Τι διάβασε η Λουπίτα στον Όμηρο: Η Ιθάκη ως κοινωνική κατασκευή

Πάνος Πικραμένος 

Ο Οδυσσέας δεν παλεύει να γυρίσει στην πατρίδα του. Παλεύει να απελευθερωθεί από τη νοσηρή προσκόλληση σε μια γεωγραφική ταυτότητα που του επέβαλε αυθαίρετα το πατριαρχικό σύστημα της κληρονομικής βασιλείας.

Ο Πολύφημος δεν είναι τέρας. Είναι μονοφθάλμιο υποκείμενο διαφορετικής οπτικής νευροποικιλότητας, το οποίο ο Οδυσσέας αντιμετωπίζει με συστημική προκατάληψη επειδή δεν τρέφεται σύμφωνα με την κυρίαρχη ελληνική διατροφική νόρμα. Η τύφλωσή του ήταν ρατσιστικό hate crime, όχι άθλος.

Η Κίρκη δεν μεταμορφώνει τους 

άντρες σε γουρούνια. Τους βοηθά να ανακαλύψουν την βαθύτερη  ζωική τους ταυτότητα αποδομώντας την ανθρωποκεντρική τους κανονικότητα. Νοσηλεύονται σε ασφαλή πολυειδικό χώρο, που ο ελληναράς Όμηρος ονομάζει υποτιμητικά  «χοιροστάσιο».

Η σχέση του Οδυσσέα με τους συντρόφους του δεν πρέπει να διαβαστεί ως σχέση αρχηγού και πληρώματος. Αυτό είναι μιλιταριστική ανάγνωση. Πρόκειται για μια queer κοινότητα επιβίωσης, όπου η ναυσιπλοΐα είναι απλώς πρόσχημα για την αποδόμηση της τοξικής ανδρικής μοναξιάς και την ανάδειξη της θηλυκότητας τους..

"Κατσαδιάζοντας" τον Όμηρο...

Του Θανάση Κ.

Δεν αμφισβητώ το δικαίωμα κανενός να δημιουργήσει τέχνη εμπνευσμένη από οτιδήποτε.
Το έκαναν οι αρχαίοι #τραγωδοί, παίρνοντας γνωστούς μύθους και αλλάζοντάς τους για να πουν τα δικά τους. Και πολλές φορές δημιούργησαν αριστουργήματα.
Το έκανε αργότερα ο #Σαίξπηρ. Το έκανε ο #Γκαίτε.
Το έκανε όλη η μεγάλη τέχνη.
Η μυθοπλασία είναι ελεύθερη.
Ελεύθερη όμως δεν σημαίνει υπεράνω κριτικής.

* Την τελευταία ταινία «Οδύσσεια» του Christopher #Nolan δεν την έχω δει.
Και γι' αυτό δεν πρόκειται να την κρίνω.
Θα κρίνω μόνο όσα είπε η πρωταγωνίστριά της, η κα. Lupita Nyong'o.
Η οποία, απόφοιτος του Yale παρακαλώ, δήλωσε ότι πριν πάρει τον ρόλο δεν είχε διαβάσει την #Οδύσσεια. Και αφού τελικά τη διάβασε, θεώρησε σκόπιμο να ..."εγκαλέσει" τον ίδιο τον #Όμηρο επειδή, όπως είπε, δεν αφιέρωσε αρκετό χώρο στις γυναίκες και δεν έδωσε τη «γυναικεία οπτική».

* Εδώ αρχίζει το πρόβλημα.
Γιατί κάποιοι έχουν αρχίσει να πιστεύουν ότι η προσωπική τους ιδεοληψία είναι ταυτόσημη με τη «γυναικεία οπτική» γενικότερα...
Δεν είναι.
Οι #γυναίκες δεν σκέφτονται όπως οι φανατικές #woke ακτιβίστριες.
Ευτυχώς.
Ούτε οι άνδρες όπως οι "αρχετυπικοί φαλλοκράτες" που έχουν στο μυαλουδάκι τους...
Ευτυχέστατα...

Η όψιμη αναβίωση του αφροκεντρισμού και η παράνοια των αμερικανικών πανεπιστημίων

Η όψιμη αναβίωση του αφροκεντρισμού και η παράνοια των αμερικανικών πανεπιστημίων

Γράφει ο Νικόλας Δημητριάδης – ΑΡΔΗΝ

Αρκετή κουβέντα έχει γίνει αυτές τις μέρες με την απόφαση της τηλεοπτικής πλατφόρμας Netflix να φτιάξει ένα ντοκιμαντέρ για την Κλεοπάτρα, όπου η γνωστή βασίλισσα της δυναστείας των Πτολεμαίων εμφανίζεται ως μαύρη. Πέρυσι είχαμε ένα ντοκιμαντέρ για τον Αντετοκούνμπο, στο οποίο ένας καθηγητής διαβεβαίωνε ότι «ο ελληνικός πολιτισμός έχει τις ρίζες του στην Αφρική». Η συχνή εμφάνιση τέτοιων περιστατικών (όπως ένας εντυπωσιακός μαύρος… Αχιλλέας, πάλι σε σειρά του Netflix) υποδηλώνει μία αναβίωση του αφροκεντρισμού, εκείνης της παλιάς ψευδοϊστορικής θεωρίας που φαίνεται σήμερα να περνάει μία… «δεύτερη νεότητα».

Κεντρικό ρόλο στο αφροκεντρικό αφήγημα παίζει η οικειοποίηση πρώτον του αιγυπτιακού πολιτισμού και στη συνέχεια της ελληνικής παρουσίας στην Αίγυπτο. Αφού η Αίγυπτος βρίσκεται στην Αφρική, οποιοδήποτε πολιτισμικό ή ιστορικό φαινόμενο παρουσιάστηκε στη χώρα αυτή εγγράφεται αυτομάτως στην αφρικανική –και συνεκδοχικά στη μαύρη– πολιτισμική παράδοση. Κεντρικό ρόλο είχε εδώ το βιβλίο Stolen Legacy: Greek Philosophy is Stolen Egyptian Philosophy του George G. M. James, που κυκλοφόρησε το 1954.

Ο αφροκεντρισμός στις Η.Π.Α. προσπάθησε να προσφέρει ένα ακόμη όπλο, πολιτισμικό αυτή τη φορά, στην προσπάθεια των μαύρων να χειραφετηθούν από την κουλτούρα του κράτους που τους σκλάβωσε. Αντίστοιχα, στην Αφρική των αντι-αποικιακών κινημάτων, χρησιμοποιήθηκε από τις νεοσύστατες χώρες στην προσπάθειά τους να σταθούν ανεξάρτητες και να τονώσουν την αυτοπεποίθηση των πολιτών τους. Ο δίκαιος πολιτικός και κοινωνικός αγώνας για την κατάργηση της δουλείας, την ενσωμάτωση των μαύρων στην αμερικανική κοινωνία και την εξάλειψη της αποικιοκρατίας στην Αφρική κατά κάποιον τρόπο «καθαγίασε» τον αφροκεντρισμό και τις ψευδοεπιστημονικές θεωρίες του. Στο θυελλώδες κλίμα της δεκαετίας του ’60, ο πειρασμός της διαστρέβλωσης ήταν μεγάλος.

Κάποιοι, λοιπόν, ενέδωσαν σ’ αυτόν τον πειρασμό και επιχείρησαν να ενδύσουν τον μύθο του αφροκεντρισμού με επιστημονικοφανή επιχειρήματα. Πιο γνωστή περίπτωση είναι αυτή του Martin Bernal, με το βιβλίο του Black Athena: The Afroasiatic Roots of Classical Civilization. O Bernal προσπάθησε με διάφορες ακροβασίες και υποθέσεις να αποδώσει στον ελληνικό πολιτισμό ρίζες και επιρροές από την αρχαία Αίγυπτο και τη Φοινίκη. Όπως ήταν αναμενόμενο, οι θεωρίες του Bernal δεν βρήκαν καμία απήχηση μεταξύ των σχετικών επιστημών της Αρχαιολογίας και της Ιστορίας και παρέμειναν περιθωριακές.

Μεταμοντερνισμός και ελληνική σιωπή

Ενώ ξεκίνησε ως ένα δυναμικό ακαδημαϊκό κίνημα τη δεκαετία του 1980 στα αμερικανικά πανεπιστήμια, με την αμφισβήτηση των επικρατουσών επιστημονικών πεποιθήσεων στο πεδίο των ανθρωπιστικών επιστημών, η πνευματική καταιγίδα του μεταμοντερνισμού, εκουσίως ή ακουσίως, αποτέλεσε το ιδεολογικό όπλο της παγκοσμιοποίησης και της αλλαγής των μέχρι τότε υφιστάμενων πολιτικών και κοινωνικών αξιών και πεποιθήσεων.

Από τον Αλκιβιάδη Κ. Κεφαλά

Ο μεταμοντερνισμός επέβαλε την αρχή της «καθολικής απουσίας της αντικειμενικότητας», ισχυριζόμενος ότι «κανένα ιστορικό και εθνικό αφήγημα δεν είναι γνήσιο. Κάθε ισχυρισμός είναι ύποπτος από τη στιγμή που γίνεται αποδεκτός ως αληθινός». Η καθολική αμφισβήτηση κυρίως ξεκίνησε με τη θεωρία του «αφροκεντρισμού», που πρεσβεύει ότι ολόκληρος ο αρχαίος ελληνικός πολιτισμός είναι προϊόν κλοπής από την αρχαία Αίγυπτο.

Οι θέσεις της αφροκεντρικής θεωρίας παρουσιάστηκαν μέσα από το έργο του καθηγητή του Πανεπιστημίου του Κορνέλ Μάρτιν Μπερνάλ «Μαύρη Αθηνά», που ισχυρίζεται ότι το ιστορικό αφήγημα της αρχαίας Ελλάδας είναι ψευδές, επειδή έχει κατασκευαστεί με ρατσιστικά και αποικιοκρατικά κίνητρα από τους Ευρωπαίους ιστορικούς του 18ου και του 19ου αιώνα, ώστε να εδραιωθεί η ρατσιστική «άρια άποψη της Ιστορίας» και συνεπώς να προβληθεί η ανωτερότητα των ευρωπαϊκών λαών έναντι όλων των άλλων.

Η θεωρία του Μπερνάλ, παρά το γεγονός ότι καταρρίφθηκε από τη διεθνή ακαδημαϊκή κοινότητα με πρωτεργάτες τους ακαδημαϊκούς Μέρι Λέφκοβιτς και Γκάι ΜακΛίν Ρότζερς μέσα από το έργο τους «Αναθεωρημένη Μαύρη Αθηνά» -επειδή αφενός δεν στηρίζεται σε πραγματικά ιστορικά στοιχεία, αφετέρου έχει τα ίδια ρατσιστικά κίνητρα με αυτούς που κατηγορεί-, ουσιαστικά επικράτησε τη δεκαετία του 1990 στους ακαδημαϊκούς κύκλους, και κυρίως στους Αφροαμερικανούς, ως «πολιτικώς ορθή». Η σύγκρουση μεταξύ των αφροκεντριστών και των «ινδοευρωπαϊστών» ήταν σφοδρότατη, με αποτέλεσμα μια ολόκληρη γενιά Αμερικανών φοιτητών, που αργότερα θα κατελάμβαναν τις ηγετικές θέσεις και θα διαμόρφωναν τη διεθνή πολιτική σκηνή, να έχει διδαχθεί ότι οι αρχαίοι Ελληνες (και συνεπώς και οι σημερινοί) υπήρξαν κλέφτες και απατεώνες, σχολιάζει η Μέρι Λέφκοβιτς. Ο Μπερνάλ στο έργο του προχωρά ακόμη περισσότερο, ψέγοντας τους Ευρωπαίους ότι με βάση ρατσιστικά κίνητρα υπερασπίστηκαν την Ελληνική Επανάσταση του 1821, επειδή οι Ελληνες είναι μια ευρωπαϊκή φυλή που επαναστάτησε εναντίον των Ασιατών Τούρκων.