Η Δύση ηττήθηκε από το μεταμοντερνισμό και τον εμπορευματισμό

4/10/2026

EPA/MOHAMMED BADRA

ΛΑΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ

Υπάρχει ένα παράδοξο στην ιστορική μοίρα της Δύσης: Η ίδια παράδοση που έμαθε στην ανθρωπότητα να αμφισβητεί την αυθεντία, να εξετάζει ορθολογικά τις πεποιθήσεις της, και να υποτάσσει την εξουσία στον λόγο, έφθασε σε ένα σημείο όπου η αμφισβήτηση κινδυνεύει να καταστεί άρνηση κάθε κοινού μέτρου.

Το βαθύτερο πρόβλημα της σύγχρονης Δύσης δεν είναι πρωτίστως οικονομικό, ούτε στρατιωτικό, ούτε δημογραφικό. Είναι νοηματοδοτικό: αφορά στην ικανότητα ενός πολιτισμού να απαντά στο ερώτημα γιατί υπάρχει, τι θεωρεί αγαθό, και ποιο μέλλον θεωρεί άξιο να οικοδομηθεί. Η Δύση ως πολιτισμική γενεαλογία. Η “αυθεντική Δύση” δεν πρέπει να νοηθεί ως φυλετική, γεωγραφική ή πολιτική κατηγορία. Είναι, περισσότερο, μια ιστορική σύνθεση ιδεών και μορφών ζωής.

Η πρώτη της μεγάλη μήτρα είναι ο κλασικός ελληνορωμαϊκός κόσμος: από την ελληνική φιλοσοφία και την αναζήτηση του καθολικού λόγου μέχρι τη ρωμαϊκή έννοια του δικαίου, της πολιτειότητας, και της θεσμικής τάξης. Η δεύτερη μεγάλη στιγμή είναι η ιταλική Αναγέννηση. Εκεί η αρχαιότητα δεν αντιμετωπίστηκε ως μουσειακό κατάλοιπο αλλά ως ενεργός συνομιλητής. Ο άνθρωπος, η τέχνη, η φύση, και η δημιουργική ικανότητα επανήλθαν στο κέντρο του ευρωπαϊκού ορίζοντα.

Η τρίτη στιγμή είναι ο Ευρωπαϊκός Διαφωτισμός. Εδώ, η κληρονομιά τού λόγου μετασχηματίστηκε σε αξίωση καθολικότητας: ο άνθρωπος μπορούσε να χρησιμοποιεί τη λογική του χωρίς να υποτάσσεται άκριτα στην παράδοση ή στην εξουσία. Η ελευθερία της σκέψης, η επιστημονική διερεύνηση, και η πολιτική αυτονομία απέκτησαν κανονιστική αξία.

Από την κριτική στην αποδόμηση

Συμπληρώματα Διαστροφής

Γιάννης Παπαμιχαήλ, 

τ. Καθηγητής Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας Παντείου Πανεπιστημίου

Κάπου στην περιοχή της Κυψέλης υπήρξε προσφάτως μια «ωραία πολυπολιτισμική ατμόσφαιρα». Με ανήλικα παιδιά που πάσχουν από σύφιλη και ένα κατεψυγμένο μωρό με πολλαπλά τραύματα στην πλάτη. Με άλλα λόγια, μια από τα ίδια. Αφού τέτοια έχουμε ξαναδεί και σίγουρα θα ξαναδούμε.

Η ιδεολογική δυσανεξία στις ιδέες της ιστορικής συνέχειας και της πολιτισμικής συνεκτικότητας που συγκροτούν την πεμπτουσία των λαών και των εθνικών τους συνειδήσεων, είναι ως γνωστό χαρακτηριστική της φιλελεύθερης γκλομπαλιστικής ιδεοληψίας. Τα ιδεολογήματα της διαφορετικότητας, δηλαδή της πολιτικά ορθής απεριόριστης ανεκτικότητας σε όλες τις διαφορές και επιτρεπτικότητας σε όλες τις παρεκκλίσεις από τους καθιερωμένους ηθικούς κανόνες που οργάνωναν την κανονική κοινωνική ζωή των πολιτών, αποτελούν σήμερα κάτι σαν ιδεολογικό συμπλήρωμα διατροφής της πολιτικά ορθής σκέψης όλων των κατά φαντασίαν πολιτών του κόσμου που ορκίζονται στο όνομα μιας παγκόσμιας συμπεριληπτικής κοινωνίας ομιλούντων διπόδων, με την αίσθηση μάλιστα ότι έτσι γίνονται και φαίνονται «προοδευτικοί» ή /και «αριστεροί»…

Η Υπερπολιτική είναι η πολιτική μορφή ενός κόσμου που έχει χάσει την ικανότητα να σκέφτεται και να οργανώνεται συλλογικά για το μέλλον του.

του Δημήτρη Τσίρκα ! 

Πώς γίνεται στα ΜΚΔ να είναι όλοι θυμωμένοι και να καταγγέλλουν συνεχώς την εξουσία, αλλά αυτή να είναι πιο ακλόνητη από ποτέ; Πώς γίνεται οι πάντες να είναι διαρκώς στα (ψηφιακά) κεραμίδια αλλά τίποτα να μην αλλάζει;

Καλώς ήρθατε στην έρημο της Υπερπολιτικής. 

Έτσι περιγράφει ο Βέλγος ιστορικός των ιδεών, Αντόν Γιάγκερ, τη σύγχρονη πραγματικότητα στην οποία η πολιτική μοιάζει να βρίσκεται παντού στην καθημερινότητά μας, αδυνατώντας όμως να επιφέρει ουσιαστικές αλλαγές.

Ο Γιάγκερ προτείνει μια τριμερή περιοδολόγηση του Πολιτικού τις τελευταίες δεκαετίες: 

Α) Τη μαζική πολιτική (μέσα του 20ου αιώνα μέχρι το 1990) στην οποία οι πολίτες συμμετείχαν σε μαζικά κόμματα, συνδικάτα και άλλες συλλογικότητες και όπου η πολιτική ταυτότητα ήταν άρρηκτα συνδεδεμένη με την ταξική θέση.

Β) Την εποχή της μεταπολιτικής (Πτώση του Ανατολικού Μπλοκ – 2008) όπου κυριαρχεί η ΤΙΝΑ και οι ιδεολογικές συγκρούσεις αντικαθίστανται από τη (φαινομενικά) ουδέτερη τεχνοκρατική διαχείριση. 

Εδώ η πολιτική εκκενώνεται από το περιεχόμενό της, το οποίο εκχωρείται στους πάσης φύσεως «ειδικούς», τις ανεξάρτητες αρχές και ΜΚΟ και τα δικαστήρια.

Η έκλειψη των υπερατομικών αξιών και ο τεχνητός άνθρωπο

από Ευάγγελος Κοροβίνης

Οι γνωστότεροι συγγραφείς δυστοπικών αφηγήσεων είναι ο Άντλους Χάξλεϊ και ο Τζωρτζ Όργουελ. Πραγματικά προφητικοί όμως για την πιθανότητα ενός δυστοπικού μέλλοντος υπήρξαν οι λιγότερο γνωστοί Κ.Σ.Λιούις (1898-1963) και ΤΖ.Ρ.Ρ Τόλκιν (1892-1973. Ο πρώτος ήταν ενας Ιρλανδός μυθιστοριογράφος, δοκιμιογράφος και θεολόγος, ενώ ο δεύτερος ήταν ο συγγραφέας του «Άρχοντα των δακτυλιδιών». Οι δυο τελευταίοι υπήρξαν στενοί φίλοι και προφήτευσαν ακριβέστερα και βαθύτερα από τους πρώτους τους κινδύνους ενός δυστοπικού μέλλοντος, τις τάσεις πλήρους στροφής σε έναν απροσχημάτιστο υποκειμενισμό και μηδενισμό, όπως και τις προσπάθειες πλήρους ελέγχου της ανθρωπότητας από κράτη εξοπλισμένα με την τελευταία λέξη της τεχνολογίας.

Ο Λιούις άσκησε κριτική, την δεκαετία του 1940, σε κάποιες εκλαϊκευμένες εκδοχές της κυρίαρχης την περίοδο αυτή φιλοσοφίας του λογικού θετικισμού. Η φιλοσοφία του λογικού θετικισμού υποστήριζε την αντικειμενική επιστημονική αλήθεια εναντίον αυθαίρετων μεταφυσικών πεποιθήσεων, που δεν ήταν -υποτίθεται- μόνον αβάσιμες αλλά και χωρίς κανένα νόημα. Ο Λιούις αντιλήφθηκε γρήγορα ότι ο λογικός θετικισμός ήταν ένας καθαρός υποκειμενισμός και κατά συνέπεια ένας σίγουρος δρόμος προς τον μηδενισμό. Για τον Λιούις τα συκοφαντημένα ως αυθαίρετα μεταφυσικά πιστεύω, που προσπαθεί να αποδομήσει ο λογικός θετικισμός αφορούν, στην πλειοψηφία των περιπτώσεων, πιστεύω και υπερατομικές αξίες τόσο πραγματικές όσο και ο κόσμος των αντικειμένων. Η επανάσταση εναντίον των υπερατομικών αξιών και ο ισχυρισμός ότι ο άνθρωπος μπορεί να κατσκευάσει, μακράν του Θεού και της παράδοσης και εκ του μηδενός, τις δικές του αξίες δεν είναι μόνον αποτέλεσμα υπερηφάνειας αλλά και μη κατορθωτή.

Η Αμερική ως πεδίο μάχης 6 Ο πόλεμος κατά του Αμερικάνικου Λαού

Συνέχεια από Tετάρτη 15. Ιουλίου 2026

Η Αμερική ως πεδίο μάχης 6

Ο πόλεμος κατά του Αμερικάνικου Λαού

Του John W. Whitehead

Εκδόσεις SelectBooks, Inc., 2015

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6

Φασισμός αμερικανικού τύπου

....Οι Αμερικανοί δεν έχουν πλέον δικαίωμα στην προσδοκία ιδιωτικότητας. Η πινακίδα μπροστά μας γράφει: «Κίνδυνος μπροστά». Αυτό που μένει να φανεί είναι αν μπορούμε να πατήσουμε φρένο και να αντιστρέψουμε με ασφάλεια την πορεία πριν να είναι πολύ αργά για να γυρίσουμε πίσω.....

«Φοβάμαι εκείνους που διακηρύσσουν ότι αυτό δεν μπορεί να συμβεί εδώ. Το 1935 ο Sinclair Lewis έγραψε ένα δημοφιλές μυθιστόρημα στο οποίο ένας ρατσιστής, αντισημίτης δημαγωγός, που ανεμίζει τη σημαία και υποστηρίζεται από τον στρατό, κερδίζει τις προεδρικές εκλογές του 1936 και προχωρεί στην εγκαθίδρυση μιας αμερικανοποιημένης εκδοχής της ναζιστικής Γερμανίας. Ο τίτλος, It Can’t Happen Here [Δεν μπορεί να συμβεί εδώ], αποτελούσε μια ειρωνική προειδοποίηση ότι ίσως και να μπορούσε. Όμως το “αυτό” στο οποίο αναφερόταν ο Lewis είναι απίθανο να συμβεί ξανά οπουδήποτε. […] Όποιος αναζητεί μαύρα πουκάμισα, μαζικά κόμματα ή έφιππους άνδρες θα χάσει τα αποκαλυπτικά σημάδια ενός φασισμού που εισχωρεί έρποντας. […] Στην Αμερική θα ήταν υπερσύγχρονος και πολυεθνικός — τόσο αμερικανικός όσο η Madison Avenue, τα επιχειρηματικά γεύματα, οι πιστωτικές κάρτες και η μηλόπιτα. Θα ήταν ένας φασισμός με χαμόγελο. Ως προειδοποίηση απέναντι στην καλλωπισμένη πρόσοψή του, στη λεπτή χειραγώγηση και στα βελούδινα γάντια του, τον αποκαλώ φιλικό φασισμό. Αυτό που με φοβίζει περισσότερο είναι η ύπουλη γοητεία του».¹

— BERTRAM GROSS, πρώην σύμβουλος προέδρου
«Ο φασισμός, όπως και ο σοσιαλισμός, δεν μπορεί να επιτύχει τον σκοπό του. Υπάρχει, λοιπόν, ένας τρόπος με τον οποίο έχει νόημα να μιλάμε για ένα στάδιο της ιστορίας: βρισκόμαστε στο στάδιο του ύστερου φασισμού. Το μεγαλείο έχει χαθεί, και το μόνο που μας έχει απομείνει είναι ένα όπλο στραμμένο στο κεφάλι μας. Το σύστημα δημιουργήθηκε για να είναι μεγαλειώδες, αλλά στην εποχή μας έχει καταντήσει χονδροειδές. Η ανδρεία έχει γίνει πλέον βία. Η μεγαλοπρέπεια έχει γίνει κακία».²

— Συγγραφέας LLEWELLYN H. ROCKWELL, JR.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής, εκείνο το όνειρο για το πώς θα έπρεπε να είναι μια δημοκρατία, δεν υπάρχουν πια. Έχουμε ξεπεράσει την εποχή της αντιπροσωπευτικής διακυβέρνησης και έχουμε εισέλθει σε μια νέα εποχή. Ας την αποκαλέσουμε εποχή του αυταρχισμού.

Η ιστορία ενδέχεται να δείξει ότι, από αυτό το σημείο και έπειτα, έχουμε αφήσει πίσω μας κάθε επίφαση συνταγματικής διακυβέρνησης και έχουμε εισέλθει σε ένα στρατιωτικοποιημένο κράτος, όπου όλοι οι πολίτες θεωρούνται ύποπτοι και η ασφάλεια υπερισχύει της ελευθερίας.

Η ΚΛΟΠΗ ΤΗΣ ΣΚΕΨΗΣ

Από τον Roberto Pecchioli - 09/08/2026

Πηγή: EreticaMente

Κάποιος αποφασίζει ότι οι άντρες πρέπει να ξυρίζουν τα μαλλιά τους στα πλάγια, και όλοι τρέχουν στον κουρέα, ή μάλλον, στον κομμωτή. Οι ίδιοι άνθρωποι επιλέγουν μια καλλονή που απαιτεί τατουάζ στο σώμα τους, και οι μάζες κάνουν τατουάζ με χαρά, αδειάζοντας και τα πορτοφόλια τους. Άλλοι αποφασίζουν ότι οι γυναίκες και τα κορίτσια πρέπει να επιδεικνύουν τα οπίσθιά τους στην παραλία, και σαν δια μαγείας, εμφανίζεται η μαζική επίδειξη οπισθίων, πολύ χρήσιμη στους κατασκευαστές για την κατασκευή ακριβών μαγιό από λίγα μόνο εκατοστά υφάσματος. Μήπως η μοναξιά των ατομικιστικών ατόμων χωρίς κληρονόμους σε αρρωσταίνει; Αγοράστε ένα, ή δύο, ή περισσότερα σκυλιά, και γίνετε πελάτες σούπερ μάρκετ που ειδικεύονται στην ευημερία των παρένθετων παιδιών σας.

Επιδεικνύουμε ποιοι είμαστε, εκθέτουμε κάθε στιγμή της ζωής μας στο βραστό καζάνι των νέων μέσων κοινωνικής δικτύωσης, ξεχνώντας κάθε ιδιωτικότητα, σβήνοντας τη σεμνότητα των πράξεων και των συναισθημάτων, εκθέτοντας ανέμελα πτυχές της ζωής που πάντα παρέμεναν κρυμμένες. Το αποκαλούν διαφάνεια, και ποιος ξέρει γιατί είναι υποχρέωση, ακόμη και αξία. Η λίστα θα μπορούσε να συνεχιστεί, δικαιολογημένη με νέες και κενές λέξεις: ένταξη, ανθεκτικότητα, βιωσιμότητα. Η αλήθεια είναι ότι οι περισσότεροι άνθρωποι -δεν είμαστε πλέον λαός- τα πιστεύουν όλα, συμπεριφερόμενοι ακριβώς όπως θέλουν αυτοί που βρίσκονται στην εξουσία. Πώς ήταν δυνατόν να εξαρτηθούν οι μάζες σε σημείο να χάσουν κάθε συνείδηση, ανεξάρτητη σκέψη και κριτική σκέψη;

Η απάντηση είναι περίπλοκη, αλλά η κοινωνία της απεριόριστης φύσης, ο πιο βάναυσος υλισμός, ο ατομικισμός και η αδιαφορία για τους άλλους, για τη λογική, για την προσωπική κρίση, είναι οι καρποί μιας νέας ανθρωπολογίας.

Ένας άνθρωπος χωρίς ιδιότητες βασιλεύει αδιαμφισβήτητα από μια βιαστική κυριαρχία που στοχεύει στην κατανάλωση, στο παρόν χωρίς αύριο, αδιάφορος για τα πάντα. Αν δεν είσαι στο τραπέζι, λέει μια διπλωματική παροιμία, είσαι στο μενού. Αλλά η πλειοψηφία δεν το γνωρίζει αυτό και σε κάθε περίπτωση δεν νοιάζεται, ενδιαφέρεται μόνο για το άμεσο, τις αμφίβολες απολαύσεις της κατανάλωσης, ένα ενιαίο, ετεροκατευθυνόμενο έργο ζωής.

Η ήττα των ιδεών 2 Του Marcello Venziani

Συνέχεια από Σάββατο 1η. Αυγούστου 2026

Η ήττα των ιδεών 2

Του Marcello Venziani

Η ήττα του Πλάτωνα

Η σιωπή των ιδεών στην παγκόσμια εποχή(συνέχεια)

Δεν είναι δύσκολο να παρατηρήσει κανείς ότι η τελευταία ψευδο-ιδέα που γέννησε η Δύση δεν προέρχεται από τα εδάφη της πολιτικής, αλλά από τον περιορισμό τους προς όφελος της οικονομίας και της τρομερής κινητήριας δυνάμεώς της, της Τεχνικής. Η πολιτική ως υποτελής περιφέρεια της αγοράς οδηγεί στη σιωπή των ιδεών και στην αποδοχή του οικονομικού φιλελευθερισμού ως ορίζοντα. Έπειτα υπάρχει ένας οικονομικός φιλελευθερισμός συνδυασμένος με τη διατήρηση ορισμένων αξιών, ηθών και συνηθειών, με περισσότερο αποφασιστισμό και λιγότερες ανασφάλειες, από τον οποίο προκύπτει η κεντροδεξιά· και ένας οικονομικός φιλελευθερισμός που διευρύνεται στο πεδίο των ηθών και περιορίζεται στο οικονομικό επίπεδο, από τον οποίο προκύπτει η κεντροαριστερά. Οι πρώτοι προσφέρουν περισσότερη προστασία στα ζητήματα της ασφάλειας, της δημόσιας τάξεως και των παραδεδομένων αξιών· οι δεύτεροι προσφέρουν περισσότερη προστασία στα οικονομικά και κοινωνικά ζητήματα.

Κατά τα λοιπά, έχουν απομείνει οι φλούδες του παρελθόντος, τα άδεια κελύφη των ιδεών. Μερικές φορές είναι δοχεία εξουσίας ή κατοικίες φατριών, υπολειμματικές εστίες ομάδων· αλλά πλέον είναι απονεκρωμένες στο επίπεδο των ιδεών, τόσο ως προς το πάθος όσο και ως προς την επεξεργασία τους. Έτσι, από το παρελθόν απομένουν οι φλούδες, μερικές φορές μάλιστα αρκετά μεγάλες.

Οι φλούδες του κομμουνισμού, του νεοφασισμού, της χριστιανοδημοκρατίας, του σοσιαλισμού, της αναρχίας, της μοναρχίας, του εργατισμού και της σοσιαλδημοκρατίας, του συνδικαλισμού και του κοσμικού ή θρησκευτικού εθνικισμού, καθώς και του περιβαλλοντισμού —ο οποίος υπήρξε η προτελευταία ιδέα του εικοστού αιώνα και αποκρυσταλλώθηκε στις αρχές της δεκαετίας του 1970.

Είναι καθησυχαστικό και πολεμικά αποτελεσματικό να κρατά κανείς τον αντίπαλο διαρκώς υπό κατηγορία, προσάπτοντάς του την καταγωγή του και τη βασανιστική προσπάθειά του να την απωθήσει: αν ξύσεις κάτω από το δέρμα των νεοφώτιστων —λέγει η επαναλαμβανόμενη κατηγορία— θα βρεις τον παλιό κομμουνιστή, τον παλιό θρησκόληπτο, τον παλιό φασίστα και ούτω καθεξής· όλοι αυτοί σήμερα συνοψίζονται στη μορφή του αντιαμερικανού.

Στη μεταμοντερνικότητα που διαφαίνεται στον ορίζοντα, «οι φυλές» επιστρέφουν

Michel Maffesoli

Πηγή: GRECE Ιταλίας

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ – Στο τελευταίο του βιβλίο , Mes tribus , ο κοινωνιολόγος ανακοινώνει το τέλος του δημοκρατικού ιδεώδους. Σύμφωνα με τον ίδιο, εγκαταλείπουμε τον ατομικισμό και τον προοδευτισμό για να επιστρέψουμε σε πιο παραδοσιακές αξίες και σε «ένα φυλετικό πνεύμα».

Ο Michel Maffesoli είναι κοινωνιολόγος και ομότιμος καθηγητής στη Σορβόννη. Το τελευταίο του δημοσιευμένο έργο είναι το Mes tribus (Éditions du Cerf, Μάιος 2026).

LE FIGARO – Το βιβλίο σας έχει τίτλο Mes tribus (Οι φυλές μου) . Τι σημαίνει αυτό; Δεν είναι η σκέψη σας κοινοτιστική;

Μισέλ ΜΑΦΕΣΟΛΙ – Δεν μου αρέσει ο όρος «κοινοτισμός», τον οποίο η διανόηση επαναλαμβάνει ασταμάτητα. Ενώ μας επιτρέπει να επισημάνουμε σωστά ορισμένες τάσεις, είναι πιο εμπλουτιστικό να επιστρέψουμε στην ετυμολογία του. Η ελληνική λέξη «εποχή» σημαίνει «παρένθεση». Λοιπόν, η σύγχρονη παρένθεση στην οποία ζούμε κλείνει. Στη μεταμοντερνικότητα που διαφαίνεται στον ορίζοντα, το κλασικό δημοκρατικό ιδανικό δεν λειτουργεί πλέον. Από αυτή τη δυσλειτουργία προκύπτει ένα νέο κοινοτιστικό ιδανικό, που βασίζεται στην αντιπαράθεση αυτού που αποκαλώ «φυλές»: ομάδες εντός των οποίων τα άτομα ενώνονται επειδή μοιράζονται ένα ή περισσότερα κοινά στοιχεία, χωρίς απαραίτητα να υπονοούν απόρριψη των άλλων.

Γιατί υπάρχουν τόσες πολλές διαιρέσεις στην κοινωνία μας, ενώ, κατά τη γνώμη σας, αυτές οι φυλές θα έπρεπε να μπορούν να συνυπάρχουν και να είναι ενωμένες;

Η μεγάλη ιδέα της σύγχρονης εποχής εδραιώθηκε τον 19ο αιώνα γύρω από τη φόρμουλα «η Δημοκρατία είναι μία και αδιαίρετη», αυτό που ο Αύγουστος Κοντ ονόμασε « reductio ad unum ». Το έθνος-κράτος ήταν η συγκεκριμένη έκφρασή της. Κι όμως, δεν ζούμε πλέον σε αυτή τη Δημοκρατία. Ωστόσο, η διανόηση αρνείται να δει ότι αναδύεται ένα πραγματικό μωσαϊκό. Μαθαίνουμε, με δυσκολία, έναν νέο τρόπο να ζούμε μαζί.

Η πρόκληση, επομένως, είναι να παρατηρήσουμε προσεκτικά αυτές τις αναδυόμενες φυλές, να τις κατανοήσουμε αντί να τις στιγματίσουμε. Εδώ, δύο λογικές συγκρούονται, όπως εύστοχα απέδειξε ο Μαξ Βέμπερ. Η πρώτη, αυτή της πνευματικής ελίτ, συνίσταται στο να πει πώς θα έπρεπε να είναι ο κόσμος. Η δεύτερη, η οποία είναι δική μου, είναι αυτή της πραγματικότητας και της παρούσας στιγμής: πρέπει να αναγνωρίσουμε την ύπαρξη αυτών των φυλών και να τις λάβουμε υπόψη πριν να είναι πολύ αργά.

Μιλάτε για το «zeitgeist» και τον «μύθο της προόδου»: υπάρχει κανείς που τους αντιτίθεται;

Το πνεύμα της εποχής για το οποίο μιλάω προέρχεται από την εγελιανή ιδέα που βασίζεται στην αρχή του φανταστικού. Σε αυτό το πλαίσιο θα υποστηρίξουμε ότι, όπως ακριβώς υπάρχουν κοινές πνευματικές και κλιματικές αλλαγές, υπάρχουν επίσης και διανοητικές, πνευματικές και κλιματικές αλλαγές. Αυτό είναι που διακυβεύεται, από την οπτική μου γωνία. Ζούμε τις μεγάλες εποχές της ανθρώπινης ιστορίας, μεταξύ ενδιάμεσων και λυκόφωτων περιόδων, στις οποίες αισθανόμαστε τι πλησιάζει στο τέλος του, αλλά στις οποίες μπορούμε μόνο να τραυλίζουμε για αυτό που γεννιέται.

Απάντηση στην Δόμνα Μιχαηλίδου. Η πυρηνική οικογένεια πρέπει να είναι πενταμελής. Η ώρα της κοινωνιολογίας.

Δρ Ηλίας Φιλιππίδης

Πανεπιστημιακός κοινωνιολογίας, νομικός, συγγραφέας. 

Η ιατρική επιστήμη είναι επιστήμη σκοπού. Δηλαδή έχει ως αποστολή την προστασία της υγείας των έμβιων όντων και κυρίως του ανθρώπου. Με αυτή την έννοια δεν περιορίζεται στην διάγνωση των παθογόνων καταστάσεων, αλλά καταλήγει σε συγκεκριμένες συστάσεις (π.χ. φαρμακολογικές) για την αντιμετώπισή τους και την αποκατάσταση της υγείας των έμβιων όντων. Η ζωή υπάρχει μέσω της υγείας.

Κατ’ αντίστοιχο τρόπο η κοινωνιολογία ιδρύθηκε ως επιστήμη, για να φροντίζει τις συλλογικές υποστάσεις του ανθρώπου που είναι οι ανθρώπινες κοινωνίες. Το έργο της κοινωνιολογίας είναι πολύ δυσκολότερο από αυτό της ιατρικής, διότι:

α. για την ιατρική επιστήμη, μπορεί οι ασθένειες να είναι διάφορες, αλλά η βιολογική δομή του ανθρώπου είναι δεδομένη, επομένως δεδομένη είναι και η κατάσταση της υγείας του. Αντιθέτως στις ανθρώπινες κοινωνίες δεν υπάρχει η έννοια της πρότυπης συλλογικής υγείας και γι΄ αυτό οι κοινωνίες μπορούν να διαφέρουν όχι μόνο ως προς τα προβλήματά τους, αλλά και ως προς τις λύσεις που μπορούν να βρίσκουν ακόμη και για τα ίδια προβλήματα.

β. στις ανθρώπινες κοινωνίες η έννοια της ορθότητας δεν έχει πάντα αντικειμενικό  και λογικό χαρακτήρα, αλλά επηρεάζεται έντονα από τις διάφορες ιδεολογίες.

Δύο είναι οι ισχυρότερες ιδεολογικές προτάσεις της εποχής μας: ο οικονομικός φιλευθερισμός και η woke agenda. 

To κοινό τους σημείο είναι, ότι επενδύουν στον ατομοκεντρισμό και ότι αποβλέπουν στην διάλυση κάθε έννοιας και θεσμού συλλογικής ταυτότητας, με ιστορικές ρίζες. Επομένως οι μεγάλοι τους εχθροί είναι οι έννοιες του έθνους και της οικογένειας.

Ο νέος Τρωγλοδυτισμός κι η λήθη του «μεγάλου έξω»

Τίτος Χριστοδούλου

Ο τελευταίος των Μοϊκανών; Περίπου. Όταν ο Ishi, ο μόνος επιζών της ινδιάνικης φυλής των Γιάχι της Βορείου Αμερικής άφησε εδώ κι έναν αιώνα τα βουνά της Καλιφόρνια για να γίνει αντικείμενο μελέτης των πανεπιστημιακών ανθρωπολόγων κι εθνολόγων, διεσφάλιζε και την επίζηλη θέση στους αμερικανικούς θρύλους ως ο τελευταίος των νομάδων τροφοσυλλεκτών της κατακτημένης από τη δυτική απληστία αμερικανικής ηπείρου.


Ταυτόχρονα, έδινε και ευπρόσδεκτη αφορμή για μια σοβαρή πολιτισμική και φιλοσοφική αυτοεξέταση στους στρογγυλοκαθισμένους αστούς του πολιτισμένου μας σύγχρονου κόσμου. Κι όταν η βιογράφος του, Theodora Kroeber, στο πνεύμα του Φροϋδικού "ο πολιτισμός κι οι αντιρρήσεις του", τον ρώτησε για την εντύπωσή του για τον προβληματισμένο και προβληματικό μας κόσμο, ο Ishi "είχε την απάντηση έτοιμη... φταίει ο υπερβολικός χρόνος που οι σύγχρονοι περνούμε μέσα σε σπίτια".

"Δεν ανήκε στη φύση του ανθρώπου να περνά τόσον καιρό κλεισμένος σε κτήρια", αποφάνθηκε με φιλοσοφική βεβαιότητα ο Ινδιάνος.

Αυτά, πριν από 100 χρόνια. Τα πράγματα είναι εμφανώς χειρότερα, τώρα. Δεν κερδίζουμε τίποτα αν στοιχηματίσουμε ότι διαβάζετε τις γραμμές αυτές κλεισμένος σε ένα δωμάτιο, όπως άλλωστε κάνετε για το μεγαλύτερο μέρος της ημέρας σας, κολλημένος σε κάποια χαρτιά ή σε μια οθόνη, σκαλίζοντας σύμβολα κι όποια ορνιθοσκαλίσματα, ή, οι "φτασμένοι" από σας, σε κάποια meeting σε λαμπρά φωτισμένες αίθουσες συμβουλίων.

ΘΕΣΕΙΣ ΑΝΤΙΘΕΣΕΙΣ ΣΥΝΘΕΣΕΙΣ

Του Γιώργου Λεχουρίτη 

Ο Χομπς θεωρούσε τους ανθρώπους ως ανταγωνιστικά όντα που αναζητούν δύναμη που απαιτούν ισχυρή εξουσία για να διατηρήσουν την τάξη. 

Ο Λοκ τόνισε τη λογική και τη συνεργασία, ενώ ο Ρουσσώ υποστήριξε ότι η κοινωνία διαφθείρει μια αρχικά ελεύθερη και συμπονετική ανθρωπότητα. 

Ο Μαρξ κατανόησε την ανθρώπινη φύση ως κοινωνικά και ιστορικά παραγόμενη μέσω εργασίας και υλικών συνθηκών. 

Ο Φρόιντ άλλαξε την προσοχή στις ασυνείδητες επιθυμίες και επιθετικότητα, ενώ ο Κροπότκιν τόνισε  ότι η συνεργασία και η αμοιβαία αλληλό- βοήθεια έχουν βαθιές εξελικτικές ρίζες. 

O Timothy Leary, Αμερικανός ψυχολόγος,  στο «Άναψε, Συντονίσου, Αφέσου», εστιάζει την προσοχή μας στα ακόλουθα: «Σε μια κοινωνία που εκτιμά τη συμμόρφωση και την υπακοή, το άτομο που τολμά να σκέφτεται μόνο του συχνά εξοστρακίζεται και γελοιοποιείται. Αυτοί οι αντικομφορμιστές, αυτοί οι απόκληροι, είναι οι πραγματικοί πρωτοπόροι της κοινωνίας, αυτοί που μας ωθούν να αμφισβητούμε τις υποθέσεις μας και να διευρύνουμε τους ορίζοντές μας. Είναι αυτοί που δεν φοβούνται να είναι διαφορετικοί, να είναι ο εαυτός τους.

Αν νιώθετε σαν ξένος, σαν να μην ταιριάζετε με το πλήθος, αυτό είναι καλό. Σημαίνει ότι έχεις τη δυνατότητα να κάνεις μια πραγματική διαφορά στον κόσμο. Μη φοβάσαι να είσαι ο εαυτός σου, να ακολουθήσεις το δικό σου μονοπάτι. Ο κόσμος χρειάζεται τη μοναδική σου προοπτική».

Και ο  Ernest Miller Hemingway τον συμπληρώνει αναφέροντας: 

«Αυτός ο κόσμος τσακίζει τους ανθρώπους και στο μέρος που τσακίζονται εμφανίζεται ένα ράγισμα. Κι όσοι αρνούνται να τσακιστούν, αυτούς ο κόσμος τους σκοτώνει. Σκοτώνει χωρίς να λογαριάζει τους πολύ γενναίους, τους πολύ δυνατούς και τους πολύ ρομαντικούς. Αν δεν είστε από αυτούς θα σας σκοτώσει επίσης. Όμως τότε θα αφήσει τον χρόνο να κάνει την δουλειά του». 

Από την άλλη ο  Paulo Freire, Βραζιλιάνος εκπαιδευτικός και κριτικός παιδαγωγός, υποστήριξε ότι η εκπαίδευση πρέπει να δίνει δύναμη στους καταπιεσμένους ανθρώπους να αναπτύξουν κριτική συνείδηση και να αμφισβητούν συστήματα κυριαρχίας αντί να απομνημονεύουν παθητικά πληροφορίες.

Αναφέρει με νόημα: «Η Εκπαίδευση είτε λειτουργεί ως ένα εργαλείο το οποίο χρησιμοποιείται για να ενσωματώνεται η νεότερη γενιά στην λογική του παρόντος συστήματος και συνεπώς να διευκολύνει τον κονφορμισμό, είτε αποτελεί μια πρακτική ελευθερίας, που σημαίνει ότι βρίσκει τρόπους και μέσα ώστε οι καταπιεσμένοι άντρες και οι γυναίκες δημιουργικά και κριτικά να αντιμετωπίζουν την πραγματικότητα και να ανακαλύπτουν το πώς να συμμετέχουν στον μετασχηματισμό του κόσμου τους». 

Ο Τελευταίος Βαθμός της Θρησκείας

από τον Marcello Veneziani - 19 Ιουλίου 2026

Πηγή: Μαρτσέλο Βενετσιάνι

Το καλοκαίρι, δύο τεράστια ρεύματα ανθρώπων διασχίζουν τη χώρα μας, ξεπερνώντας την πανάρχαια διάκριση μεταξύ κατοίκων και παραθεριστών. Και οι δύο επιδιώκουν το Γεγονός, συναντώμενοι για μια εκδήλωση που αποτελεί την αφορμή για το προσκύνημά τους. Ναι, οι θεατές των συναυλιών και οι θεματικοί θεατές δεν είναι σαν τους παραθεριστές και τους τουρίστες του παρελθόντος, ή αυτούς που πηγαίνουν στη θάλασσα ή στα βουνά για «διακοπές». αλλά μάλλον σαν προσκυνητές, τους πιστούς που κάποτε πήγαιναν στον Άγιο, την Παναγία, το Ιερό ή σε θρησκευτικά φεστιβάλ, με τις πομπές, τις παραδόσεις, τα πυροτεχνήματα και τους πάγκους τους. Πράγματι, για να είμαστε πιο ακριβείς, πολλοί πηγαίνουν σε συναυλίες με το ίδιο πνεύμα με εκείνους που πήγαν για προσκύνημα στο Ιερό, και πολλοί πηγαίνουν σε λογοτεχνικά, βιβλιοπωλεία ή άλλα φεστιβάλ με το ίδιο πνεύμα με εκείνους που πήγαιναν σε θρησκευτικά φεστιβάλ. Αυτά είναι φαινόμενα που είναι θρησκευτικά με τον δικό τους τρόπο, με τον λατρευτικό παράγοντα να είναι πιο έντονος στις πρώτες εκδηλώσεις, ενώ ο θρησκευτικός τουρισμός τροφοδοτεί τα λογοτεχνικά φεστιβάλ, λειτουργώντας ως υποκατάστατα των φεστιβάλ των προστατών αγίων. Η συμβολή 250.000 πιστών ή οπαδών στη συναυλία του Ultimo ήταν εντυπωσιακή. Δεν είναι μύθος, ένα ιστορικό είδωλο όπως οι Βάσκο Ρόσι, Κλαούντιο Μπαλιόνι, Ρενάτο Ζέρο και άλλοι σπουδαίοι τραγουδοποιοί του παρελθόντος. Αλλά κινητοποιεί τεράστια πλήθη και δημιουργεί ένα εκτεταμένο και εκπληκτικό φαινόμενο ευλάβειας.

Το συμπεραίνω αυτό από δύο στοιχεία που έχουν επισημανθεί από τα μέσα ενημέρωσης: αφενός, το ευσεβές πλήθος που ταξίδεψε στον χώρο της συναυλίας μια εβδομάδα πριν, με σκηνές και κρεβάτια-πουφ, περιμένοντας την εμφάνιση και το γεγονός. και αφετέρου, τα κίνητρα που διακρίνονται στους συνεντευξιαζόμενους, οι οποίοι δεν καθοδηγούνταν από την απλή ευχαρίστηση να ακούν και να βλέπουν έναν τραγουδιστή που τους άρεσε, αλλά που ομολόγησαν ότι βρήκαν φώτιση, αλήθειες για τη ζωή, συναισθηματικές εμπειρίες, κλειδιά για την αντιμετώπιση του κόσμου, την αγάπη, τα ψυχολογικά τους προβλήματα, τις ευθραυστότητές τους, στα λόγια και τα τραγούδια του Ultimo.

Η τελευταία γενιά της Δύσης

Σκέψεις για το γίγνεσθαι ενήλικος στην αποπαιδευτική κοινωνία

του Andrea Zhok

1. Το πρόβλημα

Η εφηβική περίοδος, ειδικά στον σύγχρονο κόσμο, παρουσιάζει χαρακτηριστικά ιδιαίτερης δυσκολίας που την καθιστούν μια περίοδο τυπικά σημαδεμένη από κρίσεις ταυτότητας.¹ Η εφηβεία ως περίοδος δυσφορίας αποτελεί πράγματι ένα κοινό θέμα της δυτικής νεωτερικότητας. Το κατά πόσο αυτός ο παράγοντας δυσφορίας είναι διαπολιτισμικά γενικεύσιμος είναι μάλλον αμφίβολο. Υπάρχουν βεβαίως δομικές φυσιολογικές πλευρές, ανεξάρτητες από πολιτισμικά πρότυπα. Η εφηβεία είναι, γενικά, εκείνη η περίοδος που προηγείται της μετάβασης από την παιδική ηλικία στην ενήλικη ζωή και σχετίζεται φυσιολογικά με τη σεξουαλική ωρίμανση.

Στις περισσότερες παραδοσιακές κοινωνίες αυτή η μετάβαση σηματοδοτείται συμβολικά από τελετουργίες μετάβασης που θεσμοθετούν την αλλαγή κοινωνικής θέσης και ευθυνών.²

Στη σύγχρονη δυτική κοινωνία αυτή η μετάβαση καθίσταται γενικά πιο επιβαρυντική και αβέβαιη, λόγω του ότι υπάρχει ένα ιδιαίτερα έντονο χάσμα ανάμεσα σε όσα απαιτούνται από το παιδί και σε όσα απαιτούνται από τον ενήλικα. Στις παραδοσιακές κουλτούρες τα παιδιά συμμετέχουν από νωρίς στις δραστηριότητες των ενηλίκων, στο μέτρο των δυνατοτήτων τους, είτε πρόκειται για αγροτική ζωή, είτε για κυνηγετικές δραστηριότητες, είτε για προετοιμασία πολέμου κ.λπ. Επομένως η εφηβεία δεν εμφανίζεται εδώ ως ριζική ρήξη, ενώ το άλμα προς τη δημόσια αναγνώριση ρυθμίζεται μέσω κοινών τελετουργιών μετάβασης.

Τα χαρακτηριστικά στοιχεία που συνδέονται με τη σεξουαλική ωρίμανση παρουσιάζουν ορισμένες προκλήσεις, αλλά σε κοινωνίες με σταθερά και σαφώς καθορισμένα ήθη και προσδοκίες αυτοί οι αποσταθεροποιητικοί παράγοντες περιορίζονται.³

Στη δυτική νεωτερικότητα η μετάβαση από την παιδική, προστατευμένη διάσταση προς την ενήλικη σφαίρα είναι ιδιαίτερα ριζική, και αυτή η ριζικότητα οφείλεται αφενός στο χάσμα ανάμεσα στην παιδική ζωή (παιχνίδι και σπουδές) και στην ενήλικη (εργασία), και αφετέρου στη σύγχρονη αντίληψη του ατόμου ως τόπου ευθύνης και πρωτοβουλίας που δεν ανάγεται σε τίποτε άλλο (ούτε στην οικογένεια ούτε στην κοινότητα).

Γιατί η ανθρωπότητα πρέπει να ανακαλύψει ξανά την τέχνη της χάραξης συνόρων

Τα σύνορα μετρούν 3

Frank Furedi

Πρόλογος του Andrea Zhok

Πρόλογος

Η ιδέα να γράψω αυτό το βιβλίο μου ήρθε τους πρώτους μήνες του 2016. Μου είχε ζητηθεί να δώσω μια διάλεξη με θέμα τα σύνορα, στην έναρξη του Φεστιβάλ Φιλοσοφίας της Λουβαίν, στο Βέλγιο, στις 16 Μαρτίου 2016. Κατά σύμπτωση, στις 16 Απριλίου του ίδιου έτους με είχαν προσκαλέσει να μιλήσω για το ίδιο θέμα στην Εθνική Ημέρα Φιλοσοφίας των Κάτω Χωρών, στο Πανεπιστήμιο του Τίλμπουργκ. Ήταν μια περίοδος κατά την οποία το θέμα των μαζικών μεταναστεύσεων προς την Ευρώπη κυριαρχούσε στους τίτλους των εφημερίδων, και το ζήτημα των συνόρων βρισκόταν στο κέντρο της συζήτησης σε ολόκληρη την ήπειρο. Ως πρώην Ούγγρος πρόσφυγας, αναγκασμένος να εγκαταλείψω τη γενέθλια γη και να διαβώ τα σύνορα μιας άλλης χώρας, υποδέχθηκα με ενθουσιασμό την ευκαιρία να στοχαστώ σοβαρά πάνω σε αυτά τα ζητήματα.

Δύο χρόνια αργότερα, το ενδιαφέρον μου για τα σύνορα διεγέρθηκε και πάλι, απροσδόκητα, από ένα ερευνητικό πρόγραμμα που ανέλαβα για να διερευνήσω την ιστορία της ταυτότητας και την κρίση που συχνά συνδέεται με την ταυτότητα. Αφού μελέτησα τους ιστορικούς και φιλοσοφικούς στοχασμούς πάνω στο ζήτημα, πείστηκα ότι τα προβλήματα που συνδέονται με αυτό που είναι γνωστό ως «κρίση των ταυτοτήτων» διαπλέκονταν με το θέμα των συνόρων. Κατέληξα στο συμπέρασμα ότι οι διαφορετικές προσεγγίσεις που αντιπαρατίθενται σχετικά με το θέμα των συνόρων ανάμεσα στα έθνη είχαν συχνά έναν αντίλαλο στις συζητήσεις για τη σημασία των συμβολικών συνόρων ανάμεσα σε ενηλίκους και παιδιά, άνδρες και γυναίκες, ανθρώπινα όντα και ζώα, δημόσια σφαίρα και ιδιωτική σφαίρα. Μου φαινόταν ότι οι δυτικές κοινωνίες είχαν απομακρυνθεί από τα μέχρι τότε συμβατικά σύνορα και όρια. Από αυτό συμπέρανα ότι το πρόβλημα της ταυτότητας ήταν μια εξευγενισμένη έκφραση μιας κοινωνίας που έχει πλέον παραιτηθεί από το να εκφέρει ηθικές κρίσεις και να χαράζει διαχωριστικές γραμμές. Να εξηγήσω γιατί τα σύνορα αντιπροσωπεύουν έναν φάρο που βοηθά την ανθρωπότητα να αποκτήσει νόημα: αυτή είναι η κινητήρια δύναμη που με ώθησε να γράψω αυτό το βιβλίο.

Τα σύνορα μετρούν 2

Γιατί η ανθρωπότητα πρέπει να ανακαλύψει ξανά την τέχνη της χάραξης συνόρων

Frank Furedi

Πρόλογος στην ιταλική έκδοση: Andrea Zhok

Ο έπαινος των συνόρων και ο φιλελεύθερος λόγος

2. Προσωπικά όρια και ιδιωτικοποίηση της πολιτικής

Η ίδια δυναμική της κατάρριψης των ορίων τροφοδοτείται και στο προσωπικό επίπεδο. Ο Furedi εξετάζει αυτή τη διαδικασία με ιδιαίτερη αναφορά στη διάκριση ανάμεσα στην ιδιωτική και τη δημόσια σφαίρα, στο προσωπικό και το πολιτικό. Η οικογένεια, παρατηρεί ο συγγραφέας, ως «εσωτερικός» και «κλειστός» τόπος, υφίσταται εδώ και δεκαετίες έναν συστηματικό δυσφημιστικό βομβαρδισμό. Η οικογένεια παρουσιάζεται εδώ και μισό αιώνα ως τόπος καταπίεσης, κακοποίησης, στενοκεφαλιάς, και αυτό τόσο περισσότερο όσο περισσότερο εμφανίζεται σύμφωνα με «παραδοσιακούς» κανόνες· γίνεται ενδεχομένως αποδεκτή μόνο αν είναι μια ανοιχτή οικογένεια, ορθάνοιχτη, κατά προτίμηση ξεχαρβαλωμένη, δηλαδή όσο το δυνατόν λιγότερο αντιπροσωπεύει μια οντότητα που μπορεί να οριστεί με δική της αυτόνομη ταυτότητα.

Δεν υπάρχει αναφορά για την αστική και οικιακή βία που να μην υπογραμμίζει ότι η βία ασκείται συχνά από «γνωστά πρόσωπα», αν όχι ακόμη και «από μέλη της οικογένειας». Στην πραγματικότητα, σε ένα πλαίσιο ειρήνης, μη πολεμικό, δεν είναι εύκολο να καταλάβει κανείς πώς θα μπορούσε να είναι διαφορετικά: μόνο εκεί όπου, βάσει της εγγύτητας, μπορούν να αναπτυχθούν δεσμοί, μόνο εκεί μπορούν να γεννηθούν και αντιπάθειες. Κανείς δεν μισεί τους αγνώστους. Μόνο εκεί όπου υπάρχει η δυνατότητα της αγάπης, της πίστης, της συνεργασίας, της εκτίμησης, θα υπάρξει και η δυνατότητα του μίσους, της ζήλιας, της προδοσίας, της εκδίκησης κ.λπ. Το να εκπλήσσεται κανείς γι’ αυτό, και έτσι να δυσφημεί την εγγύτητα —η οποία ποτέ δεν στερείται τραχύτητας και συγκρούσεων—, είναι ένας τρόπος προώθησης μιας εξουδετερωμένης αντίληψης του ανθρώπινου, όπου οι σχέσεις περιορίζονται στη διαπραγμάτευση που διαμεσολαβείται από έναν επιτηρητή —τον δικαστή, την αγορά.

Στο πολιτικό επίπεδο, το σύνθημα του ’68 ότι «το προσωπικό είναι πολιτικό» μετατράπηκε σε ένα σύστημα αξιολόγησης της πολιτικής που περιστρέφεται γύρω από τις ιδιωτικές αρετές ή κακίες του εκάστοτε πολιτικού υποκειμένου. Και εδώ μπορούμε να προσπαθήσουμε να εντοπίσουμε ένα είδος υπόρρητου επιχειρήματος που διέπει τη μεταμόρφωση που συντελέστηκε στο όριο ανάμεσα στο δημόσιο και το ιδιωτικό, στο κοινωνικό και το ατομικό. Το επιχείρημα θα μπορούσε να ηχεί ως εξής:

Β) Η κοινωνία είναι απλώς το άθροισμα των ατόμων· επομένως δεν υπάρχει τίποτε ειδικό στο κοινωνικό, στο δημόσιο, που να μην υπάρχει ήδη στο άτομο, στο ιδιωτικό. Γι’ αυτό, όποιος έχει δημόσιο ρόλο πρέπει να επιδεικνύει ιδιωτικές αρετές, και γι’ αυτό η δημόσια συζήτηση πρέπει να έχει ως αντικείμενο τη ζωή των προσώπων, των συγκεκριμένων ατόμων.

«ΑΝΑΜΟΝΗ: Η ΤΕΧΝΗ ΠΟΥ ΤΟ ΠΑΡΟΝ ΔΕΝ ΞΕΡΕΙ ΠΙΑ ΝΑ ΑΣΚΕΙ»

Μια φιλοσοφική στοχαστική προσέγγιση για τη λησμονημένη αξία της αναμονής σε έναν πολιτισμό που κυριαρχείται από την αμεσότητα

«ΑΝΑΜΟΝΗ: Η τέχνη που η σύγχρονη εποχή δεν ξέρει πλέον να ασκεί»

Γιατί ένας πολιτισμός που θέλει τα πάντα αμέσως (που τα θέλει όλα τώρα) κινδυνεύει να χάσει το νόημα του χρόνου.

Συντακτικό Επιτελείο Inchiostronero

Η αναμονή είναι μία από τις πιο καθολικές ανθρώπινες εμπειρίες και, ταυτόχρονα, μία από τις λιγότερο κατανοητές. Σε έναν κόσμο οικοδομημένο πάνω στην αμεσότητα και την άμεση ικανοποίηση, η ικανότητα να περιμένει κανείς μοιάζει να ανήκει σε μια άλλη εποχή. Κι όμως, πολλές από τις σημαντικότερες φιλοσοφικές και πνευματικές παραδόσεις είδαν στην αναμονή όχι μια παθητική στάση, αλλά μια μορφή εσωτερικής προετοιμασίας. Το παρόν δοκίμιο διερευνά μια λησμονημένη αρετή, η οποία ίσως έχει πολλά να μας πει για τη σύγχρονη εποχή.

Η εποχή που δεν θέλει να περιμένει

Κάποτε οι άνθρωποι περίμεναν τα γράμματα. Περίμεναν την επιστροφή ενός αγαπημένου προσώπου, την άφιξη μιας είδησης, τη συγκομιδή μετά τη σπορά, ακόμη και την ολοκλήρωση ενός έργου προορισμένου να ξεπεράσει τη ζωή εκείνου που το είχε αρχίσει. Η αναμονή δεν θεωρούνταν ένα κενό διάστημα ανάμεσα σε δύο γεγονότα, αλλά ένα φυσικό συστατικό της ύπαρξης.

Σήμερα, όλα μοιάζουν οργανωμένα έτσι ώστε να την εξαλείψουν.

Αν μια ιστοσελίδα χρειαστεί μερικά δευτερόλεπτα για να φορτώσει, νιώθουμε εκνευρισμό. Αν ένα μήνυμα μείνει αναπάντητο για λίγες ώρες, φανταζόμαστε αμέσως ότι υπάρχει κάποιο πρόβλημα. Αν μια αγορά χρειαστεί ημέρες για να παραδοθεί, μας φαίνεται σχεδόν ανωμαλία. Η τεχνολογία έχει μετατρέψει την ταχύτητα σε αξία και την αμεσότητα σε ένα αυτονόητο δικαίωμα.

Κι όμως, αυτή η διαρκής επιτάχυνση δεν παρήγαγε μεγαλύτερη γαλήνη. Ποτέ άλλοτε ο άνθρωπος δεν διέθετε τόσα μέσα για να μειώσει τις αποστάσεις και να συντομεύσει τους χρόνους, κι όμως σπάνια υπήρξε τόσο ανήσυχος. Η βιασύνη έχει μετατραπεί σε μόνιμη κατάσταση, σε μια νοητική στάση πριν ακόμη γίνει συμπεριφορά.

Από τις Βάκχες στον ξένο: θεοφαγία και ναρκισσιστικός πολιτισμός

Ζωγραφική: Γιάννης Ευθυμίου

Σάββας Σαββόπουλος

Κείμενα

Προοίμιο

Από τις Βάκχες ως τον σύγχρονο κόσμο, ο ξένος επιστρέφει διαρκώς με διαφορετικά προσωπεία: ως θεός, ως επιθυμία, ως σώμα, ως διαφορά, ως απειλή. Όταν η πόλη δεν μπορεί να τον αναγνωρίσει, δεν τον αποδέχεται πραγματικά, δεν ανταλλάσσει τίποτα μαζί του. Συχνά τον απωθεί, τον φυλακίζει, τον εκδιώκει και τότε εκείνος επιστρέφει με τη μορφή της βίας. Η θεοφαγία, ο σπαραγμός και η ξενότητα δεν είναι μόνο μύθοι του παρελθόντος. Είναι και μορφές με τις οποίες ο σημερινός ναρκισσιστικός πολιτισμός συναντά τα όριά του.

1: Η έννοια της θεοφαγίας

Θα ξεκινήσω με μια ερώτηση που ακούγεται παράξενη: τι σημαίνει να τρως έναν θεό; Τι σημαίνει η θεοφαγία;

Δεν μιλάμε για πραγματικό γεγονός. Κανείς δεν έφαγε ποτέ θεό. Αναφερόμαστε σε μια φαντασίωση ότι κάποτε φάγαμε κάποιον ή κάτι που έμοιαζε με θεό. Μια ιδέα που τρομάζει, αλλά επιμένει να επιστρέφει σε μύθους, σε τελετές, στην τέχνη.

Η θεοφαγία αποτελεί μια φαντασιωσική έκφραση της στοματικής ενόρμησης. Μια προσπάθεια του ατόμου να ενσωματώσει αυτό που φοβάται ότι θα χάσει, αυτό που επιθυμεί και δεν διαθέτει. Η θεοφαγική φαντασίωση αποτελεί έναν συμβιβασμό ανάμεσα στην πιο ωμή ανθρωποφαγική επιθυμία και την ανάγκη για νόημα αυτής της επιθυμίας και απαρτίωση στην κοινότητα.

2: Η φαντασίωση της θεοφαγίας

Όταν το 1988 με τον Νίκο Νικολαΐδη γράψαμε το βιβλίο Η θεοφαγία που εκδόθηκε στο Παρίσι από τις Dunod και κυκλοφόρησε στα ελληνικά από την Εστία το 1994, επιδιώξαμε να δείξουμε ότι η θεοφαγία δεν είναι μια παθολογική εκδήλωση κάποιων αρχαίων θρησκειών, αλλά μια οικουμενική φαντασίωση.

Πῶς τὸ κυρίαρχο πεδίο σκέψεως κάθε ἐποχῆς ἀποκαλύπτει τὸ κέντρο τοῦ πολιτισμοῦ

Ἀπὸ τὸν φιλόσοφο στὸν οἰκονομολόγο

από Δημοσθένης Μιχόπουλος

Κάθε μεγάλη ἱστορικὴ ἐποχὴ παράγει τὸ δικό της κυρίαρχο πεδίο διανοήσεως. Δὲν πρόκειται ἁπλῶς γιὰ μία ἀκαδημαϊκὴ προτίμηση οὔτε γιὰ μία τεχνικὴ ἐξειδίκευση. Τὸ κεντρικὸ πεδίο σκέψεως κάθε πολιτισμοῦ ἀποκαλύπτει τὸν τρόπο μὲ τὸν ὁποῖο αὐτὸς ἀντιλαμβάνεται τὸν ἄνθρωπο, τὴν κοινωνία καὶ τὴν πραγματικότητα. Δείχνει ποιὸ θεωρεῖ ὡς κέντρο τοῦ κόσμου καὶ ποια ἀλήθεια λειτουργεῖ ὡς θεμέλιο τῆς συλλογικῆς ζωῆς.

Στὴν ἀρχαία οἰκουμένη, τὸ κέντρο βάρους βρισκόταν στὴ φιλοσοφία. Ὁ φιλόσοφος δὲν ἦταν μία περιθωριακὴ διανοητικὴ μορφή, ἀποκομμένη ἀπὸ τὴν κοινωνία, ἀλλὰ ὁ ἄνθρωπος ποὺ ἐπιχειροῦσε νὰ ἑρμηνεύσει τὸ εἶναι, τὴν τάξη τοῦ κόσμου καὶ τὴ θέση τοῦ ἀνθρώπου μέσα σὲ αὐτόν. Ἡ σκέψη περιστρεφόταν γύρω ἀπὸ τὸ ἐρώτημα τῆς ἀληθείας, τῆς ἀρχῆς τοῦ κόσμου, τῆς κοσμικῆς ἁρμονίας καὶ τοῦ νοήματος τῆς πόλεως.

Ἡ ἴδια ἡ πόλη νοεῖτο ὡς ἀντανάκλαση μιᾶς βαθύτερης τάξεως. Ὁ Πλάτων ἀναζητεῖ τὴ δίκαιη πολιτεία ὄχι ὡς τεχνικὸ σύστημα διοικήσεως, ἀλλὰ ὡς ἔκφραση ἁρμονίας μεταξὺ ψυχῆς καὶ κόσμου. Ὁ Ἀριστοτέλης θεωρεῖ τὸν ἄνθρωπο «πολιτικὸν ζῷον», ἐπειδὴ ἡ κοινωνία δὲν εἶναι σύμβαση συμφέροντος, ἀλλὰ φυσικὴ ὁλοκλήρωση τῆς ἀνθρώπινης ὑπάρξεως. Ἡ φιλοσοφία ἐπομένως λειτουργεῖ ὡς τὸ κέντρο ὀργανώσεως τοῦ πολιτισμοῦ, διότι ἡ ἀναζήτηση τῆς ἀληθείας θεωρεῖται ἡ ὑψηλότερη ἀνθρώπινη δραστηριότητα.

Μὲ τὴν ἐμφάνιση τοῦ χριστιανικοῦ κόσμου, τὸ κέντρο μετατοπίζεται. Ἡ θεολογία ἀναλαμβάνει τὸν ρόλο τοῦ κυρίαρχου ἑρμηνευτικοῦ πλαισίου. Ἡ ἱστορία πλέον δὲν ἀποτελεῖ ἕναν ἀτέρμονο κύκλο ἀνόδου καὶ πτώσεως, ἀλλὰ μία πορεία μὲ νόημα, ἀρχή καὶ τέλος. Ὁ χρόνος γίνεται ἱστορία σωτηρίας.

Πώς διαμορφώνουμε την νέα γενιά

Γιώργος Ηλ. Τσιτσιμπής

Η τελευταία δεκαετία, σύμφωνα με τους ειδικούς, διαμορφώνει για τους νέους και τους εφήβους ένα ιδιαίτερα επιβαρυντικό ψυχολογικό και ψυχιατρικό τοπίο

Ανέκαθεν η εφηβεία έκρυβε δυσκολίες και συχνά σημαδευόταν από κρίσεις ταυτότητας. Η μετάβαση από την παιδική «ανεύθυνη» ζωή στην ενήλικη «αυτόνομη και υπεύθυνη» στάση, συχνά επηρεάζεται από τον τύπο της κοινωνίας. Στην σημερινή δυτική νεωτερική κοινωνία, όπου οι παραδοσιακές σταθερές τείνουν να εκλείψουν, αυτή η μετάβαση δείχνει να έχει έντονες κρίσεις.

Το εισπράττουμε καθημερινά από αυτά που βλέπουμε και διαβάζουμε στα ΜΜΕ, για την έξαρση της βίας, το συναίσθημα της ματαίωσης, την αύξηση του άγχους και των καταθλιπτικών καταστάσεων, τις ατομοκεντρικές λύσεις, τον άκρατο δικαιωματισμό, τις αυτοκτονίες και ένα σωρό άλλα, που κάθε μέρα γίνονται όλο και πιο έντονα.

Ακόμα και η χρήση ναρκωτικών και ψυχοτρόπων ουσιών είναι άλλου επιπέδου. Κυριαρχεί μια αντίληψη αγχολυτικής υποστήριξης και «αυτό-φαρμακοθεραπείας» και δευτερευόντως η καταφυγή σ’ αυτά για λόγους απόλαυσης, «ενεργητικής διέγερσης» ή αναζήτηση πειραματισμού, που είχαμε τις παλιότερες δεκαετίες. Το εξίσου καταστροφικό τους αποτέλεσμα, αναδεικνύεται πιο έντονο, αφού, ως ψευτοψυχολογική υποστήριξη, μειώνει τις αντιστάσεις και θυμίζει τον αλκοολισμό στα προλεταριακά στρώματα της πρώτης βιομηχανικής επανάστασης.

Η τελευταία δεκαετία, σύμφωνα με τους ειδικούς, διαμορφώνει για τους νέους και τους εφήβους ένα ιδιαίτερα επιβαρυντικό ψυχολογικό και ψυχιατρικό τοπίο.

Μπιουνγκ Τσουλ Χαν – “Για την εξαφάνιση των Τελετουργιών”

από Αντίφωνο

Στο πλαίσιο του Φιλοσοφικού Κύκλου της ενορίας του I. N. Αγίου Νικολάου Ραγκαβά, η κ. Ελλήνα-Κατερίνα Χριστοδουλάρη, Οστεοπαθητικός, BSc(Hons)Ost, πτυχιούχος Φιλοσοφίας και Παιδαγωγικής Α.Π.Θ., μίλησε με θέμα:

«Η περίπτωση του Μπιουνγκ Τσουλ Χαν: Γνωριμία με τον Νοτιοκορεάτη φιλόσοφο και θεολόγο μέσα από το έργο του "για την εξαφάνιση των Τελετουργιών"».