Μεγάλη Δευτέρα: Ιωσήφ ο Πάγκαλος και η άκαρπη συκιά - Θεολογία, εξουσία, καρποφορία
Η μνήμη του Ιωσήφ του Παγκάλου της Παλαιάς Διαθήκης και το μήνυμα της άκαρπης συκιάς ως θεολογικός, πολιτικός και ψυχολογικός στοχασμός για τον άνθρωπο και την κοινωνία. ➤
Το βράδυ της Δευτέρας 8 Δεκεμβρίου 2025, πραγματοποιήθηκε εκδήλωση για τον μακαριστό π. Βασίλειο Γοντικάκη στο εκκλησάκι του Αγ. Ανδρέα (πλ. Αμερικής, οδός Λευκωσίας).
Ομιλητές ήταν ο θεολόγος ΒασίληςΞυδιάς και ο εικαστικός καλλιτέχνης και
ο δραματουργός ΑλέξανδροςΜιστριώτης.
Προλόγισε ο εφημέριος του ναού π. ΙγνάτιοςΠαπασαράντης.
Η μαγνητοσκόπηση έγινε με τη φροντίδα του Αντώνη Γεωργακίου.
Ο αγιορείτης γέροντας Βασίλειος γεννήθηκε τον Φεβρουάριο 1936 στο Ηράκλειο Κρήτης και απεβίωσε στα 90 χρόνια του το πρωί της Τετάρτης 17 Σεπτεμβρίου 2025. Πολύ νέος στράφηκε στον μοναχισμό. Υπήρξε ηγούμενος της μονής Σταυρονικήτα (1968-1990) και αργότερα της μονής Ιβήρων (1990-2005). Όσοι τον γνώρισαν θα θυμούνται τον χαρακτηριστικό αποφατικό τρόπο του, καθώς και την επίμονη έμφαση που έδινε στους κατά Χριστόν «αφανείς» και «ανυπάρκτους» που ζουν δίπλα μας.
Για τον π. Βασίλειο Γοντικάκη στον Άγ. Ανδρέα – Α΄ μέρος | Β. Ξυδιάς
Ο Β. Ξυδιάς εστίασε στα βιογραφικά στοιχεία του γέροντα, στη συμβολή του στην αναγέννηση του αγιορείτικου κοινοβιακού μοναχισμού τη δεκαετία του 60 και μετά, καθώς και στην επίδραση που είχε στη στροφή πολλών νέων προς την Ορθοδοξία κατά τη δεκαετία του 80. Στο video περιλαμβάνονται και αποσπάσματα από τη συζήτηση που ακολούθησε: η σημασία που απέδιδε ο γέροντας στη Θεία Λειτουργία, πώς απέρριπτε τις εκδηλώσεις ισχύος κ.ά.
Ένοπλοι κουκουλοφόροι κατέλαβαν έναν ακόμα ναό της Ουκρανικής Ορθόδοξης Εκκλησίας στην περιφέρεια Τσερκάσι (Κεντρική Ουκρανία) και βγάζουν αναμνηστική φωτογραφία. Ολόκληρο το άρθρο εδώ:
Ο ένας μετά τον άλλον ναοί της κανονικής Ουκρανικής Ορθόδοξης Εκκλησίας (UOC) πέφτουν θύματα βίαιων επιθέσεων και περνούν παράτυπα στα χέρια της σχισματικής OCU.
Ο ένας μετά τον άλλον ναοί της κανονικής Ουκρανικής Ορθόδοξης Εκκλησίας (UOC) πέφτουν θύματα βίαιων επιθέσεων και περνούν παράτυπα στα χέρια της σχισματικής Ορθόδοξης Εκκλησίας της Ουκρανίας (OCU), στα πλαίσια του ανηλεή διωγμού που υπομένουν οι ορθόδοξοι χριστιανοί της Ουκρανίας εδώ και χρόνια και εντάθηκε κατά τη διάρκεια του πολέμου.
Απόψε, στο πλαίσιο της εκπομπής "Στην Αιχμή του Δόρατος", ο ΆρηςΛαμπρόπουλος θα συζητήσει στο 2ο μέρος με τον ΒασίληΞυδιά, συγγραφέα, θεολόγο, αρθρογράφο, και τον ΘέμηΤζήμα, δικηγόρο, πανεπιστημιακό, Δρα Δημοσίου Δικαίου και Πολιτικής Επιστήμης στο ΑΠΘ, με θέμα:
"Δολοφονία Κερκ: Κρυφές πλευρές και Σιωνισμός. Άτυπος εμφύλιος στις ΗΠΑ"
Συζήτηση μεταξύ του Βασίλη Ξυδιά, του Κώστα Μπλάθρα και του Στρατή Ψάλτου—λίγες μέρες μετά την κοίμηση και την ταφή του γέροντα πατρός Βασιλείου Γοντικάκη.
Η συζήτηση εστιάζει στην προσωπικότητα και την κληρονομιά του Γέροντα Βασιλείου, εξετάζοντας τη συμβολή του στην αναγέννηση του μοναχισμού στο Άγιον Όρος τη δεκαετία του 1960.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στον αποφασιστικό ρόλο του Γέροντα στην προσέλκυση της νεολαίας προς την Ορθοδοξία κατά τη μεταπολίτευση, ειδικά της αριστερής και αναζητούσας νεολαίας.
Οι ομιλητές αναλύουν το μοναδικό, ιμπρεσιονιστικό ύφος του λόγου του Βασιλείου, ο οποίος ξεπερνούσε τη συμβατική θεολογία και προσέφερε μια βιωματική κατανόηση του Ευαγγελίου, εστιάζοντας στο μυστήριο της καρδιάς και την έννοια της χάριτος. Τέλος, αναφέρεται η μετάβαση από τον ιδιόρρυθμο στον κοινοβιακό μοναχισμό στο Άγιον Όρος, όπου ο Γέροντας Βασίλειος υπήρξε πρωτεργάτης, ιδιαίτερα στη Μονή Σταυρονικήτα και αργότερα στην Ιβήρων.
«Σε αναρίθμητα βίντεο που κυκλοφορούν από το πρωί της 7ης Μαρτίου σε πλατφόρμες Μέσων Κοινωνικής Δικτύωσης μεταξύ των οποίων η πλατφόρμα Χ παρουσιάζουν ανατριχιαστικές εικόνες-γροθιά στο στομάχι με πολλές δεκάδες πτώματα αγοριών και ανδρών κάθε ηλικίας να γεμίζουν δρόμους πόλεων και χωριών της επαρχίας Λαττάκεια.
Αυτόπτες μάρτυρες είπαν σε δημοσιογράφους πως οι νέες «δυνάμεις ασφαλείας» της κυβέρνησης του Προέδρου Σαράα εκτελούσαν εν ψυχρώ, είτε κατά μόνας, είτε ομαδικά, οποιονδήποτε Αλαουίτη άνω των 14 ετών.» (Από το άρθρο της Ηλιάνας Τεβουνά).
«Στη ρωσική βάση του Χμέιμιμ συγκεντρώθηκε σημαντικός αριθμός αμάχων που αναζητούν προστασία. Παράλληλα, η Ιερά Σύνοδος του ελληνορθόδοξου Πατριαρχείου Αντιοχείας με απόφασή της προέφερε τους ναούς και τις μονές της περιοχής για την φιλοξενία καταδιωκόμενων πολιτών. Κοινή δήλωση εξέδωσαν ο Ελληνορθόδοξος πατριάρχης Αντιοχείας Ιωάννης, ο Συρορθόδοξος πατριάρχης Ιγνάτιος Εφραίμ και ο Ελληνοκαθολικός (Μελχίτης) πατριάρχης Ιωσήφ καταδικάζοντας τις "σφαγές αθώων αμάχων” και απευθύνοντας έκκληση για "άμεσο τερματισμό αυτών των φρικιαστικών ενεργειών”, δημιουργία συνθηκών εθνικής συμφιλίωσης και υπεράσπιση της εδαφικής ακεραιότητας της Συρίας.
Υπενθυμίζεται ότι η κοινότητα των Αλαουιτών (ετερόδοξος κλάδος του Ισλάμ από τον οποίο προέρχεται και η οικογένεια Άσαντ) αντιπροσωπεύει περί το 12% του συριακού πληθυσμού, ενώ οι Χριστιανοί όλων των δογμάτων περί το 10%.» (Από το άρθρο του Κώστα Ράπτη).
ΕΠΕΣΕ Η ΜΑΣΚΑ | ΤΕΣΣΕΡΑ ΣΚΙΤΣΑ ΓΙΑ ΤΙΣ ΣΦΑΓΕΣ ΣΤΗ ΣΥΡΙΑ
Στη σκέψη του Χρήστου Γιανναρά μπορεί κανείς να διακρίνει δύο βασικές πτυχές. Η πρώτη είναι η θεολογική· αφορά στη χριστιανική πίστη και ιδιαίτερα στην αντίληψη της Εκκλησίας για τον άνθρωπο. Στην ίδια αυτή πτυχή, τη θεολογική, θα πρέπει να περιλάβουμε τις ιστορικές και εκκλησιολογικές του μελέτες, σαν ερμηνευτικές εφαρμογές της θεολογικής του προσέγγισης, καθώς και τα φιλοσοφικά του έργα, σαν επεξεργασίες της «γραμματικής» και του «συντακτικού» της θεολογικής του γλώσσας. Η δεύτερη πτυχή είναι η πολιτισμική· είναι μια κριτική θεώρηση του Νέου Ελληνισμού σε συσχέτιση με τον Δυτικό Πολιτισμό. Πρόκειται βέβαια για μια συμβατική διάκριση, αφού οι δύο αυτές πτυχές δεν μπορούν στην πραγματικότητα να διαχωριστούν. Είναι δύο όψεις ενός και του αυτού νομίσματος.
Το κείμενο χωρίζεται σε τρία μέρη: Το πρώτο είναι κατά κάποιο τρόπο εισαγωγικό. Αναφέρεται στο ιστορικό πλαίσιο εντός του οποίου διαμορφώθηκε ως θεολόγος ο Χρήστος Γιανναράς. Έχω την εντύπωση ότι χωρίς μια τέτοια ιστορική αναδρομή, πιάνοντας μάλιστα το νήμα από αρκετά παλιά, είναι πολύ δύσκολο, ίσως και αδύνατο, να αντιληφθεί κάποιος τι ακριβώς σήμαινε, και τι σημαίνει, ο Χρήστος Γιανναράς για την ορθόδοξη θεολογία. Στο δεύτερο, που είναι το κύριο μέρος του κειμένου, προσπαθώ να εκθέσω τα βασικά σημεία της θεολογικής σκέψης του, όπως τουλάχιστον εγώ τα αντιλαμβάνομαι. Το τρίτο μέρος είναι ένα είδος επιλόγου, μια συνοπτική αποτίμηση με δυο λόγια για την επίδραση που είχε η θεολογική συνεισφορά του στον χώρο της Εκκλησίας και γενικότερα στην ελληνική κοινωνία.
Α. Από τον οργανωσιακό ηθικισμό στη θεολογική γενιά του ’60
Το περιοδικό "Φρέαρ", που μόλις ανέβηκε στο Διαδίκτυο, μου έδωσε τη χαρά να επιμεληθώ και ένα δεύτερο μέρος του αφιερώματος στη σκέψη του Χρήστου Γιανναρά. Αν το πρώτο μέρος είχε επικεντρώσει στη φαινομενολογία, αυτό εστιάζει στο ερωτικό γεγονός κατά τον Χρήστο Γιανναρά. Παραθέτω ένα χαρακτηριστικό απόσπασμα από το άρθρο του Βασίλη Ξυδιά:
Ο Χρήστος Γιανναράς, σημείον αντιλεγόμενον (απόσπασμα)
"Ο Γιανναράς αναφέρεται στον έρωτα όχι σαν μια άλογη ενστικτώδη ορμή, αλλά ως την πλέον λογική και πιο βαθειά και ριζική παρόρμηση, ενόρμηση του ανθρώπου να σχετιστεί με τον κόσμο, με τους άλλους ανθρώπους και εν τέλει με τον Θεό.
Αυτό ξεκινά από τους αρχαίους Έλληνες φιλοσόφους, που βλέπουν τον Έρωτα και το Νείκος ως κοσμικές δυνάμεις, αλλά η διαφορά του Γιανναρά και των Πατέρων της Εκκλησίας με τους αρχαίους είναι ότι οι αρχαίοι αντιλαμβάνονται τις κοσμικές αυτές δυνάμεις ως απρόσωπες, ενώ ο Χριστιανισμός εισάγει στον προβληματισμό αυτόν το στοιχείο του Προσώπου. Ο χριστιανικός έρωτας έχει να κάνει με τις σχέσεις προσώπων.
Θα πρέπει δε να υπογραμμιστεί ότι στην ορθόδοξη θεολογία ο έρωτας ταυτίζεται με την αγάπη, παρά την αντίθετη εντύπωση.
Θα τολμούσα δε να πω ότι αν υπάρχει μία διαφορά της Ορθοδοξίας με τον Δυτικό Χριστιανισμό (Ρωμαιοκαθολικισμό και Προτεσταντισμό) που να έχει νόημα για τον σύγχρονο άνθρωπο, αυτή δεν είναι τα κλασικά δογματικά που όλοι ξέρουμε (από ποιον εκπορεύεται το Άγιο Πνεύμα κ.λπ.), αλλά το πώς αντιλαμβανόμαστε τη σχέση Έρωτα και Αγάπης.
Συνεχείς οι διώξεις ενάντια στην Ουκρανική Ορθόδοξη Εκκλησία. Αντίθετος ο Πάπας. Ντοκιμαντέρ-καταγγελία του Κουστουρίτσα.
Συνεχίζονται οι βίαιες καταλήψεις, αρπαγές και λεηλασίες των ναών της παραδοσιακής Ουκρανικής Ορθόδοξης Εκκλησίας, με μεθόδους παρακρατικές -όχι από αντίχριστους βαρβάρους, αλλά από τους ορθοδόξους αδελφούς της υπό τον Επιφάνιο «αυτοκέφαλης» Ορθόδοξης Εκκλησίας εν Ουκρανία,σε αγαστή συνεργασία με τις κρατικές αρχές της Ουκρανίας.
Εκπρόσωποι, μέλη και οπαδοί της νεοσύστατης Ορθόδοξης Εκκλησίας της Ουκρανίας κατέλαβαν πρόσφατα πέντε ναούς στο Τσερκάσι της κεντρικής Ουκρανίας (τον Καθεδρικό Ναό του Αρχαγγέλου Μιχαήλ, και τους ναούς του Γενεθλίου της Θεοτόκου, της Υπαπαντής, της Κοιμήσεως της Θεοτόκου και του Αγίου Σωφρονίου). Οργανωμένες ομάδες κρούσης εισέβαλαν μέσα στις εκκλησίες και προπηλάκισαν ιερείς και πιστούς, χωρίς να παραλείψουν να αρπάξουν λάφυρα πολύτιμα εκκλησιαστικά κειμήλια, χρυσά και αργυρά.
Βλ. εδώ την πρώτη αποτυχημένη απόπειρα κατάληψης του καθεδρικού ναού, και εδώ την τελική κατάληψή του μετά από δεύτερη απόπειρα.Οανεξάρτητος δημοσιογράφος Λεονίντ Ρογκόζιν (γράφει για τα Bloomberg, Time, Washington Post, Guardian, Al Jazeera, Politico, Lonely Planet) δημοσίευσε ένα βίντεο από την εισβολή, σημειώνοντας ότι «οι επιτιθέμενοι με το τακτικό πρόσημο του ουκρανικού στρατού (κίτρινη κορδέλα) ανήκουν στη νεοναζιστική ομάδα C14», που σχετίζεται με την κρατική Υπηρεσία Ασφαλείας SBU. Εκτεταμένη αρθρογραφία για το θέμα υπάρχει στην ιστοσελίδα της Ένωσης Ορθοδόξων Δημοσιογράφων.
Στο φιλόξενο εκκλησάκι του Αγίου Ανδρέα την Δευτέρα 11 Νοεμβρίου σε μία εκδήλωση μνήμης και τιμής μίλησαν και συζήτησαν για τον Χρήστο Γιανναρά και το έργο του, η Νάνσυ Φουσέκη, ο Βασίλης Ξυδιάς και ο Αλέξανδρος Μιστριώτης.
Την Τετάρτη 9 Σεπτεμβρίου 2024 και ώρα 19.00 στο πλαίσιο της εκπομπής "Στην Αιχμή του Δόρατος", ο Άρης Λαμπρόπουλος σε συνέχεια της προηγούμενης εκπομπής θα συζητήσει με τον κ. Βασίλη Ξυδιά, συγγραφέα θεολόγο, αρθρογράφο, με θέμα :
" Η Εκκλησία στην Ουκρανία. Η Θρησκεία στον Πόλεμο "
Τετάρτη 2 Οκτωβρίου 2024 ώρα 19:15, στο πλαίσιο της εκπομπής "Στην Αιχμή του Δόρατος", ο Άρης Λαμπρόπουλος με τον κ. Βασίλη Ξυδιά, συγγραφέα θεολόγο, αρθρογράφο, με θέμα :
Αναρτήθηκε στο Αντίφωνο το Β΄ μέρος της συζήτησης που είχαμε με τη θεολογική παρέα των Βασίλη Αδραχτά (Vasilis Adrahtas), Δημήτρη Αρκάδα, Δημήτρη Μπεκριδάκη και Δημήτρη Ουλή (Dimitris Oulis).
Σε αυτό το Β΄ μέρος η συζήτηση ξεκινά από το βιβλίο του Δημ. Ουλή, «Ο έρωτας και η νεοπλατωνίνη: Μια θεολογία της σωματικής επαφής» (Εξάντας, 2001). Το θέμα του είναι η σεξουαλικότητα και ειδικότερα οι προγαμιαίες σχέσεις και ο τρόπος που η εκκλησία τις αντιμετωπίζει.
Με τη συμμετοχή και των υπολοίπων η συζήτηση επεκτείνεται στην κριτική θεώρηση βασικών θεολογικών ζητημάτων, όπως η θεολογία του Προσώπου και η σχέση ιστορικότητας και εσχατολογίας, στη σχέση πατερικής και βιβλικής θεολογίας, με ειδικότερες αναφορές στους Χρ. Γιανναρά, Ν. Νησιώτη, Σ. Αγουρίδη κ.ά.
Τίθεται τέλος το ερώτημα για τον τρόπο που οι τέσσερεις θα προσέγγιζαν τα πράγματα με τη δική τους θεολογική ματιά. Γίνεται λόγος για «μηδενιστική εσχατολογία», για τη συναίρεση της ανθρώπινης πράξης με τη «θεία αυθαιρεσία», για το μήνυμα του ευαγγελίου και το «θέλημα του Πατρός» που μένει να ανακαλυφθεί σε κάθε εποχή, είτε από τον καθένα χωριστά, είτε στο πλαίσιο μιας κοινής πορείας.
🥸 Δεν καταλήξαμε. Είναι μια συζήτηση που μένει να συνεχιστεί.
Στο πρώτο σχόλιο υπάρχει το link και μια συνοπτική παρουσίαση του Α΄ μέρους. https://antifono.gr/i-theologia-ton-tessaron-a/
Αναρτήθηκε στο Αντίφωνο το Α΄ μέρος μιας συζήτησης αφιερωμένης σε μια πολύ ιδιόμορφη και πολύ ενδιαφέρουσα θεολογική παρέα. Είναι οι Βασίλης Αδραχτάς (Vasilis Adrahtas), Δημήτρης Αρκάδας, Δημήτρης Μπεκριδάκης και Δημήτρης Ουλής (Dimitris Oulis). Συζητούμε μαζί για την κοινή πνευματική περιπέτειά τους, για τη «δική τους» θεολογική ματιά, όπως τη διαμόρφωσαν – ή μάλλον, όπως αυτή τους διαμόρφωσε – σαν παρέα με έναν κοινό θεολογικό προβληματισμό.
Είναι μια ιστορία που αρχίζει κάπου στα μέσα της δεκαετίας του 1990, όταν οι τέσσερεις είχαν ήδη ολοκληρώσει τις αρχικές θεολογικές τους σπουδές, και κλείνει έναν πρώτο κύκλο στις αρχές του νέου αιώνα, με τα πρώτα προσωπικά τους βιβλία. Από κει και πέρα ο καθένας έχει τη δική του πορεία, κρατώντας πάντα την επαφή και τον διάλογο με τους υπόλοιπους.
Αυτό που τους ένωσε εξ αρχής και συνεχίζει να τους ενώνει είναι η σπουδή της χριστιανικής θεολογίας σε στενή συνάφεια με τις σύγχρονες ανθρωπιστικές επιστήμες και με τις προκλήσεις της σύγχρονης πραγματικότητας.
Στο Α΄ μέρος η συζήτηση ξεκινά από το κοινό βιβλίο των Δ. Αρκάδα και Δ. Μπεκριδάκη «Λόγος Σκληρός: Κεφάλαια τοξικής θεολογίας» (Εξάντας, 2002), εστιάζοντας σε αυτό που οι ίδιοι μάς περιγράφουν ως κρίση της εκκλησίας, της ενορίας και της θεολογίας στα χρόνια της αρχιερατείας Χριστόδουλου.
Υπ’ αυτό το πρίσμα θέτουν υπό το φως της κριτικής πολλά από τα σύγχρονα θεολογικά μας «αυτονόητα». Σιγά Σιγά η συζήτηση επεκτείνεται με τη συνδρομή και των υπόλοιπων της παρέας. Γίνεται λόγος για τον εθνοκεντρισμό και τον αναχρονιστικό φονταμενταλισμό των «συντηρητικών», αλλά και για την πρόσδεση της «προοδευτικής» θεολογίας στον φιλελευθερισμό και στους νεοφιλελεύθερους μύθους του ατομισμού, του δικαιωματισμού και της «νέας πνευματικότητας». Πολλά μάλιστα από τα φαινόμενα της δήθεν hardcore-ορθόδοξης θεολογίας, όπως ο «γεροντισμός», η «θεραπευτική θεολογία» και πολλά άλλα, δεν τα αποδίδουν τόσο σε μια εμμονή στην πραγματική παράδοση, όσο σε μια ιδιότυπη αιχμαλωσία των «παραδοσιακών» από το εκσυγχρονιστικό πνεύμα του new age και από τη λογική του θεάματος. Κεντρικό ερώτημα σε όλη τη συζήτηση είναι το «υποκείμενο της ιερότητας».