Δεν υπάρχει χειρότερος σκλάβος από κάποιον που δεν μπορεί να δει τις αλυσίδες του ή το κλουβί από το οποίο θα έπρεπε να απελευθερωθεί.

(Από την Ιταλία, κείμενο ανώνυμου συντάκτη)

Υπάρχει ένας αρκετά γνωστός μύθος: ο διευθυντής μιας μεγάλης εταιρείας, αδυνατώντας να παρακολουθήσει μια συναυλία με την Ημιτελή Συμφωνία του Σούμπερτ, δωρίζει τα εισιτήρια στον διευθυντή ανθρώπινου δυναμικού της εταιρείας, ο οποίος δεν είναι εξοικειωμένος με την Grand Musique , ελπίζοντας ότι ο Σούμπερτ θα του ανοίξει τους ορίζοντές του. Την επόμενη μέρα, ο διευθυντής τον ρωτάει πώς πήγε η συναυλία και εκείνος απαντά ότι θα λάβει μια αναφορά, η οποία, στην ώρα της, φτάνει το μεσημέρι, χωρισμένη σε σημεία:

1. Για σημαντικά χρονικά διαστήματα τα τέσσερα όμποε δεν κάνουν τίποτα: ο αριθμός τους θα μπορούσε να μειωθεί και το έργο τους να κατανεμηθεί στην υπόλοιπη ορχήστρα, εξαλείφοντας τις αιχμές στη χρήση.

2. Τα δώδεκα βιολιά παίζουν την ίδια νότα: ο αριθμός των βιολονιστών θα μπορούσε επομένως να μειωθεί επωφελώς.

3. Τα χάλκινα πνευστά επαναλαμβάνουν ήχους που έχουν ήδη παιχτεί από τις χορδές, κάτι που φαίνεται άσκοπα περιττό.

4. Συμπερασματικά: αν ο Σούμπερτ είχε λάβει υπόψη αυτές τις παρατηρήσεις και είχε βελτιστοποιήσει τον χρόνο και τους πόρους, θα είχε μειώσει τη διάρκεια της συμφωνίας κατά τουλάχιστον 25% και, ως εκ τούτου, θα είχε χρόνο να την ολοκληρώσει πριν πεθάνει.

Γιατί Media Labs και όχι Book Clubs;

Γνώμες Βίβιαν Ευθυμιοπούλου

ISTOCK

Τι είναι ευκολότερο σήμερα για τους μαθητές; Η πρόσβαση στον ψηφιακό κόσμο ή στον κόσμο του βιβλίου τα οφέλη του οποίου κανείς και ποτέ δεν έχει αμφισβητήσει;ΒΙΒΙΑΝ ΕΥΘΥΜΙΟΠΟΥΛΟΥ

19 Ιουνίου 2026 

Η κυβέρνηση και ο Πρωθυπουργός προσωπικά δηλώνουν θερμοί υποστηρικτές του περιορισμού της χρήσης των κινητών από τους ανήλικους καθώς και της πρόσβασής τους στις πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης. Μάλιστα, για να στηρίξει την άποψή του, επικαλείται την επιστημονικά στιβαρή έρευνα του κοινωνικού ψυχολόγου Jonathan Haidt που έχει εμπνεύσει στις ΗΠΑ ένα κανονικό κίνημα για την υπόθεση αυτή.

Πολλοί είμαστε αναφανδόν υπέρ αυτής της πρωτοβουλίας που αν προχωρήσει (το «αν» υπογραμμισμένο γιατί ο κ. Μητσοτάκης έχει εξαγγείλει πολλά και έχει πραγματοποιήσει πολύ λίγα) πιστεύω ότι πρέπει όλοι να τη στηρίξουμε.

Αυτός είναι ο λόγος που αισθάνθηκα πολύ μεγάλη έκπληξη μόλις διάβασα ότι η Υπουργός Παιδείας Σοφία Ζαχαράκη ανακοίνωσε ότι θα δαπανήσει 18,6 εκατομμύρια Ευρώ για τη δημιουργία media labs σε 500 σχολεία της χώρας. Στόχος του προγράμματος είναι «η ενίσχυση του ψηφιακού γραμματισμού, της δημιουργικής έκφρασης, της κριτικής σκέψης και της ενεργού συμμετοχής των μαθητών στη δημόσια σφαίρα.Σύμφωνα με την πρόσκληση, κάθε Media Lab θα αποτελεί έναν ειδικά διαμορφωμένο χώρο, εξοπλισμένο με σύγχρονα ψηφιακά μέσα για την παραγωγή και επεξεργασία οπτικοακουστικού υλικού», διαβάζω.

Δηλαδή, την ώρα που ο πρωθυπουργός της χώρας εμφανίζεται μπροστάρης στον περιορισμό της χρήσης του κινητού τηλεφώνου και των Μέσων Κοινωνικής Δικτύωσης από ανήλικους, στα σχολεία θα διδάσκονται πως θα φτιάχνουν τα τέλεια βιντεάκια για το Τικ Τοκ ακόμα κι αν το θέμα τους είναι εκπαιδευτικό;

Προκαλεί εντύπωση το γεγονός ότι η κυρία Ζαχαράκη θα δαπανήσει 18,6 εκ «για την ενίσχυση της κριτικής σκέψης» μέσω ψηφιακών εργαλείων αντί να δαπανήσει αυτά τα χρήματα στο να αποκτήσει και το τελευταίο σχολείο μια βιβλιοθήκη με πραγματικά βιβλία.

Γιατί η Σουηδία επιστρέφει στα βιβλία και στη γραφή με μολύβι

Κι ενώ στην Γερμανία σύμφωνα με τον Κώστα Κουτσουρέλη: 

«Δέκα χρόνια τώρα παρατηρούμε ραγδαία πτώση στις μαθητικές επιδόσεις. Ταυτόχρονα, επιδεινώνεται η ψυχοκοινωνική κατάσταση πολλών παιδιών και εφήβων. Η κατάθλιψη και η απομόνωση αυξάνονται, όπως και ο αριθμός των αυτοκτονιών. Σε αυτά προστίθενται προβλήματα υγείας, όπως το υπερβολικό βάρος. Πρακτικά, όλοι οι εμπειρικά μετρήσιμοι δείκτες παρουσιάζουν πτωτική τάση. Όταν πια περισσότερο από το ένα τρίτο των παιδιών δεν ανταποκρίνεται στα ελάχιστα απαιτούμενα στην αριθμητική, την ανάγνωση και τη γραφή, δεν μιλάμε πλέον για μικρά προβλήματα. Αυτό έχει άμεσες συνέπειες για την εκπαίδευση, την αγορά εργασίας και την κοινωνία. Γι’ αυτό θεωρώ ότι ο όρος "εκπαιδευτική κατάσταση ανάγκης" είναι κατάλληλος.»

Αυτά συμβαίνουν στη Γερμανία, υποστηρίζει σε σημερινή συνέντευξή του στην εφημερίδα Die Welt ο Κλάους Τσίρερ, καθηγητής της παιδαγωγικής στο Πανεπιστήμιο του Άουγκσμπουργκ. Σε τρεις παράγοντες αποδίδει την κρίση: τη μετανάστευση, την ψηφιοποίηση και τον ιδεολογικό εξισωτισμό που οδηγεί στην καθολική πτώση του μορφωτικού επιπέδου. 

Και επισημαίνει το παράδοξο: ενώ όλα τα στοιχεία μαρτυρούν τη ραγδαία υποχώρηση, οι βαθμοί στα σχολεία, όπως φαίνεται στα απολυτήρια, τραβούν την ανηφόρα.

ΤΟΥ ΑΡΓΥΡΗ ΠΑΓΑΡΤΑΝΗ

27 ΙΟΥΛΙΟΥ 2026

Μετά από δύο δεκαετίες επενδύσεων στην ψηφιακή μάθηση, η σκανδιναβική χώρα περιορίζει τις οθόνες στις μικρές ηλικίες.

Για περισσότερα από 20 χρόνια η Σουηδία παρουσιαζόταν ως το πρότυπο της ψηφιακής εκπαίδευσης στην Ευρώπη. Από τις αρχές της δεκαετίας του 2000, σχολεία σε ολόκληρη τη χώρα αντικαθιστούσαν σταδιακά τα παραδοσιακά βιβλία με φορητούς υπολογιστές και tablets, ενώ αρκετοί δήμοι υιοθέτησαν το μοντέλο «μία συσκευή για κάθε μαθητή». Σήμερα, όμως, η ίδια χώρα επιχειρεί μια θεαματική αναστροφή, επαναφέροντας στο επίκεντρο της σχολικής τάξης το χαρτί, το βιβλίο και τη χειρόγραφη γραφή.

Ερευνητές υποστηρίζουν ότι η χειρόγραφη γραφή ενεργοποιεί ταυτόχρονα περιοχές του εγκεφάλου που σχετίζονται με την όραση, τον κινητικό συντονισμό, τη γλώσσα και τη μνήμη.

Η αλλαγή δεν είναι συμβολική, ούτε περιορίζεται σε μεμονωμένες πρωτοβουλίες. Η σουηδική κυβέρνηση ανακοίνωσε χρηματοδότηση ύψους 685 εκατομμυρίων σουηδικών κορωνών για την αγορά νέων σχολικών βιβλίων μέσα στο 2023, ενώ προέβλεψε επιπλέον 500 εκατομμύρια κορώνες ετησίως για τα επόμενα χρόνια, ώστε κάθε μαθητής να έχει πρόσβαση σε έντυπο εκπαιδευτικό υλικό. Το υπουργείο Παιδείας της Σουηδίας, επίσης, έχει ξεκαθαρίσει ότι τα παιδιά ηλικίας ως 6 ετών θα πρέπει να χρησιμοποιούν ελάχιστα ή και καθόλου ψηφιακές συσκευές κατά τη διάρκεια της σχολικής ημέρας.

Ανησυχία για τα μαθησιακά αποτελέσματα

Στη διεθνή έρευνα PIRLS, που αξιολογεί κάθε πέντε χρόνια την αναγνωστική ικανότητα μαθητών της Δ΄ Δημοτικού, η Σουηδία υποχώρησε από τις 555 μονάδες το 2016 στις 544 το 2021. Παρότι η επίδοση εξακολουθεί να βρίσκεται πάνω από τον διεθνή μέσο όρο των 500 μονάδων, η πτώση θεωρήθηκε αρκετά σημαντική, ώστε να προκαλέσει δημόσιο διάλογο για τις εκπαιδευτικές επιλογές της τελευταίας δεκαετίας. Η εικόνα δεν περιορίζεται μόνο στις διεθνείς εξετάσεις. Σουηδοί εκπαιδευτικοί ανέφεραν ότι ολοένα περισσότεροι μαθητές δυσκολεύονται να διαβάσουν μεγάλα κείμενα χωρίς διακοπές, ενώ η συγκέντρωση μειώνεται αισθητά όταν η μάθηση πραγματοποιείται αποκλειστικά μέσω μιας οθόνης, είτε αυτή είναι ο προσωπικός υπολογιστής των παιδιών, είτε ένα tablet, είτε ακόμα και ο διαδραστικός πίνακας που βρίσκεται σε κάθε αίθουσα. Το φαινόμενο έγινε ακόμη πιο έντονο μετά την πανδημία, όταν εκατομμύρια ώρες διδασκαλίας σε ολόκληρο τον κόσμο μεταφέρθηκαν προσωρινά στο διαδίκτυο.

Η τελευταία γενιά της Δύσης

Σκέψεις για το γίγνεσθαι ενήλικος στην αποπαιδευτική κοινωνία

του Andrea Zhok

1. Το πρόβλημα

Η εφηβική περίοδος, ειδικά στον σύγχρονο κόσμο, παρουσιάζει χαρακτηριστικά ιδιαίτερης δυσκολίας που την καθιστούν μια περίοδο τυπικά σημαδεμένη από κρίσεις ταυτότητας.¹ Η εφηβεία ως περίοδος δυσφορίας αποτελεί πράγματι ένα κοινό θέμα της δυτικής νεωτερικότητας. Το κατά πόσο αυτός ο παράγοντας δυσφορίας είναι διαπολιτισμικά γενικεύσιμος είναι μάλλον αμφίβολο. Υπάρχουν βεβαίως δομικές φυσιολογικές πλευρές, ανεξάρτητες από πολιτισμικά πρότυπα. Η εφηβεία είναι, γενικά, εκείνη η περίοδος που προηγείται της μετάβασης από την παιδική ηλικία στην ενήλικη ζωή και σχετίζεται φυσιολογικά με τη σεξουαλική ωρίμανση.

Στις περισσότερες παραδοσιακές κοινωνίες αυτή η μετάβαση σηματοδοτείται συμβολικά από τελετουργίες μετάβασης που θεσμοθετούν την αλλαγή κοινωνικής θέσης και ευθυνών.²

Στη σύγχρονη δυτική κοινωνία αυτή η μετάβαση καθίσταται γενικά πιο επιβαρυντική και αβέβαιη, λόγω του ότι υπάρχει ένα ιδιαίτερα έντονο χάσμα ανάμεσα σε όσα απαιτούνται από το παιδί και σε όσα απαιτούνται από τον ενήλικα. Στις παραδοσιακές κουλτούρες τα παιδιά συμμετέχουν από νωρίς στις δραστηριότητες των ενηλίκων, στο μέτρο των δυνατοτήτων τους, είτε πρόκειται για αγροτική ζωή, είτε για κυνηγετικές δραστηριότητες, είτε για προετοιμασία πολέμου κ.λπ. Επομένως η εφηβεία δεν εμφανίζεται εδώ ως ριζική ρήξη, ενώ το άλμα προς τη δημόσια αναγνώριση ρυθμίζεται μέσω κοινών τελετουργιών μετάβασης.

Τα χαρακτηριστικά στοιχεία που συνδέονται με τη σεξουαλική ωρίμανση παρουσιάζουν ορισμένες προκλήσεις, αλλά σε κοινωνίες με σταθερά και σαφώς καθορισμένα ήθη και προσδοκίες αυτοί οι αποσταθεροποιητικοί παράγοντες περιορίζονται.³

Στη δυτική νεωτερικότητα η μετάβαση από την παιδική, προστατευμένη διάσταση προς την ενήλικη σφαίρα είναι ιδιαίτερα ριζική, και αυτή η ριζικότητα οφείλεται αφενός στο χάσμα ανάμεσα στην παιδική ζωή (παιχνίδι και σπουδές) και στην ενήλικη (εργασία), και αφετέρου στη σύγχρονη αντίληψη του ατόμου ως τόπου ευθύνης και πρωτοβουλίας που δεν ανάγεται σε τίποτε άλλο (ούτε στην οικογένεια ούτε στην κοινότητα).

Δάσκαλοι

Martino Mora - 13 Ιουλίου 2026

Πηγή: Μαρτίνο Μόρα

Το επάγγελμα του εκπαιδευτικού στα γυμνάσια, λύκεια και δημοτικά παίζει κεντρικό ρόλο όχι μόνο στη μετάδοση της γνώσης (δηλαδή, στον επίσημο ρόλο του), αλλά και στη μετάδοση της κυρίαρχης ιδεολογίας.
Το επάγγελμα του εκπαιδευτικού παράγει και μεταδίδει όχι μόνο αντικειμενική γνώση, αλλά πάνω απ' όλα ιδεολογική, υποκειμενική και εντελώς αμφισβητήσιμη, συχνά ακόμη και οργουελιανή, γνώση, που παρουσιάζεται ως οριστικές αλήθειες, οι οποίες εξυπηρετούν το σύστημα για να διαιωνίσει τον εαυτό του. Μια ενιαία γραμμή σκέψης, εν ολίγοις.

Και ενώ τα ιταλικά σχολεία, με το πρόσχημα της «ένταξης», υποβαθμίζουν όλο και περισσότερο τα ποιοτικά τους πρότυπα στη μετάδοση της καθαρής γνώσης, αντίθετα παίζουν έναν ολοένα και πιο έντονο ρόλο, με την εισβολή παράφρονων «σχεδίων», στην ιδεολογική κατήχηση των νέων.
Αυτή η κατήχηση, για να το θέσω απλά, αντιστοιχεί στην άκριτη μετάδοση αριστερών φιλελεύθερων αξιών, σε μεγάλο βαθμό αγγλοσφαιρικής προέλευσης.

Για να το θέσω ακόμα πιο απλά, είναι η πολιτικά ορθή ιδεολογία του Ιταλικού Δημοκρατικού Κόμματος, η οποία είναι ουσιαστικά ένα πιστό αντίγραφο του αμερικανικού.
Ο Αντόνιο Γκράμσι έδωσε τραγικά τη θέση του, πριν από πολύ καιρό, στον Βάλτερ Βελτρόνι και τέλος στη Μικέλα Μούρτζια.

Τέλος εποχής ...

Της Αγγέλας Καστρινάκη 

ΝΕΑ 04.06.2026

Πάντα τέτοιες μέρες οι πανεπιστημιακοί παθαίναμε κρίση ταυτότητας. Είχαμε διδάξει όλο το εξάμηνο ψυχή τε και σώματι κι όταν έφτανε η ώρα των εξετάσεων και της διόρθωσης των γραπτών αναρωτιόμασταν τι νόημα έχει το επάγγελμά μας. Διορθώναμε με τις ώρες σκυμμένοι πάνω απ’ τα γραπτά και βλέπαμε πόσο περιορισμένη ήταν η ανταπόκριση σε όσα είχαμε προσπαθήσει να μεταδώσουμε. Κυκλοφορούσαν και μερικά ανέκδοτα: ό,τι και να ’χει γράψει, αν βάλει τον Χίτλερ στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και όχι στον Α΄, πρέπει να περάσει – χρειαζόμαστε ένα 50% επιτυχίας, τουλάχιστον…

Και τι έχει αλλάξει φέτος και χρησιμοποιώ τον δραματικό τίτλο «τέλος εποχής»; Λοιπόν, φέτος δεν χρειάστηκε να σκύψω πάνω από τα γραπτά, να ξεδιαλύνω αν κάτι είναι σωστό ή λάθος, εύστοχο ή άστοχο. Φέτος άνοιγα την κόλλα αναφοράς και την έκλεινα με μια ματιά. Ήταν σχεδόν λευκή… Αυτό δεν είναι πια κρίση ταυτότητας, είναι ακύρωση.

Δίδαξα το μάθημα «Εισαγωγή στη νεοελληνική φιλολογία», μάθημα υποχρεωτικό για τα δύο από τα τρία Τμήματα της Φιλοσοφικής Σχολής. Είχα 257 εγγεγραμμένους φοιτητές, πρωτοετείς και περασμένων ετών, στην παράδοση έρχονταν περίπου τριάντα και στις εξετάσεις έγραψαν 180. Υπολόγιζα πόσες μέρες θα έπρεπε να διορθώνω – και δεν χρειάστηκα παρά μόνο τον κόπο να ανοίγω και να κλείνω μια κόλλα, πού και πού κάποια απάντηση.

Δύο άριστοι φοιτητές (που είχαν εγκαταλείψει άλλες σπουδές για να έρθουν στην ανθρωπιστικές επιστήμες), πέντε-έξι αρκετά καλοί, με το ζόρι μερικά πεντάρια, ενώ η μεγάλη μάζα πήρε ένα συμβολικό τρία. Δούλεψα για λιγότερους από 10 ανθρώπους. Είναι φανερό ότι το σύστημα που ξέραμε πέθανε. Ακούω πως σε κάποιες άλλες Σχολές και στα Κεντρικά Πανεπιστήμια η κατάσταση είναι καλύτερη, πως υπάρχουν ακόμα και «σπασικλάκια». Τι κάνουμε όμως με το μεγάλο πλήθος;

Τα λευκά τείχη της Δύσης

Πέμπτη 18 Ιουνίου 2026

Ενώ η G7 γιόρτασε το κενό και την αδυναμία της με ψεύτικες αγκαλιές και φιλιά Ιούδα, ενώ κυκλοφορούν τουλάχιστον τρεις διαφορετικές εκδοχές του μνημονίου συνεννόησης που αναμένεται να υπογραφεί αύριο μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, δείχνοντας πώς η Δύση είναι ένα γεωπολιτικό λούνα παρκ, όπου όλα είναι περιστασιακά, εφήμερα, επισφαλή, προτιμώ μια παρένθεση που καταδεικνύει τις πολιτισμικές και διαβιωτικές συνθήκες από τις οποίες προκύπτουν όλα αυτά.

Τα αγγλικά σχολεία, σύμφωνα με τις νέες οδηγίες, απογυμνώνουν κάθε πιθανή εικόνα. Οι λευκοί τοίχοι των διαδρόμων και των αιθουσών διδασκαλίας μοιάζουν με γυψοσανίδες που περιμένουν ανακαίνιση. Όλα «για να αποτρέψουν τους μαθητές από το να βιώσουν γνωστική υπερφόρτωση». Τι; Υπερβολικό γνωστικό φορτίο;

Υπάρχει μια άστοχη θεωρία σε αυτό το πλαίσιο που βλέπει το ανθρώπινο μυαλό ως ένα είδος μνήμης εργασίας ενός υπολογιστή, που συνήθως ονομάζεται RAM, η οποία υπερθερμαίνεται εύκολα και επομένως θα πρέπει να χρησιμοποιείται όσο το δυνατόν πιο φειδωλά.

 Σύμφωνα με αυτή τη θεωρία, εάν πάρα πολλές πληροφορίες ανταγωνίζονται για την προσοχή, η μάθηση θα τεθεί σε κίνδυνο ή και θα είναι αδύνατη. Εξ ου και οι άδειοι τοίχοι. Προφανώς, αυτή η εξήγηση τροφοδοτείται από ανησυχίες σχετικά με την έκθεση των μαθητών στα σύμβολα και τα σημάδια άλλων πολιτισμών, γι' αυτό και επιλέγεται η οδός του μηδενισμού τους.

Μπόρχες, η αληθινή πραγματικότητα είναι το όνειρο

από τον Μαρτσέλο Βενετσιάνι

Ο Χόρχε Λουίς Μπόρχες απεβίωσε πριν από σαράντα χρόνια, στις 14 Ιουνίου 1986. Αυτό που απομένει είναι τα ποιήματά του, τα όνειρά του και τα βιβλία του, τα οποία, τελικά, είναι η αληθινή του ζωή. Τα υπόλοιπα είναι μυθοπλασία ή απλώς μια ατάκα. Τα «μαθήματά» του για την αγγλική λογοτεχνία» θα εκδοθούν στο τέλος του μήνα από τις εκδόσεις Adelphi με τον τίτλο Καθηγητής Μπόρχες.

Στις αμερικανικές διαλέξεις του, που εκδίδονται από τις εκδόσεις Mondadori με τον τίτλο Η Εφεύρεση της Ποίησης , ο Μπόρχες αφιέρωσε την τελευταία του διάλεξη «σε έναν μικρό ποιητή: έναν ποιητή του οποίου τα κείμενα δεν έχω διαβάσει ποτέ, αλλά έναν ποιητή για τον οποίο πρέπει να γράφω κείμενα. Θα μιλήσω για τον εαυτό μου».


Στη συνέχεια ζήτησε συγγνώμη για αυτό το «λάθος στο ύφος». Και ομολόγησε: «το κεντρικό γεγονός της ζωής μου ήταν η ύπαρξη των λέξεων και η δυνατότητα μετατροπής αυτών των λέξεων σε ποίηση».Ο Μπόρχες παρέθεσε τον Όμηρο: «Οι θεοί υφαίνουν περιπέτειες για τους ανθρώπους, ώστε οι μελλοντικές γενιές να έχουν κάτι να τραγουδήσουν». Η ζωή ως μέσο, ​​ακόμη και θυσιαστικό, η αφηγηματική τέχνη ως στόχος.

Αυτό που απομένει από μια ζωή είναι η ιστορία της. είναι η καλύτερη κληρονομιά της, η πραγματικότητα που αναμειγνύεται με φήμες ή αναπαραστάσεις. Υπάρχουν ζωές που καταφέρνουν να επινοηθούν, απελευθερώνονται από την πραγματικότητα, σταδιακά γίνονται φευγαλέες μέχρι να γίνουν μυθικές.

Ακόμα κι αν «όλη η λογοτεχνία είναι αυτοβιογραφική», η προσωπικότητα για τον Μπόρχες δεν έχει συνέπεια. ο εαυτός δεν υπάρχει, το πολύ-πολύ συγχωνεύεται σε ένα υπερβατικό και απρόσωπο εγώ: «Είμαστε όλοι το ίδιο άτομο. η ανυπαρξία μας διαφέρει τόσο λίγο και οι περιστάσεις επηρεάζουν τόσο πολύ τις ψυχές μας, που είναι σχεδόν σύμπτωση ότι εσύ είσαι ο αναγνώστης και εγώ είμαι ο συγγραφέας».

Όταν το μάθημα γίνεται… ενοχλητικό διάλειμμα σε ένα σχολείο που τρέχει από δράση σε δράση

21 Μαΐου 2026, 15:43

Χρήστος Κάτσικας

Υπάρχει μια φράση που ακούγεται όλο και πιο συχνά στα σχολεία, όχι πάντα δημόσια, αλλά στους διαδρόμους, στα γραφεία των εκπαιδευτικών, στα πηγαδάκια των συλλόγων διδασκόντων και πολλές φορές ως πικρό χιούμορ μέσα στην ίδια την τάξη: «Επιτέλους, μάθημα πότε θα γίνει;»

Και όσο υπερβολική κι αν ακούγεται με την πρώτη ανάγνωση, κρύβει μέσα της έναν αυθεντικό και βαθύ προβληματισμό για την πορεία του σύγχρονου σχολείου. Γιατί όλο και περισσότερο διαμορφώνεται η αίσθηση ότι το εκπαιδευτικό σύστημα αντιμετωπίζει το ίδιο το σχολείο περίπου ως ένα ενοχλητικό διάλειμμα ανάμεσα σε δράσεις, projects, ημερίδες, εκδηλώσεις, φεστιβάλ, εκπαιδευτικές καμπάνιες, ψηφιακές πλατφόρμες, διαγωνισμούς, καινοτομίες, βραβεύσεις και ατελείωτες «καλές πρακτικές» που πρέπει να καταγραφούν, να παρουσιαστούν, να αποτιμηθούν και, ει δυνατόν, να αναρτηθούν κάπου για να πιστοποιηθεί ότι έγιναν.

Κανείς ασφαλώς δεν θα υποστήριζε σοβαρά ότι οι δράσεις είναι από μόνες τους προβληματικές. Ένα σχολείο που ανοίγεται στην κοινωνία, που οργανώνει πολιτιστικά προγράμματα, περιβαλλοντικές πρωτοβουλίες, βιωματικές δράσεις, εκπαιδευτικές επισκέψεις ή projects συνεργασίας μπορεί να είναι ένα ζωντανό και δημιουργικό σχολείο. Το πρόβλημα ξεκινά όταν η εξαίρεση γίνεται κανόνας και όταν η ίδια η εκπαιδευτική διαδικασία αρχίζει να μοιάζει με κάτι που πρέπει συνεχώς να διακόπτεται για να χωρέσουν όλα τα υπόλοιπα.

Άλματα στο κενό...

Του Θανάση Κ.

Δεν έγραψα τίποτα για την τραγική αυτοχειρία των δύο #17χρονων κοριτσιών που πήδηξαν μαζί στο κενό και βρήκαν το θάνατο αφού άφησαν πίσω τους μια σπαρακτική αποχαιρετιστήρια επιστολή. 

Ήταν πολύ νωπό ακόμα. Κι ήμασταν πολύ συγκλονισμένοι όλοι. 

Γιατί όλοι μας έχουμε παιδιά που πέρασαν από τις ηλικίες αυτές. 

 

Πέρα όμως από το τραγικό περιστατικό υπάρχει και μια ακόμα τραγωδία: 

οι "ειδήμονες" που σπεύδουν στα κανάλια να εξηγήσουν τι έγινε και πώς μπορεί να αποφευχθεί.

Κι εδώ χάνεται η μπάλα. Εντελώς...

Μεταξύ άλλων αποδίδουν την απόφαση των νεαρών κοριτσιών να δώσουν τέλος στη ζωή τους "στο άγχος των Πανελλαδικών" και γενικότερο στην αναστάτωση μιας εφηβείας που τη βιώνουν χωρίς διέξοδο, χωρίς πρότυπα και χωρίς προοπτική. 

Σωστό ως διαπίστωση σε γενικές γραμμές. 

Αλλά όταν καταλήγουν κάποιοι - όχι όλοι, ευτυχώς - ότι για να μην πηδάνε τα παιδιά μας από τα μπαλκόνια πρέπει να... καταργήσουμε τις #Πανελλαδικές και να μπαίνουν στα Πανεπιστήμια χωρίς εξετάσεις, τότε πράγματι χάνεται η μπάλα...

Γιατί αν πρέπει να καταργήσουμε ό,τι αγχώνει τα παιδιά μας, τότε πρέπει να τα μεγαλώσουμε μέσα σε μια γυάλα. 

Κι όσο βρίσκονται στη γυάλα, η ζωή τους δεν θα έχει νόημα. 

Κι όταν τελικά βγουν από τη γυάλα δεν θα μπορούν να επιζήσουν ούτε στιγμή. 

Αυτές οι νοοτροπίες "σκοτώνουν" τα παιδιά!

Το ότι εμείς - οι γονείς τους - δεν μπορούμε να καταλάβουμε ότι, ρόλος μας είναι να τα προετοιμάσουμε σωστά για τις δυσκολίες της ζωής! 

Ο από μηχανής θεός του Ευριπίδη είναι νεκρός.

Η τραγωδία στην Ηλιούπολη είναι χωρίς κάθαρση, έτσι όπως γνωρίζουμε τις αρχαίες τραγωδίες. 

Του Γιώργου Κυριακού 

Φαίνεται να κυριαρχεί το γεγονός, ότι οι ευάλωτες κι ευαίσθητες ψυχές οφείλουν να υποφέρουν μια ζωή και να τρέχουν συνεχώς γιατρούς, παραγιατρούς, σε ψυχιάτρους και ψυχαναλυτές, να πέφτουν σε διαφόρων ειδών εξαρτήσεις, να αυτοτραυματίζονται ή να αυτοκτονούν. Κι αυτές μοιάζει να εντάσσονται σε μια κατηγορία, στον έναν πόλο. Στον άλλο πόλο, βρίσκεται η θέση του "ανθεκτικού", αυτού του προσώπου που αντέχει "όπως τον πάει η ζωή", του προσαρμοστικού “με τα δεδομένα”, που τέλος πάντων έχει αποκτήσει τα “εργαλεία” της επιβίωσης μέχρι και την επιτυχία ενός “success story”. Είναι ο άλλος πόλος προσώπων, που η ζωή τους βρίσκεται πάνω από όλους κι όλα, που οι παραδοσιακές αλήθειες είναι ξεπερασμένες, που το να ανήκεις κάπου (με υποχρεώσεις και όχι μόνο δικαιώματα) είναι κατάντια και το να μην κάνεις ό,τι σου κατέβη είναι συμβιβασμός και περιορισμός. Κάποτε το πρόσωπο αυτό το έλεγαν “αναίσθητο” και “ζαμανφουτίστα”, τώρα μπορεί και να είναι πρότυπο ελευθερίας. Το άλλο πρόσωπο που υπέφερε, που έπεφτε σε ντρόγκες, που αυτοκτονούσε το έλεγαν (με συμπάθεια) “άτυχο”, τώρα μένεις σε ένα αναπάντητο γιατί, πάλι με συμπάθεια και με πόνο, ίσως και με κάποιον αδιόρατο τρόμο για τα κοντινά. Το “άτυχο” ήταν η ανακουφιστική φράση του από μηχανής θεού που έσωζε τους υπόλοιπους.

Φαίνεται ότι ο ενδιάμεσος πόλος βρίσκεται στην κόψη του ξυραφιού. Είναι οι τυχεροί και κυρίως τα παιδιά και οι νέοι που βιώνουν ένα, δυο ή τρία καλά ή (και) κακά, που όμως τα βιώνουν, τα αμφισβητούν, τα νοηματοδοτούν διαφορετικά. Πάντως αυτό το ένα, τα δυο ή και τα τρία (στην καλύτερη περίπτωση), όταν είναι ζωντανά, με τα καλά και τα στραβά τους, σού δίνουν νόημα ύπαρξης και προοπτική και όνειρα. 

Ο από μηχανής θεός του Ευριπίδη είναι νεκρός.

Του Γιώργου Κυριακού 

Σε συναδέλφους γονείς και σε συναδέλφους δασκάλους και δασκάλες

Το σημερινό τραγικό συμβάν στην Ηλιούπολη είναι κι αυτό χωρίς κάθαρση, έτσι όπως έχουμε μάθει να συμβαίνει στις αρχαίες τραγωδίες. Ο από μηχανής θεός του Ευριπίδη είναι νεκρός. 

Φαίνεται να κυριαρχεί το γεγονός, ότι οι ευάλωτες κι ευαίσθητες ψυχές οφείλουν να υποφέρουν μια ζωή και να τρέχουν συνεχώς γιατρούς, παραγιατρούς, σε ψυχιάτρους και ψυχαναλυτές, να πέφτουν σε διαφόρων ειδών εξαρτήσεις, να αυτοτραυματίζονται ή να αυτοκτονούν. 

Κι αυτές μοιάζει να εντάσσονται σε μια κατηγορία, στον έναν πόλο. Στον άλλο πόλο, βρίσκεται η θέση του “ανθεκτικού”, αυτού του προσώπου που αντέχει “όπως τον πάει η ζωή”, του προσαρμοστικού “με τα δεδομένα”, που τέλος πάντων έχει αποκτήσει τα “εργαλεία” της επιβίωσης μέχρι και την επιτυχία ενός “success story”. Είναι ο άλλος πόλος προσώπων, που η ζωή τους βρίσκεται πάνω από όλους κι όλα, που οι παραδοσιακές αλήθειες είναι ξεπερασμένες, που το να ανήκεις κάπου (με υποχρεώσεις και όχι μόνο δικαιώματα) είναι κατάντια και το να μην κάνεις ό,τι σου κατέβη είναι συμβιβασμός και περιορισμός. Κάποτε το πρόσωπο αυτό το έλεγαν “αναίσθητο” και “ζαμανφουτίστα”, τώρα μπορεί και να είναι πρότυπο ελευθερίας. Το άλλο πρόσωπο που υπέφερε, που έπεφτε σε ντρόγκες, που αυτοκτονούσε το έλεγαν (με συμπάθεια) “άτυχο”, τώρα μένεις σε ένα αναπάντητο γιατί, πάλι με συμπάθεια και με πόνο, ίσως και με κάποιον αδιόρατο τρόμο για τα κοντινά. Το “άτυχο” ήταν η ανακουφιστική φράση του από μηχανής θεού που έσωζε τους υπόλοιπους.

Κριτική σκέψη με δεκανίκι

από Χαρίκλεια Τσοκανή

Η άποψη σύμφωνα με την οποία η εισαγωγή ψηφιακών μεθόδων και τεχνικών αυτοματισμού στην εγκύκλια εκπαίδευση λειτουργεί ενάντια στον προορισμό της, κινδυνεύει να ακουστεί κοινότοπα αναχρονιστική και, μάλλον, εκφοβιστική, όσον αφορά την χρήση της τεχνολογίας.

Είναι τέτοια η χρησιμότητα της σύγχρονης τεχνολογίας σε πολλά πεδία της επιστημονικής έρευνας αλλά και σε αρκετά του πρακτικού βίου, που δύσκολα θα μπορούσε κανείς να φαντασθεί ότι είναι δυνατόν να περιοριστεί ή και να αποκλειστεί η χρήση της στα πρώτα στάδια της εκπαιδευτικής διαδικασίας. Σ΄ αυτά τα στάδια όμως κρίνονται τόσα πολλά που δεν είναι νοητό να μην εξετάζεται προσεκτικά, και μάλιστα από τους υπεύθυνους της Πολιτείας, το ενδεχόμενο σοβαρών παρενεργειών.

Σύμφωνα με τις εξαγγελίες του Υπουργείου Παιδείας, η τεχνητή νοημοσύνη εισάγεται στην πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια δημόσιας εκπαίδευση ως απαραίτητο πλέον βοηθητικό μέσον σε κάθε φάση της εργασίας τόσο του καθηγητή όσο και του μαθητή. Και διερωτόμαστε: μήπως ανακαλύφθηκε, επιτέλους, το φάρμακο για την θεραπεία της μαθησιακής ανορεξίας που έχει καταλάβει ένα μεγάλο αριθμό παιδιών και εφήβων της χώρας μας; Και, μήπως, αυτός ο προτεινόμενος τρόπος μάθησης, χρήσιμος ως προς την ταχύτητα εκτέλεσης των γραπτών εργασιών, την μείωση της σχετικής προσπάθειας και την αύξηση της άκοπης αποτελεσματικότητας, είναι τόσο ελκυστικός που θα μπορούσε να διεγείρει την όρεξη ακόμη και του θεωρούμενου απροσάρμοστου παιδιού που αρνείται να παρακολουθήσει το έργο του δασκάλου;

Λόγος περί αριστείας και μάθησης

Παναγιώτης Παπανικολάου 

Επειδή θέλω πάντα να είμαι δίκαιος : το θράσος της καταγέλαστης αχρηστείας που αυτοπλασάρεται ως δήθεν "αριστεία" και της απτυχίωτης αγραμματοσύνης που θέλει κιόλας να ... "αξιολογεί" (τους άλλους πάντα φυσικά) ΟΧΙ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ χαρακτηριστικό της "δεξιάς γενικά" όπως κατά κόρον γράφεται αυτές τις μέρες. Είναι χαρακτηριστικό της συγκεκριμένης ΝΔ που έχει κατσικωθεί στην ηγεσία της το Μητσοτακέικο αγκαλίτσα με τα ορφανά του Καρατζαφύρερ και με τα ορφανά του Λαμογιοσημιτιστάν. 

Ακολουθεί ένα σχετικό παράδειγμα.

Η αείμνηστη Π. Ρέλια (1920 - 2001) ήταν διευθύντρια στο Βαρβάκειο (δημόσιο) Πρότυπο σχολείο επί σειρά ετών, μάλιστα την είχαν σε ιδιαίτερη εκτίμηση οι υπουργοί Παιδείας των κυβερνήσεων ΝΔ 1974 - 1981. Λίγα χρόνια πριν από εμένα ήταν μαθητής εκεί ένας φίλος (μετέπειτα γνωστός συγγραφέας και δημοσιογράφος) που μου αφηγήθηκε το παρακάτω : 

Στα τέλη της δεκαετίας 1970, μια ομάδα μαθητών (μεταξύ των οποίων και ο ίδιος) είχαν διατυπώσει (με ανακοινώσεις, συνελεύσεις κλπ) το αίτημα κατάργησης του μαθήματος των Αρχαίων Ελληνικών (με την λογική πως είναι "νεκρή" γλώσσα). Μην κολλάτε τώρα στο αν ήταν σωστό ή όχι το αίτημα, άλλο θέλω να αναδείξω. Η Ρέλια λοιπόν ούτε φωνές, ούτε αποβολές. Απλά τους φώναξε στο γραφείο της και άρχισε να τους μιλά ήρεμα.

- Εσείς αυτό το αίτημα το έχετε γιατί είστε αριστεροί ;

- Ναι, είμαστε αριστεροί γι' αυτό λέμε η διδασκαλία της νεκρής γλώσσας, της σκουριασμένης γνώσης, να αντικατασταθεί π.χ. με Κοινωνιολογία

- Μάλιστα. Δηλαδή εσείς αφού είστε αριστεροί, τα έργα των κλασικών του μαρξισμού τα έχετε διαβάσει υποθέτω

- (Αμήχανη σιωπή από την άλλη πλευρά)

- Λοιπόν εγώ που δεν είμαι αριστερή τα έχω διαβάσει.

Η παιδεία υπό κατάρρευση

από Απόστολος Παπαδημητρίου

-18 Μαρτίου 2026

Ο θάνατος καθηγήτριας σε γενικό Λύκειο της Θεσσαλονίκης από εγκεφαλικό επεισόδιο σχολιάστηκε έντονα πανελληνίως, καθώς μήνα προηγουμένως αυτή είχε υποβάλει αναφορά για να γνωστοποιήσει στην προϊσταμένη της αρχή και στο αρμόδιο υπουργείο ότι η συμπεριφορά κάποιων μαθητών της στο πρόσωπό της ήταν απαράδεκτη. Την είχαν στοχοποιήσει και εκδήλωναν με διάφορους τρόπους την αυθάδειά τους αλλά και την επιθετικότητα εναντίον της. Στα νέα ελληνικά αυτή η συμπεριφορά καλείται μπούλιγκ. Οι τηλεοπτικοί σταθμοί και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης βρήκαν τροφή, για κάποιο διάστημα και εκδηλώθηκε αντιπαράθεση καθώς αντέδρασαν οι γονείς των μαθητών, που κατηγορούνται επιρρίπτοντας ευθύνη στην καθηγήτρια για ανάρμοστη συμπεριφορά έναντι των μαθητών της. Τώρα βέβαια και «κατόπιν εορτής» διατάχτηκε ένορκη διοικητική εξέταση μάλλον χωρίς νόημα πλέον.

Το συμβάν δεν αποτελεί κεραυνό εν αιθρία και δεν θα σταθούμε στο αν τον θάνατο προκάλεσε η υπερβολική πίεση που δεχόταν η καθηγήτρια από μέρους μαθητών. Η παιδεία στη χώρα μας νοσεί βαρύτατα, αν δεν είναι πλέον κλινικά νεκρή. Τον Οκτώβριο του 2022 καθηγητής σε επαγγελματικό Λύκειο είχε υποβάλει την παραίτησή του συνοδεύοντάς την από αιτιολογική έκθεση, η οποία θα έπρεπε να προβληματίσει βαθύτατα τους αρμοδίους, ώστε να λάβουν, επί τέλους, μέτρα. Μεταφέρω αποσπάσματα από την εν λόγω έκθεση.

«Από τη πρώτη στιγμή δε χρειάζεται ιδιαίτερη παρατηρητικότητα ή εμπειρία για να καταλάβει κάποιος πως η κυριαρχία των μαθητών είναι απόλυτη και αρνητική. Είναι φανερό από τη περικυκλωμένη με επιδεικτικά καπνίζοντες μαθητές αίθουσα καθηγητών. Το κάπνισμα είναι ελεύθερο σε όλο το προαύλιο χώρο ενώ κάποιοι καπνίζουν και μέσα στις τάξεις. Μαθητές περιφέρονται παντού όλες τις ώρες και μπαινοβγαίνουν στο σχολείο μιας και η πόρτα δε κλείνει ποτέ. Την ώρα του μαθήματος μπορεί να ακουστούν έντονες συντονισμένες κραυγές και να γίνει κάποιο φιλικό «ντου» από μερίδα μαθητών σε κάποιο άλλο τμήμα.

Ηθική αντία Θρησκευτικά για 10.500 μαθητές – Το παρασκήνιο και οι ενστάσεις

Από την Γ΄ Δημοτικού έως την Γ΄ Λυκείου, το μάθημα Ηθικής θα διδάσκεται τις ώρες που διδάσκονται και τα Θρησκευτικά, από το επόμενο σχολικό έτος. Στην περίπτωση που απαλλαγή από τα Θρησκευτικά πάρουν λιγότεροι από δέκα μαθητές σε μία τάξη, τότε αυτοί είτε θα παρακολουθούν άλλα μαθήματα σε άλλο τμήμα της τάξης τους είτε θα κάνουν κάποια ερευνητική εργασία. [INTIME NEWS]

Απόστολος Λακασά

Από το επόμενο σχολικό έτος εισάγεται το μάθημα της Ηθικής στα ελληνικά σχολεία. Θα το παρακολουθούν οι μαθητές που θα παίρνουν απαλλαγή από το μάθημα των Θρησκευτικών. Σύμφωνα με τα στοιχεία του υπουργείου Παιδείας, υπολογίζεται ότι κάθε χρόνο είναι περίπου 10.500 μαθητές και στις δύο εκπαιδευτικές βαθμίδες. Βεβαίως, η θεσμοθέτηση του νέου μαθήματος εκτιμάται ότι θα αυξήσει τις αιτήσεις γονέων για απαλλαγή των παιδιών τους.

 Το υπουργείο Παιδείας βασίστηκε στις αποφάσεις του Συμβουλίου της Επικρατείας, ωστόσο υπάρχει παρασκήνιο, καθώς θεολογικές σχολές αντέδρασαν στο περιεχόμενο και στη δομή του μαθήματος. Μάλιστα, στελέχη του υπουργείου Παιδείας ανέφεραν στην «Κ» ότι πανεπιστημιακοί επιχείρησαν να εμπλέξουν υπέρ των θέσεών τους την Εκκλησία της Ελλάδος.

Είναι το Διεθνές Απολυτήριο η λύση για το εκπαιδευτικό μας σύστημα;

Του Γιώργου Θαλάσση

Από τον Σεπτέμβρη του 2026 ιδρύονται 13 δημόσια σχολεία που θα χορηγούν το Διεθνές Απολυτήριο (ΙΒ). Το υπουργείο Παιδείας παγιδεύει τα παιδιά και τους γονείς των δημοσίων σχολείων με την υπόσχεση ότι το διεθνές απολυτήριο θα επιτρέπει την είσοδο στα δημόσια πανεπιστήμια χωρίς πανελλήνιες εξετάσεις. Πιο κάτω δημοσιεύω την ομιλία μου προς τους γονείς του Μουσικού Σχολείου Αθήνας, που από τον Σεπτέμβριο θα λειτουργεί ως σχολείο ΙΒ. Ελπίζω να αντισταθούν σε κάτι τέτοιο.

«Η ίδρυση δημόσιων σχολικών προγραμμάτων για την απόκτηση του διεθνούς απολυτηρίου ανακοινώθηκε ως προσπάθεια για την επίτευξη ίσων ευκαιριών. Αλλά όταν η κυβέρνηση αναφέρεται σε ίσες ευκαιρίες πρέπει να καταλάβουμε ότι αυτό που έχει στο πρόγραμμά της είναι η ενίσχυση της ανισότητας. Είναι η στιγμή που ως Κοκκινοσκουφίτσες πρέπει να αναρωτηθούμε γιατί έχει μεγάλο στόμα η γιαγιά.

Σκοπός της ομιλίας μου είναι να δείξω πως η ίδρυση προγραμμάτων ΙΒ στα δημόσια σχολεία θα αποβεί εις βάρος των μαθητών των δημοσίων σχολείων γενικά. Η κυβέρνηση έχει επανειλημμένα δείξει πως αδιαφορεί για τη δημόσια εκπαίδευση και μεριμνά μόνο για την ενίσχυση της ιδιωτικής παιδείας. Η ίδρυση των δημοσίων ΙΒ και πάλι αποβλέπει στην ενίσχυση των ιδιωτικών σχολείων όσο κι αν αυτό ακούγεται οξύμωρο. Ας δούμε γιατί.

Τα προγράμματα διεθνούς απολυτηρίου αποφέρουν μεγάλα κέρδη στα ιδιωτικά σχολεία λόγω των κατά πολύ αυξημένων διδάκτρων σε σύγκριση με τα δίδακτρα των γενικών λυκείων. Συγχρόνως όμως αυτά τα προγράμματα παρέχουν και άλλες ευκολίες στα ιδιωτικά σχολεία, που προτιμούν να ακολουθούν ένα ξένο και μη αυταρχικό εκπαιδευτικό σύστημα, που τους επιτρέπει να ξεφεύγουν από την ελληνική γραφειοκρατία και τους ελέγχους του Υπουργείου Παιδείας ως προς τα διοριστήρια των καθηγητών, τις προσλήψεις με βάση τα τυπικά προσόντα, την τήρηση του προγράμματος και της εξεταστικής διαδικασίας, την έναρξη και λήξη των μαθημάτων, την τήρηση των αργιών και των διακοπών, τις απουσίες των παιδιών και τον χαρακτηρισμό της διαγωγής και της φοίτησης. Οι περιφερειακοί προϊστάμενοι μέσης εκπαίδευσης όταν ακούν για IB γυρίζουν το κεφάλι από την άλλη.

Πόσο ά-σχημοι γίναμε ... και ακόμη είμαστε στην αρχή της "Νύχτας μας"

Του Βασίλη Λαμπόγλου 

Θα σου πω όλη την ιστορία, από την αρχή. Για να μην αναρωτηθείς ξανά πώς ένα καλό παιδί καταλήγει να κλωτσάει στο κεφάλι έναν άνθρωπο πεσμένο στο έδαφος, να σκοτώνει έναν σκύλο, να βιάζει μια γυναίκα, να σκοτώνει έναν άνθρωπο .

Όλα ξεκίνησαν όταν τα αγόρια σου ήταν δύο- τρία χρονών. 

Είχατε πάει βόλτα σε μια καφετέρια.

Και τα είδες να μαδάνε την γλάστρα του μαγαζιού και να γεμίζουν τον τόπο χώματα και σκέφτηκες πως αυτό το παιχνίδι θα τα απασχολήσει για λίγο και ήπιες μια ακόμα γουλιά εσπρέσο.

Και όταν ο σερβιτόρος προσπάθησε να τους μιλήσει, έγινες έξαλλη που ανακατεύεται με ξένα παιδιά.

Και τότε που πετούσανε πετρούλες στην παραλία επάνω σε μια κοπέλα και εκείνη σε στραβοκοίταξε και σκέφτηκες πως δεν έχει ιδέα από παιδιά, η κακομαθημένη!

Ίσως να φταίει και εκείνη η πρώτη φορά που ο μικρός άρπαξε το φτυαράκι από το χέρι ενός παιδιού, στο πάρκο κι εσύ έκανες ότι δεν είδες.

Και μεταξύ μας, καμάρωσες που το παιδί σου είναι διεκδικητικό.

Και όταν το παιδάκι αντέδρασε, το χτύπησε με το φτυάρι στο κεφάλι. 

Και κατά βάθος το ευχαριστήθηκες.

Φταίει που μετά, στο νηπιαγωγείο, εσύ ο περήφανος μπαμπάς, συμβούλεψες τα μικρά να ρίχνουν και από καμία ψιλή, αν χρειαστεί (αλλά μόνο αν χρειαστεί, δεν είσαι παράλογος), γιατί δεν είναι τίποτα φλώροι.

Να ξέραμε να ακούγαμε τους Δασκάλους ...

Λίγο μετά τους Ολυμπιακούς αγώνες, τότε που λεφτά "υπήρχαν" και η Παπαρίζου δονούσε την Ευρώπη με την υποτιθέμενη λύρα της, φόρτωσα σε ένα πλοίο τα όνειρά μου, την αισιοδοξία μου, την αγάπη μου για τη δουλειά του εκπαιδευτικού και ένα κοντομάνικο που έγραφε "I love Marietta" (η Υπουργός Παιδείας τότε) και βρέθηκα στην άλλη άκρη της Ελλάδας. Είχα τα όνειρα του νεοδιόριστου, στο μυαλό μου έμπαινα σε φρεσκοβαμμένες τάξεις, με καθαρές κουρτίνες και παιδιά να με κοιτάνε στα μάτια. Να είμαι ο μαέστρος της τάξης μου. Να (καθ)οδηγώ τις νεανικές ψυχές, να τις "πλάθω", να τις μάθω ιστορία, αρχαία, Λατινικά, φιλοσοφία. Να τους περάσω το αγαπημένο μου μότο "cogito ergo sum", να τους εξηγήσω το "in medias res". Άλλωστε τόσον Πλαύτο και τόσον Τερέντιο αποστήθιζα στο Πανεπιστήμιο. Τόσος Οράτιος έγραψε στην φοιτητική μου ψυχή! Τόσος Οβίδιος μού έκανε παρέα τα βράδια του Ιουνίου στις εξεταστικές. Έπρεπε να τους μεταλαμπαδεύσω. 

Τέτοια εξιδανικευμένα και ποιητικά σκεφτόμουν, ανεβαίνοντας στο πλοίο.  Ακόμα θυμάμαι την προσμονή μου στο κατάστρωμα. Δεν έβλεπα την ώρα να τελειώσει εκείνο το ταξίδι. Καθόμουν στο πολυτελές Blue Star Ferry και όταν δεν ονειρευόμουν το... μέλλον, κοιτούσα γύρω μου τους ανθρώπους. Προσπαθούσα να διακρίνω ποιος άλλος μπορεί να ήταν καθηγητής και ακόμα περισσότερο νεοδιόριστος. "Κι εσείς νεοδιόριστος;", ήθελα να ρωτήσω έναν τύπο που καθόταν δίπλα μου, που από την πολλή... συγκίνηση μισοκοιμόταν όρθιος. "Μπααααα!", σκέφτηκα μετά. "Αποκλείεται! Κουρασμένος μικροέμπορος θα 'ναι που γυρίζει από επαγγελματικό ταξίδι!", αποφάνθηκα με δικαστική σιγουριά, ψάχνοντας άλλου για συναδέρφους. 

Η αποδόμηση της Ελληνικής Γλώσσας | Μέρος B΄

Αφιέρωση στην Παγκόσμια Ημέρα της Ελληνικής Γλώσσας

Από δρόμος
- 8 Μαρτίου, 2026

Διαβάστε το Μέρος Α’

του Ερατοσθένη Γ. Καψωμένου

Θα προσπαθήσομε να δείξομε τον πραγματικό κίνδυνο που διατρέχει η ελληνική γλώσσα, μέσα από την αναλυτική έκθεση ενός θέματος που αφήσαμε τελευταίο, για να του αφιερώσομε το χρόνο που του αναλογεί. Φαινομενικά μοιάζει δευτερεύον, σύμπτωμα της γενικής κρίσης, αλλά όπως θα δούμε, αποτελεί παράγοντα στρατηγικής σημασίας. Μιλούμε για την ανατροπή του επικοινωνιακού κώδικα χαιρετισμών του εικοσιτετραώρου, που στην παρούσα φάση μοιάζει σα να παρακολουθούμε μια φαρσοκωμωδία. Και για λόγους που θα γίνουν φανεροί στη συνέχεια, θα επιλέξομε στο εξής την άνεση του αφηγηματικού λόγου:

Βρίσκομαι στο Αμφιθέατρο του Πνευματικού Κέντρου Χανίων, 2 Σεπτεμβρίου 2023, ώρα οχτώμισυ το πρωί, περιμένοντας να υποδεχτώ τους συνέδρους του Διεθνούς Συνεδρίου «Οι Νεοελληνικές Σπουδές στην Ευρώπη και τον Κόσμο», που είχαμε οργανώσει στα Χανιά η Εταιρεία Κρητικών Σπουδών και η Περιφερειακή Ενότητα Χανίων, 1-3.09.2023. Το Συνέδριο είχε συγκεντρώσει επιφανείς Νεοελληνιστές από τρεις ηπείρους (1) – ανάμεσα στους οποίους οι αρχαιότεροι (Ομότιμοι καθηγητές σήμερα) συμβαίνει να είναι από τους θεμελιωτές των Νεοελληνικών Σπουδών στη χώρα τους. Σκοπός του Συνεδρίου ήτανε να εξετάσομε τις αιτίες και τους παράγοντες που οι Νεοελληνικές Σπουδές (και το βασικό τους αντικείμενο, η διδασκαλία της ελληνικής γλώσσας και λογοτεχνίας), ύστερα από μια υπερτριακονταετή περίοδο μεγάλης άνθισης, οδηγήθηκαν αιφνίδια, από τη δεκαετία του 1990 και εξής, σε ραγδαία παρακμή.

Καθώς περίμενα, ακούω από την είσοδο του αμφιθεάτρου το χαιρετισμό του πρώτου Συνέδρου, που έφτασε νωρίς το πρωί για να προεδρεύσει στην πρώτη πρωινή Συνεδρία, ν’ αντηχεί περιπαιχτικά στον άδειο χώρο: ― «Καλησπέρα σας, κύριε Καψωμένε!»

Στράφηκα προς τη φωνή και είδα να έρχεται προς το μέρος μου φίλος βορειοευρωπαίος καθηγητής Βυζαντινής και Νεοελληνικής Φιλολογίας, κατευθείαν από το αεροδρόμιο, όπως ήταν προφανές από τη σύγχυση που του είχαν προκαλέσει οι πρωινές «Καλησπέρες» με τις οποίες τον υποδέχτηκαν οι υπάλληλοι των ελληνικών αεροδρομίων ή των αεροπορικών Εταιρειών στην Αθήνα και στα Χανιά. Έσπευσα ν’ αγκαλιάσω μ’ ενθουσιασμό το συνάδελφο και να τον συγχαρώ για την υγιή αντίδρασή του:
– «Επιτέλους, νά κι ένας άνθρωπος που αντιδρά στην εκβαρβάρωση της ελληνικής γλώσσας!»