Ο Εμφύλιος - και οι σύγχρονες προσλήψεις του

Του Δημήτρη Μπελαντή 

Όσοι και όσες πολέμησαν στον Εμφύλιο το 1946 με 1949  υπό την σημαία του ΔΣΕ ήταν ανεξαιρέτως ήρωες.Πολεμησαν μια στρατιωτική μηχανή τελείως υπερτερη τους, που υπακουε σε ένα από τα πρώτα πειράματα του στρατού των ΗΠΑ κατά των εξεγέρσεων ( anti-insurgency projects ) την δημιουργία ανταρτοπόλεων, την εξώθηση των αγροτών στην εσωτερική εξορία, το στέγνωμα του νερού γύρω από το ψάρι του ανταρτοπόλεμου κλπ . 

Όσα έγιναν στην Ελλάδα ήταν ένα αποικιοκρατικό πείραμα,  επαναλήφθηκαν στη Μαλαισία από τους Βρετανούς , στο Βιετνάμ από τις ΗΠΑ, στην Αλγερία από τους Γάλλους κλπ Ήθελε τεράστιο  προσωπικό σθένος για να μετάσχεις σε αυτόν τον  τιτάνιο αγώνα.

Και η συνέχεια ήταν, μετά την ήττα, ακόμη τραγικότερη.  Μετεμφυλιακό κράτος, εκτελέσεις, στρατόπεδα, φτώχεια και εξαθλίωση, ώθηση του λαού  στην εξωτερική μετανάστευση, δύο καθεστώτα πολιτών ως το 1974 , ολοκλήρωση του Εμφυλίου η χούντα  κλπ.Οι συνέπειες κρατούν ως σήμερα.  Και όσοι κατέφυγαν στις Λαϊκές Δημοκρατίες έζησαν την τραγωδία των διασπασεων του ΚΚΕ, την Τασκένδη, την διασπαση του 1956, την διασπαση του 1968, τον έλεγχο και καταστολη  από τις " σοσιαλιστικές" αρχές και τόσα άλλα.  Τραγικότερη των περιπτώσεων ο Νίκος  Ζαχαριάδης, που έγινε  τραγικό θύμα του συστήματος όπου είχε αφιερώσει την ζωή του.

Θα ήθελα εδώ να θέσω δύο ζητήματα.

Μπορούσε ο ΔΣΕ να νικήσει;

Πάσχα του 1949 με το ΔΣΕ

Του Μάνου Σαριδάκη

Μεγάλο Σάββατο, 23 Απρίλη του 1949... Η 2η Μεραρχία του ΔΣΕ του Διαμαντή, βρίσκεται εγκλωβισμένη στο ‘’Λαζόρεμμα‘’στη Γκιώνα κοντά στο χωριό Συκιά. Οι αντάρτες και οι αντάρτισσες, ολοι τους μαυροτένεροι, πεινασμένοι και τρισάθλιοι. Διηγείται η Ευσταθία Καψή από την Γλούνιστα, αδερφή του καπετάν-Ανάποδου.

“Ενα χάος στροβιλίζεται στο μυαλό μας. Πιάσαμε ο καθένας από έναν έλατο, τυλιχτήκαμε με τις χλαίνες, βάλαμε προσκέφαλο το άδειο σακίδιο, πήραμε το ντουφέκι αγκαλιά και αφήσαμε τις σκέψεις μας στο κενό σε μια παρανοϊκή πραγματικότητα. Τώρα είναι τόσο κοντά η ζωή και ο Θάνατος. Ξεστρατισμένοι απ’ το φυσιολογικό δρόμο της ζωής. Κανένας μας δεν θυμάται τίποτα. Ούτε αν είναι Μέγα Σάββατο η ξημερώνει Λαμπρή. 

Ωστόσο ο μέραρχος μας ο Διαμαντής δέν έχει ύπνο. Πηγαινοέρχεται ανήσυχος καπνίζοντας αρειμανίως, δεν τον χωράει ο τόπος, δίνει οδηγίες για το αυριανό Πασχαλινό δρομολόγιο. 

“Ορθρου βαθέος” θα περάσουμε τον Μόρνο, στην παρυφή του χωριού Συκιά κι ύστερα θα ανεβούμε στην Μουσουνίτσα, στα Βαρδούσια, κι ύστερα …βλέπουμε. Μοιάζουμε όλοι γερασμένα λιοντάρια που δεν μπορούν να κονομήσουν την τροφή 

τους. Μας πήρε ο ύπνος. Μοιάζουμε άδειες σαμπρέλες για πέταμα με την ψυχή βαρειά απ’ τον κατατρεγμό και τ’αδιέξοδα. 

Ξεκινήσαμε ... ημέρα Πάσχα 24 Απρίλη του 1949. Κατηφοριαστό το ρέμμα απότομο, γλυστράει, δεν μπορούμε να στεριώσουμε, και μείς ο ένας κοντά τον άλλον μοιάζουμε φαντάσματα πατώντας στα νύχια μην δημιουργήσουμε θόρυβο λές και δεν είμαστε “εκ του κόσμου τούτου”. Ο στρατός λουφαγμένος στο Λευκαδίτι δεν θέλει να χαλάσει την πασχαλιάτικη ευφροσύνη του. Ισως να έμαθε ότι διαβαίνει ο Διαμαντής, κι ο φόβος φυλάει τα έρμα. 

Απόψεις του Στάλιν για τον ελληνικό εμφύλιο 1946-1949.

Του Στάθη Λειβαδά

Δρα φιλοσοφίας των μαθηματικών

Απόψεις του Στάλιν για τον ελληνικό εμφύλιο 1946-1949.

Χαρακτηριστικά κομμάτια από επίσημα σοβιετικά αρχεία στα οποία φαίνονται μέσα από κομματικές και κρατικές συνομιλίες οι διαθέσεις της σοβιετικής ηγεσίας σε σχέση με την αναγνώριση της προσωρινής κυβέρνησης του βουνού, οι απόψεις του Στάλιν για τον αγώνα του ΔΣΕ, οι προσπάθειες χρηματοδότησης του κλπ.

 Κατιούσα

Είναι γεγονός ότι η στάση της Σοβιετικής Ένωσης απέναντι στη ραγδαία και μαζική ανάπτυξη του ελληνικού λαϊκού απελευθερωτικού κινήματος  το 1942-1944  και στη συνέχεια στην διεξαγωγή της ένοπλης πάλης του ΔΣΕ απέναντι στις αστικές κυβερνήσεις της Αθήνας το 1947-1949 έχει δώσει κίνητρο και αφορμή για μια σημαντική  ερευνητική ιστορική δραστηριότητα τις τελευταίες δεκαετίες και φυσικά σε ένα σημαντικό βαθμό  επηρεάζεται από την ιδεολογική-πολιτική τοποθέτηση  όσων έχουν ασχοληθεί και γράψει όλα αυτά τα χρόνια ακαδημαϊκοί ιστορικοί, ερευνητές, δημοσιογράφοι,  κλπ.  Έχουν γίνει γνωστά πολλά γεγονότα και αθέατες πτυχές της δεκαετίας 1940-1950, αυτού του  συμπυκνωμένου ιστορικού χρόνου, που καθόρισαν το μέλλον της Ελλάδας γενικά αλλά και του ελληνικού αριστερού λαϊκού κινήματος ειδικότερα. Ωστόσο πολλές κομβικές πτυχές εξακολουθούν να είναι άγνωστες  και μπορεί να εξακολουθήσουν να παραμένουν άγνωστες  είτε γιατί κάποιες αποφάσεις η συμφωνίες δεν αποτυπώνονται ποτέ στο χαρτί για διάφορους λόγους –ένας από αυτούς είναι γιατί μία η περισσότερες πλευρές δεν θέλουν να υπάρχουν ίχνη σε αρχειακό υλικό που θα τους εκθέσουν ιστορικά τώρα η στο μέλλον , ένας άλλος ότι απλά κάποιες πλευρές κρατούν για πάντα επτασφράγιστα κλειστά συγκεκριμένα αρχεία τους  που θεωρούν για τον ένα η τον άλλο λόγο  υπερευαίσθητα.  

Η ουσία ωστόσο είναι ότι τα ιστορικά γεγονότα-σταθμοί που χαρακτηρίζουν μια ιστορική περίοδο αποτιμώνται και μέσα από τον ιστορικό χρόνο που είναι ένας έμμεσος αδιάψευστος μάρτυρας του ιστορικού γίγνεσθαι, περιλαμβάνοντας τον προσωπικό ρόλο ηγετικών προσώπων που μπορεί να καθορίσουν καίριες ιστορικές στιγμές.  Επί πλέον  πρέπει να αποτιμώνται και μέσα από την ανάπτυξη και εξέλιξη αντιτιθέμενων ταξικών κοινωνικών δυνάμεων και τον τρόπο που επηρέασαν και επηρεάζουν εθνικές και εθνοτικές διαμάχες, κοινωνικές επαναστάσεις  αλλά και παγκόσμιες πολεμικές συρράξεις ειδικά τον 20 αιώνα και μετά.  Ένα παράδειγμα  για το πως η σφαιρική ιστορική γνώση, που λαμβάνει υπόψη της την διαλεκτική εξέλιξη της κοινωνίας και φυσικά την διαμόρφωση και την προσωπικότητα ηγετικών ιστορικών προσώπων, μπορεί να οδηγήσει σε ορθολογικά ιστορικά συμπεράσματα είναι η αντιμετώπιση της γνωστής αγαπημένης εκδοχής των αστών ιστορικών για τα περίφημα ποσοστά μοιρασιάς 90 -10 για την Ελλάδα η 50-50 για την Γιουγκοσλαβία η αντίστροφα 10-90 για τη Ρουμανία ανάμεσα σε Τσόρτσιλ και Στάλιν τον Οκτώβρη του 1944 στη συνάντηση της Μόσχας. Η πάλι ο αντίλογος στην αφελή και απλουστευτική, αν δεν είναι εκ του πονηρού,  άποψη ότι οι τρείς μεγάλοι μοίρασαν στη Γιάλτα τον Φλεβάρη του 1945 τον κόσμο.

Αφιέρωμα στον παπά μαχητή του ΔΣΕ, παπα-Κυριάκο Ταμουρίδη

Του Ηρακλή Κακαβάνη //

Για τον παπά αντάρτη του ΔΣΕ – τον μοναδικό – έχουμε ξαναμιλήσει μεταφέροντας τη μαρτυρία του λοχαγού του ΔΣΕ Λύσανδρου Ταμουρίδη, όπως την κατέθεσε στο βιβλίο του«Απ’ τον Όλυμπο στο Γράμμο». Αμέσως μετά φίλος του περιοδικού μας επισήμανε την ύπαρξη βιβλίου της κόρης του παπα-Κυριάκου, Τασούλας, όπου καταθέτει όσα η ίδια έμαθε για τον πατέρα της.

Η Τασούλα Ταμουρίδου δεκαπεντάχρονη και αφού τη διώξαν από το Γυμνάσιο, εξαιτίας της δράσης του πατέρα της και να ξεφύγει από το κύμα τρομοκρατίας  κατατάχτηκε στο ΔΣΕ. Τη συνέλαβαν 1947 κατά τις εκκαθαριστικές επιχειρήσεις στην περιοχή του Ολύμπου. Πέρασε στη συνέχεια από τις φυλακές Λάρισας, Τρικάλων και «Αβέρωφ».

Όταν συνέλαβαν και εκτέλεσαν τον πατέρα της η Τασούλα ήταν πολιτική κρατούμενη στις φυλακές «Αβέρωφ». Όλα όσα έζησε η Τασούλα Ταμουρίδου – Μωυσίδου τα κατέθεσε στο βιβλίο της «Η διαδρομή μας ζωής». Την ευχαριστούμε για το αντίτυπο που έφτασε στα χέρια μας.

***

Ο Κυριάκος Ταμουρίδης ήρθε νέος με την οικογένειά του, και όλο το χωριό, στην Ελλάδα από τον Καύκασο το 1920. Ήταν ήδη δάσκαλος.  Στο ταξίδι τους αποδεκάτισε η  ελονοσία. Από τα 14 αδέλφια μόνο αυτός και ένας αδελφός του επέζησαν. Μετά από ένα χρόνο παραμονής των προσφύγων στη Θεσσαλονίκη, βρήκαν έναν τόπο που έμοιαζε σε αυτόν του χωριού τους στον Καύκασο και έφτιαξαν ένα νέο χωριό, την Ολυμπιάδα στους πρόποδες του Ολύμπου, στην επαρχία Ελασσόνας.