Της Γιώτας Ιωαννίδου,
Πληθαίνουν οι μελέτες και τα δημοσιεύματα που πλαισιώνουν μια γενικότερη, δυστοπική συζήτηση για τις δημογραφικές εξελίξεις. Τα στοιχεία βεβαιώνουν ότι ο αριθμός των γεννήσεων στον ανεπτυγμένο καπιταλιστικό κόσμο, υπολείπεται πλέον σημαντικά από τον αριθμό των θανάτων κάθε χρόνο. Ο πληθυσμός της γηραιάς ηπείρου γερνάει συνεχώς. Ειδικότερα για την Ελλάδα η προβολή των τάσεων εξέλιξης του πληθυσμού, από τους διεθνείς οργανισμούς κατατείνει στο ότι μέχρι το 2050 οι θάνατοι θα συνεχίσουν να υπερτερούν των γεννήσεων και αν τα μεταναστευτικά ισοζύγια είναι μηδενικά ο πληθυσμός θα μειωθεί από 1,15 έως 1,5 εκατομμύρια, ανάλογα με τα σενάρια εξέλιξης της γονιμότητας.
1Στη βάση αυτών των προβλέψεων αναπτύσσεται μια ολόκληρη συζήτηση περί τροχοπέδης στην οικονομική ανάπτυξη, για κατάρρευση των ασφαλιστικών συστημάτων αλλά και για ανάγκη ανακατανομής πόρων από χώρους που θα αποδυναμωθούν, όπως η εκπαίδευση. Εδώ και μια δεκαετία πυκνώνει η συζήτηση για μια αναγκαία δημογραφική πολιτική στην Ευρωπαϊκή Ένωση και την Ελλάδα, με τη συγκρότηση σχετικών Εθνικών Σχεδίων Δράσης και ανακοίνωσης μέτρων ενίσχυσης της οικογένειας και αλλαγής των αντιλήψεων που οδηγούν σε υπογεννητικότητα. Στο όνομα των δημογραφικών εξελίξεων θεσπίζονται αντεργατικά μέτρα αύξησης παντοιοτρόπως του χρόνου εργασίας. Αλλά και δυναμώνουν φωνές συντηρητικοποίησης των ηθών αλλά και ακροδεξιάς χροιάς για επιστροφή στις παραδόσεις «πατρίς-θρησκεία-οικογένεια» και της γυναίκας στο σπίτι, ώστε να αυξηθούν οι γεννήσεις. Πληθαίνουν τα «Συνέδρια γονιμότητας» και οι «διακηρύξεις περί δικαιωμάτων του αγέννητου παιδιού».
Την ίδια στιγμή που οι χώρες κλείνουν τα σύνορά τους σε μετανάστες και πρόσφυγες από τις εμπόλεμες ζώνες, αποκτά κεντρικό ρόλο στη συζήτηση η «διαλογή» τους, με τον εύηχο τίτλο «προσέλκυση μεταναστών υψηλού κεφαλαίου». Χαρακτηριστικές είναι οι δηλώσεις του Ν. Χριστοδουλάκη για την αξιοποίηση των μορφωμένων και τεχνικά καταρτισμένων Σύρων προσφύγων με την ευκαιρία διάλυσης της Συρίας. Σε αυτή την κατεύθυνση κινήθηκε παλιότερα η πολιτική της Μέρκελ για αποδοχή συγκεκριμένου αριθμού μεταναστών στη Γερμανία με βάση τις συγκεκριμένες ανάγκες θέσεων εργασίας. Όπως και σήμερα που ο Φ. Μερς, ηγέτης της αντιπολίτευσης των Χριστιανοδημοκρατών, που δήλωσε ότι είναι διαφορετικό να μιλά για δουλειά σχετικά με τους μετανάστες και διαφορετικό για εγκατάσταση. Στο ίδιο μήκος κύματος ο Λαντ Πριτσετ, πρώην στέλεχος της Παγκόσμιας Τράπεζας, θεωρεί ότι δύο είναι οι πιθανές λύσεις στη δημογραφική κρίση: ή η αύξηση των ωρών εργασίας ή η οργάνωση νόμιμης και ελεγχόμενης εισόδου μεταναστών, ορισμένης διάρκειας.
Τί συμβαίνει τελικά; Πρόκειται για αυτοχειριασμό των κοινωνιών, που αποφάσισαν να πεθάνουν και ο καπιταλισμός προσπαθεί να ανακόψει αυτή την πορεία «επιθανάτιου ρόγχου»;
Τί δείχνουν τα στοιχεία;
Η δημογραφική εικόνα της Ελλάδας σήμερα διαφέρει σημαντικά από αυτήν της πρώτης μεταπολεμικής δεκαετίας.
Η εικόνα αυτή συντίθεται από τα παρακάτω στοιχεία: Υπερσυγκέντρωση του πληθυσμού σε ένα εξαιρετικά περιορισμένο τμήμα της επικράτειας. Σημαντική μεν αύξηση του προσδόκιμου ζωής μας αλλά και μεγαλύτερη επιβράδυνση στον ρυθμό αύξησής του μετά το 1995 σε σχέση με άλλες χώρες της Ε.Ε. Ταχύτατη μείωση των γεννήσεων μετά το 1980. Μείωση των γάμων, αύξηση των διαζυγίων και των συμφώνων συμβίωσης, με αποτέλεσμα την αλλαγή της σύνθεσης και της δομής των νοικοκυριών και των οικογενειών με την ανάδυση νέων οικογενειακών μοντέλων. Συνεχής αύξηση του ειδικού βάρους των 65 ετών και άνω (από το 6,8% το 1951 στο 23% σήμερα) και μείωση του ειδικού βάρους των νέων 0-19 ετών. Συνεχής αύξηση των θανάτων. Αναστροφή των μεταναστευτικών ισοζυγίων, που από θετικά μέχρι το 2010 μετατράπηκαν σε αρνητικά (περισσότεροι έξοδοι από είσοδοι το 2011-2023). Συνεχής μείωση μετά το 2010 του πληθυσμού της χώρας, απόρροια των αρνητικών φυσικών και μεταναστευτικών ισοζυγίων.
2
