Προσωπική περιπλάνηση στη σκόνη του μαυροπίνακα

Όταν οι απορίες επιζούν των απαντήσεων

από Πέτρος Φαραντάκης

 Τώρα που τα χρόνια της διδασκαλίας έχουν κουρνιάσει ήσυχα στις άκρες της μνήμης, επιστρέφω νοερά στη σκόνη του μαυροπίνακα, εκεί όπου πέρασα μεγάλο μέρος της ζωής μου. Δεν ήταν μια σκόνη από συνωστισμό ή αιθάλη, αλλά από κιμωλίες που άφηναν λευκά ίχνη σαν απομεινάρια σκέψεων, από βλέμματα εφήβων που άλλοτε έλαμπαν από περιέργεια και άλλοτε χάνονταν σε αχαρτογράφητες ηπείρους, από ερωτήσεις που ξεπηδούσαν απρόσμενα σαν μικρά φυτά μέσα από τις ρωγμές του τσιμέντου. Κάθε σχολική αίθουσα ήταν ένας μικρός κόσμος αντιθέσεων, στον οποίο η άγνοια συναντούσε τη γνώση, η αμφιβολία τη βεβαιότητα και η νεανική ανησυχία την προσπάθεια του δασκάλου να δώσει μορφή στο ακατέργαστο υλικό της ζωής.

Όσο περισσότερο προχωρώ σε αυτή τη σκόνη, άλλο τόσο καταλαβαίνω ότι το δυσκολότερο εμπόδιο δεν ήταν η διδασκόμενη ύλη, αλλά ο ίδιος ο άνθρωπος. Κάθε τάξη ήταν ένα μωσαϊκό διαφορετικών ψυχών, ικανοτήτων και αφετηριών. Ο υπερπληθυσμός των μαθητών στη σχολική αίθουσα, την μετέτρεπε συχνά σε μια μικρή πολιτεία χωρίς ζωτικό χώρο για όλους τους κατοίκους της. Πολλοί νέοι άνθρωποι προσπαθούσαν να συνυπάρξουν σε έναν τόπο περιορισμένο, φέροντας ο καθένας τη δική του οικογενειακή ιστορία, τις δικές του δυνατότητες, τις δικές του ανασφάλειες. Η ανομοιογένεια της τάξης ήταν η ίδια η εικόνα της ζωής: κανένα δάσος δεν αποτελείται από δέντρα του ίδιου ύψους, ίδιας μορφής και ίδιας αντοχής. Κι όμως, το σχολείο συχνά ζητούσε από όλα τα δέντρα να μεγαλώσουν με τον ίδιο ρυθμό και να δώσουν τον ίδιο καρπό.

Μέσα σε αυτή την πραγματικότητα εμφανίστηκε ο μεγάλος χρησμός της εποχής: «γρήγορη μάθηση». Η γνώση έπρεπε να κινείται με ταχύτητα μηχανής, σαν να μπορούσε ο ανθρώπινος νους να ανοίγει και να κλείνει όπως ένας ηλεκτρονικός φάκελος. Η πληροφορία έμπαινε, η αξιολόγησή της ακολουθούσε και όλοι έδειχναν ότι η κατανόηση είχε συντελεστεί. Ξεχνούσαμε όμως ότι η γνώση δεν είναι στιγμιαίο γεγονός αλλά αργή καλλιέργεια. Ο σπόρος δεν φυτρώνει επειδή κάποιος τον διατάζει να βιαστεί. Η σοφία χρειάζεται χρόνο, σιωπή και εσωτερική ζύμωση. Αν ο Σωκράτης ζούσε στην εποχή μας, ίσως κάποιος να του έκανε παρατήρηση επειδή καθυστερούσε υπερβολικά με τις ερωτήσεις του και δεν ολοκλήρωνε την «ύλη».

Στον περίγυρο του μαυροπίνακα, υπήρχαν και τα άτομα της διοίκησης. Οι διευθυντές των σχολείων, άνθρωποι συχνά σε αμηχανία ανάμεσα σε εντολές από πάνω και παράπονα από κάτω, έμοιαζαν πολλές φορές να παρακολουθούν από κάποια απόσταση μια πολύπλευρη παιδαγωγική δοκιμασία, προσπαθώντας να ισορροπήσουν ανάμεσα σε αντικρουόμενες απαιτήσεις. Φρόντιζαν τα προγράμματα, τα έγγραφα, τις προθεσμίες και τις σφραγίδες. Ωστόσο τα βαθύτερα παιδαγωγικά ερωτήματα δεν έβρισκαν πάντοτε τον χρόνο και τον χώρο που απαιτούσαν. Τούτο δεν οφειλόταν σε αδιαφορία. Επρόκειτο μάλλον για κεκτημένη ταχύτητα μιας μηχανής που είχε μάθει να λειτουργεί χωρίς να αναρωτιέται καν για τον σκοπό της. Τα παιδαγωγικά προβλήματα, όμως, δεν λύνονται με εγκυκλίους. Χρειάζονται όραμα, διάλογο και την τόλμη κάποιου να πει ότι πίσω από κάθε αριθμό υπάρχει ένας άνθρωπος.

Η προσοχή μας έγινε εμπόρευμα: Τι σημαίνει αυτό για το σχολείο;

Κώστας Θεριανός

«Μήπως χρειάζεται περισσότερη σύνδεση του μαθήματος με τη ζωή; Μήπως το κινητό μπορεί από «εχθρός» να γίνει παιδαγωγικός σύμμαχος;»

Γιατί ένας μαθητής μπορεί να παρακολουθεί επί μία ώρα σύντομα βίντεο στο διαδίκτυο, αλλά δυσκολεύεται να συγκεντρωθεί για είκοσι λεπτά σε ένα σχολικό κείμενο; Γιατί αισθανόμαστε την ανάγκη να ελέγχουμε συνεχώς το κινητό μας;

Μια απάντηση βρίσκεται στην «οικονομία της προσοχής» (attention economy). Η ανθρώπινη προσοχή αποτελεί πλέον πολύτιμο οικονομικό πόρο. Όσο περισσότερο χρόνο περνά ένας χρήστης σε μια ψηφιακή πλατφόρμα, τόσο περισσότερες ευκαιρίες δημιουργούνται για διαφημιστικά έσοδα, συλλογή δεδομένων και εμπορική αξιοποίησή τους.

Η διεκδίκηση της προσοχής δεν είναι καινούργια

Η προσπάθεια προσέλκυσης της προσοχής του κοινού δεν εμφανίστηκε με το διαδίκτυο. Οι πολιτικοί χρησιμοποιούσαν σύντομα συνθήματα, εύστοχες ατάκες και σύμβολα για να επικοινωνήσουν με το ευρύ κοινό. Ακόμη και πολιτικοί με σημαντική φιλοσοφική ή συγγραφική παραγωγή συμπύκνωναν συχνά τις σύνθετες ιδέες τους σε απλές φράσεις με πολιτικό βάθος και συναισθηματικό φορτίο. Ανάλογες τεχνικές χρησιμοποιήθηκαν αργότερα από τις εφημερίδες, τη διαφήμιση, το ραδιόφωνο και την τηλεόραση.

Το ερώτημα είναι τι κάνουμε εμείς;

Βασίλης Μακρής 

Από τη γκρίνια στην ταξική συνειδητοποίηση

..............................................................................................

Ας υποθέσουμε ότι κάποιος σου χρωστάει 1.000 €. Έρχεται στο σπίτι σου με ένα πανάκριβο αυτοκίνητο και σου δίνει 5 € για να σε ξεχρεώσει. Στα δίνει αυτά τα 5 € σχολιάζοντας ότι με το ποσό των 5 € (από τα 1.000 που σου χρωστάει, μην ξεχνιόμαστε…) αποδεικνύεται το μεγάλο επίπεδο ευθύνης και προσφοράς του και σου ζητάει να του πεις και ευχαριστώ…

Τι ακριβώς θα έκανες; Θα χαμογελούσες ευτυχισμένος, ή θα του έλεγες λίγα ⻭⻨⻘⻞⻲⻣⻑⻚ και θα συνέχιζες με μερικά ακόμη συμπληρωματικά…❗✊ 🔥 

Μη γελάτε… Το σενάριο δεν είναι υποθετικό. Είναι μία ληστρική πραγματικότητα που ζούμε.

Ας το ξαναδούμε με πραγματικούς αριθμούς.

Οι 4 συστημικές τράπεζες που στοίχισαν στην κοινωνία (με τα μνημόνια, το PSI, τις εξαγορές κλπ) 100 δισεκατομμύρια  για τις ανακεφαλαιοποιήσεις τους και τη «σωτηρία» τους, διαφημίζονται από την κυβέρνηση στα ΜΜΕ ως μέγιστοι χορηγοί εταιρικής κοινωνικής ευθύνης που δίνουν 500 εκ για να «βελτιωθούν» οι κτιριακές υποδομές των σχολείων… (Για το θέμα των κτιριακών υποδομών, θα επανέλθω πιο κάτω με συγκεκριμένα στοιχεία). Ας κάνουμε την απλή αριθμητική πράξη. Μας χρωστάνε 100 δις και «προσφέρουν» 500 εκ (γλιτώνοντας τους φόρους κ.α.), δηλαδή το 0,5% ή το 5 τοις χιλίοις, δηλαδή το 5ευρω στο οποίο αναφέρθηκα στην αρχή…

Την ίδια στιγμή οι τράπεζες αυτές έχουν περάσει στον πλήρη έλεγχο διεθνών «θεσμικών επενδυτών» (ω! mon dieu, τι ωραία φράση για να περιγράφεις τα διεθνή αρπακτικά), οι οποίοι ελέγχουν πλέον το 85% του μετοχικού κεφαλαίου τους, αντιπροσωπεύοντας χαρτοφυλάκια αξίας περίπου 40 δισ. ευρώ.

Την ίδια στιγμή οι τράπεζες, μόνο το 2025, είχαν κέρδη – ρεκόρ 4,65 δισ. Ευρώ.

Την ίδια στιγμή οι τέσσερις συστημικές τράπεζες δανείζουν κατά συντριπτικό ποσοστό μόνο μεγάλες εταιρείες. Και μάλιστα από τα δάνεια αυτά των «μεγάλων», το μεγαλύτερο μέρος, περίπου 66%, διοχετεύεται σε μόλις δέκα ομίλους. Μόνο η ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ έχει συνολικό ύψος δανείων (από τα λεφτά της κοινωνίας) που φτάνουν τα 9,1 δισεκατομμύρια. Εν ολίγοις, με τα δικά μας λεφτά συν κάτι ευρωπαϊκά κονδύλια που στραγγίζουν για πάρτη τους, συν κάτι φοροαπαλλαγές, συν τις χρηματοδοτήσεις από το Δημόσιο, συν την προβολή από τα ΜΜΕ, μας πουλάνε «ανάπτυξη», χωρίς να έχουν βάλει ούτε ευρώ από την τσέπη τους και μας κουνάνε και το δάχτυλο για το δημόσιο που πρέπει να συρρικνωθεί περαιτέρω, για να «αναλάβουν οι αγορές τη ρύθμιση» της οικονομίας και της κοινωνίας… 

Τα παίρνουν, λοιπόν, από τις τσέπες μας, αλλά τα κέρδη – κέρδη. Γεμίσαμε διαφημίσεις με αυτούς τους τζάμπα μάγκες που μπαίνουν, λέει, σε διεθνή χρηματιστήρια είτε αξιοποιώντας την προνομιακή τους μεταχείριση από την κυβέρνηση, είτε κάνοντας προνομιακές (ίσως και μαφιόζικες) σχέσεις με την Κίμπερλι και τα τραμπικά συμφέροντα για τους κάθετους διαδρόμους του αμερικάνικου LNG, καθώς και με το γενοκτονικό κράτος για εξοπλιστικά πολεμικά προγράμματα που καταλύουν κάθε έννοια ανεξαρτησίας. Αυτά κάνουν οι κρατικοδίαιτοι κηφήνες που απομυζούν δημόσιο χρήμα, μέσω των τριγωνικών σχέσεων κρατικά προγράμματα – εταιρείες απορρόφησης – τραπεζική χρηματοδότηση – συμβουλοκρατία – ιδρύματα και «προσωπικές» ΜΚΟ - πολιτικές εξυπηρετήσεις – ψήφιση νόμων από την κυβέρνηση για την σταθεροποίηση της ταξικής ισχύος της ολιγαρχίας και του πλούτου, καταστολή – προπαγάνδα ενάντια σε όσους αμφισβητούν την κυριαρχία τους.

Ακόμη αναρωτιέσαι γιατί ο μισθός σου και η σύνταξή σου είναι στον πάτο, σε αγοραστική ισοδυναμία, σε όλες τις χώρες του ΟΟΣΑ; 

Χρειάζεται το σχολείο σήμερα;

Βαγγέλης Ηλιόπουλος

Η υποχώρηση του λόγου και η ανάγκη για ένα «άλλο» σχολείο

Ξεκίνησα να υπηρετώ ως εκπαιδευτικός στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση το 1984. Σήμερα, σαράντα δύο χρόνια αργότερα, έχοντας παρακολουθήσει εκ των έσω τις μετατοπίσεις στο σχολικό περιβάλλον και τη διαδοχή των γενεών, έχοντας υπηρετήσει όλες τις αλλαγές και τις μεταρρυθμίσεις, θεωρώ πως το κρισιμότερο ζήτημα της εποχής μας είναι η σταδιακή υποχώρηση του λόγου.

Η ολοκληρωτική κυριαρχία της εικόνας και των οθονών έχει συρρικνώσει την τριβή των παιδιών με την οργανική ομορφιά και τη δραστικότητα των λέξεων. Μαζί με αυτήν, ατονεί η δυνατότητα να βιωθεί ο λόγος ως πρωταρχικός φορέας σκέψης, συναισθηματικής έκφρασης, συγκροτημένης επιχειρηματολογίας και κριτικού στοχασμού.

Το αποτέλεσμα δεν είναι απλώς τεχνικό· αποτυπώνεται στις καθημερινές δυσκολίες πρόσληψης. Πολλά παιδιά αδυνατούν πλέον να προσπελάσουν ένα κείμενο, να συλλάβουν το νόημά του ή να ακολουθήσουν μια απλή γραπτή οδηγία χωρίς τη διαμεσολάβηση οπτικών βοηθημάτων. Η αδυναμία παραγωγής γραπτού λόγου αποτελεί τη φυσική απόρροια αυτής της κατάστασης: η σκέψη αδυνατεί να αρθρωθεί με σαφήνεια όταν δεν έχει προηγουμένως συγκροτηθεί μέσα από τη δομή της γλώσσας.

Ο εγκλωβισμός σε ένα παρωχημένο μοντέλο

Από ήττα σε ήττα πάμε στην εκπαίδευση…

Βασίλης Μπετσάκος 

Το εκπαιδευτικό μας σύστημα καταρρέει. Δεν ξεκίνησε η σχολική χρονιά, και δάσκαλοι/ καθηγητές νιώθουν εξουθενωμένοι από τη γραφειοκρατία. Πλατφόρμες επί πλατφορμών, δίπλα σε κραταιή χαρτούρα γιγαντωμένη παράλληλα με αυτές. 

Διευθυντές σχολείων ευνουχισμένοι μέσα σε ένα λαβύρινθο α-νόητων «υποχρεώσεων», σχολικοί σύμβουλοι με πλούσια ακαδημαϊκά προσόντα, αντί να ασχολούνται με την προαγωγή του γνωστικού τους αντικειμένου μέσα στα σχολεία και την υποστήριξη των νέων συναδέλφων, συμπληρώνουν φόρμες κυνηγημένοι από δοτούς διευθυντές εκπαίδευσης που μετράνε «ώρες γραφείου». Γελοίες νά-χαμε-να-λέμε «αξιολογήσεις» που επιβραβεύουν και φέρνουν στον αφρό τις μετριότητες, ενώ δεν εντοπίζουν όσους εκπαιδευτικούς  δεν θα έπρεπε να μπαίνουν σε σχολικές τάξεις (αλλά θα μπορούσαν να προσφέρουν στην εκπαίδευση από άλλα πόστα). 

Πρόσφατα νομοθετήθηκαν νέες μικρονοϊκές προϋποθέσεις που απαιτούνται για μια μορφωτική δράση, μια επίσκεψη σε ένα μουσείο, μια εκπαιδευτική εκδρομή, ώστε ο καθηγητής παραιτείται μόνο που τις διαβάζει. 

Ευγενία Σαρρηγιαννίδη:Από τα εργαστήρια των Δεξιοτήτων και τη Σεξουαλική Διαπαιδαγώγηση στο Πολλαπλό Βιβλίο

Διάλεξη από το αρχείο που πραγματοποιήθηκε στο Πνευματικό Κέντρο «Γιάννης Ρίτσος», Δήμος Αιγάλεω, 3/11/2024, με αντικείμενο τα Εργαστήρια Δεξιοτήτων στην Εκπαίδευση, τμήμα των οποίων είναι και η σεξουαλική διαπαιδαγώγηση.

 Τι ισχύει αναφορικά με το συγκεκριμένο ζήτημα;

 Πρόκειται άραγε για κατήχηση στις αξίες μιας νέας θρησκείας; 

Ποιοι οι απώτεροι στόχοι; 

Διευκρινίστηκαν ορισμένα αμφιλεγόμενα ζητήματα αναφορικά με την υπέρ και παραπληροφόρηση που επικρατεί στο δημόσιο διάλογο που έχει ανοίξει περί του θέματος.

 Σήμερα, δύο χρόνια μετά, εισάγεται το πολλαπλό βιβλίο και ανοίγει νέος διάλογος, με σχεδόν ίδιους προβληματισμούς. Όπως αναφέρεται και στη διάλεξη τα εργαστήρια δεξιοτήτων, των οποίων τη διδασκαλία πολλοί γονείς και κηδεμόνες θα ήθελαν να αποφύγουν, σήμερα εισάγεται εκ νέου με όρους εκπαιδευτικής υποχρεωτικότητας, αφού τα θέματα αυτά θα συμπεριλαμβάνονται στα βασικά σχολικά εγχειρίδια και στη διδακτέα ύλη.

👩‍🏫👨‍🏫Παγκόσμια Ημέρα Εκπαιδευτικών κάθε χρόνο στις 5 Οκτωβρίου.

Γιώργος Τασιόπουλος 

Κάθε χρόνο στην Παγκόσμια Ημέρα των Εκπαιδευτικών θα ακουστούν λογύδρια που θα μας υπενθυμίζουν το πολύτιμο έργο τους, τη σημαντική τους αξία των δασκάλων.

 Πολλοί θα μιλούν για λειτούργημα καθώς θα αναφέρονται στο επάγγελμα του εκπαιδευτικού.

 

✔️Στην Ελλάδα όμως δεν δικαιούμαστε σε ανάλογη μνεία.

🥀Γιατί στην Ελλάδα αφήσαμε τα χωριά μας χωρίς δασκάλους και οι σχολικές μονάδες της πόλης όλο και συρρικνώνονται.

🥀Γιατί οι αίθουσες διδασκαλίας όλο και λιγότερο θυμίζουν ιερά τεμένη της γνώσης,

 οι μαθητές έχουν την αίσθηση ότι φοιτούν σε ένα διασκεδαστήριο όπου συνεχώς προετοιμάζονται οι μαθητές για να ζήσουν στην εποχή του Τεχνοπωλίου (Νιλ Πόστμαν) -ενός αυτορρυθμιζόμενου συστήματος στο οποίο η τεχνολογία, με όλες τις μορφές της, τείνει να επιβληθεί στους κοινωνικούς θεσμούς και στις κοινότητες των ανθρώπων.

🥀Γιατί οι πενιχρά αμειβόμενοι αναπληρωτές εκπαιδευτικοί, περιμένουν πάνω από τη συσκευή τους καρτερικά για να λάβουν το πολυπόθητο μήνυμα της πρόσληψης και

«οργώνουν» την Ελλάδα για να ζήσουν ως σκηνίτες ή στα αυτοκίνητά τους.

🥀Γιατί τα σχολεία παραμένουν υποστελεχωμένα (και) για το 2026 και τα κενά που έχει διασταυρώσει πλήρως η ΔΟΕ ξεπερνούν τα 8.400.

🥀Γιατί ο μεγάλος χαμένος της φετινής χρονιάς είναι η παράλληλη στήριξη και η ειδική αγωγή. 

🥀Γιατί όπως αναφέρει δηκτικά ο πρόεδρος της ΔΟΕ Ν. Βουρδουμπάς, φέρνοντας το πάντα επίκαιρο παράδειγμα της Ύδρας, που έχει καταστεί ακριτική για έναν εκπαιδευτικό. 

«Είναι πρόκληση σε μια χώρα που μπορεί να στεγάζει πάνω από 40.000.000 τουρίστες να μην μπορεί να στεγάσει κάποιες λίγες χιλιάδες εκπαιδευτικούς».

ΤΕΧΝΗΤΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΣΠΙΤΙ: ΜΙΑ ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΓΙΑ ΓΟΝΕΙΣ ΚΑΙ ΜΑΘΗΤΕΣ

Αντώνης Μαυρόπουλος 

Τα σχολεία αρχίζουν. Μαζί με τις τσάντες, τα βιβλία και τα ωρολόγια προγράμματα, εκατομμύρια γονείς σε όλη την Ευρώπη ξανασκέφτονται ένα ερώτημα που πριν από τρία χρόνια δεν υπήρχε: τι κάνουμε με την τεχνητή νοημοσύνη; Την επιτρέπουμε στην εργασία για το σπίτι; Την απαγορεύουμε; Κάνουμε πως δεν βλέπουμε;

Το πρόβλημα με αυτή τη διατύπωση είναι ότι μας παγιδεύει σε ένα «ναι ή όχι» που δεν βοηθά κανέναν. Τα παιδιά μας δεν πρόκειται να μεγαλώσουν σε έναν κόσμο χωρίς τεχνητή νοημοσύνη, ακριβώς όπως και εμείς δεν μεγαλώσαμε σε έναν κόσμο χωρίς υπολογιστές ή αριθμομηχανές. Το ζητούμενο δεν είναι πλέον να προετοιμάσουμε τα παιδιά για τον κόσμο που ξέρουμε εμείς, αλλά για αυτόν που πραγματικά θα ζήσουν αυτά. Και σήμερα, έχουμε δεδομένα για να κάνουμε αυτή τη συζήτηση σοβαρότερα.

Τι δείχνει η μεγαλύτερη, μέχρι σήμερα, μελέτη

Μία πρόσφατα δημοσιευμένη ερευνητική εργασία μελέτησε την επίδραση των προγραμμάτων τεχνητής νοημοσύνης στις σχολικές επιδόσεις. Πρόκειται για τη μεγαλύτερη και πιο μακροχρόνια, μέχρι σήμερα, σχετική μελέτη. Οι ερευνητές παρακολούθησαν, συστηματικά και για 30 μήνες, 26.811 μαθητές γυμνασίου και λυκείου σε μια κινεζική επαρχία, σε εννέα διαφορετικά μαθήματα. Σε μία πρώτη ανάγνωση, τα αποτελέσματα έμοιαζαν με διαφήμιση της τεχνητής νοημοσύνης. Κατά μέσο όρο έξι μήνες μετά την υιοθέτηση της χρήσης μεγάλων γλωσσικών μοντέλων, οι βαθμοί στις εργασίες για το σπίτι αυξήθηκαν κατά 18%, ενώ ο μέσος χρόνος ολοκλήρωσης έπεσε από 64 σε 45 λεπτά.

Ωστόσο, οι επιδόσεις στα διαγωνίσματα εντός της τάξης, χωρίς χρήση προγραμμάτων τεχνητής νοημοσύνης, μειώθηκαν κατά 20%. Ακόμα χειρότερα, στις εξετάσεις εισαγωγής σε λύκειο και πανεπιστήμιο, οι βαθμοί των μαθητών μειώθηκαν μεσοσταθμικά κατά 24% και 18% αντίστοιχα, ενώ φαίνεται ότι μετά από περίπου δύο χρόνια συστηματικής εξάρτησης από τα μοντέλα, πολλοί μαθητές εμφανίζουν πρόσθετα μαθησιακά προβλήματα. Οι ερευνητές ονομάζουν το φαινόμενο “generative AI learning penalty”, στα ελληνικά θα μπορούσαμε να το αποδώσουμε ως «το μαθησιακό τίμημα της χρήσης γενετικής τεχνητής νοημοσύνης»…

Το μέλλον δεν είναι όπως νομίζουμε

Προελαύνει ο λειτουργικός αναλφαβητισμός

Ρομπέρτο Πεκιόλι — 3 Σεπτεμβρίου 2026

Η πολεμική ανάμεσα στον Στέφανο Μπονατσίνι και την Τζόρτζια Μελόνι σχετικά με την υποτιθέμενη αμάθεια του μέσου δεξιού ψηφοφόρου μού κόστισε μερικούς εύθικτους φίλους, επειδή αναγνώρισα την αλήθεια της διαπίστωσης του πολιτικού στελέχους με το κομμουνιστικό παρελθόν.

Ο ψηφοφόρος της Δεξιάς σήμερα είναι, «κατά κύριο λόγο, άνθρωπος με λίγες σπουδές, που ζει στις περιοχές της ενδοχώρας, στις περιφερειακές συνοικίες των πόλεων και βρίσκεται σε δυσμενέστερη οικονομική κατάσταση».

Κάθε κοινωνιολογική ανάλυση το επιβεβαιώνει.

Ο Μπονατσίνι θα έπρεπε να είχε προσθέσει, για να ολοκληρώσει το πορτρέτο, ότι η Δεξιά υπερισχύει μεταξύ των ανδρών και μειοψηφεί μεταξύ των γυναικών.

Αντί να προκαλέσει έναν σοβαρό διάλογο γύρω από τους λόγους αυτής της ανθρωπολογικής μεταβολής —αδιανόητης πριν από είκοσι ή τριάντα χρόνια—, η αντίδραση στον χώρο της Δεξιάς υπήρξε οργισμένη.

Τίποτε το παράξενο: σε κανέναν δεν αρέσει να ακούει τους αντιπάλους του να απαριθμούν τις αδυναμίες του. Πολύ περισσότερο όταν η ξιπασιά, η πνευματική υπεροψία, ο σαρκασμός, η περιφρόνηση για τον άλλον και ο νέος ταξικός ελιτισμός συνθέτουν την ανυπόφορη εικόνα μιας Αριστεράς 2.0 αποξενωμένης από τον λαό.

Το ζήτημα, ωστόσο, είναι ότι όχι μόνο δεν αποτιμάται σοβαρά το μέγεθος των αλλαγών που έχουν συντελεστεί στη σύνθεση του πληθυσμού, στη διαφοροποίηση των συμφερόντων σε σχέση με το παρελθόν και στη δυναμική της συναίνεσης και της διαφωνίας, αλλά αναλωνόμαστε σε μικροκαβγάδες σαν εκείνον ανάμεσα στα καπόνια (ευνουχισμένα νεαρά κοκόρια) του Ρέντσο, τα οποία αλληλοτσιμπούνταν, μολονότι ήταν όλα προορισμένα να καταλήξουν στην κατσαρόλα του δικηγόρου Ατζεκαγκαρμπούλι (ΣτΜ: Πρόκειται για λογοτεχνική αναφορά στους Αρραβωνιασμένους του Αλεσσάντρο Μαντσόνι).

Δεν μπορούμε να φιλοδοξούμε να έχουμε έναν λαό λογίων. Η πραγματικότητα όμως —η οποία επιδεινώνεται από την τυφλή εξάρτηση από το Διαδίκτυο, την Τεχνητή Νοημοσύνη και γενικότερα την τεχνολογία, δηλαδή από τους αφέντες της— είναι ότι η εξουσία διαμορφώνει γενιές αμαθών, ανθρώπων που διολισθαίνουν ξανά στον αναλφαβητισμό, ανεξάρτητα από απολυτήρια, πτυχία και μεταπτυχιακούς τίτλους .

Η ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΩΣ ΚΥΡΙΟΣ ΘΕΣΜΟΣ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΔΟΣΗΣ ΤΩΝ ΑΠΟΨΕΩΝ ΤΗΣ ΕΞΟΥΣΙΑΣ

Του Κ. Δ.

Αφορμή για να αναρτηθεί αυτό το κείμενο αποτέλεσαν: 

1) η σημερινή ανακοίνωση του Υπουργείου Παιδείας με αφορμή έναν νέο τύπο οικογένειας όπου συνυπάρχουν άτομα του ίδιου φύλου και κάποια παιδιά. Συγκεκριμένα στην ανακοίνωση του Υπουργείου Παιδείας αναφέρονται μεταξύ άλλων πως, «τα βιβλία δεν αποτελούν επιλογές της πολιτικής ηγεσίας ως προς το περιεχόμενό τους», ενώ ο κυβερνητικός εκπρόσωπος κ. Μαρινάκης δήλωσε: «Ο πατέρας είναι πατέρας, η μητέρα είναι μητέρα».

Βλέπε: https://www.ertnews.gr/roi-idiseon/to-ypourgeio-paideias-apanta-stis-antidraseis-gia-ta-nea-sxolika-vivlia-sxetika-me-tin-ennoia-tis-oikogeneias/

 και η σχετική δήλωση του πρωθυπουργού "(...) αυτά είναι σαχλαμάρες, να σοβαρευτούμε". 

Βλέπε και https://www.protothema.gr/politics/article/1874200/mitsotakis-apo-thessaloniki-den-xodeuoume-oute-ena-euro-parapano-ap-oso-boroume-den-eho-skeftei/

Ας σοβαρευτούνε λοιπόν όσοι περιφρονούν και αγνοούν την κοινωνία. Το Υπουργείο Παιδείας ειδικά να μην να μην μεταθέτει τις ευθύνες του σε... επιτροπές και ειδικούς (που το ίδιο βέβαια έχει συστήσει και μισθοδοτεί). 

Να μην μειώνει τους πολίτες ισχυριζόμενο ότι τα σχολικά εγχειρίδια που μοιράζει στα σχολεία που ελέγχει, οργανώνει, στελεχώνει, καλύπτει οικονομικά κλπ το κράτος, δεν έχουν σχέση με αυτό. 

Δεν υπάρχει χειρότερος σκλάβος από κάποιον που δεν μπορεί να δει τις αλυσίδες του ή το κλουβί από το οποίο θα έπρεπε να απελευθερωθεί.

(Από την Ιταλία, κείμενο ανώνυμου συντάκτη)

Υπάρχει ένας αρκετά γνωστός μύθος: ο διευθυντής μιας μεγάλης εταιρείας, αδυνατώντας να παρακολουθήσει μια συναυλία με την Ημιτελή Συμφωνία του Σούμπερτ, δωρίζει τα εισιτήρια στον διευθυντή ανθρώπινου δυναμικού της εταιρείας, ο οποίος δεν είναι εξοικειωμένος με την Grand Musique , ελπίζοντας ότι ο Σούμπερτ θα του ανοίξει τους ορίζοντές του. Την επόμενη μέρα, ο διευθυντής τον ρωτάει πώς πήγε η συναυλία και εκείνος απαντά ότι θα λάβει μια αναφορά, η οποία, στην ώρα της, φτάνει το μεσημέρι, χωρισμένη σε σημεία:

1. Για σημαντικά χρονικά διαστήματα τα τέσσερα όμποε δεν κάνουν τίποτα: ο αριθμός τους θα μπορούσε να μειωθεί και το έργο τους να κατανεμηθεί στην υπόλοιπη ορχήστρα, εξαλείφοντας τις αιχμές στη χρήση.

2. Τα δώδεκα βιολιά παίζουν την ίδια νότα: ο αριθμός των βιολονιστών θα μπορούσε επομένως να μειωθεί επωφελώς.

3. Τα χάλκινα πνευστά επαναλαμβάνουν ήχους που έχουν ήδη παιχτεί από τις χορδές, κάτι που φαίνεται άσκοπα περιττό.

4. Συμπερασματικά: αν ο Σούμπερτ είχε λάβει υπόψη αυτές τις παρατηρήσεις και είχε βελτιστοποιήσει τον χρόνο και τους πόρους, θα είχε μειώσει τη διάρκεια της συμφωνίας κατά τουλάχιστον 25% και, ως εκ τούτου, θα είχε χρόνο να την ολοκληρώσει πριν πεθάνει.

Γιατί Media Labs και όχι Book Clubs;

Γνώμες Βίβιαν Ευθυμιοπούλου

ISTOCK

Τι είναι ευκολότερο σήμερα για τους μαθητές; Η πρόσβαση στον ψηφιακό κόσμο ή στον κόσμο του βιβλίου τα οφέλη του οποίου κανείς και ποτέ δεν έχει αμφισβητήσει;ΒΙΒΙΑΝ ΕΥΘΥΜΙΟΠΟΥΛΟΥ

19 Ιουνίου 2026 

Η κυβέρνηση και ο Πρωθυπουργός προσωπικά δηλώνουν θερμοί υποστηρικτές του περιορισμού της χρήσης των κινητών από τους ανήλικους καθώς και της πρόσβασής τους στις πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης. Μάλιστα, για να στηρίξει την άποψή του, επικαλείται την επιστημονικά στιβαρή έρευνα του κοινωνικού ψυχολόγου Jonathan Haidt που έχει εμπνεύσει στις ΗΠΑ ένα κανονικό κίνημα για την υπόθεση αυτή.

Πολλοί είμαστε αναφανδόν υπέρ αυτής της πρωτοβουλίας που αν προχωρήσει (το «αν» υπογραμμισμένο γιατί ο κ. Μητσοτάκης έχει εξαγγείλει πολλά και έχει πραγματοποιήσει πολύ λίγα) πιστεύω ότι πρέπει όλοι να τη στηρίξουμε.

Αυτός είναι ο λόγος που αισθάνθηκα πολύ μεγάλη έκπληξη μόλις διάβασα ότι η Υπουργός Παιδείας Σοφία Ζαχαράκη ανακοίνωσε ότι θα δαπανήσει 18,6 εκατομμύρια Ευρώ για τη δημιουργία media labs σε 500 σχολεία της χώρας. Στόχος του προγράμματος είναι «η ενίσχυση του ψηφιακού γραμματισμού, της δημιουργικής έκφρασης, της κριτικής σκέψης και της ενεργού συμμετοχής των μαθητών στη δημόσια σφαίρα.Σύμφωνα με την πρόσκληση, κάθε Media Lab θα αποτελεί έναν ειδικά διαμορφωμένο χώρο, εξοπλισμένο με σύγχρονα ψηφιακά μέσα για την παραγωγή και επεξεργασία οπτικοακουστικού υλικού», διαβάζω.

Δηλαδή, την ώρα που ο πρωθυπουργός της χώρας εμφανίζεται μπροστάρης στον περιορισμό της χρήσης του κινητού τηλεφώνου και των Μέσων Κοινωνικής Δικτύωσης από ανήλικους, στα σχολεία θα διδάσκονται πως θα φτιάχνουν τα τέλεια βιντεάκια για το Τικ Τοκ ακόμα κι αν το θέμα τους είναι εκπαιδευτικό;

Προκαλεί εντύπωση το γεγονός ότι η κυρία Ζαχαράκη θα δαπανήσει 18,6 εκ «για την ενίσχυση της κριτικής σκέψης» μέσω ψηφιακών εργαλείων αντί να δαπανήσει αυτά τα χρήματα στο να αποκτήσει και το τελευταίο σχολείο μια βιβλιοθήκη με πραγματικά βιβλία.

Γιατί η Σουηδία επιστρέφει στα βιβλία και στη γραφή με μολύβι

Κι ενώ στην Γερμανία σύμφωνα με τον Κώστα Κουτσουρέλη: 

«Δέκα χρόνια τώρα παρατηρούμε ραγδαία πτώση στις μαθητικές επιδόσεις. Ταυτόχρονα, επιδεινώνεται η ψυχοκοινωνική κατάσταση πολλών παιδιών και εφήβων. Η κατάθλιψη και η απομόνωση αυξάνονται, όπως και ο αριθμός των αυτοκτονιών. Σε αυτά προστίθενται προβλήματα υγείας, όπως το υπερβολικό βάρος. Πρακτικά, όλοι οι εμπειρικά μετρήσιμοι δείκτες παρουσιάζουν πτωτική τάση. Όταν πια περισσότερο από το ένα τρίτο των παιδιών δεν ανταποκρίνεται στα ελάχιστα απαιτούμενα στην αριθμητική, την ανάγνωση και τη γραφή, δεν μιλάμε πλέον για μικρά προβλήματα. Αυτό έχει άμεσες συνέπειες για την εκπαίδευση, την αγορά εργασίας και την κοινωνία. Γι’ αυτό θεωρώ ότι ο όρος "εκπαιδευτική κατάσταση ανάγκης" είναι κατάλληλος.»

Αυτά συμβαίνουν στη Γερμανία, υποστηρίζει σε σημερινή συνέντευξή του στην εφημερίδα Die Welt ο Κλάους Τσίρερ, καθηγητής της παιδαγωγικής στο Πανεπιστήμιο του Άουγκσμπουργκ. Σε τρεις παράγοντες αποδίδει την κρίση: τη μετανάστευση, την ψηφιοποίηση και τον ιδεολογικό εξισωτισμό που οδηγεί στην καθολική πτώση του μορφωτικού επιπέδου. 

Και επισημαίνει το παράδοξο: ενώ όλα τα στοιχεία μαρτυρούν τη ραγδαία υποχώρηση, οι βαθμοί στα σχολεία, όπως φαίνεται στα απολυτήρια, τραβούν την ανηφόρα.

ΤΟΥ ΑΡΓΥΡΗ ΠΑΓΑΡΤΑΝΗ

27 ΙΟΥΛΙΟΥ 2026

Μετά από δύο δεκαετίες επενδύσεων στην ψηφιακή μάθηση, η σκανδιναβική χώρα περιορίζει τις οθόνες στις μικρές ηλικίες.

Για περισσότερα από 20 χρόνια η Σουηδία παρουσιαζόταν ως το πρότυπο της ψηφιακής εκπαίδευσης στην Ευρώπη. Από τις αρχές της δεκαετίας του 2000, σχολεία σε ολόκληρη τη χώρα αντικαθιστούσαν σταδιακά τα παραδοσιακά βιβλία με φορητούς υπολογιστές και tablets, ενώ αρκετοί δήμοι υιοθέτησαν το μοντέλο «μία συσκευή για κάθε μαθητή». Σήμερα, όμως, η ίδια χώρα επιχειρεί μια θεαματική αναστροφή, επαναφέροντας στο επίκεντρο της σχολικής τάξης το χαρτί, το βιβλίο και τη χειρόγραφη γραφή.

Ερευνητές υποστηρίζουν ότι η χειρόγραφη γραφή ενεργοποιεί ταυτόχρονα περιοχές του εγκεφάλου που σχετίζονται με την όραση, τον κινητικό συντονισμό, τη γλώσσα και τη μνήμη.

Η αλλαγή δεν είναι συμβολική, ούτε περιορίζεται σε μεμονωμένες πρωτοβουλίες. Η σουηδική κυβέρνηση ανακοίνωσε χρηματοδότηση ύψους 685 εκατομμυρίων σουηδικών κορωνών για την αγορά νέων σχολικών βιβλίων μέσα στο 2023, ενώ προέβλεψε επιπλέον 500 εκατομμύρια κορώνες ετησίως για τα επόμενα χρόνια, ώστε κάθε μαθητής να έχει πρόσβαση σε έντυπο εκπαιδευτικό υλικό. Το υπουργείο Παιδείας της Σουηδίας, επίσης, έχει ξεκαθαρίσει ότι τα παιδιά ηλικίας ως 6 ετών θα πρέπει να χρησιμοποιούν ελάχιστα ή και καθόλου ψηφιακές συσκευές κατά τη διάρκεια της σχολικής ημέρας.

Ανησυχία για τα μαθησιακά αποτελέσματα

Στη διεθνή έρευνα PIRLS, που αξιολογεί κάθε πέντε χρόνια την αναγνωστική ικανότητα μαθητών της Δ΄ Δημοτικού, η Σουηδία υποχώρησε από τις 555 μονάδες το 2016 στις 544 το 2021. Παρότι η επίδοση εξακολουθεί να βρίσκεται πάνω από τον διεθνή μέσο όρο των 500 μονάδων, η πτώση θεωρήθηκε αρκετά σημαντική, ώστε να προκαλέσει δημόσιο διάλογο για τις εκπαιδευτικές επιλογές της τελευταίας δεκαετίας. Η εικόνα δεν περιορίζεται μόνο στις διεθνείς εξετάσεις. Σουηδοί εκπαιδευτικοί ανέφεραν ότι ολοένα περισσότεροι μαθητές δυσκολεύονται να διαβάσουν μεγάλα κείμενα χωρίς διακοπές, ενώ η συγκέντρωση μειώνεται αισθητά όταν η μάθηση πραγματοποιείται αποκλειστικά μέσω μιας οθόνης, είτε αυτή είναι ο προσωπικός υπολογιστής των παιδιών, είτε ένα tablet, είτε ακόμα και ο διαδραστικός πίνακας που βρίσκεται σε κάθε αίθουσα. Το φαινόμενο έγινε ακόμη πιο έντονο μετά την πανδημία, όταν εκατομμύρια ώρες διδασκαλίας σε ολόκληρο τον κόσμο μεταφέρθηκαν προσωρινά στο διαδίκτυο.

Η τελευταία γενιά της Δύσης

Σκέψεις για το γίγνεσθαι ενήλικος στην αποπαιδευτική κοινωνία

του Andrea Zhok

1. Το πρόβλημα

Η εφηβική περίοδος, ειδικά στον σύγχρονο κόσμο, παρουσιάζει χαρακτηριστικά ιδιαίτερης δυσκολίας που την καθιστούν μια περίοδο τυπικά σημαδεμένη από κρίσεις ταυτότητας.¹ Η εφηβεία ως περίοδος δυσφορίας αποτελεί πράγματι ένα κοινό θέμα της δυτικής νεωτερικότητας. Το κατά πόσο αυτός ο παράγοντας δυσφορίας είναι διαπολιτισμικά γενικεύσιμος είναι μάλλον αμφίβολο. Υπάρχουν βεβαίως δομικές φυσιολογικές πλευρές, ανεξάρτητες από πολιτισμικά πρότυπα. Η εφηβεία είναι, γενικά, εκείνη η περίοδος που προηγείται της μετάβασης από την παιδική ηλικία στην ενήλικη ζωή και σχετίζεται φυσιολογικά με τη σεξουαλική ωρίμανση.

Στις περισσότερες παραδοσιακές κοινωνίες αυτή η μετάβαση σηματοδοτείται συμβολικά από τελετουργίες μετάβασης που θεσμοθετούν την αλλαγή κοινωνικής θέσης και ευθυνών.²

Στη σύγχρονη δυτική κοινωνία αυτή η μετάβαση καθίσταται γενικά πιο επιβαρυντική και αβέβαιη, λόγω του ότι υπάρχει ένα ιδιαίτερα έντονο χάσμα ανάμεσα σε όσα απαιτούνται από το παιδί και σε όσα απαιτούνται από τον ενήλικα. Στις παραδοσιακές κουλτούρες τα παιδιά συμμετέχουν από νωρίς στις δραστηριότητες των ενηλίκων, στο μέτρο των δυνατοτήτων τους, είτε πρόκειται για αγροτική ζωή, είτε για κυνηγετικές δραστηριότητες, είτε για προετοιμασία πολέμου κ.λπ. Επομένως η εφηβεία δεν εμφανίζεται εδώ ως ριζική ρήξη, ενώ το άλμα προς τη δημόσια αναγνώριση ρυθμίζεται μέσω κοινών τελετουργιών μετάβασης.

Τα χαρακτηριστικά στοιχεία που συνδέονται με τη σεξουαλική ωρίμανση παρουσιάζουν ορισμένες προκλήσεις, αλλά σε κοινωνίες με σταθερά και σαφώς καθορισμένα ήθη και προσδοκίες αυτοί οι αποσταθεροποιητικοί παράγοντες περιορίζονται.³

Στη δυτική νεωτερικότητα η μετάβαση από την παιδική, προστατευμένη διάσταση προς την ενήλικη σφαίρα είναι ιδιαίτερα ριζική, και αυτή η ριζικότητα οφείλεται αφενός στο χάσμα ανάμεσα στην παιδική ζωή (παιχνίδι και σπουδές) και στην ενήλικη (εργασία), και αφετέρου στη σύγχρονη αντίληψη του ατόμου ως τόπου ευθύνης και πρωτοβουλίας που δεν ανάγεται σε τίποτε άλλο (ούτε στην οικογένεια ούτε στην κοινότητα).

Δάσκαλοι

Martino Mora - 13 Ιουλίου 2026

Πηγή: Μαρτίνο Μόρα

Το επάγγελμα του εκπαιδευτικού στα γυμνάσια, λύκεια και δημοτικά παίζει κεντρικό ρόλο όχι μόνο στη μετάδοση της γνώσης (δηλαδή, στον επίσημο ρόλο του), αλλά και στη μετάδοση της κυρίαρχης ιδεολογίας.
Το επάγγελμα του εκπαιδευτικού παράγει και μεταδίδει όχι μόνο αντικειμενική γνώση, αλλά πάνω απ' όλα ιδεολογική, υποκειμενική και εντελώς αμφισβητήσιμη, συχνά ακόμη και οργουελιανή, γνώση, που παρουσιάζεται ως οριστικές αλήθειες, οι οποίες εξυπηρετούν το σύστημα για να διαιωνίσει τον εαυτό του. Μια ενιαία γραμμή σκέψης, εν ολίγοις.

Και ενώ τα ιταλικά σχολεία, με το πρόσχημα της «ένταξης», υποβαθμίζουν όλο και περισσότερο τα ποιοτικά τους πρότυπα στη μετάδοση της καθαρής γνώσης, αντίθετα παίζουν έναν ολοένα και πιο έντονο ρόλο, με την εισβολή παράφρονων «σχεδίων», στην ιδεολογική κατήχηση των νέων.
Αυτή η κατήχηση, για να το θέσω απλά, αντιστοιχεί στην άκριτη μετάδοση αριστερών φιλελεύθερων αξιών, σε μεγάλο βαθμό αγγλοσφαιρικής προέλευσης.

Για να το θέσω ακόμα πιο απλά, είναι η πολιτικά ορθή ιδεολογία του Ιταλικού Δημοκρατικού Κόμματος, η οποία είναι ουσιαστικά ένα πιστό αντίγραφο του αμερικανικού.
Ο Αντόνιο Γκράμσι έδωσε τραγικά τη θέση του, πριν από πολύ καιρό, στον Βάλτερ Βελτρόνι και τέλος στη Μικέλα Μούρτζια.

Τέλος εποχής ...

Της Αγγέλας Καστρινάκη 

ΝΕΑ 04.06.2026

Πάντα τέτοιες μέρες οι πανεπιστημιακοί παθαίναμε κρίση ταυτότητας. Είχαμε διδάξει όλο το εξάμηνο ψυχή τε και σώματι κι όταν έφτανε η ώρα των εξετάσεων και της διόρθωσης των γραπτών αναρωτιόμασταν τι νόημα έχει το επάγγελμά μας. Διορθώναμε με τις ώρες σκυμμένοι πάνω απ’ τα γραπτά και βλέπαμε πόσο περιορισμένη ήταν η ανταπόκριση σε όσα είχαμε προσπαθήσει να μεταδώσουμε. Κυκλοφορούσαν και μερικά ανέκδοτα: ό,τι και να ’χει γράψει, αν βάλει τον Χίτλερ στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και όχι στον Α΄, πρέπει να περάσει – χρειαζόμαστε ένα 50% επιτυχίας, τουλάχιστον…

Και τι έχει αλλάξει φέτος και χρησιμοποιώ τον δραματικό τίτλο «τέλος εποχής»; Λοιπόν, φέτος δεν χρειάστηκε να σκύψω πάνω από τα γραπτά, να ξεδιαλύνω αν κάτι είναι σωστό ή λάθος, εύστοχο ή άστοχο. Φέτος άνοιγα την κόλλα αναφοράς και την έκλεινα με μια ματιά. Ήταν σχεδόν λευκή… Αυτό δεν είναι πια κρίση ταυτότητας, είναι ακύρωση.

Δίδαξα το μάθημα «Εισαγωγή στη νεοελληνική φιλολογία», μάθημα υποχρεωτικό για τα δύο από τα τρία Τμήματα της Φιλοσοφικής Σχολής. Είχα 257 εγγεγραμμένους φοιτητές, πρωτοετείς και περασμένων ετών, στην παράδοση έρχονταν περίπου τριάντα και στις εξετάσεις έγραψαν 180. Υπολόγιζα πόσες μέρες θα έπρεπε να διορθώνω – και δεν χρειάστηκα παρά μόνο τον κόπο να ανοίγω και να κλείνω μια κόλλα, πού και πού κάποια απάντηση.

Δύο άριστοι φοιτητές (που είχαν εγκαταλείψει άλλες σπουδές για να έρθουν στην ανθρωπιστικές επιστήμες), πέντε-έξι αρκετά καλοί, με το ζόρι μερικά πεντάρια, ενώ η μεγάλη μάζα πήρε ένα συμβολικό τρία. Δούλεψα για λιγότερους από 10 ανθρώπους. Είναι φανερό ότι το σύστημα που ξέραμε πέθανε. Ακούω πως σε κάποιες άλλες Σχολές και στα Κεντρικά Πανεπιστήμια η κατάσταση είναι καλύτερη, πως υπάρχουν ακόμα και «σπασικλάκια». Τι κάνουμε όμως με το μεγάλο πλήθος;

Τα λευκά τείχη της Δύσης

Πέμπτη 18 Ιουνίου 2026

Ενώ η G7 γιόρτασε το κενό και την αδυναμία της με ψεύτικες αγκαλιές και φιλιά Ιούδα, ενώ κυκλοφορούν τουλάχιστον τρεις διαφορετικές εκδοχές του μνημονίου συνεννόησης που αναμένεται να υπογραφεί αύριο μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, δείχνοντας πώς η Δύση είναι ένα γεωπολιτικό λούνα παρκ, όπου όλα είναι περιστασιακά, εφήμερα, επισφαλή, προτιμώ μια παρένθεση που καταδεικνύει τις πολιτισμικές και διαβιωτικές συνθήκες από τις οποίες προκύπτουν όλα αυτά.

Τα αγγλικά σχολεία, σύμφωνα με τις νέες οδηγίες, απογυμνώνουν κάθε πιθανή εικόνα. Οι λευκοί τοίχοι των διαδρόμων και των αιθουσών διδασκαλίας μοιάζουν με γυψοσανίδες που περιμένουν ανακαίνιση. Όλα «για να αποτρέψουν τους μαθητές από το να βιώσουν γνωστική υπερφόρτωση». Τι; Υπερβολικό γνωστικό φορτίο;

Υπάρχει μια άστοχη θεωρία σε αυτό το πλαίσιο που βλέπει το ανθρώπινο μυαλό ως ένα είδος μνήμης εργασίας ενός υπολογιστή, που συνήθως ονομάζεται RAM, η οποία υπερθερμαίνεται εύκολα και επομένως θα πρέπει να χρησιμοποιείται όσο το δυνατόν πιο φειδωλά.

 Σύμφωνα με αυτή τη θεωρία, εάν πάρα πολλές πληροφορίες ανταγωνίζονται για την προσοχή, η μάθηση θα τεθεί σε κίνδυνο ή και θα είναι αδύνατη. Εξ ου και οι άδειοι τοίχοι. Προφανώς, αυτή η εξήγηση τροφοδοτείται από ανησυχίες σχετικά με την έκθεση των μαθητών στα σύμβολα και τα σημάδια άλλων πολιτισμών, γι' αυτό και επιλέγεται η οδός του μηδενισμού τους.

Μπόρχες, η αληθινή πραγματικότητα είναι το όνειρο

από τον Μαρτσέλο Βενετσιάνι

Ο Χόρχε Λουίς Μπόρχες απεβίωσε πριν από σαράντα χρόνια, στις 14 Ιουνίου 1986. Αυτό που απομένει είναι τα ποιήματά του, τα όνειρά του και τα βιβλία του, τα οποία, τελικά, είναι η αληθινή του ζωή. Τα υπόλοιπα είναι μυθοπλασία ή απλώς μια ατάκα. Τα «μαθήματά» του για την αγγλική λογοτεχνία» θα εκδοθούν στο τέλος του μήνα από τις εκδόσεις Adelphi με τον τίτλο Καθηγητής Μπόρχες.

Στις αμερικανικές διαλέξεις του, που εκδίδονται από τις εκδόσεις Mondadori με τον τίτλο Η Εφεύρεση της Ποίησης , ο Μπόρχες αφιέρωσε την τελευταία του διάλεξη «σε έναν μικρό ποιητή: έναν ποιητή του οποίου τα κείμενα δεν έχω διαβάσει ποτέ, αλλά έναν ποιητή για τον οποίο πρέπει να γράφω κείμενα. Θα μιλήσω για τον εαυτό μου».


Στη συνέχεια ζήτησε συγγνώμη για αυτό το «λάθος στο ύφος». Και ομολόγησε: «το κεντρικό γεγονός της ζωής μου ήταν η ύπαρξη των λέξεων και η δυνατότητα μετατροπής αυτών των λέξεων σε ποίηση».Ο Μπόρχες παρέθεσε τον Όμηρο: «Οι θεοί υφαίνουν περιπέτειες για τους ανθρώπους, ώστε οι μελλοντικές γενιές να έχουν κάτι να τραγουδήσουν». Η ζωή ως μέσο, ​​ακόμη και θυσιαστικό, η αφηγηματική τέχνη ως στόχος.

Αυτό που απομένει από μια ζωή είναι η ιστορία της. είναι η καλύτερη κληρονομιά της, η πραγματικότητα που αναμειγνύεται με φήμες ή αναπαραστάσεις. Υπάρχουν ζωές που καταφέρνουν να επινοηθούν, απελευθερώνονται από την πραγματικότητα, σταδιακά γίνονται φευγαλέες μέχρι να γίνουν μυθικές.

Ακόμα κι αν «όλη η λογοτεχνία είναι αυτοβιογραφική», η προσωπικότητα για τον Μπόρχες δεν έχει συνέπεια. ο εαυτός δεν υπάρχει, το πολύ-πολύ συγχωνεύεται σε ένα υπερβατικό και απρόσωπο εγώ: «Είμαστε όλοι το ίδιο άτομο. η ανυπαρξία μας διαφέρει τόσο λίγο και οι περιστάσεις επηρεάζουν τόσο πολύ τις ψυχές μας, που είναι σχεδόν σύμπτωση ότι εσύ είσαι ο αναγνώστης και εγώ είμαι ο συγγραφέας».

Όταν το μάθημα γίνεται… ενοχλητικό διάλειμμα σε ένα σχολείο που τρέχει από δράση σε δράση

21 Μαΐου 2026, 15:43

Χρήστος Κάτσικας

Υπάρχει μια φράση που ακούγεται όλο και πιο συχνά στα σχολεία, όχι πάντα δημόσια, αλλά στους διαδρόμους, στα γραφεία των εκπαιδευτικών, στα πηγαδάκια των συλλόγων διδασκόντων και πολλές φορές ως πικρό χιούμορ μέσα στην ίδια την τάξη: «Επιτέλους, μάθημα πότε θα γίνει;»

Και όσο υπερβολική κι αν ακούγεται με την πρώτη ανάγνωση, κρύβει μέσα της έναν αυθεντικό και βαθύ προβληματισμό για την πορεία του σύγχρονου σχολείου. Γιατί όλο και περισσότερο διαμορφώνεται η αίσθηση ότι το εκπαιδευτικό σύστημα αντιμετωπίζει το ίδιο το σχολείο περίπου ως ένα ενοχλητικό διάλειμμα ανάμεσα σε δράσεις, projects, ημερίδες, εκδηλώσεις, φεστιβάλ, εκπαιδευτικές καμπάνιες, ψηφιακές πλατφόρμες, διαγωνισμούς, καινοτομίες, βραβεύσεις και ατελείωτες «καλές πρακτικές» που πρέπει να καταγραφούν, να παρουσιαστούν, να αποτιμηθούν και, ει δυνατόν, να αναρτηθούν κάπου για να πιστοποιηθεί ότι έγιναν.

Κανείς ασφαλώς δεν θα υποστήριζε σοβαρά ότι οι δράσεις είναι από μόνες τους προβληματικές. Ένα σχολείο που ανοίγεται στην κοινωνία, που οργανώνει πολιτιστικά προγράμματα, περιβαλλοντικές πρωτοβουλίες, βιωματικές δράσεις, εκπαιδευτικές επισκέψεις ή projects συνεργασίας μπορεί να είναι ένα ζωντανό και δημιουργικό σχολείο. Το πρόβλημα ξεκινά όταν η εξαίρεση γίνεται κανόνας και όταν η ίδια η εκπαιδευτική διαδικασία αρχίζει να μοιάζει με κάτι που πρέπει συνεχώς να διακόπτεται για να χωρέσουν όλα τα υπόλοιπα.

Άλματα στο κενό...

Του Θανάση Κ.

Δεν έγραψα τίποτα για την τραγική αυτοχειρία των δύο #17χρονων κοριτσιών που πήδηξαν μαζί στο κενό και βρήκαν το θάνατο αφού άφησαν πίσω τους μια σπαρακτική αποχαιρετιστήρια επιστολή. 

Ήταν πολύ νωπό ακόμα. Κι ήμασταν πολύ συγκλονισμένοι όλοι. 

Γιατί όλοι μας έχουμε παιδιά που πέρασαν από τις ηλικίες αυτές. 

 

Πέρα όμως από το τραγικό περιστατικό υπάρχει και μια ακόμα τραγωδία: 

οι "ειδήμονες" που σπεύδουν στα κανάλια να εξηγήσουν τι έγινε και πώς μπορεί να αποφευχθεί.

Κι εδώ χάνεται η μπάλα. Εντελώς...

Μεταξύ άλλων αποδίδουν την απόφαση των νεαρών κοριτσιών να δώσουν τέλος στη ζωή τους "στο άγχος των Πανελλαδικών" και γενικότερο στην αναστάτωση μιας εφηβείας που τη βιώνουν χωρίς διέξοδο, χωρίς πρότυπα και χωρίς προοπτική. 

Σωστό ως διαπίστωση σε γενικές γραμμές. 

Αλλά όταν καταλήγουν κάποιοι - όχι όλοι, ευτυχώς - ότι για να μην πηδάνε τα παιδιά μας από τα μπαλκόνια πρέπει να... καταργήσουμε τις #Πανελλαδικές και να μπαίνουν στα Πανεπιστήμια χωρίς εξετάσεις, τότε πράγματι χάνεται η μπάλα...

Γιατί αν πρέπει να καταργήσουμε ό,τι αγχώνει τα παιδιά μας, τότε πρέπει να τα μεγαλώσουμε μέσα σε μια γυάλα. 

Κι όσο βρίσκονται στη γυάλα, η ζωή τους δεν θα έχει νόημα. 

Κι όταν τελικά βγουν από τη γυάλα δεν θα μπορούν να επιζήσουν ούτε στιγμή. 

Αυτές οι νοοτροπίες "σκοτώνουν" τα παιδιά!

Το ότι εμείς - οι γονείς τους - δεν μπορούμε να καταλάβουμε ότι, ρόλος μας είναι να τα προετοιμάσουμε σωστά για τις δυσκολίες της ζωής!