MONTEFALCO – ΝΕΜΕΑ! Δύο μικροί δήμοι, δύο μεγάλοι οινικοί τόποι

Του Ντίνου Παπαντωνίου 

Εύχομαι καλό μήνα και καλή επιτυχία στις Μεγάλες Μέρες της Νεμέας, που φέτος πραγματοποιούνται από τις 4 έως τις 6 Σεπτεμβρίου.

Διάλεξα σήμερα να γράψω για δύο ξεχωριστούς οινικούς τόπους, όπου η γη, το αμπέλι και το κρασί έχουν διαμορφώσει την ιστορία και την ταυτότητά τους: το Montefalco, «το μπαλκόνι της Ούμπρια», και τη Νεμέα, τη γενέθλια γη του Αγιωργίτικου.

Δύο τόποι με πολλά κοινά στοιχεία. Μικροί πληθυσμιακά, μεγάλοι όμως ως προς τη φήμη, την παραγωγή, το πολιτιστικό τους απόθεμα και τη σχέση των ανθρώπων τους με τη γη.

Το Montefalco βρίσκεται στην επαρχία της Περούτζια, στην κεντρική Ούμπρια. Είναι χτισμένο σε λόφο, σε υψόμετρο περίπου 472 μέτρων, έχει έκταση 69,34 τετραγωνικά χιλιόμετρα και πληθυσμό περίπου 5.250 κατοίκους.

Αποκαλείται «La Ringhiera dell’Umbria» , «το μπαλκόνι της Ούμπρια»,επειδή από τον λόφο του η θέα απλώνεται στις κοιλάδες του Clitunno, του Topino και του Τίβερη.

Το ιστορικό κέντρο, τα μεσαιωνικά τείχη, οι εκκλησίες, οι πλατείες και οι αμπελώνες δημιουργούν μια ενιαία εικόνα τόπου. Η αρχιτεκτονική, η τέχνη, το κρασί, το ελαιόλαδο και η τοπική οικονομία δεν λειτουργούν χωριστά, αλλά ως ένα σύνολο.

Γι’ αυτό το Montefalco έχει ενταχθεί και στο δίκτυο των «Ομορφότερων Χωριών της Ιταλίας».

Ιδιαίτερη θέση κατέχει το Μουσειακό Συγκρότημα του Αγίου Φραγκίσκου, με τις τοιχογραφίες του Benozzo Gozzoli και έργα του Perugino. Στον ίδιο χώρο λειτουργεί από το 2024 και το Μουσείο του Sagrantino.

Το κρασί, επομένως, δεν παρουσιάζεται μόνο ως εμπορικό προϊόν. Εντάσσεται στην ιστορία, στη ζωγραφική, στη θρησκευτική παράδοση και στη συλλογική μνήμη του τόπου.

ΤΑ ΓΕΡΑΝΕΙΑ: Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΡΟΦΗΣ ΤΩΝ ΤΟΠΩΝ

Στο παρελθόν, για τον παραδοσιακό άνθρωπο, ο χώρος δεν ήταν ουδέτερος, ομοιογενής. 

Η τοπικότητα συνέδεε τον πολίτη με το περιβάλλον του, η ανάγκη του να αναδείξει την αγάπη του για τη γη του τον οδηγούσε στην ανέγερση ιερών, αρχαίων ναών και εξωκκλήσια στα πιο όμορφα αλλά και χαρακτηριστικά σημεία των βουνών του.

Υπάρχουν τόποι «ιεροί» όπου το Θείο φανερώνεται και προσφέρει ένα σταθερό κέντρο προσανατολισμού στον χαοτικό κόσμο μας.

Ο Πλάτωνας έγραψε, η επιστροφή στον τόπο μας είναι η επιστροφή της ψυχής στην αρχική της εστία, στον κόσμο των Ιδεών, όπου κατοικεί το αληθινό και το ιερό.

Η επιστροφή στους τόπους μας και στην ιερότητα είναι μια βαθιά εσωτερική και συλλογική ανάγκη για επανασύνδεση με τις ρίζες, την παράδοση και τη φύση. μια υπαρξιακή πορεία αυτογνωσίας, κάθαρσης και επανασύνδεσης με τη γη μας, τα βουνά μας που τα κακοποιήσαμε σε σημείο οι πληγές τους να είναι ορατές, καιρός να επανεύρουμε την ιερή μας σχέση με τους τόπους μας ως μια υπαρξιακή πορεία αυτογνωσίας, κάθαρσης και επανασύνδεσης με τον τόπο μας.

Εύγε Ντίνο Παπαντωνίου ,  ευχαριστούμε για το εγερτήριο κείμενό σου, ας κινητοποιηθούμε!

Γερομοριάς 

____________ ****___________

ΤΑ ΓΕΡΑΝΕΙΑ: Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΡΟΦΗΣ ΤΩΝ ΤΟΠΩΝ

Του Ντίνου Παπαντωνίου 

Τα Γεράνεια είναι ένα ακόμη τοπόσημο που εντάσσεται στη λογική της λεηλασίας των εδαφών και των τόπων.

Δεν είναι απλώς ένα βουνό ή μια οροσειρά. Είναι ο τόπος των μύθων, το βουνό της Ορθοδοξίας με τα δεκάδες μοναστήρια του και, για πολλές δεκαετίες, το σπίτι και η πηγή εισοδήματος των ρητινοκαλλιεργητών και πολλών ακόμη κατοίκων της περιοχής. 

Είναι ένας τόπος που συνδέει τη φύση, τον πολιτισμό, την ιστορία και τις τοπικές κοινωνίες. Είναι ο τόπος με την έννοια που του έδιναν ο Στράβων και ο Παυσανίας: μια αδιαίρετη ενότητα φύσης, ιστορίας, μνήμης και ανθρώπων.

ΤΟΠΙΚΟΤΗΤΑ, ΕΘΝΟΣ ΚΑΙ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗ

Ο χώρος που πάνω του και μέσα του είναι αποτυπωμένη η διαχρονική σφραγίδα του πολιτισμού έχει μετατραπεί σε τόπο· σ’ έναν τόπο που μιλά τη γλώσσα της κοινωνίας που φι­λοξενεί μέσα στο χρόνο, κι αυτή η γλώσσα είναι ο ίδιος ο τρόπος ζωής συνολικά, δηλαδή ο πολιτισμός αυτής της κοινωνίας. Ο τό­πος, ένας χώρος δηλαδή με συγκεκριμένη ταυτότητα, μιλά με τα σημεία του, τα «σημάδια» του, και τα σημαινόμενα είναι οι ίδιες οι ιστορικά προσδιορισμένες αξίες μιας ανθρώπινης ομάδας που βρίσκεται σε μια διαρκή και διαλεκτική σχέση με το περιβάλλον της, καθώς το οικειοποιείται.

Η αποτύπωση των βασικών χαρακτηριστικών ενός πολιτισμού στον χώρο οδηγεί με βάση τη συλλογική εμπειρία στη συλλογική ταύτιση της ομάδας μ’ αυτόν και έτσι διαμορφώνεται σε διάφορα επίπεδα, ανάλογα με το εκάστοτε ιστορικό πλαίσιο, μια ταυτότη­τα άρρηκτα συνυφασμένη με ένα συγκεκριμένο χώρο μικρής κλί­μακας συγκροτώντας ό,τι αποκαλούμε «τοπικότητα». Η τοπικότητα νοείται ως ένα πλαίσιο κοινωνικής ανα­φοράς και ταύτισης, κάτι που παραπέ­μπει και στην ιδέα της πατρίδας, ιδιαίτερης (τοπικής) ή εθνικής. Από αυτή την άποψη είναι ευνόητο ότι η τοπικότητα πρέπει να εκλαμβάνεται όχι ως μία προηγούμενη της εθνικότητας «ιστορική φάση», αλλά ως μηχανισμός ένταξης και ενσωμάτωσης τοπικών οντοτήτων σε ευρύτερα σύνολα, όπως τα έθνη-κράτη.

Η ιδέα της κοινότητας που στηρίζεται στα θεμέλια της τοπικότητας θεωρείται βασικό πολιτισμικό ιδίωμα της χώρας μας, συνυφασμένο και με τον τοπικισμό, αυτή την έντονη συναισθηματική και ιδεολογι­κή προσκόλληση στον τόπο καταγωγής, που συνδέεται και με την έννοια της «ηθικής κοινότητας», όπως αυτή αποδόθηκε στις αγρο­τικές κοινωνίες.