Η Κωνσταντινούπολη θα παραμείνει τουρκική και μουσουλμανική, ανεξάρτητα από το τι πιστεύουν τα βυζαντινά κατάλοιπα: Ερντογ

Ο Τούρκος πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν προβαίνει σε δηλώσεις μετά τη συνεδρίαση του Προεδρικού Υπουργικού Συμβουλίου στο Προεδρικό Συγκρότημα στην Άγκυρα,

 Τουρκία, 1 Ιουνίου 2026. (Φωτογραφία AA)

Του Newsroom

2 Ιουνίου 2026

Ο πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν δήλωσε ότι η Κωνσταντινούπολη θα παραμείνει τουρκική και μουσουλμανική «μέχρι το τέλος του χρόνου», επικρίνοντας όσους έγραψαν «η καταπίεση άρχισε το 1453» στους τοίχους της πόλης και χαρακτηρίζοντάς τους «βυζαντινά κατάλοιπα».

Μιλώντας μετά τη συνεδρίαση του Υπουργικού Συμβουλίου τη Δευτέρα, ο Ερντογάν είπε ότι ορισμένοι εξακολουθούν να δυσκολεύονται να αποδεχθούν την άλωση της Κωνσταντινούπολης, αλλά τόνισε ότι η ταυτότητα της πόλης δεν θα αλλάξει.

«Αν και τα βυζαντινά κατάλοιπα που λερώνουν τους τοίχους της Κωνσταντινούπολης με τις λέξεις “η καταπίεση άρχισε το 1453” εξακολουθούν να δυσκολεύονται να το αποδεχθούν, η Κωνσταντινούπολη είναι τουρκική, είναι μουσουλμανική και, με την άδεια του Αλλάχ, θα παραμείνει τουρκική και μουσουλμανική μέχρι το τέλος του χρόνου», είπε ο Ερντογάν.

Η κληρονομιά της άλωσης και η Αγία Σοφία

Ο Ερντογάν είπε ότι η άλωση της Κωνσταντινούπολης δεν ήταν μόνο μια στρατιωτική νίκη, αλλά και ένας μετασχηματισμός που κέρδισε καρδιές και αναδιαμόρφωσε την πόλη.

Μήπως τελικά τα 1000 χρόνια "κρατάνε" λιγότερο απ'όσο θαρρούμε?

Του Βασίλη Λαμπόγλου 

Στο δεύτερο μεγαλύτερο λιμάνι τηs Κωνσταντινούποληs (λιμάνι του Μαρμαρά),σε έργα με αφορμή τις εκσκαφές που γίνονταν για την υποθαλάσσια σιδηροδρομική σήραγγα του Βόσπορου που συνδέει την Ασιατική και την Ευρωπαϊκή πλευρά της Πόλης ( με τις ανασκαφές να ξεκινούν το 2004), αποκαλύφθηκαν  σημαντικέs ιστορικές πτυχές της Βυζαντινής Κωνσταντινούπολης.

Στο λιμάνι του αυτοκράτορα και στη καταγωγή Ίβηρα (Μέγα τον αποκάλεσαν...) Θεοδοσίου, βρέθηκαν 22 διασωζόμενα εμπορικά πλοία του 1000 μ.Χ.(μάλιστα στο τέταρτο από τα εννέα στρωματογραφικά στρώματα στο πεδίο της ανασκαφής, οι αρχαιολόγοι ανακάλυψαν στοιχεία για τις επιπτώσεις του σεισμού και του τσουνάμι που συνέβησαν το 553 μ.Χ.).

Οι επιχωματώσειs ποταμιού που έκβαλε στο λιμάνι σχημάτισαν ένα παχύ στρώμα θαλάσσιας άμμου. 

Με την πάροδο του χρόνου η συσσώρευση υλικού που γέμιζε το λιμάνι προστάτευε και συντήρησε τα βυθισμένα πλοία.

Αυτή η γρήγορη «ταφή» των πλοίων δημιούργησε ένα ανοξικό περιβάλλον που διατήρησε διάφορα εργαλεία και εξαρτήματα όπως μηχανισμούς πρόσδεσης, τροχαλίες, σχοινιά και μπαρέτες καθώς και καθημερινά αντικείμενα όπως χτένες, δερμάτινα σανδάλια, ψάθινα καλάθια και ξύλινες πλάκες ,αντικείμενα από δέρμα ή ξύλο, όπως λυχνάρια, σανδάλια, δοχεία αρωμάτων, αμφορείς, κάνιστρο γεμάτο κουκούτσια από κεράσια μέχρι και σκοινιά με τα οποία έδεναν τα πλοία τους στους πασσάλους στις αποβάθρες έωs μια ποικιλία από οργανικά και ανόργανα αντικείμενα όπως λίθινες και σιδερένιες άγκυρες.

 

Αναμεσά τουs και τα βυζαντινά σανδάλια (στη φωτό)που ανακαλύφθηκαν σχεδόν άθικτα.

Σανδάλια με ξύλινες σόλες που ανήκαν σε γυναίκα.

Βιντεο αφιέρωμα στην Άλωση της Πόλης το 1453

Κλικ ΕΔΩ ή στην εικόνα...

Αρβελέρ: Η ιστορική συνέχεια και το σήμερα

Έπεσε το 1453. Αλλά τελείωσε;

Η αείμνηστη Ελένη Γλυκατζή-Αρβελέρ, μία από τις σημαντικότερες βυζαντινολόγους παγκοσμίως, απαντά στο ερώτημα που διχάζει ιστορικούς και πολίτες εδώ και αιώνες: Τι κληροδότησε το Βυζάντιο στον σύγχρονο κόσμο — και γιατί η ιστορική του συνέχεια εξακολουθεί να συζητείται σήμερα;

Μια από τις πιο ουσιαστικές αναλύσεις για το Βυζάντιο που έχουν καταγραφεί στα ελληνικά.

📌 Βίντεο αφιερωμένο στην επέτειο της Άλωσης της Κωνσταντινούπολης, 29 Μαΐου 1453.

───────────────────────
🎙 Ομιλήτρια: Ελένη Γλυκατζή-Αρβελέρ
Βυζαντινολόγος, πρώην Πρύτανης Σορβόννης, επίτιμη Πρόεδρος Πανεπιστημίου Παρισίων

📌 ΚΕΦΑΛΑΙΑ

00:00​ – Η έννοια της ιστορικής συνέχειας
05:51​ – Τι κράτησε το Βυζάντιο από την αρχαιότητα

Η Πόλις εάλω – Η τελευταία ομιλία του Κωνσταντίνου Παλαιολόγου

Η Πόλις εάλω – Η τελευταία ομιλία του Κωνσταντίνου Παλαιολόγου (29/05/2023)

ΒΕΝΕΤΗΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

Η Άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Οθωμανούς σήμανε το τέλος της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας. Η Βυζαντινή Αυτοκρατορία τις παραμονές της Άλωσης ήταν περιορισμένη, κυρίως, στην περιοχή γύρω από την Κωνσταντινούπολη και σε ορισμένες περιοχές, όπως το Δεσποτάτο του Μυστρά. Οι θρησκευτικές έριδες, οι εμφύλιες διαμάχες, η φαύλη διοίκηση, η εξουθενωτική φορολογία, οι σταυροφορίες, η επικράτηση του φεουδαρχισμού και η εμφάνιση πολλών και επικίνδυνων εχθρών στα σύνορά της είχαν καταστήσει την πάλαι ποτέ Αυτοκρατορία ένα “φάντασμα” του ένδοξου παρελθόντος της, που μόνο κατ’ όνομα υπήρχε.

Παραθέτουμε, ένεκα της επετείου της Άλωσης, την τελευταία δραματική ομιλία του Κωνσταντίνου Παλαιολόγου, τη νύχτα της 28ης Μαΐου 1453, λίγες ώρες πριν την τελευταία απέλπιδα μάχη που σήμανε το τέλος της αυτοκρατορίας, σύμφωνα με το Χρονικό της Άλωσης του Φραντζή. Ελπίζουμε οι τωρινοί “διαχειριστές” της εξουσίας να αντλήσουν τα απαραίτητα διδάγματα, γιατί ο εχθρός είναι προ των πυλών:

«Όλοι εσείς, ευγενέστατοι άρχοντες και εκλαμπρότατοι δήμαρχοι και στρατηγοί και γενναιότατοι στρατιώτες κι όλος ο πιστός και ακριβός λαός μου, ξέρετε καλά πως έφτασε η ώρα που ο εχθρός της πίστης μας σκοπεύει να μας πιέσει πιο δυνατά από πριν, με κάθε πολεμικό τέχνασμα και μηχάνημά του, και θα μας κάμει πόλεμο τρανό με συμπλοκή μεγάλη και σύρραξη από στεριά και θάλασσα με όλα του τα δυνατά, για να χύσει, αν μπορέσει, το φαρμάκι του σα φίδι και να μας καταπιεί σαν ανήμερο λιοντάρι. γι’ αυτό σας λέω και σας παρακινώ να σταθείτε αντρείοι και με γενναία ψυχή, όπως κάνατε πάντα σας ως τώρα ενάντια στους εχθρούς της πίστης μας. Σ’ εσάς εμπιστεύομαι την περίλαμπρη και ξακουσμένη τούτη πόλη και πατρίδα μας και βασιλεύουσα των πόλεων.

Ελένη Γλυκατζή-Αρβελέρ: Το Βυζάντιο και η ιστορική συνέχεια των Ελλήνων και το σήμερα

Έπεσε το 1453. Αλλά τελείωσε;

Η αείμνηστη Ελένη Γλυκατζή-Αρβελέρ, μία από τις σημαντικότερες βυζαντινολόγους παγκοσμίως, απαντά στο ερώτημα που διχάζει ιστορικούς και πολίτες εδώ και αιώνες: Τι κληροδότησε το Βυζάντιο στον σύγχρονο κόσμο — και γιατί η ιστορική του συνέχεια εξακολουθεί να συζητείται σήμερα;

Μια από τις πιο ουσιαστικές αναλύσεις για το Βυζάντιο που έχουν καταγραφεί στα ελληνικά.

📌 Βίντεο αφιερωμένο στην επέτειο της Άλωσης της Κωνσταντινούπολης, 29 Μαΐου 1453.

─────────────────────────
🎙 Ομιλήτρια: Ελένη Γλυκατζή-Αρβελέρ
   Βυζαντινολόγος, πρώην Πρύτανης Σορβόννης, επίτιμη Πρόεδρος Πανεπιστημίου Παρισίων
────────────────────

📌 ΚΕΦΑΛΑΙΑ
00:00​ – Η έννοια της ιστορικής συνέχειας
05:51​ – Τι κράτησε το Βυζάντιο από την αρχαιότητα
09:03​ – Πότε αρχίζει πραγματικά το Βυζάντιο

Γιώργος Κοντογιώργης: Τι ήταν πραγματικά το Βυζάντιο; Μια δεσποτική αυτοκρατορία ή το αποκορύφωμα της ελληνικής δημοκρατικής παράδοσης;

Τι ήταν πραγματικά το Βυζάντιο; Μια δεσποτική αυτοκρατορία ή το αποκορύφωμα της ελληνικής δημοκρατικής παράδοσης;

Σε αυτή την εξαιρετική διάλεξη στο ‪@iha-internationalhellenica6110‬​ , ο κορυφαίος πολιτικός επιστήμονας και καθηγητής Γιώργος Κοντογιώργης ανατρέπει τα πάντα! Μας εξηγεί πώς οι πόλεις-κράτη συνέχισαν να λειτουργούν δημοκρατικά μέσα στην "Οικουμενική Κοσμόπολη" και γιατί η δυτική ιστοριογραφία επέλεξε να διαστρεβλώσει την αλήθεια.

📌 Θεματικές Ενότητες:

•Η εξέλιξη των πόλεων από την αρχαιότητα στο Βυζάντιο.

•Η κοσμοσυστημική γνωσιολογία και η ερμηνεία του ελληνισμού.

•Η δημοκρατία των "Κοινών" και η πολιτική ελευθερία.

•Γιατί το Βυζάντιο δεν ήταν θεοκρατία.

Μέμα Χαλιώτη - «Ο Μιχαήλ Η΄ Παλαιολόγος και η Δύση: μια πολιτική ισορροπιών ανάμεσα στους Ανδηγαυούς, τις ιταλικές δημοκρατίες και τον πάπα στο β΄ μισό του 13ου αιώνα.»

Σύμβουλος Καθηγήτρια: Ιωάννα Λιάκουρα

Ακαδημαϊκό Έτος: 2017-2018 (ΕΑΠ)

Εισαγωγή

Με την ανακατάληψη της Κωνσταντινούπολης, ο Μιχαήλ Η΄ Παλαιολόγος, στέφεται βασιλιάς αυτοκράτορας της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας. Το Βυζάντιο αρχίζει να γίνεται και πάλι υπολογίσιμη ευρωπαϊκή δύναμη και διπλωματικό κέντρο. Οι Λατίνοι που θέλουν να δημιουργήσουν και πάλι τη Λατινική Αυτοκρατορία, μαζί με τον πάπα, που επιθυμεί την υποταγή της Κωνσταντινούπολης στην παπική Εκκλησία, οργανώνουν εκ νέου σταυροφορία κατά του Μιχαήλ και του Βυζαντίου. Σε αυτή την εργασία θα παρουσιαστούν τα ιστορικά γεγονότα από τη στέψη του Μιχαήλ, το 1261, μέχρι την επανάσταση των Σικελών, το 1282, καθώς και η πολιτική τακτική του Μιχαήλ, προκειμένου να σώσει την Κωνσταντινούπολη από τη Δύση και μια νέα καταστροφική σταυροφορία.

Μικρογραφία από χειρόγραφο των Ιστοριών του Γεωργίου Παχυμέρη (14ος αι., Βαυαρική Κρατική Βιβλιοθήκη, Μόναχο).

Μιχαήλ Η΄ ο Παλαιολόγος 1261-1282

Ο Μιχαήλ Παλαιολόγος ο Η΄ στέφθηκε αυτοκράτορας στην Αγία Σοφία, το 1261, από τον Πατριάρχη Αρσένιο, αμέσως μετά την ανακατάληψη της Κωνσταντινούπολης, παρακάμπτοντας τον νόμιμο αυτοκράτορα του Βυζαντίου Ιωάννη Λάσκαρη τον Δ’. Στα σχέδια του ήταν η ενίσχυση της άμυνας της Κωνσταντινούπολης, από ενδεχόμενη επίθεση των Λατίνων, η ανακατασκευή και ο εποικισμός, της σχεδόν, κατεστραμμένης Πόλης και κυρίως η ένωση όλων των λατινοκρατούμενων, ελληνικών εδαφών. Ξεκίνησε, αμέσως, με την ανοικοδόμηση και τη μεταφορά μόνιμου πληθυσμού στην ερειπωμένη Κωνσταντινούπολη και την επισκευή των χερσαίων και θαλάσσιων τειχών Επισκεύασε και ενίσχυσε οικονομικά τις εκκλησίες και τα μοναστήρια για να αποκατασταθεί η ορθόδοξη πίστη, κερδίζοντας, έτσι, την υποστήριξη του κλήρου και την εμψύχωση των Ελλήνων. Αυτό που τον απασχολούσε περισσότερο, όμως, ήταν η οργάνωση της άμυνας της Πόλης, καθώς γνώριζε ότι δε διέθετε ισχυρό στόλο και δεν είχε τον πλήρη έλεγχο των γύρω θαλασσών (ΙΕΕ, 1980: 117, 118, Nicol, 2005: 76).

Μιχαήλ Η΄ Παλαιολόγος – Ο ιδρυτής της τελευταίας δυναστείας του Βυζαντίου

Χρήστος Αγγελόπουλος (Καθημερινή, 07.01.2026)

«[…] και μου χάρισε [ο Θεός] επιπλέον ένα ακόμη δώρο, την ευλογία των παιδιών, μια ευλογία που ξεπερνά όλες τις άλλες για τους ανθρώπους. Διότι, πράγματι, αυτοκράτορες προήλθαν από εμένα». (Από την αυτοβιογραφία του Μιχαήλ)

Ο Μιχαήλ Η΄ Παλαιολόγος. Χαρακτικό του Lemaitre από το έργο Grèce: Depuis la conquete romaine jusqu’à nos jours, των Brunet de Presle και Alexandre Blanchet, 1856 (De Agostini Picture Library/Getty Images/Ideal Image).

Ο Μιχαήλ Η΄ υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους αυτοκράτορες του Βυζαντίου και ο ιδρυτής της δυναστείας των Παλαιολόγων, της τελευταίας και μακροβιότερης δυναστείας που κυβέρνησε την αυτοκρατορία. Γεννήθηκε περί το 1224 και μεγάλωσε σε μια περίοδο πολιτικής ρευστότητας και εσωτερικών ανταγωνισμών μέσα στην αυτοκρατορία της Νίκαιας, κύριο κέντρο της βυζαντινής αντίστασης μετά την άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Σταυροφόρους το 1204. Χάρη στις στρατιωτικές του ικανότητες και στην ευφυή διπλωματία του, αναδείχθηκε σε εξέχουσα προσωπικότητα, διατελώντας κυβερνήτης του Μελενίκου, των Σερρών και της Βιθυνίας, μέγας κοντόσταυλος, μέγας δουξ, βασιλεοπάτωρ και δεσπότης. Το 1259 ανακηρύχθηκε συναυτοκράτορας του ανήλικου αυτοκράτορα Ιωάννη ∆΄ Λάσκαρι.

Η κορυφαία στιγμή της πορείας του ήταν η ανακατάληψη της Κωνσταντινούπολης το 1261, ύστερα από μια τολμηρή επιχείρηση του στρατηγού Αλεξίου Στρατηγόπουλου. Με την επάνοδο των Βυζαντινών στην Πόλη, ο Μιχαήλ αποκατέστησε την αυτοκρατορία και στέφθηκε μονοκράτορας, εγκαινιάζοντας μια νέα εποχή ανασυγκρότησης αλλά και σοβαρών προκλήσεων.

Σύναξιν αὐτὴν ὀνομάζοντες τῶν Ἀγγέλων.

[ἄνδρες γὰρ πόλις, καὶ οὐ τείχη οὐδὲ νῆες ἀνδρῶν κεναί

ΘΟΥΚΥΔΙΔΗΣ, Ἱστορίαι ]

Τὸ τοιοῦτον λοιπὸν Μυστήριον ἐξ ἀρχαίας Παραδόσεως παραλαβόντες ἡμεῖς, τὴν παροῦσαν Ἑορτὴν ἑορτάζομεν.

Σύναξιν αὐτὴν ὀνομάζοντες τῶν Ἀγγέλων.

Τουτέστι.

Προσοχήν. Ὁμόνοιαν. Ἕνωσιν.

Χρόνια Πολλά σὲ ἑορτάζουσες καὶ ἑορτάζοντες.

Χρόνια Πολλά στὴν Πολεμική μας Ἀεροπορία.

.

Μὲ Ἀγάπη καὶ Σεβασμό,

Ἰωάννα Γ. Καραγκιούλογλου

8 Νοεμβρίου 2024

Εἰκ. : ΑΡΧ(ΩΝ) ΜΙΧΑΗΛ Ο ΜΕΓΑC ΤΑΞΙΑΡΧΗ(C)

Κωνσταντινούπολη, 12ος αἱ., Περίοδος Κομνηνῶν καὶ Ἀγγέλων.

Ἐπιχρυσωμένο ἀσήμι σὲ ξύλο, χρυσός, cloisonné σμάλτο καὶ πολύτιμοι λίθοι (45.5 x 35 x 2,7 ἐκ.)

Σὲ ἐπίσημη μετωπικὴ στάση, ὁ Ἀρχάγγελος Μιχαὴλ φέρει βυζαντινὴ στρατιωτικὴ πανοπλία καὶ τὸ ξίφος του ὑψωμένο στὸ δεξί. Μὲ ἁπλωμένες τὶς φτεροῦγες, ἐπιβλητικός, ὑποβαστάζει μὲ τὸ ἀριστερὸ τὴν Σφαῖρα τοῦ Κόσμου.

Πλαισιώνεται ἀπὸ τὸν Ἰησοῦ Χριστό, τὸν Ἅγιο Πέτρο καὶ τὸν Ἅγιο Μηνᾶ. Ἑκατέρωθέν του οἱ Ἅγιοι Πολεμιστὲς. Ἐκ δεξιῶν ὁ Ἅγιος Θεόδωρος ὁ Στρατηλάτης καὶ ὁ Ἅγιος Θεόδωρος ὁ Τήρων. Ὁ Ἅγιος Δημήτριος καὶ ὁ Ἅγιος Νέστωρ. Ἐξ ἀριστερῶν ὁ Ἅγιος Προκόπιος καὶ ὁ Ἅγιος Γεώργιος, ὁ Ἅγιος Εὐστάθιος καὶ ὁ Ἅγιος Μερκούριος.

Ὅλοι οἱ στρατιωτικοὶ εἶναι πεζοὶ καὶ ἀρματωμένοι. Συγκροτοῦν φυσιογνωμίες ὅπου ἡ ἁγιότητα συνδυάζεται μὲ τὴν ἀνδρεῖα, τὴν ἀρρενωπότητα καὶ τὸ ἔσω κάλλος.

Η ελληνική ταυτότητα μέσα από τον λόγο του Ιωάννη Βατάτζη

Του Ιωάννη Σαρρή από το ιστολόγιο Φιλαλήθεια 15/1/22

Η έννοια της εθνικής ταυτότητος απετέλεσε μάλλον ένα δυναμικό φαινόμενο μέσα στην υπερχιλιετή ιστορία του Βυζαντίου. Γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο, τυγχάνει συχνά παρανοήσεων και ιδεολογικής αποχρώσεως στρεβλώσεων. Εν τούτοις, η κριτική εξέταση του τρόπου δια του οποίου εξελίχθηκε σε αυτό το διάστημα η περί έθνους αντίληψη οδηγεί σε πολύ ενδιαφέροντα συμπεράσματα ιστορικής, εθνολογικής και κοινωνιολογικής φύσεως. Το ζήτημα χρήζει ιδιαίτερης προσοχής. 

    Το Βυζάντιο κληρονόμησε τον παγκοσμιοποιημένο κόσμο της ύστερης ρωμαϊκής περιόδου, όπου ετερόκλητα έθνη έπρεπε να υποτάσσονται σε μία υπέρτατη αρχή. Ειδικότερα στους πρώτους αιώνες, το βασικότερο κριτήριο για να γίνει κάποιος θεσμικώς και κοινωνικώς αποδεκτός, απολαμβάνοντας πλήρη πολιτικά δικαιώματα, ήταν η χριστιανική πίστη. Ο Λέων ΣΤ΄ απεκάλεσε τους Ρωμαίους «Έθνος Χριστιανών» [1]. Κατά την περίοδο της αραβικής παντοδυναμίας πολλοί εκτός συνόρων Χριστιανοί θεωρούσαν εαυτούς υπηκόους του Αυτοκράτορος, ενώ η αυτοκρατορική αρχή σε κάθε ευκαιρία αντιμετώπιζε την υπεράσπιση των όπου γης ομοθρήσκων ως φυσικό της καθήκον. Εξάλλου, ο Ηράκλειος πραγμάτωσε την πρώτη καταγεγραμμένη σταυροφορία, μισή χιλιετία πριν την σύνοδο της Κλερμόν και το περίφημο Deus vult. Επί Ηρακλείου (7ος αιών), ολοκληρώνεται και ο γλωσσολογικός εξελληνισμός των επισήμων εγγράφων της ανατολικής ρωμαϊκής αυτοκρατορίας, μία διαδικασία που είχε ήδη ξεκινήσει από την εποχή του Ιουστινιανού, καθώς ο λαός δεν κατανοούσε τα λατινικά της παλατινής γραφειοκρατίας. Οι δυτικές πηγές, από κλασικών χρόνων έως και σήμερον, ουδέποτε έπαυσαν να αποκαλούν τον λαό του γεωγραφικού πυρήνος της βυζαντινής κοινοπολιτείας “Γραικούς” (Graeci), χαρακτηρισμό τον οποίο χρησιμοποίησαν ως αυτοπροσδιορισμό και ορισμένοι βυζαντινοί λόγιοι. 

   Μετά την απώλεια των εδαφών της Μέσης Ανατολής και των ιδιότροπων  λαών της (εν μέρει εξαιτίας των θεολογικών ερίδων), η Αυτοκρατορία κατέστη ομοιογενέστερη εθνολογικά και το ελληνικό στοιχείο επεβλήθη κατά κράτος (όπως διαπιστώνεται και στην έκβαση της Εικονομαχίας τον 9ο αιώνα). Μέχρι τότε ο όρος «Έλλην» σήμαινε τον ειδωλολάτρη, αλλά πλέον άρχισε να αποκτά πολιτισμική χροιά, την οποία διά της κλασικής παιδείας ενστερνίστηκαν υπερηφάνως οι βυζαντινοί λόγιοι. Ύστερα από την άλωση του 1204, συνειδητοποιήθηκαν και οι διαφορές με την φραγκική Δύση. Η πολιτισμική κοινοτική συνείδηση ενσωμάτωσε και φυλετικό χαρακτήρα, σφυρηλατήθηκε ένας εθνικισμός και μορφοποιήθηκε η ταυτότητα του Νεοέλληνος. Δυνάμεθα να παρατηρήσουμε ότι στην εννοιολογική εξέλιξη του όρου «Έλλην» ακολουθήθηκε αντίστροφη πορεία σε σχέση με την αρχαιότητα (που έως την κλασική Ελλάδα είχε φυλετικό χαρακτήρα, στην ελληνιστική εποχή πολιτισμικό και στην ρωμαϊκή θρησκευτικό). Τοιαύτη συναρπαστική εθνολογική παλιννόστησις καταμαρτυρεί την αδιάλειπτο συνέχεια του Ελληνικού Έθνους σε βάθος χιλιετιών.

Απεικόνιση του Ιωάννη Βατάτζη σε χειρόγραφο βυζαντινού κώδικα του 15ου αιώνος (Biblioteca Estense Universitaria, Modena). 

Η εννοιολογική μεταστροφή του όρου “Ἕλλην” είναι πρόδηλη στους λόγους των Βασιλέων της Νικαίας, συγκεκριμένα του Ιωάννου Γ΄ Δούκα Βατάτζη (1193-1254) και του υιού του Θεοδώρου Β΄ Βατάτζη Λασκάρεως (1222-1258). Το 1237 σε επιστολή του προς τον Βατάτζη, ο πάπας ζήτησε από «το γένος των Γραικών που ανέβλυζε σοφία» να αναγνωρίσει το παπικό πρωτείο του και απείλησε ευθέως ότι, εάν δεν τερματιζόταν η σύγκρουση με τους Λατίνους της κατεχομένης Κωνσταντινουπόλεως, θα διοργάνωνε σταυροφορία contra Graecos (στα πλαίσια μιας «ευρύτερης» σταυροφορίας για τους Αγίους Τόπους) [2].

Ῥωμαῖος καὶ Ἕλλην: Η ταυτότητα στην Αυτοκρατορία της Νικαίας (1204–1261)

30/08/2025COGNOSCO BLOG / ΙΣΤΟΡΙΑ

on Ῥωμαῖος καὶ Ἕλλην: Η ταυτότητα στην Αυτοκρατορία της Νικαίας (1204–1261)

Η άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Σταυροφόρους το 1204 διέκοψε βίαια τη συνέχεια της βυζαντινής αυτοκρατορίας. Ωστόσο, η ιδέα της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας δεν έσβησε. Στη Νίκαια της Βιθυνίας εγκαθίσταται η αυλή των Λασκαριδών και το Οικουμενικό Πατριαρχείο, δημιουργώντας το κράτος που έμελλε να αποτελέσει τον κύριο φορέα της πολιτικής και πνευματικής συνέχειας.

του Πέτρου Πλακογιάννη,

Στην Αυτοκρατορία της Νικαίας εμφανίζεται μια γλωσσική και ιδεολογική εναλλαγή των όρων Ῥωμαῖος και Ἕλλην, η οποία φανερώνει τόσο την επιβίωση της ρωμαϊκής πολιτικής ταυτότητας όσο και την αναβίωση της ελληνικής εθνικής συνείδησης.

1. Ο Πατριάρχης Μιχαὴλ Αυτωρειανός (1208–1214)

Ο Μιχαὴλ Αυτωρειανός, πρώτος Πατριάρχης της Νικαίας, καλώντας το στράτευμα σε αγώνα κατά των Λατίνων, διακηρύσσει:

«Ἄνδρες Ῥωμαῖοι· τοῦτο γὰρ ἀρκεῖ.» (PG 140, 1089)
«ὡς ὑμεῖς, οἱἀρχαιότεροι ἐν Ἕλλησιν.» (PG 140, 1090)

Μετάφραση:

«Άνδρες Ρωμαίοι· αυτό αρκεί.»
«καθώς εσείς, οι αρχαιότεροι ανάμεσα στους Έλληνες.»

Από το Μαντζικέρτ (26 Αυγούστου 1071) στο Μυριοκέφαλο (17 Σεπτεμβρίου 1176): μια ιστορία διάλυσης

Σαν σήμερα, 26 Αυγούστου 1071, οι Βυζαντινοί υπέστησαν δεινή ήττα από τους Σελτζούκους Τούρκους στο Μαντζικέρτ (Malazgirt).

 Επικεφαλής των Βυζαντινών ήταν ο αυτοκράτορας Ρωμανός Δ΄ Διογένης, των Σελτζούκων ο σουλτάνος Αλπ Αρσλάν. Η ήττα αυτή αποτέλεσε προϊόν διεργασιών που συντελούνταν στο εσωτερικό του βυζαντινού κράτους, από το 1025, όταν εκδήμησε ο αυτοκράτορας Βασίλειος Β΄

.Δρ Σωτηρούλα Βασιλείου

Ενδεικτικό του εκφυλισμού των πραγμάτων είναι το γεγονός πως κατά τη μάχη οι ευγενείς έφυγαν από το πεδίο ενώ οι Ούζοι μισθοφόροι λιποτάκτησαν. Η ήττα στο Μάντζικερτ επέφερε τη γοργή κατάρρευση της βυζαντινής διοικητικής εξουσίας στη Μικρά Ασία και συνεκδοχικά τη διάλυση μιας σχετικά ισορροπημένης πολιτικής ενότητας στην περιοχή.

Στην εικόνα, ο Ρωμανός Δ΄ Διογένης με ιππείς, όπως αναπαρίστανται σε χειρόγραφο.

Οπωσδήποτε, η ήττα στο Μαντζικέρτ έδωσε στους Τούρκους την πολυπόθητη πρόσβαση στη Μικρά Ασία. Ωστόσο η διείσδυση και εγκατάστασή τους δεν οφείλεται τόσο στη νίκη τους επί του αυτοκράτορα Ρωμανού Δ΄ Διογένη, αλλά εκμαιεύθηκε μέσα από την αλληλουχία των γεγονότων που την ακολούθησαν. 

Η Βασιλεύουσα δεν ΠΑΡΑΔΟΘΗΚΕ ΠΟΤΕ

Της Έφης Κρασανάκη

"Τὸ δὲ τὴν πόλιν σοι δοῦναι, οὔτ’ ἐμόν ἐστιν οὔτ’ ἄλλου τῶν κατοικούντων ἐν ταύτῃ· κοινῇ γὰρ γνώμῃ πάντες αὐτοπροαιρέτως ἀποθανοῦμεν καὶ οὐ φεισόμεθα τῆς ζωῆς ἡμῶν"

«Το να σου παραδώσω

την πόλη, δεν είναι θέμα ούτε δικό μου ούτε άλλου κατοίκου της, καθώς

με κοινή απόφαση όλοι αυτοπροαίρετα θα πεθάνουμε και δε θα λογαριάσουμε

τη ζωή μας»

Κωνσταντίνος Δραγάτσης Παλαιολόγος, τελευταίος Αυτοκράτορας των Ρωμαίων. 

Ο τελευταίος Αυτοκράτορας του Βυζαντίου ο Κωνσταντίνος ο 11ος διατυπώνοντας αυτήν την απάντηση στον Μωάμεθ τον Πορθητή δεν είχε  μια απλή πρόθεση να αποχωρήσει έντιμα αυτός και η Ρωμιοσύνη από την ένδοξη υπερχιλιετή ύπαρξη της στην σκηνή της  Ιστορίας.Η απάντηση αυτή ήταν  κίνηση υψηλού διπλωματικού και νομικού επιπέδου.

Η Βασιλεύουσα δεν ΠΑΡΑΔΟΘΗΚΕ ΠΟΤΕ από τον νόμιμο αντιπρόσωπο της και η τουρκική κατάκτηση δεν αποτέλεσε νόμιμη διάδοχη κατάσταση - βάσει του ονομαζόμενου σήμερα διεθνούς δικαίου- γιατί απλά ποτέ επισήμως δεν μεταβιβάστηκε η εξουσία της στους Τούρκους.  Ο Αυτοκράτορας δεν παρέδωσε ποτέ την Πόλη, ώστε αυτοί διαχρονικά και σήμερα ακόμη να εμφανίζονται ως νόμιμοι διάδοχοι.

ΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: Η ΕΛΛΑΔΑ ΣΗΜΕΡΑ ΕΧΕΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΚΑΤΑΡΡΕΟΝΤΟΣ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ

του Παντελή Σαββίδη

Απο την Άλωση στη Γενοκτονία

Πριν μερικές ημέρες, στις 19 Μαίου, τιμήσαμε τα θύματα της Γενοκτονίας του Ποντιακού Ελληνισμού. Και σήμερα, φέρνουμε στη μνήμη μας, για άλλη μια φορά, την Άλωση της Πόλης. Της Πόλης που με την ακτινοβολία της διατήρησε για μία χιλιετία και πλέον τον ελληνικό τρόπο, την ελληνική πρόταση ζωής. Την Πόλη που επηρέασε ακόμη και τη διάδοχη της Βυζαντινής, την Οθωμανική Αυτοκρατορία.

Η πτώση της Κωνσταντινούπολης αποτελεί χαρακτηριστική περίπτωση στην οποία συνέτρεξαν όλες οι προϋποθέσεις παρακμής και κατάρρευσης.

Άλωση

Είναι χαρακτηριστική περίπτωση μελέτης ενός ιστορικού γεγονότος για να αποφύγουν οι λαοί δυσάρεστες εξελίξεις σε ό,τι αφορά την κρατική τους υπόσταση.

Οι ξένοι το κάνουν. Οι έλληνες όχι. Γιατί;

Όσοι λαοί, σήμερα, διαθέτουν ευαίσθητες κεραίες και ικανές ηγεσίες, πήραν μέτρα, από νωρίς, για να αντιμετωπίσουν τον κίνδυνο της παρακμής και της πτώσης.

Πριν μερικά χρόνια, στην ΕΡΤ3, κάναμε μια εκπομπή με βάση ένα ντοκυμαντέρ του ρώσου Αρχιμανδρίτη Τύχωνα για τα μαθήματα από την Άλωση της Κωνσταντινούπολης και με προσκεκλημένο τον ίδιο το ρώσο ιερωμένο.

Ο Τύχων, ο οποίος είναι ηγούμενος της φημισμένης Μονής Σρέντεσκι (Υπαπαντής), στο Κέντρο της Κόκκινης Πλατείας, δεν είναι ένας τυχαίος κληρικός. Είναι πνευματικός του ρώσου ηγέτη. Και έχει αναλάβει ευρύτερες δραστηριότητες οι οποίες δεν είναι της παρούσης.

Με το ντοκυμαντέρ, που είχε μεγάλη απήχηση και στους συμπατριώτες του και στο εξωτερικό, ήθελε να δείξει τις συνέπειες που έχει η κατάρρευση μιας αυτοκρατορίας. Ήθελε να προειδοποιήσει τους Ρώσους για τις συνέπειες από τη διαλυτική τακτική ορισμένων νεόπλουτων και πολιτικών της πατρίδας του.

ΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: Η ΕΛΛΑΔΑ ΣΗΜΕΡΑ ΕΧΕΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΚΑΤΑΡΡΕΟΝΤΟΣ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ

του Παντελή Σαββίδη

Απο την Άλωση στη Γενοκτονία
Πριν μερικές ημέρες, στις 19 Μαίου, τιμήσαμε τα θύματα της Γενοκτονίας του Ποντιακού Ελληνισμού. Και σήμερα, φέρνουμε στη μνήμη μας, για άλλη μια φορά, την Άλωση της Πόλης. Της Πόλης που με την ακτινοβολία της διατήρησε για μία χιλιετία και πλέον τον ελληνικό τρόπο, την ελληνική πρόταση ζωής. Την Πόλη που επηρέασε ακόμη και τη διάδοχη της Βυζαντινής, την Οθωμανική Αυτοκρατορία.

Η πτώση της Κωνσταντινούπολης αποτελεί χαρακτηριστική περίπτωση στην οποία συνέτρεξαν όλες οι προϋποθέσεις παρακμής και κατάρρευσης.

Άλωση

Είναι χαρακτηριστική περίπτωση μελέτης ενός ιστορικού γεγονότος για να αποφύγουν οι λαοί δυσάρεστες εξελίξεις σε ό,τι αφορά την κρατική τους υπόσταση.

Οι ξένοι το κάνουν. Οι έλληνες όχι. Γιατί;

Όσοι λαοί, σήμερα, διαθέτουν ευαίσθητες κεραίες και ικανές ηγεσίες, πήραν μέτρα, από νωρίς, για να αντιμετωπίσουν τον κίνδυνο της παρακμής και της πτώσης.

Πριν μερικά χρόνια, στην ΕΡΤ3, κάναμε μια εκπομπή με βάση ένα ντοκυμαντέρ του ρώσου Αρχιμανδρίτη Τύχωνα για τα μαθήματα από την Άλωση της Κωνσταντινούπολης και με προσκεκλημένο τον ίδιο το ρώσο ιερωμένο.

Στήβεν Ράνσιμαν: Το Βυζάντιο κι εμείς

"Σερ Στήβεν Ράνσιμαν: Χρειαζόμαστε την πνευματική μετριοφροσύνη", 

6/11/2000, Επιμέλεια-Επιλογή αποσπασμάτων: Λαμπρινή Χ. Θωμά

Η συνέντευξη που ακολουθεί δόθηκε από το σερ Στήβεν Ράνσιμαν, στο Ελσισιλντς της Σκωτίας, στον πατρογονικό πύργο του, τον Οκτώβρη του 1994, για λογαριασμό της ΕΤ3, στις δημοσιογράφους Χρύσα Αράπογλου και Λαμπρινή Χ. Θωμά. Για τεχνικούς λόγους, δεν «βγήκε» ποτέ στον αέρα. Και οι δύο δημοσιογράφοι θεωρούν την συνέντευξη αυτή από τις πιο σημαντικές της καριέρας τους, μια και ανήκει στο είδος των «συζητήσεων» που σε διαμορφώνουν και δεν ξεχνάς ποτέ. Θεωρούν ότι πρέπει να δει το φως της δημοσιότητας, έστω και με μια τόσο θλιβερή αφορμή, όπως ο θάνατος του μεγάλου φιλέλληνα. Ο Flash.gr δημοσιεύει, για πρώτη φορά, αδημοσίευτα αποσπάσματα από την συνέντευξη αυτή.

Δημοσιογράφος: Πώς νοιώθει ένας άνθρωπος που ασχολείται τόσα χρόνια με το Βυζάντιο; Κουραστήκατε;

Δύσκολο να απαντήσω. Το ενδιαφέρον μου ποτέ δεν εξανεμίστηκε. Οταν άρχισα να μελετώ το Βυζάντιο, υπήρχαν πολλοί λίγοι άνθρωποι σ' αυτήν τη χώρα (σ.σ. τη Μεγάλη Βρετανία) που ενδιαφέρονταν, έστω και ελάχιστα για το Βυζάντιο. Μ' αρέσει να πιστεύω πως «δημιούργησα» ενδιαφέρον για το Βυζάντιο. Αυτό που με ικανοποιεί, ιδιαίτερα σήμερα, είναι ότι πλέον υπάρχουν αρκετοί, πολλοί καλοί εκπρόσωποι (σ.σ. της σπουδής του Βυζαντίου) στη Βρετανία. Μπορώ να πω ότι αισθάνομαι πατρικά απέναντί τους. Είμαι ευτυχής, λοιπόν, που επέλεξα το Βυζάντιο ως το κύριο ιστορικό μου ενδιαφέρον.

Κι ήταν ελκυστικό για σας όλα αυτά τα χρόνια;

Πιστεύω πως κάθε γεγονός της ιστορίας, αν αρχίσεις να το μελετάς σε βάθος, μπορεί να γίνει συναρπαστικό. Το δε Βυζάντιο το βρίσκω εξαιρετικά συναρπαστικό, γιατί ήταν ένας αυθύπαρκτος πολιτισμός. Για να μελετήσεις το Βυζάντιο, πρέπει να μελετήσεις την τέχνη, να μελετήσεις τη θρησκεία, να μελετήσεις έναν ολόκληρο τρόπο ζωής, που είναι πολύ διαφορετικός από το σημερινό.

Καλύτερος ή χειρότερος;

ΙΣΤΟΡΙΚΆ ΘΈΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗ ΡΩΜΗ ΕΩΣ ΤΟ 2922 (ΟΟΔΕ)

ΚΛΙΚ στην εικόνα ΕΔΩ ή στους συνδέσμους 

Ιστορικά θέματα για τη Ρώμη

Τα ονόματα "Έλληνας", "Γραικός", "Ρωμιός" και "Βυζαντινός"

Τι είναι, αν είναι κάτι, ένας Βυζαντινός;

Τι είναι η Ρωμιοσύνη

Ρωμιοί, Γραικοί, Έλληνες. Από την αρχαία Ελλάδα στο Βυζάντιο

Βαλκάνιοι και Βυζαντινοί: Βίοι παράλληλοι. Γιατί λέγονται Βαλκάνια;

Το Διάταγμα τών Μεδιολάνων που απελευθέρωσε τους Χριστιανούς

Η συμβολή τού αγίου Κωνσταντίνου στη θρησκευτική ελευθερία. Διάταγμα Μεδιολάνων ως Διαφωτισμό

Μέγας Κωνσταντίνος: Η ρωμαϊκή αυτοκρατορία η Πόλη και η γέννηση του Βυζαντίου

Κωνσταντίνος ο Μέγας και η ιστορική αλήθεια

Ρωμηοσύνη χθες, σήμερα, αύριο

Η Αυτοκρατορία της Νέας Ρώμης και οι πολίτες της Ψηφιακό Βιβλίο

Οι Βυζαντινοί ήταν Ρωμαίοι - Βιβλιοπαρουσίαση - Συνέντευξη

Ο Καβάφης για την ποίηση του Άγιου Γρηγορίου του Θεολόγου στο πεζό οι Bυζαντινοί ποιηταί

Ο Άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος του Κ.Π. Καβάφη

Εργασία Σοφία Ντρέκου, Αρθρογράφος

(Sophia Drekou, BSc in Psychology)

Σε ένα πεζό κείμενό του με τον τίτλο «Οι Βυζαντινοί ποιηταί» (πρωτοδημοσιευμένο στην εφημερίδα «Τηλέγραφος» της Αλεξάνδρειας, 11/23 Απριλίου 1893), ο Κ.Π. Καβάφης επιχειρεί μια «σύντομον, συντομωτάτην σκιαγραφίαν της Bυζαντινής ποιήσεως», όπως γράφει ο ίδιος στο τέλος του συγκεκριμένου κειμένου, εκφράζοντας την βεβαιότητα ότι «εξ αυτής ο αναγνώστης θα εννοήση ότι το αντικείμενον είναι εκτενές και άξιον της σπουδής των ημετέρων λογίων.»

Το φύλλο 2588 της εφημερίδας «Τηλέγραφος» της Αλεξάνδρειας. Περιέχει, στην πρώτη σελίδα, το άρθρο του Καβάφη «Οι Βυζαντινοί ποιηταί», το οποίο φέρει την υπογραφή «Κ.Φ.Κ.».

Το ενδιαφέρον είναι ότι στο πεζό αυτό ο Αλεξανδρινός ποιητής αναφέρεται και στον Άγιο Γρηγόριο τον Θεολόγο, ο οποίος υπήρξε, ως γνωστόν και σπουδαίος ποιητής. Είναι αξιοσημείωτο ότι ο Καβάφης παραθέτει την γνώμη του μεγάλου ιστορικού Κωνσταντίνου Παπαρρηγόπουλου για τον Άγιο Γρηγόριο τον Θεολόγο, ο οποίος βασίζεται σε μελέτες της εποχής του, που συγκρίνουν την ποίηση του Αγίου με αυτήν του Λαμαρτίνου*.

Ο Alphonse Marie Louis de Prat de Lamartine (21 Οκτωβρίου 1790 – 28 Φεβρουαρίου 1869), γνωστός στην Ελλάδα ως Λαμαρτίνος*, ήταν Γάλλος ποιητής, μυθιστοριογράφος, ιστοριογράφος και πολιτικός, από τα μεγαλύτερα ονόματα του ρομαντισμού στην Γαλλία.

Όμως ο Καβάφης είναι γνώστης και της γενικότερης έρευνας του καιρού του. Γι’ αυτό και ξέρει και το έργο που αποδιδόταν στον Άγιο Γρηγόριο τον Θεολόγο. Γράφει: «Περιήλθε δ’ εις ημάς δράμα του 11ου ή 12ου αιώνος επιγραφόμενον Xριστός Πάσχων, το οποίον είναι έργον με αξίαν και διά πολύν καιρόν απεδίδετο εις τον κάλαμον του αγ. Γρηγορίου του Nαζιανζηνού.»

Αλλά ας δούμε τι γράφει ακριβώς ο Καβάφης για την ποίηση του Γρηγορίου:

H χριστιανική ποίησις του Γρηγορίου του Nαζιανζηνού εθαυμάσθη υπό των λογίων πασών των εποχών, και εν τοις καθ’ ημάς χρόνοις συνεκρίθη προς την ποίησιν του Λαμαρτίνου. Iδού πώς εκφράζεται περί αυτής εν τη Iστορία του Eλληνικού Έθνους ο κ. Παπαρρηγόπουλος*:

Ένας Βυζαντινός φίλος του Γιώργου Σεφέρη

Ο ναός του Αυγούστου και της Ρώμης στην Άγκυρα. Η φωτογραφία προέρχεται από την Wikipedia.

~.~

ΓΡΑΦΕΣ ΤΗΣ ΠΕΤΡΑΣ #11
Εκλογή κειμένων-Επιμέλεια στήλης
ΓΙΩΡΓΟΣ ΠΑΛΛΗΣ

«Καὶ καινὸν οὐδέν, εἰ λαλεῖ σοι καὶ τάφος· ἡ γὰρ γραφὴ κράζοντας οἶδε τοὺς λίθους»: 

οι στίχοι αυτοί του Θεόδωρου Πρόδρομου, του Βυζαντινού ποιητή του 12ου αιώνα, μας θυμίζουν ότι ο γραπτός λόγος έχει τη δύναμη να κάνει ακόμα και τις πέτρες να μιλούν. Η αρχαιότητα μας κληροδότησε χιλιάδες επιγραφές σε λίθο, με ποικίλο περιεχόμενο. Κατά τους χρόνους της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, της κοινώς γνωστής ως Βυζάντιο, ο αριθμός τους μπορεί να μειώθηκε αισθητά, δεν έπαυσαν όμως να είναι παρούσες και δεν υστερούν ούτε ως ιστορικά τεκμήρια, ούτε ως μνημεία της γλώσσας και της λογοτεχνίας της περιόδου. 

Η μικρή εκλογή που αναπτύσσουμε εδώ, στοχεύει στο να κάνει ευρύτερα γνωστές τις βυζαντινές επιγραφές των μεσαιωνικών χρόνων, μέσα από μια επιλογή κειμένων διαφόρων ειδών, προερχόμενων από διαφορετικές περιοχές της αλλοτινής βασιλείας των Ρωμαίων.

~.~

Ένας Βυζαντινός φίλος του Γιώργου Σεφέρη