ΨΥΧΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑ

ΨΥΧΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑ

Psychoanalysis and Orthodox Anthropology [σελ. 51-60]

Περιοδικό Θεολογία, Τόμος ΟΔ’ (2003). Τεύχος 1

Του καθηγητή Χρήστου Γιανναρά

Παρά τα πολλά και ποικίλα πολιτισμικά μειονεκτήματα που υπάρχουν σήμερα, πιστεύω ότι η εποχή μας απολαμβάνει ένα διπλό προνόμιο σε σύγκριση με τους αιώνες κατά τους οποίους ο εκκλησιαστικός θεολογικός λόγος έφτασε στη μεγάλη ακμή του. Αναφέρομαι ειδικότερα στη γνώση της φύσης την οποία μας έχει προσφέρει η σύγχρονη επιστήμη —ιδιαίτερα η κβαντική μηχανική— με τη γλώσσα και τη μέθοδο της σύγχρονης επιστημονικής έρευνας, καθώς και στους ορίζοντες μελέτης του ανθρώπινου υποκειμένου που άνοιξε η επιστήμη της ψυχολογίας-ψυχανάλυσης.[ΠΙΣΤΕΥΕ ΚΑΙ ΜΗ ΕΡΕΥΝΑ.ΘΑ ΑΠΟΓΟΗΤΕΥΘΕΙΣ ΠΡΟΝΟΜΙΟΥΧΕ]

Έχω τη γνώμη ότι οι μεγάλοι Πατέρες και διδάσκαλοι της Εκκλησίας δεν αγνόησαν την επιστημονική γνώση της εποχής τους· αντίθετα, τη χρησιμοποίησαν για να φωτίσουν την ερμηνεία του πραγματικού και του υπαρκτού την οποία ευαγγελίζεται η εκκλησιαστική εμπειρία. Γι’ αυτό πείθεται κανείς και μόνο αν εξετάσει τα πατερικά υπομνήματα Εἰς τὴν Ἑξαήμερον ή την ορολογία και τη μεθοδολογία που οι Πατέρες προσλαμβάνουν από το αριστοτελικό Περὶ ψυχῆς. Η θεολογία της Εκκλησίας αποτελεί τη ζωοποιό συνέχιση του γεγονότος της ενανθρώπησης του Λόγου: προσλαμβάνει διαρκώς μια συγκεκριμένη ιστορική σάρκα και ζωοποιεί αυτό που προσέλαβε.

Θα επιχειρήσω να δείξω συνοπτικά πώς θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί σήμερα αυτή η διαδικασία διανοητικής ενσωμάτωσης, με βάση τα συμπεράσματα της ψυχαναλυτικής έρευνας για την πρωταρχική συγκρότηση του ανθρώπινου υποκειμένου. Σε ποιον βαθμό μπορεί να υπάρξει αμοιβαία συμπληρωματικότητα ανάμεσα στην ψυχαναλυτική θεώρηση του ανθρώπινου υποκειμένου και στην εκκλησιαστική ερμηνεία του ανθρώπου ως προσώπου; [ΑΝΥΠΑΡΚΤΗ ΕΡΜΗΝΕΙΑ Ο ΛΟΓΟΣ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΕΙΝΑΙ: TA ΑΓΙΑ ΤΟΙΣ ΑΓΙΟΙ. ΤΑ ΠΡΟΣΩΠΑ ΕΙΝΑΙ ΕΤΟΙΜΟΠΑΡΑΔΟΤΑ, Ο ΑΓΙΟΣ ΕΙΝΑΙ ΟΣΤΙΣ ΘΕΛΗΣΕ ΝΑ ΤΑ ΠΟΥΛΗΣΕΙ ΟΛΑ ΓΙΑ ΝΑ ΧΩΡΕΣΕΙ Ο ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΣ ΤΟΥ ΠΑΝΤΟΣ] Μπορώ να προσφέρω μόνο ορισμένες ενδείξεις, πιστεύω όμως ότι μπορούν να αποδειχθούν γόνιμες για περαιτέρω διερεύνηση. Είναι κοινώς γνωστό ότι στη σύγχρονη επιστήμη δεν υπάρχουν οριστικές βεβαιότητες. Μπορούν να υπάρχουν μόνο ερμηνευτικές προτάσεις, οι οποίες υπόκεινται σε διάψευση, γίνονται όμως αποδεκτές όσο δεν προτείνονται άλλες ερμηνείες με σαφώς μεγαλύτερη ερμηνευτική πληρότητα[ΟΙ ΓΝΩΜΕΣ ΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΩΝ ΠΟΥ ΕΙΔΩΛΟΠΟΙΟΥΝΤΑΙ ΜΕΧΡΙ ΝΕΩΤΕΡΑΣ].

Αντλώ αυτές τις παρατηρήσεις από τη γαλλική ψυχαναλυτική έρευνα της λεγόμενης σχολής του Jacques Lacan, η οποία αναδεικνύεται ως η πιστότερη στη λεγόμενη φροϋδική παράδοση. Τα κείμενα που με βοήθησαν είναι εκείνα του ίδιου του Lacan, καθώς και βιβλία των Françoise Dolto, Denis Vasse, Gérard Séverin και Daniel Lagache. Δεν είμαι ειδικός στον χώρο της ψυχολογίας-ψυχανάλυσης· γι’ αυτό οποιεσδήποτε ανακρίβειες, παρανοήσεις ή σφάλματα πρέπει να αποδοθούν στη δική μου ανεπάρκεια και όχι στις πηγές μου.

Πώς θεωρείται το ανθρώπινο υποκείμενο από τη σύγχρονη ψυχολογία; Καταρχάς ως μια υπαρκτική πραγματικότητα διακριτή από το βιολογικό ον: όχι άσχετη προς αυτό, αλλά ούτε και ταυτόσημη με το βιολογικό άτομο. Αν επιχειρούσαμε να προσδιορίσουμε τη βασική ποιοτική διάκριση μεταξύ του υποκειμένου και του βιολογικού εαυτού, θα έπρεπε να χρησιμοποιήσουμε τον όρο «αναφορικότητα»: τη δυνατότητα υπαρκτικής αναφοράς. Το βρέφος έρχεται στον κόσμο χωρίς λόγο, φαντασία ή κρίση. Είναι εξοπλισμένο μόνο με την ικανότητα αναφοράς. Και αυτό που αναφέρεται —το περιεχόμενο της αναφοράς— είναι μια θεμελιώδης, πρωταρχική επιθυμία. Η αναφορικότητα της επιθυμίας —η επιθυμητική αναφορικότητα— αποτελεί τον αρχικό προσδιορισμό της ύπαρξης του υποκειμένου. Επιθυμώ, άρα υπάρχω: «Desidero είναι το φροϋδικό cogito. Εκεί ακριβώς [στην επιθυμία] συντελείται η ουσιώδης πλευρά της πρωταρχικής διαδικασίας συγκρότησης του υποκειμένου».

«Η Μετα-φυσική ως αρρώστια και ως Γιορτή»

Tου Χρήστου Γιανναρά

Γιορτή της Παναγιάς του Δεκαπενταυγούστου –«καλή Παναγιά» εύχονται στα νησιά μας, το γλωσσικό ομόλογο του «καλή Ανάσταση» ή «καλά Χριστούγεννα».

Όσοι καταλαβαίνουν ασυμβίβαστη τη διαφορά της Εκκλησίας από τη θρησκεία (κατανόηση που όριζε κάποτε την πολιτισμική ιδιαιτερότητα του Έλληνα), βλέπουν στο πρόσωπο της Παναγιάς τη «Θεοτόκο»: τη γυναίκα που έδωσε σάρκα στην ελευθερία του Θεού από την ίδια τη θεότητά του, ελευθερία μανικού έρωτα για το πλάσμα του –να υπάρξει άνθρωπος ο Θεός χωρίς να καταλύεται το «όλως έτερον» της θεότητας. «Νενίκηνται της φύσεως οι όροι», ψέλνει η Εκκλησία γι’ αυτή τη γέννα του Θεού από άνθρωπο, πρώτη και μοναδική στην Ιστορία ταύτιση της ελευθερίας με την Αιτιώδη Αρχή του υπαρκτικού γεγονότος.

Όσοι δεν καταλαβαίνουν τη διαφορά της Εκκλησίας από τη θρησκεία, την αλλοτρίωση του εκκλησιαστικού γεγονότος όταν θρησκειοποιείται (αλλοτρίωση που όρισε την πολιτισμική ιδιαιτερότητα της μεταρωμαϊκής Δύσης), βλέπουν στο πρόσωπο της Παναγιάς κυρίως την «Παρθένο» (the Virgin, la Vierge). Θέλουν να ξορκίσουν τον πρωτόγονο ενοχικό φόβο για τη σεξουαλικότητα. Φόβο που ακόμα φυλακίζει τη γυναίκα στην «μπούργκα», να κρυφοβλέπει τον κόσμο αόρατη ως φύλο, τον ίδιο φόβο που στα θρησκευτικά περιβάλλοντα θέλει να κρύψει, να εξαφανίσει τη γυναικεία χάρη, ιδιαίτερα τα μαλλιά (γιατί άραγε τα μαλλιά;), ακόμα και να τα ξυρίσει, όπως οι φανατικοί Εβραίοι στις γυναίκες τους. Την ιεροποίηση της βιολογικής παρθενίας, περίπου λατρεία, τη γεννάει η φυσική θρησκεία, το τυφλό ένστικτο θωράκισης του εγώ απέναντι στον φόβο για το άγνωστο υπερβατικό.

Ναυπάκτου Ιερόθεος: Τρεις σύγχρονοί μας θεολόγοι

Του Σεβ. Μητροπολίτου Ναυπάκτου καί Ἁγίου Βλασίου Ἱεροθέου

Στήν ἐποχή μας ἀναδείχθησαν πολλοί μεγάλοι Ἕλληνες θεολόγοι, οἱ ὁποῖοι μελέτησαν τά πατερικά κείμενα καί τήν διαχρονική παράδοση τῆς Ἐκκλησίας καί προσπάθησαν νά ἀπαντήσουν, βάσει αὐτῆς, στά σύγχρονα φιλοσοφικά, ὑπαρξιακά, κοινωνικά ρεύματα, ἤ ἔκαναν καί τό ἀντίστροφο, δηλαδή ἔχοντες ὑπ’ ὄψη ὅλα τά σύγχρονα ρεύματα πού ἐμφανίσθηκαν στήν Δύση, ἤτοι τόν Σχολαστικισμό, τόν Διαφωτισμό, τόν Γερμανικό ἰδεαλισμό, τόν Ὑπαρξισμό, τήν Ψυχανάλυση κ.ἄ, προσπάθησαν νά ἀρθρώσουν ἕναν σύγχρονο θεολογικό λόγο.

Μεταξύ αὐτῶν συγκαταλέγονται οἱ: Χρῆστος Γιανναρᾶς, Ἰωάννης Ζηζιούλας Μητροπολίτης Περγάμου, καί π. Ἰωάννης Ρωμανίδης, οἱ ὁποῖοι, ὄχι μόνον ὑπῆρξαν καθηγητές Ἑλληνικῶν Πανεπιστημίων καί δίδαξαν σέ πολλούς νεωτέρους θεολόγους, ἀλλά καί ἔγραψαν κείμενα μέ τά ὁποῖα ἐπηρέασαν πολλούς νεότερους θεολόγους καί ἐπιστήμονες ἄλλων ἐπιστημῶν.

Στό ἄρθρο πού θά παραθέσω στήν συνέχεια θά ἀναφερθῶ μέ συντομία σέ τρία κείμενά τους, πού δημοσιεύθηκαν τήν δεκαετία τοῦ 1970 καί ἔπαιξαν ρόλο στήν σύγχρονη θεολογία, ἀφοῦ ἐπηρέασαν τόν τρόπο πού ἡ ὀρθόδοξη θεολογία ἀντιμετωπίζει τίς σύγχρονες ἀντιλήψεις, καί θά παραθέσω μερικά, κατά τήν γνώμη μου, καταληκτικά συμπεράσματα, στά ὁποῖα γίνεται λόγος γιά τήν θεολογική διαδρομή τῶν τριῶν αὐτῶν θεολόγων καί τά θεολογικά ρεύματα τῆς ἐποχῆς μας.

Πατῆστε γιά τήν ἀνάγνωση τοῦ κειμένου: (ΕΔΩ)

Συζητήσεις μεταξύ Χρήστου Γιανναρά και μητροπολίτη Ιωάννη Περγάμου (Ζηζιούλα

Του Διονύση Σκλήρη 

Με αφορμή την παρουσίαση του βιβλίου για τον Χρήστο Γιανναρά στη Θεσσαλονίκη, θα ήθελα να μοιραστώ μαζί σας ένα μέρος από το κείμενό μου, που αφορά στις συζητήσεις μεταξύ Γιανναρά και μητροπολίτη Ιωάννη Περγάμου (Ζηζιούλα) στο σπίτι των Παπαγεωργίου, όπου συζητούσαν για τις ομοιότητες και διαφορές της θεολογίας τους: 

"Δεν μπορώ βεβαίως να ξεχάσω ορισμένες συναντήσεις με τον Μητροπολίτη Περγάμου Ιωάννη (Ζηζιούλα), που ήταν ο έτερος πνευματικός μας πατέρας. Μερικές από τις πιο ενδιαφέρουσες είχαν λάβει χώρα ύστερα από πρόσκληση του ιατρού Γεώργιου Παπαγεωργίου, που είναι ένα είδος πνευματικού μου «θείου», και της συζύγου του Σοφίας. Είχαμε τότε μια προσδοκία, -μήπως ψευδαίσθηση;- ότι αν οι δύο μεγάλοι θεολόγοι είχαν την ευκαιρία μετά από κάποιο τραπέζι να συζητήσουν, επί όσες ώρες χρειαστεί, τη σκέψη τους, λ.χ. τις ομοιότητες και τις διαφορές, θα μπορούσε να βγει κάτι, ίσως μια μεγαλύτερη αυτογνωσία ή ακόμη και μετατοπίσεις.

 

Το χαρακτηριστικό σε αυτές τις συναντήσεις, όπου είχα την ευλογία να παρίσταμαι, ήταν ότι ήταν κυρίως ο κύριος Χρήστος αυτός που προσπαθούσε να αναδείξει τις ομοιότητές τους, ίσως για να καταδειχθεί ότι ανήκουν σε ένα είδος πνευματικής «γενιάς», που κομίζει μια ιδιάζουσα προσφορά, ενώ ο μητροπολίτης Περγάμου επέμενε στις διαφορές τους. Ήταν συναντήσεις πνευματικών γιγάντων, καθώς ο μητροπολίτης Περγάμου διέθετε με τον δικό του ιδιαίτερο τρόπο επίσης ένα συνολικό κάλλος, περίσκεπτη σπουδαιότητα στη φωνή και στον επιτονισμό, έμφαση στον προσωπικό χαρακτήρα των χειρογράφων, διαλεκτική ανάμεσα στην ομιλία και τη σιωπή, χωρίς να προσφέρει εύκολες έτοιμες λύσεις και, κυρίως, ακονισμένες ψυχικές αντένες για να αφουγκράζεται και να επιζητεί την αγάπη.

Aχ κύριε Χρήστο μας! (Παντελής Σαββίδης, Βασίλης Μπετσάκος)

Aχ κύριε Χρήστο μας! ο Παντελής Σαββίδης, ο Βασίλης Μπετσάκος και η επιμελήτρια του βιβλίου Αναστασία Μπύρου παρουσιάζουν επί προσωπικού για τον Χρήστο Γιανναρά, εκδ. Manifesto στην έκθεση Θεσσαλονίκης

ΠΗΓΗ:https://youtu.be/s46DQSZt7mA?si=b11hpABzuqSpVE-4

 Ανάρτηση από:geromorias.blogspot.com

Πρωτομαγιά με μνημόνια

•1η του Μάη σήμερα για να μας θυμίζει τους αγώνες των λαών ως μόνη Ελπίδα!

•Μην ελπίζουμε στα ταξίματα όσων μας οδήγησαν στην χρεοκοπία και τώρα μας λένε πως θα μας σώσουν.

•Πρώτο μας βήμα η ανάκτηση της Εθνικής μας Αξιοπρέπειας, ο αγώνας μας ενάντια στην υποτέλεια και η απελευθέρωση της σωφρονιστικής αποικίας από τα δεσμά των ξένων και των ολιγαρχών.

Γερομοριάς 

_____________________

Κώστας Φελεκίδης

Πέρασαν 15 περίπου ματωμένα χρόνια από την μεγαλύτερη αλητεία από ιδρύσεως του Ελληνικού Κράτους 

📌1ο ΜΝΗΜΟΝΙΟ ψηφίστηκε από 172 βουλευτές. ΠΑΣΟΚ: Σχεδόν όλη η κοινοβουλευτική ομάδα της τότε κυβέρνησης Γιώργου Παπανδρέου.

ΛΑ.Ο.Σ.: Όλη η κοινοβουλευτική ομάδα του Γιώργου Καρατζαφέρη.

Ανεξάρτητοι: Η Ντόρα Μπακογιάννη (η οποία διεγράφη τότε από τη ΝΔ για τη θετική της ψήφο)

📌2ο ΜΝΗΜΟΝΙΟ ψηφίστηκε από 199 βουλευτές υπό την κυβέρνηση συνεργασίας του Λουκά Παπαδήμου. 

ΠΑΣΟΚ και Νέα Δημοκρατία: Οι δύο βασικοί πυλώνες της τότε συγκυβέρνησης.

ΛΑ.Ο.Σ.: Παρά την αποχώρηση του κόμματος από την κυβέρνηση λίγο πριν την ψηφοφορία, κάποιοι βουλευτές του υπερψήφισαν

📌3ο ΜΝΗΜΟΝΙΟ ψηφίστηκε από 222 βουλευτές δλδ από τη μεγαλύτερη πλειοψηφία που έλαβε ποτέ μνημόνιο, με 222 «Ναι». 

ΣΥΡΙΖΑ & ΑΝΕΛ: Το μεγαλύτερο μέρος της τότε συγκυβέρνησης Τσίπρα-Καμμένου (παρά τις 44 απώλειες από τον ΣΥΡΙΖΑ).

Νέα Δημοκρατία

ΠΑΣΟΚ

Το Ποτάμι 

& Υπόψην πως τα «μνημόνια»

ψηφίστηκαν με διαφορετικές κοινοβουλευτικές πλειοψηφίες το καθένα & το ΠΑΣΟΚ στήριξε & τα τρία μνημόνια.

Χρήστος Γιανναράς: «Το μεγαλύτερο δώρο στη ζωή είναι ν’ αγαπήσεις και ν’ αγαπηθείς»

ΚΛΙΚ στην φωτογραφία ή ΕΔΩ για να ακούσετε το PODCASTS

ΑΚΟΥ ΤΗΝ ΕΠΙΣΤΗΜΗ

Χρήστος Γιανναράς: «Το μεγαλύτερο δώρο στη ζωή είναι ν’ αγαπήσεις και ν’ αγαπηθείς»
Πόσο αφορά τους πολίτες σήμερα η πολιτική; Έχει νόημα η πίστη στις θρησκείες στις μέρες μας; Και γιατί το σχολείο έχει εξελιχθεί σε ό,τι πιο παρακμιακό υπάρχει; Ο διακεκριμένος φιλόσοφος και στοχαστής, Χρήστος Γιανναράς, απαντά.

Παρουσίαση: Γιάννης Πανταζόπουλος

Γιατί η Ελλάδα έχει πεθάνει στις μέρες μας; Γιατί έχουμε εξελιχθεί σε αρπακτικά; Όταν ο καταναλωτισμός γίνεται γοητευτικός, ποια είναι η κατάληξη του ατόμου;

OΧρήστος Γιανναράς εδώ και πολλά χρόνια δεν διστάζει να εκφράσει τις αντισυμβατικές, τολμηρές και αιρετικές απόψεις του για όλες τις πτυχές της νέας πραγματικότητας. Πάντα τον χαρακτηρίζει το ευγενές και μειλίχιο ύφος, τα βιβλία του βρίσκονται διαρκώς στη λίστα των ευπώλητων, ενώ τα κείμενα του πάντοτε πυροδοτούν συζητήσεις, διαφωνίες και προβληματισμούς.

 

Είναι ομότιμος καθηγητής φιλοσοφίας του Παντείου Πανεπιστημίου. Γεννήθηκε στην Αθήνα, σπούδασε στα Πανεπιστήμια της Αθήνας, της Βόννης και της Σορβόννης (Παρίσι) και έχει διδάξει Φιλοσοφία, Πολιτιστική Διπλωματία και Συγκριτική Οντολογία σε πανεπιστήμια της Γαλλίας, της Ελβετίας, της Ελλάδας.

ΧΡΗΣΤΟΣ ΓΙΑΝΝΑΡΑΣ - ΠΕΡΙΜΕΝΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΑΝΑΣΤΑΣΗ

" Περιμένοντας την Ανάσταση" - Εισαγωγή στο Θείο Δράμα. Ο Χρήστος Γιανναράς αναφέρεται στη Μεγάλη Εβδομάδα. από εκπομπή της ΕΡΤ, δεκαετίας '80

Αχ, κύριε Χρήστο μας, ΕΠΙ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΓΙΑ ΤΟΝ ΧΡΗΣΤΟ ΓΙΑΝΝΑΡΑ

Αχ, κύριε Χρήστο μας, ΕΠΙ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΓΙΑ ΤΟΝ ΧΡΗΣΤΟ ΓΙΑΝΝΑΡΑ
από τους Σωτήρη Μητραλέξη και Κωνσταντίνο Μπλάθρα.
Κυριακή 8 Φεβρουαρίου στον Ι.Ν. Αγίας Αικατερίνης στον Πειραιά.
Συντονίζει και σχολιάζει ο π. Μιλτιάδης Ζέρβας 00:00​ π. Μιλτιάδης Ζέρβας
04:44​ Κωνσταντίνος Μπλάθρας
26:33​ Σωτήρης Μητραλέξης

Τα Χριστουγεννιάτικα του Χρήστου Γιανναρά

Τα Χριστουγεννιάτικα του Χρήστου Γιανναρά - Ανάγνωση και στοχασμοί | Αέναη επΑνάσταση

👇

👇

ΚΛΙΚ  εικόνα ή ΕΔΩ για να διαβάσετε την ανάρτηση 

📖 Τα Χριστουγεννιάτικα του Χρήστου Γιανναρά – Ανάγνωση και στοχασμοί - Διαβάζοντας τον αείμνηστο φιλόσοφο Χρήστο Γιανναρά για τα Χριστούγεννα, συνειδητοποιεί κανείς ότι το ερώτημα δεν είναι «τι πιστεύω», αλλά πώς υπάρχω. Ο Γιανναράς δεν «αναλύεται». Αναγιγνώσκεται!

Η α-νοησία είναι ανέορτη.

 

 ΧΡΗΣΤΟΣ ΓΙΑΝΝΑΡΑΣ 26/12/24

 

" Μοιάζει να έχει χαθεί, για το μεγαλύτερο ποσοστό του ανθρώπινου πληθυσμού στον πλανήτη σήμερα, η επίγνωση της διαφοράς ανάμεσα στη γιορτή και στην επιπόλαιη τέρψη. 

Η απώλεια μετριέται σε διάρκεια ενός ή των δύο τελευταίων αιώνων – τα Χριστούγεννα, λ.χ., τι σήμαιναν για τον παππού ή τον προπάππου μας και τι σημαίνουν για μας σήμερα;

Ένας ή και δύο αιώνες είναι διάρκεια ασήμαντη (σε σχέση με την ηλικία του σύμπαντος ή και σε σχέση με την ύπαρξη έλλογης ζωής πάνω στη γη). 

Πάντως, σε οποιοδήποτε βάθος χρόνου, τη γιορτή τη γεννούσε η απάντηση στο ερώτημα: από ποια αιτία και για ποιο σκοπό υπάρχει ο «κόσμος», γιατί ο λόγος-τρόπος της ύπαρξης των υπαρκτών να συνιστά κόσμημα αρμονίας, τάξης και κάλλους;

Δεν απασχολούσε όλους το ερώτημα, υπήρχαν πάντοτε και άνθρωποι άσκεφτοι, βοσκηματώδεις, που απλώς επιβίωναν χάρη στις ορμές αυτοσυντήρησης – χωρίς ερωτήματα για την αιτία και τον σκοπό της ύπαρξης. Υπήρχαν, ίσως και να πλεόναζαν, οι άσκεφτοι, αλλά τον χρόνο τον μετέπλαθαν σε Ιστορία μόνο όσοι πάλευαν να διακρίνουν «νόημα» της ύπαρξης. Αποτύπωναν την πάλη τους στην Τέχνη, στη Φιλοσοφία, στο «Πολιτικόν Αθλημα».

Σήμερα, για πρώτη ίσως φορά, ο χρόνος κυλάει, αλλά Ιστορία δεν γράφεται.

Συμβαίνουν πολλά και διάφορα, όπως συμβαίνουν και σε μια μυρμηγκοφωλιά ή σε κυψέλη μελισσών. Αφορούν στην ικανοποίηση του ενστίκτου και των ορμών επιβίωσης, όχι στο ερώτημα: γιατί η επιβίωση, γιατί η ύπαρξη. Τα όσα συμβαίνουν μεταποιούνται αμέσως σε «πληροφορία», η πληροφορία αξιολογείται χρηστικά, πουλιέται σαν «είδηση». Για να είναι ευπώλητη η είδηση πρέπει να εντυπωσιάσει, γι’ αυτό και υποτάσσεται ολοκληρωτικά στην προτεραιότητα του εντυπωσιασμού:

Αντίδοτο στη θρησκευτική α-νοησία - Ο Χρήστος Γιανναράς για τα Χριστούγεννα | Αέναη επΑνάσταση

Αντίδοτο στη θρησκευτική α-νοησία 

Ο Χρήστος Γιανναράς για τα Χριστούγεννα | Αέναη επΑνάσταση

ΚΛΙΚ ΕΔΩ ή στην εικόνα 

Οι λέξεις και τα πράγματα για τον Χρήστο Γιανναρά

από Δημήτρης Μαυρόπουλος

-17 Δεκεμβρίου 2025

Δευτέρα 8 Δεκεμβρίου 2025, παλαιός Ι. Ν. Αγιών Αναργύρων.

Αχ, κύριε Χρήστο μας! Επί προσωπικού για τον Χρήστο Γιανναρά εκδ. Μanifesto

Με αφορμή το “Σχόλιο στο Άσμα Ασμάτων”, του Χρήστου Γιανναρά

Νόνη Σταματέλου*

Με αφορμή το “Σχόλιο στο Άσμα Ασμάτων”, του Χρήστου Γιανναρά

(ένα βιβλίο που δεν πήρε ποτέ θέση στη βιβλιοθήκη μου…)

Έφυγε ο Χρήστος Γιανναράς. Στην καρδιά του ελληνικού καλοκαιριού, έχοντας στην ανάσα του την αλμύρα των Κυθήρων και την έγνοια των αγαπημένων του, ενώ τα τζιτζίκια χαλούσαν τον κόσμο στ’ Αρωνιάδικα.

Ο άρχοντας των γραμμάτων, ο χαρισματικός δάσκαλος της φιλοσοφίας, της Θεολογίας, ο πρωτομάστορας του λόγου, ο κοσμοπολίτης, ο ξεχωριστός.

Και αίφνης γέμισαν οι οθόνες μας με φωτογραφίες του, λόγια αγάπης , αποχαιρετισμούς,τίτλους των βιβλίων του, χωρίς να λείπουν βέβαια και λόγια φαρμακερά απ’ τους αιώνιους αντιπάλους του. Και μια συγκαλυμμένη αδιαφορία απ’ την επίσημη πολιτεία για έναν άνθρωπο που της ήταν ενοχλητικός, αν και δεν τον καταλάβαινε, της θύμιζε όμως πολύ συχνά τι σημαίνει «Πολιτική» κατά τον Αριστοτέλη και πόσο απείχε απ’ αυτήν,αιώνες τώρα η Ελλαδική πραγματικότητα.

Για πρώτη φορά τον είδα στη Θεσσαλονίκη το 1982, στα φοιτητικά μου χρόνια σε μια διάλεξη στο αμφιθέατρο της Φυσικομαθηματικής Σχολής και με είχε μαγνητίσει .

Θυμάμαι να παρακολουθώ όρθια στο τέλος ακουμπισμένη στον τοίχο και ασυναίσθητα βρέθηκα μπροστά στην έδρα. Μου είχαν εξάψει την περιέργεια τα τόσο αντιφατικά σχόλια στα φοιτητικά στέκια. Οι αριστεροί τον έλεγαν δεξιό , κι οι οργανωσιακοί αιρετικό.

Η αλληλογραφία μας ξεκίνησε πριν από πολλά χρόνια, όταν νοσηλευόμουν σε σοβαρή κατάσταση σε μια κλινική στα Γιάννενα. Λίγο πριν τα τριάντα μου. Στο κομοδίνο το "Σχόλιο στο Άσμα ασμάτων", εκδόσεις Δόμος. Ήταν το τρίτο βιβλίο που διάβαζα, μετά το "Πείνα και δίψα" και το "Καταφύγιο ιδεών".

Θεώρησα τύχη και ευλογία να χαθώ μέσα σε μια τόσο ποιητική γραφή, που μου αποκάλυπτε συνεχώς αλήθειες που είχα ανάγκη, μου απαντούσε στα πιο βαθιά υπαρξιακά μου ερωτήματα, αλλά ταυτόχρονα με ταξίδευε σε μια γλωσσική πανδαισία. Η ελληνική γλώσσα σε όλη της τη λάμψη,να αποδίδει συγκλονιστικά το κτιστό και το άκτιστο. Να χρωματίζει τη χαρά, το ρίγος , την ελπίδα, το θαύμα και το τραύμα του έρωτα. Και να ντύνει μουσικά ,όλο το δράμα του ανθρώπου, να έχει σε εγρήγορση όλες τις αισθήσεις σου. Κι εγώ να προσεύχομαι ,απλά να ζήσω.

Χρ. Γιανναράς: Οι αγνοούμενοι και οι αγνοούντες (Ιούνιος 2018)

[...Στην προοπτική της θυσίας για την πατρίδα παραμένει η προσφορά τους για κάποιο άλλο όραμα...]

[...Υπήρχε κάτι που χωρίς αυτό η ζωή τους δεν είχε νόημα...]

Από την έκθεση «Αγνοούμενοι: στη σκιά της απουσίας τους» στην μνήμη των Ελλαδιτών και Ελληνοκυπρίων που αγνοούνται από την τουρκική κατάληψη της Κύπρου το 1974 (Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης, Ιούνιος 2018).

Η έκθεση πρόκειται για μια πρωτοβουλία της Νεολαίας της Παγκόσμιας Ομοσπονδίας Αποδήμων Κυπρίων (ΝΕΠΟΜΑΚ) , η Πανελλήνια Επιτροπή Γονέων και Συγγενών Αδήλωτων Αιχμαλώτων και Αγνοουμένων Κυπριακής Τραγωδίας καθώς και η Σχολή Εικαστικών Τεχνών ARTe.

ΜΝΗΜΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΓΙΑΝΝΑΡΑ

 Ο  Ιβηρίτης Γέροντας π. Βασίλειος Γοντικάκης  αποχαιρετώντας τον Χρήστο Γιανναρά   (†24/8/2024), έγραψε το παρακάτω συγκλονιστικό κείμενο :

«Τὸν Χρῆστο Γιανναρᾶ τὸν γνώρισα τὸ καλοκαίρι τὸ 1951 στὴν κατασκήνωσι τῶν Χριστιανικῶν Μαθητικῶν Ὀμάδων. Ἐκεῖνος ἦταν 16 ἐτῶν καὶ ἐγὼ 15. Ἦταν τὸ παιδὶ θαῦμα ποὺ γέμιζε μὲ τὴν παρουσία του ὅλη τὴ ζωὴ τῆς κατασκηνώσεως. 

Ἦταν πρῶτος στὶς πολιτιστικὲς ἐκδηλώσεις,στὰ παιχνίδια καὶ στὸν ἀθλητισμό.Ὅταν μετὰ ἀπὸ 2 χρόνια ἄκουσα ὅτι μπῆκε στὴν Θεολογικὴ Σχολή, ἐνθουσιάστηκα ἐλπίζοντας ὅτι θὰ παρουσιαστῆ κάτι μεγάλο στὴν Ἐκκλησία.

Σὰν φοιτητὲς μέσα στὸ κλίμα τῆς ἀδελφότητος ΖΩΗ 

ὁ π. Ἠλίας Μαστρογιαννόπουλος μᾶς ἐπηρέασε θετικά. Αὐτὸς μιλοῦσε καὶ ἔγραφε γιὰ τοὺς πατέρες· εἶχε σχέσεις μὲ πνευματικοὺς ἔξω ἀπὸ τὴν ἀδελφότητα καὶ μὲ ἁγιορεῖτες γεροντάδες.Ὁ π. Ἠλίας μᾶς πῆγε κατὰ τὸ τέλος τῆς δεκαετίας τοῦ 1950 στὸν Δημήτριο Κουτρουμπῆ. Ἀπὸ αὐτὸν πολλὰ μάθαμε γιὰ τὴν ἀξία τῆς Παραδόσεώς μας. Αὐτὸς μᾶς τόνιζε ὅτι ἡ ἀλήθεια δὲν εἶναι μία ἰδέα, ἀλλὰ ἕνα πρόσωπο, ὁ Κύριος Ἰησοῦς Χριστός. Μᾶς ἔλεγε πόσο εἶναι σπουδαῖο νὰ γίνεται κάπου ἡ Θεία Λειτουργία.

Μνήμη Χρήστου Γιανναρά: Δύο χαράγματα

του Γιάννη Πεγειώτη

ΧΑΡΑΓΜΑΝ ΠΡΩΤΟΝ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΝ

Ήταν μια μορφή σημαντική πλάι σε μια συντροφιά ανθρώπων που δεν προσπέρασαν τον Χριστό. Δεν μηδένισαν τον ελληνικόν τρόπον βίου. Στέργιος Βίττης, Αναστάσιος Γιαννουλάτος, π. Ηλίας Μαστρογιαννόπουλος, Νικόλαος Σελέντης και τόσοι άλλοι φωτεινοί με τον δικό τους προσωπικόν δρόμον.

Ο Χρήστος Γιανναράς. 

Τον πρωτοδιαβασα στο Γυμνάσιο. Τοτε στην Κύπρο δίδασκαν δοκίμια. Ανάμεσα τους “Η μοναξια του μεγάλου σκοπού “από το βιβλίο ΠΕΙΝΑ ΚΑΙ ΔΙΨΑ. Εκεινο το βιβλίο που σε ένα κείμενο του πονεμενον υμνεί τον φίλο του Στέργιο τον κατοπινά μύστη της αγάπης και του Ορθόδοξου βίου Αρχιμανδρίτη Ευσέβιο Βίττη τον ακόλουθο του Αββά Πιερ, τον αναχωρητή στη Σκανδιναβία.

Τον πρωτογνώρισα στα 1985 όταν πήγαμε να τον παραλάβουμε από το αεροδρόμιο Λάρνακας με τον καθηγητή μας Αντώνιο Καλογήρου. Το βράδυ στο Λήδρα πίνοντας καφέ πλάι στον Λουκά, την Ηλιάνα, τον κύριο Αντώνη που ήταν φίλος του και μας δίδασκε το αλφαβητάρι της πίστης στην Παιδαγωγική Ακαδημία Κύπρου. Εκείνο το βράδυ κατάλαβα πως αυτός ο ανδρείος άνθρωπος, ο δάσκαλος ακόμα και αν διαφωνούσες μαζί του σε κάποιες του απόψεις σε βοηθούσε να προχωρήσεις, να αναζητήσεις, να αντιδράσεις, να αντισταθείς στις μηχανές της αποικιοκρατικής Δύσεως στην εισβολή της Μάστιγας της Ανατολής στη νήσων μας.

Οι διαλέξεις και οι ΣΥΝΑΝΤΗΣΕΙΣ διαλόγου μαζίν του στην ΠΑΚ ήταν μυσταγωγίες διαλόγου και Ελληνικού λόγου. Ήταν τότε χαρούμενος. θυμάμαι ένα βράδυ στην Παλιά Λευκωσία να χαίρει βλέποντάς μας. Του άρεσε όταν απαγγέλαμε διαλεκτικά ΠΟΊΗΜΑΤΑ ιδιαίτερα Λιπαρή. Όταν χορεύαμε. Προπαντός όμως επαναλάμβανε πως μιλούσαμε ωραία ορθά Ελληνικά και κάπως απορούσαμε, ρωτούσαμε συνεχώς.

Δικαίωμα, ηθική και είναι – Μία αναφορά στην σκέψη του Χρήστου Γιανναρά

από Βασίλειος Χρ. Μπούτος

Ένα από τα οπωσδήποτε όχι επαρκώς αναγνωρισμένα έργα του αειμνήστου και διαπρεπούς σε διεθνή κλίμακα Καθηγητή Χρήστου Γιανναρά είναι το βιβλίο του, «Η απανθρωπία του δικαιώματος» (Εκδ. Δόμος, Αθήνα 1998).

Πιθανότατα δε να μην έτυχε της τιμής και προσοχής που θα τού έπρεπε, ακριβώς διότι ήταν τόσο μπροστά από την εποχή του: κινούμενο στο πεδίο τόσο της Θεολογίας όσο και της Πολιτικής Φιλοσοφίας συνιστά μία σπουδή στην κεντρική στο δυτικό πολιτισμικό παράδειγμα έννοια του «δικαιώματος» τόσο ιδιοφυή, διεισδυτική και πρωτοποριακή, ώστε το μακρινό 1998, οπότε και εξεδόθη, να μην ήταν ίσως εξ αντικειμένου εφικτό να κατανοηθεί επαρκώς και σε ευρεία κλίμακα -αν δεν έδινε και λαβή να κατηγορηθεί από τους πολλούς για υπέρμετρη κινδυνολογία, ανεξέλεγκτο αρνητισμό και διάχυτο πεσιμισμό.

Σήμερα, όμως, 27 χρόνια μετά την έκδοσή του, με τον περίφημο «δικαιωματισμό», ως άψογα οργανωμένο ιδεοληπτικό μηχανισμό παραγωγής ενός νοήματος χωρίς νόημα έξω από τον ίδιο τον εαυτό, να επελαύνει κυριαρχικά σε ολόκληρο τον δυτικό κόσμο, να αρδεύει «από τα πάνω» και, συνεπώς, σχεδόν καταναγκαστικά κάθε όρο του κοινωνικού γεγονότος, καταδυναστεύοντάς το, και να αγωνίζεται ακατάπαυστα όσο και με κωμικοτραγική εμμονή να ανακαλύψει ή μάλλον να εφεύρει νέα, απολύτως καινοφανούς εμπνεύσεως, «δικαιώματα», στο πλαίσιο μίας απολύτως ρηξικέλευθης εκδοχής του ανθρωπίνου υποκειμένου, η επικαιρότητά του είναι απλώς εντυπωσιακή.

Πολύ περισσότερο, όμως, η εν λόγω πραγματεία επιτρέπει να κατανοηθεί σε βάθος το σχετικό φαινόμενο και συνακόλουθα να προβλεφθούν οι ιστορικώς πρωτόγνωροι κίνδυνοι που ελλοχεύουν σε επίπεδο όχι «απλώς» κοινωνικό αλλά καθαρώς πλέον ανθρωπολογικό.

Τὸ «νομίζω» τοῦ Χρήστου Γιανναρᾶ

από π. Μιλτιάδης Ζέρβας

-24 Αυγούστου 2025

Θυμᾶμαι τὸν Χρῆστο Γιανναρᾶ στὶς ὁμιλίες του συχνὰ νὰ χρησιμοποιεῖ τὴ λέξη «νομίζω».

Ἄλλοτε πάλι, ἐπέλεγε κάποια ἐκτενέστερη διατύπωση γιὰ νὰ ὑπηρετήσει τοῦτο τὸ νόημα· ἔλεγε: «δὲν μιλῶ μὲ βεβαιότητα, ἔχω ὄμως τὴν αίσθηση…» ἢ «μπορεῖ νὰ κάνω καὶ λάθος, μὰ ἐπιτρέψτε μου νὰ καταθέσω στὴν κρίση σας …».

Τὸ «νομίζω» γιὰ τὸν Χρῆστο Γιανναρᾶ δὲν ἦταν ἕνα τέχνασμα, ἕνα σχῆμα ρητορικό. Τοῦτο μποροῦσε εὔκολα νὰ τὸ κατανοήσει κανεὶς ἀκούγοντάς τον. Δὲν ὑπῆρχε ἴχνος ἐπιτήδευσης στὸ λόγο του, μόνο ἕνας τόνος ἀγωνίας ποὺ ταιριάζει σὲ ἐκεῖνον ὁ ὁποῖος ἀναζητᾶ τὸ πλήρωμα τῆς ζωῆς· σὲ ἐκεῖνον ὁ ὁποῖος δὲν ἀρκεῖται σὲ κάτι λιγότερο ἀπὸ τὴν ἀλήθεια· σὲ ἐκεῖνον ποὺ τολμᾶ, τελικά, νὰ ἀναλάβει τὴν εὐθύνη τῆς διδαχῆς.

Τὸ «νομίζω» τοῦ Χρήστου Γιανναρᾶ εἶχε μιὰ γνησιότητα, ἀφοῦ ἦταν γέννημα ἑνὸς φρονήματος ταπεινοῦ, μιᾶς φυσικῆς εὐγένειας, καὶ μιᾶς – ἂς μᾶς ἐπιτραπεῖ ὁ ἰσχυρισμός – ἔμφυτης ντροπαλοσύνης. Μὰ ἦταν τελικὰ καὶ κάτι περισσότερο, κάτι πληρέστερο. Ἦταν μιὰ αὐθεντικὴ μαρτυρία τῆς ἐκκλησιαστικότητάς του.

Ὁ Χρῆστος Γιανναρᾶς δὲν πίστευε πὼς εἶχε κατακτήσει τὴν Ἀλήθεια. Ἐπεδίωξε στὸ βίο του νὰ σχετιστεῖ μὲ Αὐτὴν πρωτίστως διὰ τοῦ λόγου, μὰ ὄχι μόνο μὲ αὐτόν. Ἡ πείνα καὶ ἡ δίψα ποὺ αἰσθανόταν γιὰ τὸν Θεὸ ἀπὸ τὰ νεανικά του χρόνια· ἡ αὐστηρότητα καὶ ἡ ἀπαιτητικότητα πρὸς τὸν ἑαυτό του· τὸ ἦθος τῆς ἐλευθερίας καὶ ἡ ὁρμὴ τοῦ ἔρωτα· οἱ σπουδές του καὶ οἱ πνευματικές του ἀναζητήσεις· ἡ ἀγάπη γιὰ τὴ φιλοσοφία, καὶ ὁ ἔρωτας γιὰ τὴ θεολογία· ἡ ἀνάδειξη τοῦ ἑλληνικοῦ τρόπου καὶ ἡ μετοχὴ στὰ κοινὰ τῆς πόλης· ἡ κοινωνία διὰ τῆς συγγραφῆς καὶ ἡ εὐθύνη τῆς διδασκαλίας περιγράφουν τὴ δική του σχέση ὡς πρόσωπο μὲ τὴν Ἀλήθεια.

Τρεις κριτικές στον Φώτη Κόντογλου

από Μάριος Νοβακόπουλος

-10 Αυγούστου 2025

Άγριο πράγμα η κριτική. Απαραίτητο βέβαια, καθώς κάθε γεγονός του πνεύματος πρέπει να αξιολογείται, να συναντά τις εμπειρίες και τις γνώσεις των άλλων ανθρώπων και να αναμετράται με αυτές. Όμως πολύ συχνά παίρνει πολεμική μορφή, γεννά πάθη, οργίλες απαντήσεις και ανταπαντήσεις. 

Κάποτε η απόρριψη είναι προαποφασισμένη, και ο κρίνων αναζητά εκ των υστέρων να την δικαιολογήσει. Ο δε συμπαθών την υπό κρίση ιδέα ή τον δημιουργό της, μπορεί να μην θέλει να φανεί αρνητικός ή να δώσει βάση σε κάποια λεπτομέρεια που μπορεί να μην του άρεσε. Έτσι έχουμε αντί κριτικής, πανηγυρικούς λόγους. Μία φιλική κριτική λοιπόν, από κάποιον που γενικώς εκτιμά και συμφωνεί με το(ν) κρινόμενο αλλά θέλει να εκφράσει αντιρρήσεις, είναι ιδιαίτερα χρήσιμη. Η καλή της πίστη και διάθεση είναι αφ’ ενός δεδομένη, όπως και η σύμπνοια με τον τρόπο σκέψης του κρινομένου. Αυτή η εξοικείωση, αφ’ ετέρου, βοηθά να εντοπίζει κενά και πιθανές αστοχίες, που θα παρέβλεπαν όσοι έμειναν στον έπαινο.

Στο κείμενο αυτό θα συναντήσουμε έναν ζωγράφο και λογοτέχνη, να κρίνεται από τρεις φιλοσόφους. Από τη μία, ο Φώτης Κόντογλου ο Κυδωνιεύς, συναρπαστική μορφή της γενιάς του ’30, ανανεωτής του νεοελληνικού πολιτισμού με πλούσιο έργο και συγχρόνως πύρινος υπερασπιστής της εκκλησιαστικής και λαϊκής παράδοσης απέναντι σε οθνείους νεωτερισμούς. Από την άλλη, ο λυρικός φιλόσοφος, δοκιμιογράφος και μεταφραστής φιλοσοφίας Χρήστος Μαλεβίτσης· ο Χρήστος Γιανναράς, από τους πλέον επιδραστικούς φιλοσόφους και θεολόγους της Μεταπολίτευσης· και ο πατήρ Νικόλαος Λουδοβίκος, σημαίνων εκπρόσωπος της ορθόδοξης φιλοσοφίας στις ημέρες μας. Και οι τρεις τρέφουν μεγάλο θαυμασμό και σεβασμό για τον Φώτη Κόντογλου. Η κριτική τους, παρότι μοναδική για τον καθένα τους, ακολουθεί μία κοινή γραμμή: