΓΚΡΟΥΣΕΝΚΑ.

 Ἡ ἀπόπειρα συμφιλίωσης τῆς οἰκογἐνειας στὸ μοναστήρι τοῦ Ζωσιμᾶ ἀποτυγχάνει καὶ ὁ Ντμίτρι διακηρύσσει ΔΗΜΟΣΙΩΣ ὅτι ΘΑ ΣΚΟΤΩΣΕΙ ΤΟΝ ΑΘΛΙΟ ΠΑΤΕΡΑ ΤΟΥ . 

 Ἐν τῶ μεταξὺ ὁ ΙΒΑΝ διακηρύσσει τὶς ἰδέες του: 

ΔΕΝ ΥΠΆΡΧΕΙ ΘΕΟΣ στὸν κόσμο, ΔΙΟΤΙ ΥΠΑΡΧΕΙ ΤΟ ΠΑΡΑΛΟΓΟ ΚΑΚΟ καὶ διερωτᾶται "ΓΙΑ ΠΟΙΟ ΛΟΓΟ ΠΑΣΧΟΥΝ ΤΑ ΑΘΩΑ ΠΑΙΔΙΑ; ΤΙ ΠΡΟΣΦΕΡΕΙ ΑΥΤΟ ΣΤΗΝ ΑΡΜΟΝΙΑ ΤΟΥ ΣΥΜΠΑΝΤΟΣ ΚΟΣΜΟΥ; "

{Τὸ παρἀδειγμα τοῦ ΙΒΑΝ εἶναι ἀνατριχιαστικό:  στρατιῶτες βασανίζουν ἕως θανάτου ἕνα 5χρονο παιδὶ μπροστὰ στὴν μητέρα του, ἡ ὁποία τελικὰ τρελαίνεται, γιὰ νὰ ΔΙΑΣΚΕΔΑΣΟΥΝ..

Καὶ διερωτᾶται ὁ Ἰβὰν Καραμἀζωφ: "ΠΩΣ ΕΠΙΤΡΕΠΕΙ Ο ΘΕΟΣ ΤΕΤΟΙΑ ΕΓΚΛΗΜΑΤΑ;' }

Ἄρα συμπεραίνει ὁ ΙΒΑΝ, θεὸς δέν ὑπάρχει, ὁπότε ΠΑΣΑ ΗΘΙΚΗ ΕΙΝΑΙ ΣΥΜΒΑΤΙΚΗ.

Γιώργος Ιωάννου, Η συνάντηση του λυρικού λογοτέχνη με το τραγικό μεδούλι της Θεσσαλονίκης

Γιώργος Ιωάννου (1927-1985).

Από τη ιστοσελίδα: Parallaxi 16 Φεβρουαρίου 202

Γράφει ο Στέλιος Κούκος

Ο Γιώργος Ιωάννου δημιούργησε έναν λογοτεχνικό κόσμο από το μεδούλι της πόλης. Της γενέτειράς του. Της Θεσσαλονίκης. Και αυτό αποτελεί ένα τεκμήριο ή ένα εχέγγυο πως το λογοτεχνικό του αποτύπωμα ήταν και είναι γνήσιο. Χωρίς, βεβαίως, αυτό να σημαίνει πως προκρίνουμε το γραφικό, την γραφικότητα. Εξάλλου δεν έχει καμιά σχέση το έργο του Γιώργου Ιωάννου με γραφικότητες.

Και εδώ μου έρχεται κατά νουν ο στίχος «σιγανά και ταπεινά» που λέει και το νησιώτικο. «Σιγανά πατώ στην γη…», όπως και ελαφροπάτητα ήταν τα βήματά του Ιωάννου στην πόλη που διέσχισε και έκανε ποικίλες διαδρομές και στάσεις στους δρόμους, τα σοκάκια, τις πλατείες, τα καφενεία, τις ταβέρνες της πόλης. Όπως, επίσης και τις εκκλησιές της (Αχειροποίητο, Αγία Σοφία, Άγιο Δημήτριο…), το πανεπιστήμιο και τον λοιπό χώρο πέριξ όπου βρισκόταν το Εβραϊκό νεκροταφείο, τα κοιμητήρια της Ευαγγελίστριας, το κτίριο της Φιλανθρωπικής Αδελφότητος Ανδρών Θεσσαλονίκης, το δάσος του Σέιχ Σου…

Βεβαίως, όσον αφορά τα ελαφροπατήματα του Ιωάννου στην Θεσσαλονίκη θα πρέπει να πούμε πως όταν χρειάστηκε συγκρούστηκε και τα έβαλε γενναία με όσους πίστευε πως τον υπονόμευαν.

Ο ίδιος ήταν παιδί του κέντρου της πόλης και, βεβαίως, παιδί ξεριζωμένων από την Ανατολική Θράκη. Ο Γιώργος Ιωάννου φρόντισε να «ρίξει» βαθιές ρίζες στην Θεσσαλονίκη, ίσως για να νιώθει λιγότερο ξεριζωμένος. Μπορεί και να ήξερε καλά πως το παρόν μπορεί να δρα επιδέξια υπονομευτικά στο όλο σώμα της πόλης και τον κόσμο της και να προδιαγράφει γι’ αυτήν ένα άδηλο μέλλον.

Οπότε γι’ αυτόν ήταν απαραίτητο το σκάψιμο της Θεσσαλονίκης. Ή ακόμη και η καλλιέργεια της πόλης, η εύρεση και η συνάντηση μαζί της. Και μάλιστα μπορούμε να πούμε πως αυτό αποτέλεσε μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα συνάντηση. Και όχι μόνον γι’ αυτόν.

ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΦΩΤΗ ΚΟΝΤΟΓΛΟΥ

Το σημερινό κείμενο (επιστολή) περιλαμβάνεται στις σελίδες 22-24, σε ένα 100-φυλλο τετράδιο με κείμενα, σημειώσεις, επιστολές, μεταφράσεις κ.α. του Κόντογλου, όπως και το προχθεσινό.  

Τέτοια τετράδια υπάρχουν πολλά στο ΑΡΧΕΙΟ ΦΩΤΗ ΚΟΝΤΟΓΛΟΥ, πλην όμως το περιεχόμενό τους παραμένει αναξιοποίητο και φυσικά αδημοσίευτο, μιας και το Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο, στο οποίο δωρίσαμε το 2014 αυτό το Αρχείο, και μάλιστα ταξινομημένο, κωδικοποιημένο και ψηφιοποιημένο, δεν γνωρίζουμε να έχει κάνει κάτι για την μελέτη και την έρευνα του περιεχομένου του, μέσα στα δώδεκα χρόνια που έχουν περάσει. Ευελπιστούμε η νέα διοίκηση να δει το θέμα σοβαρότερα.

Η σημερινή επιστολή του Κόντογλου είναι αχρονολόγητη και δεν αναφέρει το όνομα του παραλήπτη, πέρα από τα δυσανάγνωστα αρχικά του και την προσφώνηση «κύριε Πρόεδρε». Προσομοιάζει με μία επιστολή που είχε στείλει ο Κόντογλου στον φίλο του Κωστή Μπαστιά το 1940, όταν βρέθηκε σε απελπισία λόγω της ασθένειας της συζύγου του Μαρίας και ταυτόχρονα την άρνηση του Δήμου Αθηναίων να τον πληρώσει για την τοιχογραφία του Δημαρχείου. Στην επιστολή εκείνη ο Κόντογλου είχε σημειώσει μεταγενέστερα «ουδεμία απάντηση» και αν ο στενός του φίλος, ο Μπαστιάς, δεν έκανε τίποτα, μπορούμε με σιγουριά να συμπεράνουμε πως το ίδιο έκανε και ο κύριος πρόεδρος. Άλλωστε αυτό προκύπτει και από τα πραγματικά γεγονότα, που επιβεβαιώνουν πλήρως όσα λέει ο Κόντογλου. Ότι έδωσε τον αγώνα του για την ελληνική, βυζαντινή τέχνη μόνος, φτωχός και απροστάτευτος, ότι πνευματικά του παιδιά έπιασαν πόστα ενώ εκείνος έμεινε να παρακαλάει κι ότι η ελληνική πολιτεία του φέρθηκε σα να ήταν αποπαίδι, αγνοώντας τον πλήρως.

Η σκληρή αλήθεια για τον Μ. Καραγάτση: Μια συναρπαστική, αμφιλεγόμενη ζωή..

Ο Νίκος Γαβριήλ Πεντζίκης και ο υψηλής τάσεως προφητικός του λόγος / 33 χρόνια από την κοίμησή του

Νίκος Γαβριήλ Πεντζίκης (1908-1993). Φωτογραφία Γιώργος Πούπης.

Γράφει ο Στέλιος Κούκος

Το έργο του Νίκου Γαβριήλ Πεντζίκη πέραν από καλλιτεχνικό, λόγου και ζωγραφικής, αλλά και στοχασμού, αποτελεί ταυτόχρονα και μια ιδιότυπη καταγραφή, μαρτυρία, εξομολόγηση, διάλογο και συνάμα ομολογία ζωής που ενίοτε, αν όχι πάντα, προσλαμβάνει χαρακτηριστικά προφητικού λόγου. Προφητικού όχι με την έννοια των προειδοποιήσεων και αποκαλύψεων για σεισμούς, καταποντισμούς, πυρκαγιές, πολέμους και άλλα δεινά που δοκιμάζουν την ανθρωπότητα…

Επίσης, θα πρέπει εξ αρχής να πούμε πως ο προφητικός λόγος για τον οποίο αναφερόμαστε δεν έχει σχέση ούτε και με την ψηφαρίθμηση με την οποία για πολλά χρόνια ο ίδιος «ανέκρινε» ποικίλα κείμενα και ουσιαστικά ανθρώπους. Με τον τρόπο αυτό τους έθετε ενώπιόν του τους λογοτέχνες, «εξαναγκάζοντάς» τους -χωρίς να έχουν καμία δυνατότητα διαφυγής- να εξαγορευτούν, να εξομολογηθούν μέσα από τον λόγο τους τα κείμενά τους. Αυτά ήταν γι’ αυτόν τα αποδεικτικά ντοκουμέντα, τα τεκμήρια της ψυχικής τους κατάστασης και διάθεσης. Ο Πεντζίκης τα αξιοποιούσε ως μια πρώτης τάξεως κατάθεση του εσώτερου τους κόσμου.

Ήξερε, πάντως, και ο ίδιος ότι κάποιοι πίστευαν ή εξελάμβαναν ότι με τον τρόπο αυτό προφήτευε και όταν του το έλεγες γελούσε και σου απαντούσε: το ξέρω!

Ο Πεντζίκης, λοιπόν, δεν ήταν και δεν είναι προφήτης της ανθρωπότητας, αλλά του ανθρώπου. Της ύπαρξης. Του ανθρωπίνου προσώπου. Του μέσα ανθρώπου. Της πορείας του στην προσωπική διακεκαυμένη ζώνη, την έρημο της ψυχής και της «αντιμετώπισης» της κοινωνίας με την έννοια του «εγκλιματισμού» του σ’ αυτήν ως χαρακτήρας.

Παπαδιαμάντης Αλέξανδρος: Καλή σου νύχτα κυρ Αλέξανδρε (ταινία)

Μια ομάδα ηθοποιών ταξιδεύει στη γενέτειρα του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη με σκοπό τη δραματοποιημένη παρουσίαση μερικών από τα πιο γνωστά έργα του, όπως η «ΥΠΗΡΕΤΡΑ», τα «ΔΑΙΜΟΝΙΑ ΣΤΟ ΡΕΜΑ», το «ΟΝΕΙΡΟ ΣΤΟ ΚΥΜΑ», το «ΣΤΟ ΧΡΙΣΤΟ ΣΤΟ ΚΑΣΤΡΟ» και η «ΦΟΝΙΣΣΑ».

 Παράλληλα με τη δραματοποίηση αυτή επιχειρείται ανασύσταση στιγμών του μοναχικού βίου του μεγάλου Σκιαθίτη συγγραφέα.

 Καλή σου νύχτα κυρ Αλέξανδρε Ελλάδα, 1980,

 Εγχρωμο Σκηνοθεσία: Γιαννης Σμαραγδής

 Σενάριο: Γιάννης Σμαραγδής 

Φωτογραφία: Γιώργος Αρβανίτης 

Μοντάζ: Γιώργος Τριανταφύλλου

 Μουσική: Ελένη Καραΐνδρου 

Σκηνικά – Κοστούμια: Νίκος Πολίτης

 Παραγωγοί: Γιάννης Σμαραγδής, Γιώργος Αρβανίτης, Γιώργος Τριανταφύλλου

Νεοδιορισμένος

Νεοδιορισμένος. Κείμενο από το περιοδικό "Η λέξη" 2003.

Θεόδωρος Γρηγοριάδης

Τον Σεπτέμβριο του 1982 δημοσιεύτηκαν στις εφημερίδες οι διορισμοί καθηγητών σε δημόσια σχολεία όλης της χώρας. Άνοιξα με λαχτάρα τις σελίδες της «Μακεδονίας» ψάχνοντας με αγωνία το όνομά μου: ναι, υπήρχε! Δίπλα ακριβώς αναγραφόταν: «Νομός Έβρου», ένας νομός που δεν υπήρχε καν στις δηλωμένες επιλογές μου. Η εφημερίδα απέμεινε στα χέρια μου, κολλημένη στην πίκρα των καπνόφυλλων που μάζευα το καλοκαίρι εκείνο. Ας μην ξεχνιόμαστε: για πολλά χρόνια υπήρξα αγρότης, μάζευα καπνά, ακόμη και όταν διορίστηκα στα σχολεία.

Ο νομός Έβρου είναι ένας από τους μεγαλύτερους νομούς της Ελλάδας. Μακρόστενος, έχει μήκος 160 χιλιόμετρα περίπου, υπολογίζοντας πάντα τα οδικά χιλιόμετρα και βάζοντας μέσα τις στροφές και τις παρακάμψεις εκείνης της περιόδου.

Παρουσιάστηκα στο Γραφείο Εκπαίδευσης της Αλεξανδρούπολης και από εκεί μου ανακοίνωσαν κάτι που δεν το είχα προσέξει: Στην «Β΄ Έβρου» είχα διοριστεί, όχι στην «Α’», πράγμα που σήμαινε ότι θα έπρεπε να μετατοπιστώ εκατό χιλιόμετρα βορειότερα, στην Ορεστιάδα. Μπαίνοντας στο τοπικό λεωφορείο του ΚΤΕΛ, λαχτάρισα. Είχα βρεθεί την ίδια περιοχή, πέντε χρόνια νωρίτερα, φτάνοντας σε ένα από τα πιο απομακρυσμένα χωριά του νομού, τα Δίκαια, εκεί όπου δούλευε μια φίλη μου δασκάλα.. Τότε ανέβηκα με το τρένο, που εισχωρούσε για λίγα χιλιόμετρα στην Τουρκική επικράτεια, προτού τερματίσει στα Δίκαια. Στο χωριό αυτό, στάθμευαν τα τρένα της χώρας μας, κατά μήκος της σιδηροδρομικής γραμμής που έτρεχε παράλληλα με το ποτάμι.

Στο Γραφείο Εκπαίδευσης της Ορεστιάδας μου ανακοίνωσαν ότι υπήρχαν αρκετά «κενά» καθηγητών αγγλικής σε σχολεία της περιοχής. Τα περισσότερα ήταν γυμνάσια και, ανάμεσά τους, ένα εξατάξιο γυμνάσιο και λύκειο μαζί, στα Δίκαια! Θυμήθηκα το γραφικό χωριό, είχα μείνει μια βραδιά, έλεγξα και τα υπόλοιπα χωριά που μου φάνηκαν πολύ πιο μικρά. Σκέφτηκα ότι θα ήταν μια χαρά να μένω στην Ορεστιάδα και να πηγαινοέρχομαι στα Δίκαια και κάπως έτσι αποδέχτηκα την τοποθέτησή μου στο Τρίγωνο, όπως αποκαλείται η ευρύτερη περιοχή.

Γεώργιος Δροσίνης - Δημήτριος Βικέλας

Ο Γεώργιος Δροσίνης και ο Δημήτριος Βικέλας σε μια σπάνια φωτογραφία στα γραφεία του Συλλόγου προς διάδοσιν Ωφελίμων Βιβλίων (~1900). Ο Δημήτριος Βικέλας (1835-1908) υπήρξε έμπορος, συγγραφέας, πρόεδρος της πρώτης ελληνικής ολυμπιακής επιτροπής και γενικότερα πολύ σημαντική και δραστήρια προσωπικότητα των Γραμμάτων της εποχής. Μαζί με τον Δροσίνη ίδρυσαν τον Σύλλογο προς διάδοσιν Ωφελίμων Βιβλίων το 1899. Σύμφωνα με το Καταστατικό του, κύριος σκοπὸς του ΣΩΒ ήταν η διάδοση ωφελίμων γνώσεων, που επιδιώχθηκε με δραστηριότητες σε δύο κυρίως τομείς: στις εκδόσεις βιβλίων και στην εκπαίδευση. 

Θυμάται ο Δροσίνης ένα περιστατικό από την καθημερινή συνεργασία τους με τον Βικέλα:

Γι' αὐτό, ὅταν ἐπὶ χρόνια διαβάζαμε μαζὶ στὸ Γραφεῖο τοῦ Συλλόγου Ωφελίμων Βιβλίων ξένα χειρόγραφα γιὰ τύπωμα, ὅλη του τὴν προσοχὴ τὴν εἶχε, πῶς νὰ κάνωμε ἁπλούστερη τὴ σύνταξή τους, χωρὶς νὰ πειράζωμε τὸ βαθύτερο νόημα.

Μιὰ μέρα, ἐνῶ μᾶς κούραζεν ἡ ἀχάριστη αὐτὴ συνεργασία ἀπάνω στὰ χειρόγραφα κάποιου σοφοῦ ἱστορικοῦ, μοῦ λέει:

— Λαμπρὸς ὁ μάγερας, ἀλλὰ δὲν ἀρκεῖ. Χρειάζεται κι᾿ ὁ σερβιτόρος. Μπορεῖς νὰ φέρης στη μέση τραπεζιοῦ ἕνα ὁλόκληρο ἀρνί, ὅσο καλὰ κι᾿ ἂν εἶναι μαγερεμένο; Ποιὸς θὰ τ᾿ ἀγγίξη κι᾿ ἀπὸ ποῦ θ᾽ ἀρχίση; 

Πρέπει νὰ μεσολαβήσουν τὰ χέρια τοῦ σερβιτόρου, νὰ τὸ καλοκόψουν, νὰ τὸ ξεχωρίσουν σὲ κομμάτια καὶ νὰ τὸ γυρίσουν στοὺς καλεσμένους. Λαμπρὸς ὁ μάγερας ὁ δικός μας, ἀλλὰ κι' ἀπαραίτητοι ἐμεῖς οἱ σερβιτόροι.

ΑΡΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ, ΜΙΧΑΛΗΣ ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ- Η ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΑ ΕΝΟΣ ΠΟΙΗΜΑΤΟΣ - ΕΡΤ

Το συγκεκριμένο επεισόδιο της σειράς Η ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΑ ΕΝΟΣ ΠΟΙΗΜΑΤΟΣ, παραγωγής 1989 και σε σκηνοθεσία Αντώνη Κόκκινου και Γιάννη Σολδάτου, είναι αφιερωμένο στον σημαντικό Έλληνα αντιστασιακό, ποιητή, πεζογράφο και μεταφραστή, Άρη Αλεξάνδρου. 

Η εκπομπή παρουσιάζει σημαντικά δείγματα της ποίησης του Αλεξάνδρου από τα «Ανεπίδοτα γράμματα» και τα «Μεσούρανα του Αυγούστου» σε μελοποίηση του Μιχάλη Γρηγορίου και με ερμηνευτές τη Σαβίνα Γιαννάτου, την Αφροδίτη Μάνου και τον Σάκη Μπουλά. Για τον ποιητή και το έργο μιλούν ο συνθέτης Μιχάλης Γρηγορίου, ο σκηνοθέτης Νίκος Κούνδουρος και ο ποιητής Τίτος Πατρίκιος.

Ο Νίκος Κούνδουρος θυμάται τον Αλεξάνδρου στην εξορία στην Μακρόνησο, μιλάει για εκείνον και την οικογένειά του, τις δυσκολίες που αντιμετώπιζαν από τότε που εγκαταστάθηκαν στην Ελλάδα, όταν το 1944 βρέθηκε αιχμάλωτος των Άγγλων και έπειτα πάλι στη Μακρόνησο το 1949-1950, ενώ περιγράφει τότε που ο ίδιος έψαχνε την μητέρα του Αλεξάνδρου για να μην καταφέρει ποτέ να της παραδώσει τα γράμματα του γιου της στο Δουργούτι στις προσφυγικές συνοικίες.

Η χελώνα και το φάντασμα του σχολείου

ΣΑΒΒΟΠΟΥΛΟΣ ΠΑΝΟΣ

Χαίρετε και καλημέρα τσ’ αφεντιά σας, όπως έλεγαν κάποτε οι ταπεινοί… Θεωρώ απαραίτητο ένα ιδιαίτερο προοίμιο, για τη σημερινή ιστορία, η οποία είναι προσωπική, από τα παιδικά μου χρόνια. Όπως θα έχετε παρατηρήσει (οι τακτικοί αναγνώστες) δημοσιεύω στο φιλόξενο Sl-press μερικές ιστορίες, που κάποιοι από σας, μού τις έχετε χαρακτηρίσει ως «λαογραφικές» (καταγραφή γεγονότων εκ του παρελθόντος) και ότι θα έχουν ενδιαφέρον για κάποιον που θα τις διαβάσει στο μέλλον!

Το ωραίο είναι ότι 3-4 φίλοι που ζούνε στην επαρχία, με αφορμή ακριβώς αυτά τα κείμενα, άρχισαν να καταγράφουν δικές τους παλιές ιστορίες, δημοσιεύοντάς τες στον τοπικό τύπο! Η πλάκα είναι που κάποιος εκδότης, που με διαβάζει …πιστά, πρότεινε να κάνουμε ένα βιβλίο με τα «λαογραφικά» κείμενα που αναρτήθηκαν στο Slpress, κυρίως για κάποιους νεότερους, με ενδιαφέροντα και εκτός από το κινητό τους! Η ιστορία που θα Σας διηγηθώ, συνέβη στο χωριό μας, τα Σιταράλωνα Τριχωνίδας, όταν εγώ ήμουν 11 ή 12 ετών.

Το χωριό έχει μία εκκλησία, τον Άγιο Παντελεήμονα, που για να αποπερατωθεί, συνέδραμε πολύ ο πατέρας μου Αλέξανδρος, όχι τόσο με χρήματα (ένεκα τέσσερα παιδιά, που όλα τα …έστειλε σε ανώτατες σχολές), αλλά βοηθώντας με ενέργειες, για αναζήτηση χρημάτων από δωρεές, κυρίως οργανώσεων ομογενών στην Αμερική. Ο Άγιος Παντελεήμονας γιορτάζεται στις 27 Ιουλίου. Υπάρχει κι ένα μικρό εκκλησάκι στο νεκροταφείο του χωριού, που είναι στο όνομα της Αγίας Παρασκευής, η οποία γιορτάζει στις 26 Ιουλίου. Έτσι κάθε χρόνο, το χωριό είχε ένα πανηγύρι τριών ημερών, από την παραμονή 25 Ιουλίου, ως στις 27, τη νύχτα.

Ο ρεμβαστὴς τοῦ Δεκαπενταυγούστου

Ὑπάρχουνε κάποιες  μέρες ποὺ θὰ  μπορούσαμε νὰ τὶς ποῦμε «μέρες Παπαδιαμάντη», ἔτσι καθὼς ἔχουν ἁγιάσει γιὰ δεύτερη  φορὰ μέσα στὸ ἔργο του. Ἀνάμεσα σ’ αὐτὲς  εἶναι κι ὁ «Δεκαπενταύγουστος», τούτη ἡ ἄλλη ἡ μικρότερη Λαμπρή,  ποὺ μᾶς ἔρχεται κάθε χρόνο καταμεσῆς τοῦ καλοκαιριοῦ. Ἔχει γίνει ὄχι μόνο γιορτὴ τῆς Παναγίας, μὰ καὶ γιορτὴ τοῦ Παπαδιαμάντη ἀπὸ τὴ μέρα ποὺ ὁ κὺρ Ἀλέξανδρος ρέμβασε καθισμένος νοερὰ «παρὰ τὴν ἀπορρῶγα ἀκτήν», «εἰς προαύλιον ναΐσκου τῆς Παναγίας τῆς Πρέκλας».

Ἐκεῖνο τὸν καιρὸ ὁ ποιητὴς τῆς σκιαθίτικης ζωῆς ἤτανε «ὣς πενηνταπέντε χρονῶν ἄνθρωπος», σὰν τὸν ἥρωά του, τὸ Φραγκούλη Κ. Φραγκούλα. Καὶ σὰν αὐτὸν κουρασμένος ἀπὸ τὴ ζωή, μὲ τὴν ψυχὴ γεμάτη πόνο. Ἔμενε πάντα στὴν Ἀθήνα, «στὴν πόλιν τῆς δουλοπαροικίας καὶ τῶν πλουτοκρατῶν» καὶ κάθε φορὰ ποὺ θυμοῦνταν τὸ μικρὸ νησί του ἡ καρδιά του ἔλιωνε ἀπὸ νοσταλγία καὶ πίκρα. Ἐκεῖ, στοὺς κόρφους μὲ τὴν ψιλὴ ξανθὴ ἀμμουδιά, στὶς ψαρόβαρκες, στὰ μοναχικὰ ἐκκλησάκια, στὰ κάτασπρα συμμαζωμένα χωριουδάκια, εἶχε περάσει τὰ μοναδικὰ χρόνια τῆς ζωῆς του ποὺ τά ’φερνε στὸ νοῦ του μ’ ἀγάπη. Ὅμως ἐκεῖ, στὸ φτωχικὸ πατρικὸ σπίτι περιμένανε τέσσερεις μαυροντυμένες γυναῖκες σιωπηλές.

Όλη η ανάρτηση ΕΔΩ

ΡΕΝΟΣ ΑΠΟΣΤΟΛΊΔΗΣ: Τι αξίζει στη νεοελληνική λογοτεχνία!

ΠΗΓΗ: https://youtu.be/kx2jh_27kAY?si=uhkUgoUzV4yhcyEh

 Ανάρτηση από:geromorias.blogspot.com

Σκιάθος

Ζωγραφική: Ψυχοπαίδης

Δημήτρης Βασιλειάδης

Κάθε Σάββατο μια σταλιά λογοτεχνίας

Δυο κειμενάκια υπέροχα, ατμοσφαιρικά. Το ένα του κυρ-μεγΑλέξανδρου Παπαδιαμάντη (συρραφή μικρών εκφραστικών κειμένων, παρμένων απ΄ τη ''Φαρμακολύτρια'' του), και το άλλο του μέγα-Σεφέρη (παρμένο από μια καταγραφή του στις ''Μέρες'' του).

 Με εντυπωσίασε (είναι αίσθηση δική μου), η ταυτότητά τους, η συγγένειά τους. 

Πρώτη και κύρια συγγένειά τους, η Σκιάθος, η φύση της, το τοπίο της και η καθηλωτική ατμόσφαιρα του. Δεύτερη συγγένεια, η ώρα κατά την οποία εξελίσσονται -είναι δειλινό και νύχτα. 

Τρίτη συγγένεια, η θάλασσα, πάντα η θάλλασα, το δασάκι με τα πεύκα και τις ελιές, και στη μέση του ένα ξωκλήσι.

 Τέταρτη συγγένεια, ο εξομολογητικός τους χαρακτήρας, η διάθεση των συγγραφέων για αυτό που με δυο λέξεις είπε ο Ηράκλειτος:''Εδιζησάμιν εμεωυτόν''. 

Πέμπτη και καθοριστική συγγένεια, το ύφος και των δύο, που με ελάχιστες παραλλαγές και εναλλαγές, καθορίζεται από έναν μεγάλο, κατά τη γνώμη μου, λόγο που έγραψε κάποια στιγμή ο Σεφέρης πάλι στις ''Μέρες'' του :

''Το πιο δυνατό πάθος που έχω, το πάθος της έκφρασης, στάθηκε μια ανεξάντλητη πηγή δυστυχίας για μένα''.

...Μεγάλη κουβέντα. Όμως και τεράστια αρετή συνάμα, για όποιον την έχει και καταπιάνεται με τη γραφή.

~~~~~~~~~

  
''Όλην την ημέραν επλανώμην εις τα ρεύματα και τους αιγιαλούς, ανά την αγρίαν ακτήν, την βορεινήν και θα λασσοπλήγα, και μόνον το δειλινόν επανήλθον εις την έπαυλιν του Στόγιου δια να κοιμηθώ ολίγας ώρας.

Στον Θεό που εμπιστεύεσαι

*

του ΔΗΜΗΤΡΗ Ε. ΣΟΛΔΑΤΟΥ

Τον Κύριο να εμπιστεύεσαι με όλη σου την καρδιά
και στην δική σου σύνεση να μην στηρίζεσαι.

ΠΑΡΟΙΜΙΑΙ ΣΟΛΟΜΩΝΤΟΣ 3:5

Κάποτε στην Αθήνα γνώρισα τον Γκάμπριελ, έναν Αιθίοπα φοιτητή της Ιατρικής. «Όταν τελειώσω», έλεγε, «θα γυρίσω στην χώρα μου να βοηθήσω τους συμπατριώτες μου που δεν έχουν στον ήλιο μοίρα. Υπάρχει πολλή δυστυχία εκεί κάτω». Αυτό ήταν τ’ όνειρό του.

Κάναμε συχνά παρέα και μιλούσαμε για πράγματα που μιλιούνται δύσκολα. Κι αν μιληθούν, δεν απαντιούνται εύκολα.

Ήμουν οργισμένο νειάτο, πνεύμα σπινθηροβόλο κι ετοιμοπόλεμο. Ήθελα να γίνω η άμμος κι όχι το λάδι στα γρανάζια του συστήματος. Ήξερα, βέβαια, πως το σύστημα είναι πολυπρόσωπο και πολυδαίδαλο –η μυθική Λερναία Ύδρα: ένα κεφάλι κόβεις, δύο φυτρώνουν στο διηνεκές– κι έχει εκπαιδεύσει τον καθένα μας να το υπηρετεί, όπως φέρνει το σκυλάκι τις παντόφλες στον αφέντη του. Είμαστε ελεύθεροι να επιλέγουμε τον αφέντη που θα μας σκλαβώσει και νομίζουμε την σκλαβιά μας για ελευθερία. Και το χειρότερο; Το γνωρίζουμε αυτό, αλλά δεν πιστεύουμε πως είναι αλήθεια. Γιατί το σύστημα –το λέει και η λέξη– έχει σύστημα, που δουλεύει εμφανώς και υπογείως –με ακρίβεια μηχανισμού ελβετικού ρολογιού– ενώ εμείς είμαστε σκορποχώρι. Κι ο σκοπός του συστήματος είναι ακριβώς αυτός: να παραμείνουμε σκορποχώρι.

Οδηγοί μου τα διαβάσματά μου.

Ξεκίνησα με Καζαντζάκη. Ξετίναξα το «Τάδε έφη Ζαρατούστρα» του Νίτσε και το «Άκου ανθρωπάκο» του Βίλχελμ Ράιχ. Συνέχισα με «Τα κατά συνθήκην ψεύδη» του Μαξ Νορντάου, με Μπακούνιν και Μαρξ. Καταβρόχθισα τους Μπρεχτ, Όργουελ, Καστοριάδη, Καμύ. Ξεκοκάλισα «Παλαιά», «Καινή Διαθήκη», «Κοράνι» κι εντρύφησα στην «Θιβετιανή» κι «Αιγυπτιακή Βίβλο των Νεκρών». Ξεψάχνισα Βούδα και Προσωκρατικούς.

Μηδέν στα Θρησκευτικά

Όταν διάβαζες στα παιδιά το παραμύθι του Ευγένιου Τριβιζά Ποιος έκανε πιπί στον Μισισιπή;, το μικρό παπί, μετά από την έρευνα του καπετάνιου, ομολογούσε: «Eγώ είμαι ο ένοχος, εγώ έκανα πιπί στη μέση του Μισισιπή». Και τα παιδιά χαιρόντουσαν στην επανάληψη και την έμφαση της φωνής σου. Μήπως αυτή η έμφαση έκρυβε άλλες πρότερες ενοχές δικές σου;

Κοιτάς τη φωτογραφία της τάξης μας που έστειλε ο παλιός συμμαθητής, ο Αιμίλιος. Πρέπει να ήταν στην Γ΄ ή την Δ΄ Δημοτικού, στου ’70 τις εποχές. Διάλειμμα. Η κόλαση είναι συνήθως οι άλλοι. Εκείνοι, οι εξυπνότεροι συμμαθητές σε έβαλαν στα αίματα. Ή μήπως ήταν και το ορμέμφυτο του φύλου; Όπως είναι στις γάτες να κυνηγούν ό,τι τρέχει και ό,τι πετά. Έγινε «κόλαση» στο διάλειμμα με τα κορίτσια. Κι εσύ, έπρεπε κάτι στους άλλους ν’ αποδείξεις; Ή όσο εκείνες γελούσαν και χαριεντίζονταν, το πήρες για παρορμητικό παιχνίδι; Μια προεφηβεία να ζητάει το έτερον άγνωστο. Ένας ήλιος λαμπρός να τυφλώνει εκείνη την άνοιξη.

Τελειώνει το διάλειμμα, μπαίνουμε στην τάξη. Πετάγονται χωρίς να χάσουν ευκαιρία τα κορίτσια: «Κυρία, κυρία, ο Τ. στο διάλειμμα μας σήκωνε τις ποδιές». Σε καλεί η δασκάλα μας, η κυρία Κατίνα, ν’ ανεβείς στο «υπερώον», την ξύλινη υπερυψωμένη βαθμίδα για να φθάνουμε τον πίνακα. Και ζητά εξηγήσεις. Κι εσύ, κατακόκκινος και απορών για την πράξη, ομολόγησες: «Εγώ, εγώ το άθλιο, εγώ το τόλμησα, εγώ». Ο πέλεκυς της τιμωρίας ήρθε πάραυτα: «Μηδέν στα Θρησκευτικά». Ένοχος από την Δ’ Δημοτικού και μετέπειτα. Κι αν είδες κάτω ικανοποιημένες φατσούλες, σου φάνηκε ταυτόχρονα ότι διέκρινες μια κάποια αμφιβολία πίσω από ματάκια παιχνιδιάρικα. Όμως ο χρόνος κάνει τα κέφια του και η μνήμη είναι γελάστρα. Ξεκινούσε μια εποχή εσωτερικής αιμορραγίας, μ’ έναν ήλιο-μεταίχμιο, εκλειπτικό. Μια ενδέκατη εντολή σκοτείνιαζε τον ουρανό. Ελλάς Ελλήνων Χριστιανών.

Κυριακή του Παραλύτου ή Κυριακή του Ασώτου; Πότε γεννήθηκε;

*

του ΤΑΚΗ ΓΕΡΑΡΔΗ

Όταν δεν υπάρχουν συγγενείς πρώτου βαθμού ή ενεργοί διαχειριστές των πνευματικών δικαιωμάτων, η διαχείριση των βιογραφικών στοιχείων καθίσταται ευάλωτη σε ανακρίβειες, λάθη και αυθαιρεσίες. Η περίπτωση της ημερομηνίας γέννησης του Μένη Κουμανταρέα θεωρώ πως εντάσσεται σε αυτό το πλαίσιο.

Ας σημειωθεί πως στο Google, αλλά και σε πλήθος διαδικτυακών πηγών –ελληνικών, αγγλικών και γαλλικών– καταγράφεται ως ημερομηνία γέννησης του Μένη Κουμανταρέα η 4η Ιανουαρίου 1931. Εγώ, όμως, και ο αδελφός μου Άρης, διατηρούμε ζωντανή τη μνήμη πως τα γενέθλια του μεγάλου συγγραφέα ήταν στις 17 Μαΐου – μια ημερομηνία που μας είχε αναφέρει ο ίδιος και που επιβεβαιώνεται, έστω σποραδικά, σε προσωπικά τεκμήρια και παραγνωρισμένες σημειώσεις καθώς και από αρχειακές αναφορές που δεν έχουν λάβει τη δέουσα προβολή. Το ζήτημα της γέννησης δεν είναι ποτέ απλώς ληξιαρχικό· ιδίως όταν προηγείται αοριστολογία.

Πώς όμως προέκυψε αυτή η ασυμφωνία; Πιθανότατα η πρώτη καταχώριση της λανθασμένης ημερομηνίας να έγινε από κάποια επιπόλαιη πηγή και στη συνέχεια αναπαράχθηκε μηχανικά – από ιστοσελίδα σε ιστοσελίδα, χωρίς να υποβληθεί σε έλεγχο. Σε έναν κόσμο όπου η πληροφορία διακινείται ταχύτατα και συχνά άκριτα και με βιαστικά copy paste, ένα μικρό λάθος μπορεί να παγιωθεί και να αλλοιώσει τη δημόσια εικόνα ενός σημαντικού προσώπου. Δεν πρόκειται για απλή φιλολογική λεπτομέρεια. Η ημερομηνία γέννησης έχει το δικό της ειδικό βάρος στο συνολικό αφήγημα της ζωής και της δημιουργίας του Κουμανταρέα. Μια τέτοια ανακρίβεια γεννά ερωτήματα για τη φύση των πηγών, την αξιοπιστία τους, αλλά και για την ευθύνη μας απέναντι στην πολιτισμική μας κληρονομιά. Συνέβαλε όμως και ο ίδιος σε αυτή την σύγχυση.

Η ποιητική Γενιά του ’30

Η διασημότερη ποιητική «γενιά» της λογοτεχνίας μας είναι συγχρόνως και η πλέον δυσπροσδιόριστη. Τον όρο «γενιά του ’30» φαίνεται ότι εισήγαγε ο πεζογράφος Γιώργος Θεοτοκάς (1905-1966) το 1937, προκειμένου να προσδώσει μεγαλύτερο κύρος στην πνευματική κίνηση των «νέων», που ο ίδιος ευαγγελιζόταν από αρκετά χρόνια νωρίτερα. Μια μεταγενέστερη ημερολογιακή εγγραφή του Θεοτοκά αποκαλύπτει ότι προϊόν δικής του επινόησης δεν ήταν μόνο ο όρος, αλλά σε μεγάλο βαθμό και η ίδια η συλλογική κίνηση:

Καθ. Τάκης Καγιαλής.

 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ / ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ / ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ / ΤΟΜΕΑΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΝΕΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ

Φιλολογικός ιστότοπος – 15/04/2017

Δεν το λέω δημόσια, μα θυμούμαι καλά πως εγώ πρώτος μεταχειρίστηκα τον όρο γενεά του 1930. Συνειδητά και εκ προθέσεως προσπάθησα από καιρό να δημιουργήσω και να επιβάλω το μύθο του 1930 και τώρα βλέπω ότι κάτι κατόρθωσα. […] Το κάνω αυτό γιατί πιστεύω πως μια πνευματική ζωή ανοργάνωτη και άστατη σαν τη δική μας έχει ανάγκη από τέτοιους μύθους, από καιρό σε καιρό, για να συγκεντρώνεται, να τονώνεται και να επιβάλλεται κατά κάποιον τρόπο στο κοινό της. […] Εξάλλου υπάρχει η αντικειμενική πραγματικότητα, που την αποτελεί η πνευματική εργασία που γίνεται στην Ελλάδα στον καιρό μας. Ο δικός μου ρόλος […] είναι να δίνω σε ορισμένες πλευρές αυτής της εργασίας τη μορφή μιας ομαδικής κίνησης, ενός κινήματος ανανεωτικού με συνείδηση, με θέληση, με σκοπούς ξεκαθαρισμένους. Της δίνω μια μορφή που θα ήθελα να είχε και εκ των υστέρων οι ενδιαφερόμενοι συμφωνούν πως έτσι είναι τα πράματα. […] Αν θυμούμαι καλά, μεταχειρίστηκα πρώτη φορά τον όρο generation de 1930 σε μια γενική επισκόπηση της σύγχρονης ελληνικής λογοτεχνίας, που δημοσίεψα πριν από χρόνια στο περιοδικό Europe. Έτσι, με την αίγλη του Παρισιού, ο όρος είχε περισσότερη επιβολή 

(Θεοτοκάς, 1987, σ. 627-628· εγγραφή χρονολογημένη 22.11.1947).

Η ποιητική γενιά του ’30 συνήθως προσδιορίζεται με αναφορά σε τέσσερα κεντρικά χαρακτηριστικά: την εκφραστική λιτότητα, τη χρήση του ελεύθερου στίχου, τη γόνιμη σύνδεση με τις συγκαιρινές της ευρωπαϊκές αισθητικές αναζητήσεις (οι οποίες, όπως θα δούμε παρακάτω, παραπέμπουν στα δύο κεντρικά ρεύματα του ευρωπαϊκού ποιητικού μοντερνισμού) και, κυρίως, με την έμφαση στο νέο, στην αλλαγή, στη ρήξη με το παρελθόν.

Ψυχοσάββατον - Αλέξανδρος Μωραϊτίδης | Ο Ανδρέας Διαβάζει Κλασικά Διηγήματα