26 Οκτωβρίου 1912 – Πάσχα τρικούβερτο για τη Θεσσαλονίκη! Η πόλη… αφ-εάλω!

Παράδοσης της Θεσσαλονίκης από τον Ταχσίν Πασά στον αρχιστράτηγο και διάδοχο Κωνσταντίνο. Λιθογραφία του Σωτήρη Χρηστίδη.

«Εὐφραίνου ἐν Κυρίῳ πόλις Θεσσαλονίκη,

ἀγάλλου καὶ χόρευε, πίστει λαμπροφοροῦσα,

Δημήτριον τὸν πανένδοξον ἀθλητήν, καὶ Μάρτυρα τῆς ἀληθεία...»!

Γεωργίου Σικελιώτου

Εἰς τὴν Λιτήν, Στιχηρὰ ἰδιόμελα.

Ἦχος α'

Γράφει ο Στέλιος Κούκος

Ναι! Πάσχα τρικούβερτο! Για το πανηγύρι του Αγίου της Θεσσαλονίκης, του πολιούχου της, Μυροβλύτη Δημητρίου και συνάμα για την επέτειο της απελευθέρωσής της.

Μια πικρή σκλαβιά που κράτησε από το 1430 μέχρι το Πάσχα του φθινοπώρου του 1912.

Ο Χασάν Ταξίν πασάς αρχηγός του Οθωμανικού στρατού το απόγευμα της 26ης Οκτωβρίου -ανήμερα του Αγίου Δημητρίου δηλαδή- όταν είδε ότι οι δικοί του όροι για την παράδοση της πόλης δεν γίνονταν δεχτοί, με επιστολή του προς τον πρίγκιπα Κωνσταντίνο αρχιστράτηγο του ελληνικού στρατού του ανακοίνωνε την παράδοση της Θεσσαλονίκης σύμφωνα με τους ελληνικούς όρους.

Οπότε πρέπει να ξεκαθαρίσουμε, εξ αρχής, πως πράγματι, ο Χασάν Ταξίν πασάς ανήμερα της γιορτής του πολιούχου παρέδωσε την πόλη στους Έλληνες, αφού τους κάλεσε να την παραλάβουν! Μπορεί τα έγγραφα να υπογράφτηκαν γύρω στη 1.30 μετά τα μεσάνυχτα της 27ης Οκτωβρίου, αλλά η πόλη είχε ήδη παραδοθεί από την 26η Οκτωβρίου!

Είναι αλήθεια, επίσης, πως το έγγραφο παράδοσης γράφει πως υπογράφηκε στις 11.30 (23.30) της 26ης Οκτωβρίου, αλλά αυτό έγινε κατόπιν αιτήματος της ελληνικής πλευράς προς τιμήν του Αγίου Δημητρίου. Αυτό, όμως, συνέβη πράγματι, αφού οι Έλληνες στρατιωτικοί ήταν, ήδη, μέσα στην πόλη από τις 26 Οκτωβρίου και συνέτασσαν με τους Τούρκους το πρωτόκολλο της παράδοσης.

Πάντως, λίγες ώρες πριν, οι τούρκοι οθωμανοί έπαιζαν τα τελευταία λεπτά των... καθυστερήσεων, γνωρίζοντας πως την είχαν χάσει, ήδη, τη Θεσσαλονίκη. Ο ελληνικός στρατός είχε κλείσει ασφυκτικά την πόλη. Ο στρατός μας του 1912 δεν ήταν ο ίδιος μ' αυτόν του 1897, ενώ τα χριστιανικά έθνη-κράτη της περιοχής (Ελλάδα, Σερβία, Βουλγαρία) είχαν έλθει σε συμφωνία μεταξύ τους ότι την... πέφτουν όλοι μαζί στον οθωμανό κατακτητή. Γι' αυτό και από τις 2 Οκτωβρίου η βαλκανική καταιγίδα σάρωνε στο πέρασμά της.

Έτσι, η προέλαση του ελληνικού στρατού με περιφανείς νίκες τον έφερε στα περίχωρα της Θεσσαλονίκης έτοιμο να την απελευθερώσει κι αυτή. Αποχωρώντας ο τουρκικός στρατός ηττημένος σε όλα τα μέτωπα άφησε εγκλωβισμένη την τουρκική φρουρά της Θεσσαλονίκης. Παρ’ όλα αυτά ο Ταξίν πασάς κωλυσιεργούσε και δεν υπέγραφε την άμεση και επίσημη παράδοση της πόλης.

Έθετε, για παράδειγμα, ως όρο 5.000 από τους στρατιώτες του να μην παραδώσουν τον οπλισμό τους, ενώ έριχνε και κρυφές ματιές μήπως προκύψει κάποια ευρωπαϊκή παρέμβαση! Τούρκικες, όπως πάντα... συμφωνίες! Μπέσα για μπέσα, αλλά μόνο για την πάρτη τους! Και, βεβαίως, δεν έγινε ποτέ δεκτή η επιθυμία των Τούρκων, ενώ ευρωπαϊκή παρέμβαση δεν προέκυψε!

Ο «μεγάλος ασθενής», όπως αποκαλούσαν διεθνώς την Οθωμανική αυτοκρατορία έπνεε, τελικά, τα λοίσθια.

"Από τους Έλληνες την πήραμε [την Θεσσαλονίκη], στους Έλληνες θα τη δώσουμε".

Ο Οθωμανός Πασάς Χασάν Τακσίν, ήταν Αλβανός από τα Γιάννενα και μιλούσε άπταιστα ελληνικά. Ηγήθηκε των οθωμανικών δυνάμεων το 1912 στο μέτωπο κατά των Ελλήνων και ηττήθηκε στις μάχες της Ελασσόνας, του Σαρανταπόρου και των Γιαννιτσών.

Βρέθηκε κυκλωμένος στη Θεσσαλονίκη από τη μια από τον Ελληνικό Στρατό και από την άλλη από τους Βούλγαρους που διεκδικούσαν την πόλη.

Επέλεξε να παραδώσει την πόλη στους Έλληνες αρνούμενος χρηματισμό από τους Βουλγάρους και λέγοντας τη φράση: "Από τους Έλληνες την πήραμε [την Θεσσαλονίκη], στους Έλληνες θα τη δώσουμε". Ενώ προς τους Βούλγαρους είπε ακόμα: "Μια Θεσσαλονίκη υπάρχει κύριοι, κι αυτή την παρέδωσα στους Έλληνες, που ήταν αντίπαλοι σε όλα τα πεδία της μάχης από το Σαραντάπορο και τα Γιαννιτσά μέχρι εδώ. Εσάς δεν σας είδα πουθενά".

Η απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης

Από Ειρήνη Πετρακάκη

Πόσοι άραγε γνωρίζουν ότι ο Χασάν Ταχσίν Πασάς, που παρέδωσε τη Θεσσαλονίκη στους Έλληνες, καταγόταν από τη Μεσαριά κοντά στη Μολυβδοσκέπαστη, σπούδασε στη Ζωσιμαία Σχολή και ήταν πατέρας του Κενάν Μεσαρέ, δηλαδή Αλβανός Γιαννιώτης με ελληνική παιδεία οθωμανός, ωστόσο, λόγω θρησκεύματος...Μεταβατική εποχή ρευστών ταυτοτήτων στα Βαλκάνια.

"ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ, 26 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 1912...

Πίνακας του Κενάν Μεσαρέ που αθανατίζει την ιστορική στιγμή της παράδοσης της πόλης. Εικονίζεται ο Ταχσίν Πασά να υπογράφει το πρωτόκολλο ενώπιον του Βίκτωρα Δούσμανη, του Ιωάννη Μεταξά και δύο Οθωμανών αξιωματούχων (Μουσείο Βαλκανικών Πολέμων, Έπαυλη Τόψιν) 

Η απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης πιστώνεται αποκλειστικά στις θυσίες και τη νικηφόρα προέλαση του στρατού μας στη Μακεδονία. 

Νομίζω όμως ότι οφείλουμε και μια μικρή αναφορά στον πασά που την παρέδωσε αμαχητί σώζοντας πολλούς ανθρώπους και την ίδια την πόλη από την καταστροφή. Η βουλγαρική ηγεσία είχε προσφέρει μεγάλη αμοιβή αλλά εκείνος αρνήθηκε σθεναρά να συνδιαλλαγεί: «Με τους Έλληνες πολεμήσαμε, σ' αυτούς θα την παραδώσουμε» είπε. Έτσι, την επομένη της ημέρας υπογραφής του πρωτοκόλλου, εισήλθαν στη Θεσσαλονίκη δύο τάγματα ευζώνων και ύψωσαν τη Γαλανόλευκη στο Διοικητήριο, ενώ θα ακολουθούσε η θριαμβική είσοδος της ελληνικής ηγεσίας. 

Στέλιος Κούκος: Θεσσαλονίκη 26 Οκτωβρίου 1912. Αύτη η κλητή και αγία ημέρα!

Πολύκλειτος Ρέγκος: Η απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης.

Γράφει ο Στέλιος Κούκος

Τι κι αν οι εκκλησιές της πόλης Θεσσαλονίκης ήταν οι πλείστες τζαμιά και αντί για καμπαναριά είχαν μιναρέδες;

Οι Έλληνες κάτοικοί της που ήδη γιόρτασαν τον Άγιο τους, τον πολιούχο φιλόπολη, Άγιο Δημήτριο ετοιμάζονταν τώρα να υποδεχτούν τον ελληνικό στρατό με το Χριστός Ανέστη στο στόμα! Από τα σώψυχα και τις καρδιές τους βγαλμένο!

Ψυχές και καρδιές που ήταν σφαλισμένες σαν τάφοι γιατί τα σκιάζε η φοβέρα και τα πλάκωνε η σκλαβιά. «Ω γλυκύ μου έαρ», έψελναν οι καρδιές τους μέσα στην καρδιά του φθινοπώρου και ήταν ένας ύμνος στην ελευθερία που τους έφερνε στο φως, σχεδόν, αναπάντεχα!

Και αίφνης το μεγάλο πανηγύρι του Αγίου, τα Δημήτρια, στο οποίο πριν την σκλαβιά συμμετείχαν όλες σχεδόν οι φυλές της εγγύς και άπω Ευρώπης, μοιάζει τώρα να ανασυγκροτείται αυθημερόν σαν Πάσχα Ρωμαίικο στην γιορτή του Πολιούχου! Ήταν 26 Οκτωβρίου του ’12! «Θυμήθηκα το δώδεκα που πήραμε τη νίκη», όπως τραγουδά ο μεγάλος Μάρκος Βαμβακάρης! Και συμπληρώνει, «Ωραία την επέρασα, μες τη Θεσσαλονίκη»! Βεβαίως, ο ίδιος δεν έζησε την νίκη μες την Θεσσαλονίκη γιατί ήταν παιδάκι, την έζησε, όμως, ο πατέρας σου ως στρατιώτης της νίκης!

Αλλά ας ψάλλουμε για την πόλη και για τους εορτασμούς των Δημητρίων και τον Μέγα που καλούσε όλη την οικουμένη στην Θεσσαλονίκη για σύναξη πνευματική, πολιτισμική, αλλά και εμπορική: «Άρον κύκλω τους οφθαλμούς σου φαιδρώς και ίδε, πόλις Θεσσαλονίκη· λαοί εκ γης μακρόθεν εκ δυσμών και βορρά και θαλάσσης και εώας [ανατολής] νυν ήκασιν [έφτασαν], εν σοι προσκυνήσαι Δημήτριον τον μέγαν»*.

Στις 26 Οκτωβρίου του ’12, λοιπόν, στήθηκε ένα γλέντι ρωμαίικο με τις ευλογίες Δημητρίου του Μέγα που ως άλλος Μέγας Αλέξανδρος έφερε τις ελληνικές στρατιές στην γιορτή του να ανάψουν ένα κεράκι στην μνήμη του και να φωτίσουν τα πυκνά σκοτάδια της τουρκοκρατίας!

Ότι το σκοτάδι φοβάται το φως και αυτό χάνεται και πεθαίνει! Μέχρι εκεί και μέχρι τότε κράτησε αυτό το σκότος!

Ενός τέτοιου μεγέθους ήταν η χαρά Θεσσαλονικέων!

Αναστάσεως ημέρα!

Συνέχεια εδώ: http://www.pemptousia.gr/?p=409425