Ήταν η 1η Απριλίου 1955

Όταν 200 αντάρτες τα έβαλαν με 28.000 περίπου πάνοπλους Βρετανούς στρατιώτες.

Όταν πυροδοτήθηκαν οι πρώτοι εκρηκτικοί μηχανισμοί στην Κύπρο. Και σύμφωνα με τον Βρετανό Άντερσον «για τα επόμενα τέσσερα χρόνια η ΕΟΚΑ διεξήγαγε υπό την ηγεσία του Γρίβα έναν αντάρτικο αγώνα φονικής αποτελεσματικότητας, που το Λονδίνο δεν κατάφερε ποτέ να καταπνίξει».

 Το Λονδίνο δεν κατάφερε ποτέ να καταπνίξει την ΕΟΚΑ, καθώς κατάφερε να συνδυάσει το αντάρτικο στα βουνά με τις διαδηλώσεις στους δρόμους των πόλεων. 

Κατάφερε να μετατρέψει τους Κύπριους χωριάτες σε ένα ανοχύρωτο ποτάμι αγωνιστών που θα έδιναν το αίμα τους για να ενώσουν την Κύπρο με την Ελλάδα. 

Κατάφερε να διατηρήσει ζωντανό το αντιστασιακό φρόνημα του λαού ακόμα και κατά την εκεχειρία, με τη γνωστή παθητική αντίσταση.

 Στον εικαστικό έργο του ο Gigas Yiannis, απαθανατίζει τους

9 απαγχονισθέντες μάρτυρες της ΕΟΚΑ (1955-1959) που είναι θαμμένοι στα Φυλακισμένα Μνήματα της Λευκωσίας, είναι οι εξής:

1. Μιχαλάκης Καραολής (10 Μαΐου 1956)

2. Ανδρέας Δημητρίου (10 Μαΐου 1956)

3. Ιάκωβος Πατάτσος (9 Αυγούστου 1956)

ΘΑ ΕΙΝΑΙ ΠΑΝΤΑ 1η ΑΠΡΙΛΙΟΥ

Του Κώστα Χατζηαντωνίου 

Ανάμεσα στα δεκατρία παλληκάρια που είναι θαμμένα στα «Φυλακισμένα Μνήματα» της Λευκωσίας, μαχητές του αδικαίωτου  αγώνα που άρχισε την 1η Απριλίου 1955, είναι και ο Ανδρέας Παναγίδης, που απαγχονίστηκε από τους Βρετανούς στις 21 Σεπτεμβρίου 1956, μαζί με τον Μιχαήλ Κουτσόφτα και τον Στέλιο Μαυρομμάτη.

Εικοσιδύο χρονών ήταν ο Παναγίδης και είχε κιόλας τρία μικρά παιδιά μα το κάλεσμα της πατρίδας δεν μπορούσε να κάνει πως δεν το άκουγε. Κι ούτε τον ένοιαζε πόσοι έκαναν πως δεν άκουγαν ούτε πόσοι βυσσοδομούσαν στην Αθήνα εξ αρχής τον συμβιβασμό.

Είχε πια αρχίσει η ζωή της αλυσοδεμένης ζυριχικής ανεξαρτησίας όταν η οικογένεια του Παναγίδη έφτασε στα «Φυλακισμένα Μνήματα», για να ξαναδεί τον αγαπημένο της - στο χώμα πια. Στη φωτογραφία εκείνης της μέρας, 24 Αυγούστου 1960 ήταν, μπορεί κανείς να δει πάνω από τον τάφο του πατέρα τους τα δύο μεγαλύτερα παιδιά του, τον  Αριστείδη (1952) και τη Δέσποινα (1953) και όρθια πίσω τους την μικρότερη Αυγή (1955). Ανάμεσά τους η μάνα, η χήρα του Ανδρέα, η Γιαννούλα, πίσω από την δική της μάνα, την Αυγούστα· στο κέντρο οι γονείς του εθνομάρτυρα, Γρηγόρης και Δέσποινα, και δεξιά ή αδελφή του Μαρία Μουσκή με τα δύο δικά της παιδιά.

Χρόνια μετά, από την σκηνή αυτή και την αυθόρμητη κίνηση της μικρής Αυγής να σκάβει με τα νυχάκια της το χώμα, ο Κυριάκος Χαραλαμπίδης θα εμπνευσθεί την «Ανασκαφή»:

«Της είπαν: "Αύγη, βάλε τα λουλούδια

επάνω στον πατέρα σου".

Δεν εξήγησαν όμως στο παιδί

πως έκειτο νεκρός κάτω απ’ τη γη.

Με το νυχάκι σκάβοντας σκοτάδια

έπεσε απά στο Φως που μύριζε το χώμα».

Οι Τρεις της Εννάτης - «τ’ αληθινό μπόι του ανθρώπου μετριέται πάντα με το μέτρο της λευτεριάς»

Οι Τρεις της Εννάτης

Αυγούστου 1956

ΛΑΖΑΡΟΣ Α. ΜΑΥΡΟΣ

Η Μ Ε Ρ Α Πέμπτη 9η Αυγούστου 1956, οι Εγγλέζοι Αποικιοκράτες στην επαναστατημένη για λευτεριά Κύπρο, διέπραξαν τον 2ο Τριπλό Απαγχονισμό αγωνιστών της Ε.Ο.Κ.Α.

Κρέμασαν στην Αγχόνη των κεντρικών φυλακών στη Λευκωσία κι έθαψαν στα Φυλακισμένα Μνήματα 

- τον Ανδρέα Ζάκο 25χρ.,

- τον Χαρίλαο Μιχαήλ 21χρ. και

- τον Ιάκωβο Πατάτσο 22χρ.

Ε Ι Χ Ε προηγηθεί στις 10 Μαΐου 1956

ο 1ος Διπλός Απαγχονισμός.

Τών Πρωτομαρτύρων της Αγχόνης,

- Μιχαλάκη Καραολή και

- Ανδρέα Δημητρίου.

Α Κ Ο Λ Ο Υ Θ Η Σ Ε στις 21 Σεπτεμβρίου 1956

ο 3ος Τριπλός Απαγχονισμός των

- Ανδρέα Παναγίδη,

- Στέλιου Μαυρομμάτη και

- Μιχάλη Κουτσόφτα.

Τ Ε Λ Ε Υ Τ Α Ι Ο Σ ,

4ος και Μονός Απαγχονισμός

13 Μαρτίου 1957 του

- Ευαγόρα Παλληκαρίδη.

Ε Ν Ν Ε Α Απαγχονισθέντες Ήρωες.

Κ Α Ι ΜΑΖΙ τους στα

Φυλακισμένα Μνήματα ταφέντες, άλλοι Τέσσερεις εκ των κορυφαίων ανταρτών ηρώων του ένοπλου εθνικοαπελευθερωτικού, αντιαποικιακού αγώνα:

- Μάρκος Δράκος 18.1.1957,

- Γρηγόρης Αυξεντίου 3.3.1957,

- Στυλιανός Λένας 28.3.1957 και

- Κυριάκος Μάτσης 19.11.1958.

Άπαντες

επάξια χαρακτηρισθέντες ως Αρχάγγελοι της Λευτεριάς.

Έκαστος, αθάνατη μορφή, υπόδειγμα αρετής κι ευψυχίας. Ύψιστο παράδειγμα γενναιότητας κι αυτοθυσίας. Αειθαλές κλέος και καύχημα των αγωνιζομένων Ελλήνων, των αγωνιζομένων για την ελευθερία ανθρώπων όλης της οικουμένης. Έκαστος στο σύνολο τής σύντομης ζωής, των σχέσεων και της δράσης του, υπήρξε πρότυπο αρετής και λεβεντιάς.

ΕΠΙΠΛΕΟΝ, όλες οι καταγεγραμμένες μαρτυρίες, από την πτέρυγα των φυλακών με τα κελιά των μελλοθανάτων, βεβαιώνουν πόσο αγιότερος αναδείχθηκε ανάμεσά τους, καθ’ όλη τη διάρκεια της φυλάκισής τους, ως την ύστατη στιγμή του Απαγχονισμού, ο Ιάκωβος Πατάτσος.

-Πόσο επέδρασε η βαθύτατή του χριστιανική πίστη και η συνεχής μετάδοσή της στους συνειδητά συμπορευόμενους στον Γολγοθά συγκρατούμενούς του. Για την ψυχική τους ενδυνάμωση και την πνευματική τους πανοπλία.

- Το βεβαίωσαν όσοι επέζησαν. Το διακρίνει ο καθένας μελετώντας συγκριτικά την εξέλιξη του περιεχομένου των διαδοχικών επιστολών που ως μελλοθάνατοι απέστειλαν προς τους οικείους τους, όσοι εκ των Απαγχονισθέντων βρέθηκαν, κατά το ίδιο χρονικό διάστημα, στην ίδια πτέρυγα των φυλακών με τον Πατάτσο.

- Ο οποίος στο τελευταίο γράμμα προς τη μάνα του έγραψε:

Αποτρέπουν επισκέψεις πρέσβεων στα Φυλακισμένα Μνήματα;

Άριστος Μιχαηλίδης

Αποτρέπουν επισκέψεις πρέσβεων στα Φυλακισμένα Μνήματα;

Πρέσβης φιλικής χώρας βολιδοσκόπησε το υπουργείο Εξωτερικών αν μπορούσε να επισκεφθεί τα Φυλακισμένα Μνήματα. Με έκπληξή του πληροφορήθηκε ότι δεν είθισται ξένοι πρέσβεις να επισκέπτονται τα Φυλακισμένα Μνήματα! Συνάδελφοί του άλλοι πρέσβεις, εξάλλου, τον συμβούλευσαν να αποφύγει την επίσκεψη γιατί δεν θα άρεσε στον Βρετανό Ύπατο Αρμοστή!

Το υπουργείο Εξωτερικών με ενημέρωσε ότι δεν έχει τέτοια επίσημη πολιτική, ωστόσο, μπορεί να υπάρχει… ανεπίσημη πολιτική. Διότι ο πρέσβης δεν μίλησε με κανέναν εξωγήινο, είναι αρμόδιος του υπουργείου, που τον απέτρεψε.

Μια και το έφερε η κουβέντα, όμως, μπορεί κανείς να μας εξηγήσει γιατί δεν βλέπουμε ποτέ ξένους πρέσβεις να επισκέπτονται τα Φυλακισμένα Μνήματα; Ούτε την 1η Απριλίου στο τρισάγιο, ούτε και στις επίσημες εκδηλώσεις για την επέτειο, που γίνονται σαν να είναι καμιά κλειστή οικογενειακή τελετή! Κι όταν δίνουν οι πρέσβεις τα διαπιστευτήρια τους γιατί καταθέτουν στεφάνι στον ανδριάντα του Μακαρίου και όχι στα Φυλακισμένα Μνήματα; Όλα τα κράτη έχουν μνημεία για να τιμούν τους αγώνες και τους ήρωες τους οι ξένοι επισκέπτες. Ποιο είναι το δικό μας μνημείο αν δεν είναι τα Φυλακισμένα Μνήματα;

Ο ΙΕΡΕΑΣ ΤΩΝ ΦΥΛΑΚΙΣΜΕΝΩΝ ΜΝΗΜΑΤΩΝ

Ο ΙΕΡΕΑΣ ΤΩΝ ΦΥΛΑΚΙΣΜΕΝΩΝ ΜΝΗΜΑΤΩΝ

του Λάζαρου Μαύρου

Ο αείμνηστος ιερέας Παπάντωνης Ερωτοκρίτου (αναπαύθηκε 15 Απρ. 2005) επί δεκαετίες εφημέριος στον Καθεδρικό ναό του Αγίου Ιωάννη, ήταν, κατά τη διάρκεια του Αγώνα της Ε.Ο.Κ.Α. ιερέας και των Κεντρικών Φυλακών.


Εκεί μέσα τον μετέφεραν οι Εγγλέζοι σε κάθε Απαγχονισμό Αγωνιστών της Ε.Ο.Κ.Α.
Στα κελιά των μελλοθανάτων Κοινώνησε έναν προς έναν τους Εννέα Απαγχονισθέντες Ήρωες.
Και στο προαύλιο των Φυλακισμένων Μνημάτων τέλεσε ΜΟΝΟΣ και φρουρούμενος από ένοπλους Άγγλους στρατιώτες τις νεκρώσιμες ακολουθίες και των Απαγχονισθέντων και των Τεσσάρων Πεσόντων Ανταρτών:

(α) των Μιχαλάκη Καραολή και Ανδρέα Δημητρίου 10.5.1956,
(β) των Ανδρέα Ζάκου, Ιάκωβου Πατάτσου και Χαρίλαου Μιχαήλ 9.8.1956,
(γ) των Ανδρέα Παναγίδη, Μιχάλη Κουτσόφτα και Στέλιου Μαυρομμάτη 21.9.1956
(δ) του Μάρκου Δράκου 19.1.1957
(ε) του Γρηγόρη Αυξεντίου 4.3.1957
(στ) του Ευαγόρα Παλληκαρίδη 14.3.1957
(ε) του Στυλιανού Λένα 29.3.1957 και
(ζ) του Κυριάκου Μάτση 20.11.1958.

Φυλακισμένα Μνήματα

ΚΥΠΡΟΣ, ΤΩΝ ΑΝΤΡΕΙΩΜΕΝΩΝ ΤΟ ΝΗΣΙ. Επίσκεψη στα Φυλακισμένα Μνήματα, όπου αναπαύονται οι ήρωες της ΕΟΚΑ 1955-59.