Τι ήταν τελικά η πανδημία της Covid-19;

Μάνος Λαμπράκης 

Ένα ακραίο αλλά προσωρινό υγειονομικό επεισόδιο που κάποτε θα καταγραφεί στα βιβλία της Ιστορίας δίπλα σε άλλες μεγάλες επιδημίες ή η στιγμή κατά την οποία αποκαλύφθηκε, με τρόπο σχεδόν βίαιο, ότι ολόκληρος ο σύγχρονος πολιτισμός είχε ήδη εισέλθει σε μια βαθιά κρίση νοήματος; 

Και αν πράγματι υπήρξε μια αποκάλυψη, γιατί τόσο γρήγορα σπεύσαμε να τη θάψουμε κάτω από τον θόρυβο της επιστροφής; Γιατί μόλις άνοιξαν ξανά οι δρόμοι, τα αεροδρόμια, τα εμπορικά κέντρα, οι αγορές, οι οθόνες και οι τουριστικές ροές, φερθήκαμε σαν να μην συνέβη τίποτε; 

Δεν θα έπρεπε μια ανθρωπότητα που έζησε συλλογικά τον φόβο, την απομόνωση, τον θάνατο χωρίς αποχαιρετισμό, τα σώματα πίσω από πλαστικά, τις άδειες πόλεις και τη σιωπή των κλειστών ναών, να είχε βγει διαφορετική από αυτή την εμπειρία; 

Ή μήπως η μεγαλύτερη αλήθεια της εποχής είναι ακριβώς αυτή: ότι ο σύγχρονος άνθρωπος μπορεί να υποστεί μια παγκόσμια καταστροφή χωρίς να αλλάξει ουσιαστικά τίποτε στον τρόπο με τον οποίο επιθυμεί, καταναλώνει και υπάρxει;

Μήπως τελικά η πανδημία δεν αποκάλυψε μόνο την αδυναμία των κρατών ή των συστημάτων υγείας, αλλά κάτι πολύ βαθύτερο και πιο ανησυχητικό: ότι ο ίδιος ο άνθρωπος της ύστερης νεωτερικότητας έχει χάσει την ικανότητα να ζει με όριο; 

Δεν φάνηκε ξεκάθαρα πως δυσκολευόμαστε να αντέξουμε τη σιωπή, την καθυστέρηση, τη μοναξιά, την έλλειψη, ακόμη και την απλή εμπειρία του να μείνουμε μόνοι με τον εαυτό μας; Δεν αποκαλύφθηκε ότι χρειαζόμαστε διαρκώς θόρυβο, εικόνα, επιβεβαίωση, πληροφορία, μετακίνηση, παραγωγή και κατανάλωση, σαν να φοβόμαστε ότι χωρίς αυτά θα καταρρεύσουμε εσωτερικά; 

Και αν αυτό είναι αλήθεια, τότε ποιος ήταν πραγματικά ο άρρωστος; 

Χριστός, όμως, δεν είναι ο υψηλός λόγος περί πάσχοντος σώματος. Είναι η κάθοδος προς το πάσχον σώμα.

Μάνος Λαμπράκης 

Όταν ο Οικουμενικός Πατριάρχης μιλά για τον άνθρωπο, το πρόσωπο, την ειρήνη, τη δημιουργία και τους αδυνάμους, ο λόγος του δεν κρίνεται μόνο από τη θεολογική του ανύψωση, αλλά από τη διαδρομή του. 

Αν περνά με άνεση από τη Βουλή, τα γραφεία, τις αίθουσες πρωτοκόλλου, τις χειραψίες, τις κλειστές λέσχες «κύρους», εκεί όπου η διπλωματία, η μασονία, η πολιτική και η κοινωνική αυτοεπιβεβαίωση συνομιλούν με άψογη ευγένεια, αλλά δεν περνά από έναν φυλακισμένο, έναν άρρωστο, έναν γονιό των Τεμπών, από τον διωκόμενο πατέρα Αντώνιο της Κιβωτού, από μια οικογένεια θύματος γυναικοκτονίας, από το σπίτι του Παύλου Φύσσα, από ένα σπίτι φτώχειας, από μια εγκατάσταση κτηνοτρόφου που θρηνεί για τα 500 νεκρά του πρόβατα, τότε το πρόβλημα δεν είναι η έλλειψη υψηλού λόγου. Το πρόβλημα είναι η απουσία καθόδου.

Γιατί ο άνθρωπος, όταν παραμένει έννοια, είναι θαυμάσια διαχειρίσιμος. Χωράει σε ομιλίες, δελτία Τύπου, επίσημες φωτογραφίες, φράσεις περί αξιοπρέπειας και ειρήνης, ακόμη και σε τελετές ανταλλαγής ακριβών και απολύτως άχρηστων εθιμοτυπικών δώρων, όπου οι θεσμοί επιβεβαιώνουν ο ένας την ευγένεια του άλλου, ενώ ο φτωχός επιβεβαιώνει μόνο την απουσία του. Τα δώρα αυτά είναι το υλικό ισοδύναμο των μεγάλων λέξεων όταν δεν γίνονται πράξη: λαμπρά, περιττά, τελετουργικά, φτιαγμένα για να κυκλοφορούν ανάμεσα σε εκείνους που ήδη έχουν αρκετά.

Η Εκκλησία θυμάται ακόμη να μιλά για τον κόσμο, αλλά δυσκολεύεται να τον τραυματίσει με την αλήθεια της.

Του Μάνου Λαμπράκη 

Ο σημερινός λόγος του Οικουμενικού Πατριάρχη στην Βουλή των Ελλήνων δεν ήρθε να μετακινήσει, αλλά να στερεώσει και να επαναφέρει, μέσα στον χώρο της πολιτικής, την εικόνα ενός θεσμού που αξιώνει ακόμη να ομιλεί για τον άνθρωπο, την ειρήνη, τη δικαιοσύνη, τη δημιουργία. 

Και όμως, ακριβώς αυτή η πληρότητα των θεμάτων, αυτή η καθολικότητα του βλέμματος, αποκαλύπτει το πρώτο του κενό: έναν λόγο που θέλει να περιλάβει τα πάντα, χωρίς να διακινδυνεύσει τίποτε. Η καθολικότητα λειτουργεί ως κάλυμμα, όμως η ένταση του περιεχομένου εξουδετερώνεται από την ασφάλεια της διατύπωσης. Και μέσα στη Βουλή, εκεί όπου η λέξη «άνθρωπος» έχει ακούσει τόσες φορές τον εαυτό της να χρησιμοποιείται ως τεχνική ευγένειας, ο λόγος αυτός κινδύνευσε να γίνει όχι σάλπισμα, αλλά επίσημη επιβεβαίωση ότι ακόμη μπορούμε να μιλάμε υψηλά, όταν δεν είμαστε υποχρεωμένοι να πράξουμε ανάλογα.

Γιατί ο άνθρωπος, που προβάλλεται ως κέντρο και μέτρο, παραμένει εν τέλει αφηρημένος. Δεν έχει σώμα, δεν έχει τόπο, δεν έχει ιστορία που να αιμορραγεί εντός του λόγου. Δεν κατονομάζεται ο πρόσφυγας, δεν βαραίνει ο νεκρός του πολέμου, δεν διαπερνά την αίθουσα η σιωπηλή παρουσία εκείνου που αποκλείεται από την οικονομία, από την πόλη, από την ίδια την ορατότητα. Ο λόγος υπερασπίζεται το «πρόσωπο», αλλά αποφεύγει να σταθεί ενώπιον των προσώπων. Και έτσι η έννοια, όσο υψηλή και αν είναι, κινδυνεύει να μεταβληθεί σε ευγενή αποφυγή: σε μια μορφή σεβασμού που δεν συγκρούεται με τίποτε συγκεκριμένο. 

Όλοι μπορούν να χειροκροτήσουν το πρόσωπο, όταν το πρόσωπο δεν έχει όνομα, δεν έχει πληγή, δεν έχει φάκελο, δεν έχει δίκη, δεν έχει τάφο, δεν έχει σύνορο, δεν έχει φτώχεια, δεν έχει την αδιανόητη υλικότητα εκείνου που, αν εμφανιστεί πραγματικά, θα διαλύσει την τελετή.

Και εγώ, το σκυλί, τώρα λύσσαξα...

Του Μάνου Λαμπράκη 

Μετά τους πυροβολισμούς που σημειώθηκαν στο χώρο του ΕΦΚΑ και στο Πρωτοδικείο από 89χρονο άνδρα, με αποτέλεσμα τον τραυματισμό ανθρώπων, η πρώτη και αυτονόητη πρόταση δεν μπορεί παρά να είναι μία: η ένοπλη βία είναι απολύτως καταδικαστέα. 

Δεν υπάρχει εδώ καμία ρωγμή ερμηνείας που να επιτρέπει συμψηφισμούς, καμία βιαστική μετατροπή ενός δράστη σε σύμβολο. 

Και όμως, μέσα στο ίδιο υλικό των ρεπορτάζ, υπάρχει ένα γράμμα. 

Και αυτό το γράμμα δεν μπορεί να αγνοηθεί όχι για να αθωώσει, αλλά για να εκθέσει.

«Κύριοι των εφημερίδων, καλημέρα. Είμαι ο Π.Κ. Γεννήθηκα στη Μεσσηνία το 1937 και πήγα στρατιώτης το 1959.

Το 1962 πήγα στο Βερολίνο για δουλειά και σχολείο. Το 1970 ταξίδεψα και εγκαταστάθηκα στο Σικάγο. Το 2005 κατέθεσα στο Σικάγο για σύνταξη και η Αμερική μου έβγαλε σύνταξη σε δύο μήνες. Επίσης, κατέθεσα στο Σικάγο τη γερμανική κάρτα και σε έξι μήνες μου έστειλαν τη μεικτή γερμανική σύνταξη.

Στο ίδιο γραφείο και την ίδια ώρα, μαζί με τις δύο κάρτες, κατέθεσα και το ελληνικό ΙΚΑ: το βιβλιάριο ενσήμων και το βιβλιάριο ασθενείας. Οι Αμερικανοί μου είπαν πως θα στείλουν τα χαρτιά στην Ελλάδα και εμένα μου έδωσαν δύο από τα αντίγραφα και κάποια άλλα χαρτιά. Από τότε που πήγαν στην Ελλάδα, άρχισαν τα μεγάλα προβλήματα με το ελληνικό ΙΚΑ και με τα ελληνικά δικαστήρια.

Το ελληνικό ΙΚΑ, αυτή η επιτροπή στην πλατεία Αττικής, όταν με κάλεσε στο γραφείο, με έβρισε χυδαία και με αποκάλεσε «γενίτσαρο» που ήρθα στην Ελλάδα τους και ζητάω σύνταξη· τους έβρισα και εγώ. Και το ελληνικό ΙΚΑ, αφού έχει την πένα και η πένα έχει τη δύναμη, μου έκανε πρώτον μια πλαστογραφία και δεύτερον ένα σαμποτάζ, γράφοντας ένα γράμμα στο γερμανικό ΙΚΑ ότι δεν μου δίνουν ελληνική σύνταξη.

ΥΓ: Οι δημόσιες υπηρεσίες, τα ελληνικά δικαστήρια και το ελληνικό ΙΚΑ μου φέρθηκαν εδώ στην Ελλάδα –όπου ήρθα και είμαι 20 χρόνια, με σύνταξη στις ΗΠΑ 2.600 δολάρια τον μήνα, επί 20 χρόνια = πάνω από μισό εκατομμύριο δολάρια– σαν αδέσποτο σκυλί του κλώτσου και του μπάτσου.

Και εγώ, το σκυλί, τώρα λύσσαξα και είμαι λυσσασμένος και θα πάω κάποια μέρα στα γραφεία και θα τους δαγκώσω, να λυσσάξουν και αυτοί.

Ο λυσσασμένος,

Π.Κ.»

Αν αφαιρέσει κανείς την τελική εκτροπή, το γράμμα αυτό δεν είναι μια άναρχη κραυγή. 

Είναι ένα κείμενο με δομή : καταγωγή, μετανάστευση, εργασία, επιστροφή, σύγκρουση. Μια μικρή αφήγηση βίου που διεκδικεί να αναγνωριστεί ως απόδειξη. 

Ο Αλέξης Τσίπρας αποφάσισε να μιλήσει για «κανονική χώρα»

Μάνος Λαμπράκης 

Από τους Δελφούς, λοιπόν, από το πλέον βολικό σκηνικό για να ακουστεί η μεταφυσική της ελληνικής πολιτικής αυταπάτης, ο Αλέξης Τσίπρας αποφάσισε να μιλήσει για «κανονική χώρα»,για παραίτηση του Κυριάκου Μητσοτάκη και για την ανάγκη επιστροφής της κανονικότητας και της σταθερότητας. 

Το ίδιο πρόσωπο που σήμερα αυτοπαρουσιάζεται ως εγγυητής θεσμικής σοβαρότητας, εμφανίστηκε εκεί δηλώνοντα  μιας «κυβερνώσας Αριστεράς». Η ειρωνεία δεν είναι απλώς εμφανής. Είναι σχεδόν υλική, σαν να έχει αποκτήσει σώμα και να περιφέρεται ανάμεσα στα πάνελ του Φόρουμ των Δελφών.

Ποιος μιλάει τώρα; 

Ο ίδιος πολιτικός που έχτισε την πιο εντυπωσιακή σκηνική σύνθεση αντιμνημονιακής καταγγελίας για να καταλήξει στον πιο βίαιο ρεαλισμό υποταγής; 

Ο ίδιος άνθρωπος που ανήλθε στην εξουσία ως δήθεν ρήγμα και κατέληξε να λειτουργήσει ως ο κατεξοχήν σκηνοθέτης της ελληνικής κωλοτούμπας, δηλαδή της μετατροπής της οργής σε διαχείριση και της διαχείρισης σε ηθικό πλεονέκτημα; 

28.118 ευρώ

Του Μάνου Λαμπράκη 

Δεν χρειάζεται καν να ψάξει κανείς πολύ για να καταλάβει πώς ακριβώς λειτουργεί το σημερινό καθεστώς διακυβέρνησης.

Αρκεί μια φωτογραφία. 

Μια φωτογραφία με εύζωνες, δεσποτικά άμφια, υπουργικά χαμόγελα, όλη αυτή την επιμελημένη σκηνοθεσία εθνικής ευλάβειας και κρατικής επισημότητας, η οποία εμφανίζεται σαν κάτι αυτονόητα υψηλό, σχεδόν υπεράνω κριτικής. 

Κι όμως, πίσω από αυτή τη δήθεν αθωότητα της εικόνας, πίσω από τη γνωστή αισθητική του ελληνοχριστιανικού κιτς που το επιτελικό κράτος επιστρατεύει κάθε φορά που θέλει να μετατρέψει την πολιτική αμηχανία σε υπουργικό μεγαλείο, υπάρχει ένας πολύ συγκεκριμένος λογαριασμός. 

Όχι μεταφορικός. 

Κυριολεκτικός. 

28.118 ευρώ. 

Τόσο εγκρίθηκε να κοστίσει στους φορολογουμένους η μετάβαση της Λίνας Μενδώνη και της συνοδείας της στο Σικάγο και στην Ουάσιγκτον. Σχεδόν 30.000 ευρώ για να παραχθεί άλλη μία εικόνα εξουσίας, άλλη μία παράσταση κρατικής επιβολής ντυμένης ως εθνική αποστολή.

«Μακάριοι οἱ μὴ ἰδόντες καὶ πιστεύσαντες».

Του Μάνου Λαμπράκη 

Η φράση αυτή στέκεται στο τέλος της αυριανής ευαγγελικής περικοπής ως άνοιγμα ενός νέου τρόπου ύπαρξης. Έρχεται να δηλώσει ότι η αλήθεια του Αναστάντος δεν εξαντλείται στο καθεστώς της απόδειξης. 

Και όμως, για να φτάσει κανείς σε αυτόν τον μακαρισμό, πρέπει να περάσει μέσα από όλη τη δραματική πυκνότητα της σκηνής: από τις κλειστές θύρες, τον φόβο, το τραύμα, τη δυσπιστία, την αφή, την ομολογία. 

Η περικοπή δεν είναι ένα εγκώμιο της πίστης απέναντι στην αμφιβολία. Είναι η φανέρωση του τρόπου με τον οποίο ο Χριστός εισέρχεται στο κλειστό σύμπαν του ανθρώπου και το μετασχηματίζει από μέσα.

Όλα αρχίζουν από τον φόβο. «Τῶν θυρῶν κεκλεισμένων». Δεν πρόκειται μόνο για την ιστορική κατάσταση των μαθητών, αλλά για μια οντολογική εικόνα του ανθρώπου κάθε εποχής. Ο φόβος δεν κλείνει απλώς πόρτες, κλείνει το υποκείμενο μέσα στην άμυνά του. 

Και αυτός είναι ο πιο ακριβής ορισμός του σύγχρονου ανθρώπου: όχι ο άνθρωπος που αρνείται μεγαλόστομα, αλλά ο άνθρωπος που οχυρώνεται. Ζει μέσα σε μια μόνιμη εσωτερική επιφυλακή, αδυνατώντας να παραδοθεί σε λόγο, θεσμό, έρωτα, πίστη, γιατί έχει προηγηθεί μια βαθιά εμπειρία διάψευσης. 

Η ύπαρξη λειτουργεί αμυντικά. Δεν λέει «δεν θέλω τον άλλον», αλλά «δεν αντέχω πια να εκτεθώ». 

Και ακριβώς εκεί έρχεται ο Χριστός, όχι όταν οι μαθητές έχουν ήδη πιστέψει, αλλά όταν ακόμη είναι κλεισμένοι, φοβισμένοι, ατελείς. 

Η Ελλάδα εκπαιδεύεται να αποδέχεται τον εαυτό της ως διαθέσιμο αντικείμενο

Μάνος Λαμπράκης

Δεν είναι απλώς προκλητική αυτή η διαφήμιση στο «Ελευθέριος Βενιζέλος».

Είναι αποκαλυπτική. 

Αποκαλυπτική μιας ολόκληρης εποχής εθνικής, κοινωνικής και ηθικής εκπτώσεως, όπου η Ελλάδα δεν παρουσιάζεται ούτε ως πατρίδα, ούτε ως κοινωνία, ούτε ως τόπος ιστορικής συνέχειας και λαϊκής ζωής, αλλά ως φθηνό οικόπεδο προς διάθεση, ως εξευτελισμένο real estate φυλλάδιο για ξένους επενδυτές, ως εμπόρευμα σε τιμή ευκαιρίας. 

«Μην επιστρέψετε σπίτι χωρίς σπίτι στην Ελλάδα», λέει η διαφήμιση. Και πράγματι, ποια Ελλάδα εννοεί; 

Ποιο σπίτι; Ποια κατοικία; 

Ποιο δικαίωμα στην κατοίκηση; Σε ποια ακριβώς χώρα απευθύνεται αυτό το σύνθημα; Στην χώρα των ενοικίων που έχουν γίνει μηχανή εκδίωξης ολόκληρων γενεών; 

Στην χώρα όπου νέοι άνθρωποι δουλεύουν και δεν μπορούν ούτε να αποσπαστούν από το παιδικό τους δωμάτιο, ούτε να χτίσουν οικογένεια, ούτε να πληρώσουν θέρμανση, ούτε να σηκώσουν το βάρος μιας στοιχειώδους αξιοπρεπούς ζωής; 

Στην χώρα όπου ολοένα μεγαλύτερα τμήματα του πληθυσμού μετρούν το σούπερ μάρκετ με τρόμο και το τέλος του μήνα με ταπείνωση; 

Τι ακριβώς καλούνται να αγοράσουν αυτοί οι «επενδυτές»; 

Ακίνητα; Ή τα απομεινάρια μιας κοινωνίας που εξαναγκάζεται να εκχωρεί το έδαφός της επειδή δεν μπορεί πια να το κατοικήσει;

Το Υπουργείο Πολιτισμού με λογότυπο ιερό εβραϊκό συμβόλο

Του Μάνου Λαμπράκη 

Το Υπουργείο Πολιτισμού διαφημίζει ένα πρόγραμμα που το ίδιο ονομάζει «Πολιτιστική Συνταγογράφηση», ένα πιλοτικό σχήμα συνεργασίας δομών ψυχικής υγείας και πολιτιστικών φορέων, υπό την επιστημονική εποπτεία του ΕΠΙΨΥ, για την ένταξη της τέχνης ως συμπληρωματικής φροντίδας για ψυχικά ευάλωτους ανθρώπους. 

Και τι διαλέγει να βάλει στο κέντρο αυτής της τόσο τρυφερής, τόσο θεσμικά φωτισμένης καμπάνιας; Ένα λογότυπο όπου το ψ δεν μοιάζει απλώς λίγο, αλλά σχεδόν ξεδιάντροπα, με εβραϊκή μενόρα. 

Δηλαδή το Υπουργείο Πολιτισμού, εκεί όπου υποτίθεται πως η στοιχειώδης σημειολογική παιδεία θα έπρεπε να περισσεύει, μας παρουσιάζει ως σήμα της ψυχικής υγείας ένα υβρίδιο ιερού εβραϊκού συμβόλου, εταιρικού design ευεξίας και δημοσιοϋπαλληλικού λογοπαιγνίου. 

Δεν ξεκινάς από την τέχνη, δεν ξεκινάς από τη φροντίδα, δεν ξεκινάς από τον άνθρωπο.  Ξεκινάς από ένα γραφιστικό μπέρδεμα που θέλει να φανεί έξυπνο και καταλήγει να φωνάζει την αμηχανία του από χιλιόμετρα. 

Σαν να είπαν κάπου σε σύσκεψη: παιδιά, πώς θα κάνουμε το ψ πιο πνευματικό, πιο συμβολικό, πιο κάπως; Και κάποιος απάντησε: κάν’ το λίγο να θυμίζει μενόρα, αλλά με χρώματα ΕΣΠΑ και με ησυχία υπουργικής καλοσύνης.

Ενώ η «εκκλησία του βλέμματος» συνεχίζει να παρακολουθεί, η πραγματική δοκιμασία ίσως να μην είναι η απόφαση ενός δικαστηρίου, αλλά η αντοχή απέναντι σε έναν σταυρό

Του Μάνου Λαμπράκη 

Η υπόθεση του πατέρα Αντωνίου της «Κιβωτού», έτσι όπως εκτυλίσσεται πλέον στον δημόσιο χώρο, δεν συγκροτεί απλώς μια δικαστική αφήγηση. Μετασχηματίζεται σε πεδίο όπου διασταυρώνονται η κατηγορία, η σιωπή, η συμπόνια και ο συμβολισμός, ένα είδος κοινωνικού θεάτρου όπου η πραγματικότητα αναγκάζεται να μιλήσει μέσα από αντιφάσεις. 

Πίσω από τους τίτλους, τις ποινές και τις ερμηνείες, υπάρχει πάντοτε ένα δεύτερο επίπεδο, χαμηλόφωνο και σχεδόν αθέατο, που αφορά όχι το γεγονός αλλά τη σχέση, όχι τη δημόσια εικόνα αλλά την ανθρώπινη αντοχή. Εκεί συναντά κανείς τα πρόσωπα που, μακριά από τις κάμερες, κράτησαν τον άνθρωπο αυτό όρθιο μετά τη δίωξη, όταν η κοινωνική απογύμνωση έγινε σχεδόν οντολογική συνθήκη. Γιατί η πτώση εκτός από  θεσμική είναι και υπαρξιακή: η στιγμή όπου ο άνθρωπος χάνει όχι απλώς το κύρος του αλλά το έδαφος κάτω από τα πόδια του, την ίδια την αίσθηση ότι ανήκει σε έναν κόσμο που τον αναγνωρίζει.

Ο πατέρας Ευάγγελος Παπανικολάου, χωρίς καμία οικογενειακή συγγένεια, παρά τις λανθασμένες και συχνά επαναλαμβανόμενες αναφορές, αναδύεται σε αυτή την αφήγηση ως μια μορφή που δεν λειτουργεί θορυβωδώς αλλά σταθερά. Η παρουσία του δεν είναι συγκυριακή: εθελοντής στην Κιβωτό ήδη από το 1998, τότε που ήταν ακόμη μόνο ιατρός, πριν την ιερωσύνη, με μια διακονία που μαζί με την επίσης παιδίατρο πρεσβυτέρα του άγγιξε χιλιάδες παιδιά, πάνω από 9.900 ιατρικούς φακέλους, αριθμός που δεν λειτουργεί εδώ ως στατιστική, αλλά ως ίχνος μιας μακράς σιωπηλής εργασίας. 

Πώς ν' αντέξουμε το βάρος της σχέσης...

Του Μάνου Λαμπράκη 

Εμφανίζεται μια στιγμή στη ζωή του ανθρώπου, η οποία δεν έρχεται πάντα νωρίς και δεν κάνει θόρυβο, που καταλαβαίνει ότι το πρόβλημα δεν είναι πως δεν βρίσκει ανθρώπους, αλλά πως δεν αντέχει πια το βάρος που γεννά η συνάντηση. 

Ότι δεν είναι η μοναξιά που τον πονά, αλλά η αδυναμία της παραμονής. 

Ότι δεν είναι η έλλειψη αγάπης, αλλά η δυσκολία να σταθεί μέσα σε αυτήν χωρίς να φύγει ή να μικρύνει.

Η εποχή μας δεν είναι εποχή έλλειψης σχέσεων. Είναι εποχή εξαντλημένης εγγύτητας. Οι άνθρωποι πλησιάζουν εύκολα, μιλούν ανοιχτά, αγγίζονται γρήγορα, αλλά αποσύρονται μόλις κάτι αρχίσει να βαραίνει. Έχουμε μάθει να θεωρούμε το βάρος ένδειξη λάθους. Αν κουράζεσαι, αν δυσκολεύεσαι, αν πρέπει να επιμείνεις, τότε μας είπαν κάτι δεν πάει καλά. Κάτι δεν είναι «υγιές».

Και όμως, η ζωή βαραίνει.

Όχι επειδή είναι εχθρική, αλλά επειδή είναι αληθινή.

Το βάρος δεν εμφανίζεται στην αρχή. Δεν βρίσκεται στο πρώτο βλέμμα, ούτε στην πρώτη ένταση. Έρχεται όταν ο άλλος παύει να είναι ενδεχόμενο και γίνεται παρουσία. 

Όταν ο χρόνος εγκαθίσταται ανάμεσα σε δύο ανθρώπους και δεν φεύγει. 

Όταν η σχέση παύει να είναι συναίσθημα και γίνεται ρυθμός ζωής. Εκεί που δεν μπορείς να κρυφτείς πίσω από την επιθυμία.

Όλοι θέλουν σχέση.

Το λέμε όλοι.

Αλλά σχεδόν κανείς δεν θέλει βάρος.

Για το σεβασμό του σώματος των νεκρών

Του Μάνου Λαμπράκη 

Πήγα σήμερα το πρωί σε συνοικιακό νεκροταφείο της Αθήνας επειδή τα οστά ενός πολύ γνωστού μου ανθρώπου έπρεπε να μετακινηθούν. Δεν υπήρχε εδώ τίποτε το συμβολικό. Υπήρχε μια διοικητική απόφαση. Η οικογένειά του δεν ήθελε –ή δεν μπορούσε, αδιάφορο πλέον– να αναλάβει το κόστος παραμονής του στο οστεοφυλάκιο, και έτσι ελήφθη η απόφαση από τον Δήμο: μεταφορά στο χωνευτήρι. Ο θάνατος, σε αυτή τη φάση, δεν έχει πια ούτε πένθος ούτε αφήγηση, έχει ετήσιο τιμολόγιο και προθεσμία.

Το οστεοφυλάκιο είναι ένας ενδιάμεσος χώρος αναμονής, μια παράταση μνήμης υπό όρους. Στενά ράφια, μεταλλικά κουτιά, ονόματα γραμμένα πρόχειρα, άλλα σβησμένα από την υγρασία. Εκεί ο νεκρός δεν είναι ούτε παρών ούτε απόντας, είναι «σε εκκρεμότητα». Και η εκκρεμότητα αυτή, όπως όλες, κάποτε κλείνει. Όχι με προσευχή, όχι με λόγο, αλλά με απόφαση υπηρεσίας. «Πάει στο χωνευτήρι».

Το χωνευτήρι δεν μοιάζει με τίποτα απ’ όσα έχεις φανταστεί αν δεν το έχεις δει. Δεν είναι χώρος ιερός, ούτε καν χώρος θανάτου. Είναι χώρος διαχείρισης. Ένα άνοιγμα στη γη, ένα τσιμεντένιο στόμιο, όπου δεν κατεβαίνουν άνθρωποι, αλλά σακούλες. Μαύρες, άσπρες, πρόχειρα δεμένες. Μέσα τους, οστά. Κρανία χωρίς πρόσωπο, μηριαία, πλευρά. Ό,τι απέμεινε από έναν άνθρωπο που κάποτε είχε φωνή, χειρονομία, ιστορία.

Η διαδικασία είναι γρήγορη. Δεν υπάρχει σιωπή. Υπάρχει βιασύνη. Οι σακούλες ανοίγονται, τα οστά αδειάζονται. Κυριολεκτικά: ανατρέπονται. Πέφτουν. Δεν «τοποθετούνται». Ρίχνονται. Ασβέστης πέφτει από πάνω, μετά χημικά, ουσίες που επιταχύνουν τη διάλυση, που σβήνουν αυτό που απέμεινε. Η φθορά εδώ δεν είναι μυστήριο… είναι στόχος. Να τελειώνει. Να μη μένει ίχνος. Να καθαρίζει ο χώρος.

...εκεί όπου ο χρόνος έπαψε να λειτουργεί, δεν υπάρχει κενό, αλλά σχέση που επιμένει.

Του Μάνου Λαμπράκη 

Υπάρχει κάτι που ίσως δεν μας είπαν ποτέ, ή ίσως δεν μπορούσαμε τότε να το ακούσουμε, όταν ο θάνατος μπήκε στη ζωή μας: ότι δεν είναι απλώς ένα τέλος, αλλά μια αποκάλυψη. 

Όχι με την έννοια της εξήγησης — καμία εξήγηση δεν αντέχει εδώ — αλλά με την έννοια της απογύμνωσης. 

Ο θάνατος δεν σου πήρε μόνο έναν άνθρωπο. 

Σου αφαίρεσε τον ίδιο τον χρόνο όπως τον ήξερες. 

Και αυτό είναι που σε αποσυντονίζει τόσο βαθιά. 

Γιατί μέχρι τότε ζούσες μέσα σε μια σιωπηρή συμφωνία: ότι τα πράγματα συνεχίζονται, ότι υπάρχει ένα «μετά», ότι οι μέρες έχουν μια εσωτερική συνέχεια που, όσο κι αν πονά, σε κρατά όρθιο.

Όταν εκείνος έφυγε, αυτή η συμφωνία διαλύθηκε. 

Όχι επειδή ο χρόνος σταμάτησε αντικειμενικά, αλλά επειδή σου αποκαλύφθηκε κάτι που δεν ήξερες πως υπήρχε: ότι ο χρόνος, όπως τον ζούσες, ήταν εύθραυστος. 

Από τότε, το πριν και το μετά δεν λειτουργούν όπως παλιά. Το παρελθόν εισβάλλει απρόσκλητο στο παρόν, το παρόν παγώνει, το μέλλον χάνει τη βαρύτητά του. Και εσύ ίσως αναρωτιέσαι αν αυτό που ζεις είναι σύγχυση. 

Δεν είναι. 

Είναι η φυσική συνέπεια μιας ζωής που έμαθε ξαφνικά ότι δεν στηρίζεται σε ημερολόγια, αλλά σε δεσμούς.

Ίσως έτσι εξηγείται γιατί το πένθος σου δεν υπακούει σε καμία λογική διάρκειας. Όταν έχασες τον άνθρωπό σου, δεν έχασες μόνο ένα πρόσωπο. Έχασες τον κοινό σας χρόνο. Έχασες ένα μέλλον που είχε ήδη αρχίσει να υπάρχει μέσα σου. 

… δεν ξέρω πώς είναι οι μέρες σου από τότε που έφυγε...

Του Μάνου Λαμπράκη 

… δεν ξέρω πώς είναι οι μέρες σου από τότε που έφυγε. Ξέρω μόνο ότι ο χρόνος δεν κυλά πια όπως πριν, δεν προχωρά ευθύγραμμα, δεν υπακούει σε ημερολόγια, δεν σε βοηθά να «προχωρήσεις». 

Ο χρόνος, μετά από μια τέτοια απώλεια, γίνεται σπασμένος, επιστρέφει, κολλά, ανοίγει ξαφνικά τρύπες μέσα στην καθημερινότητα. Μπορεί να περπατάς, να μιλάς, να εργάζεσαι, κι όμως κάτι μέσα σου να μένει ακίνητο, καθηλωμένο σε εκείνο το σημείο όπου ο άλλος έπαψε να απαντά. Δεν είναι αδυναμία αυτό, να ξέρεις, είναι η πιο ακριβής μορφή πιστότητας.

Ίσως να σου είπαν πως ο χρόνος θεραπεύει. Ίσως να σου είπαν πως «έτσι είναι η ζωή», πως «όλοι χάνουμε», πως «πρέπει να συνεχίσεις». 

Μα η αλήθεια είναι πως δεν χάνουμε όλοι με τον ίδιο τρόπο. Υπάρχουν απώλειες που αφαιρούν πρόσωπα και υπάρχουν απώλειες που αφαιρούν δομές. 

Όταν χάνεται εκείνος ή εκείνη που είχε εγγραφεί βαθιά μέσα σου, δεν φεύγει απλώς ένας άνθρωπος· μετακινείται το ίδιο το έδαφος πάνω στο οποίο στεκόσουν. 

Ο κόσμος παραμένει ο ίδιος, αλλά δεν σε αναγνωρίζει πια. Κι εσύ, με τη σειρά σου, δεν αναγνωρίζεις τον εαυτό σου μέσα σε αυτόν.

Θέλω να σου πω κάτι χωρίς να στο εξηγήσω, χωρίς να στο ωραιοποιήσω: δεν είναι αλήθεια ότι ο άνθρωπος που έχασες «έφυγε». Έπαψε να υπάρχει ως σώμα, ναι. Αλλά ως σχέση, ως εσωτερική παρουσία, ως εκείνο το βλέμμα που σε διάβαζε πριν μιλήσεις, παραμένει. 

Παραμένει όχι σαν ανάμνηση που μπορείς να καλέσεις όποτε θέλεις, αλλά σαν κάτι που σε επισκέπτεται απρόσκλητο. 

Σε μια μυρωδιά, σε μια άσχετη λέξη, σε μια χειρονομία τρίτων. Εκείνος ή εκείνη δεν επιστρέφει για να σε παρηγορήσει. Επιστρέφει για να σου θυμίσει ότι κάτι στη ζωή σου δεν ολοκληρώθηκε, και ίσως δεν χρειαζόταν ποτέ να ολοκληρωθεί.

Θράκη: Χιλιάδες περιουσίες Ελλήνων υποθηκευμένες στο τουρκικό δημόσιο

Του Μάνου Λαμπράκη 

Η κυβέρνηση Μητσοτάκη, παρά τη ρητορική της περί «γεωπολιτικής σταθερότητας» και «ενίσχυσης της αποτρεπτικής ισχύος», έχει επιλέξει στην πράξη μία προκλητικά παθητική στάση απέναντι στη συστηματική οικονομική διείσδυση τουρκικών κεφαλαίων στον Έβρο και στη Θράκη. 

Το φαινόμενο δεν αποτελεί μεμονωμένη ή τυχαία οικονομική δραστηριότητα, αλλά εντάσσεται σε ένα συγκροτημένο στρατηγικό υπόδειγμα της Τουρκίας, το οποίο αξιοποιεί το ευρωπαϊκό νομικό πλαίσιο περί ελευθερίας εγκατάστασης, προκειμένου να αποδυναμώσει στην πράξη το μοντέλο «εθνικής ασφάλειας μέσω δημογραφικής σταθερότητας» που χαρακτήριζε την ελληνική κρατική πολιτική επί δεκαετίες. 

Η απουσία κάθε θεσμικής πρωτοβουλίας εκ μέρους της κυβέρνησης, η έλλειψη σαφούς χαρτογράφησης των συναλλαγών και των εταιρικών σχημάτων, καθώς και η πλήρης πολιτική αδράνεια απέναντι σε ένα φαινόμενο που εξελίσσεται πλέον απροκάλυπτα, συνιστούν όχι απλώς αμέλεια αλλά παραίτηση από την άσκηση κυριαρχικών διαχειριστικών εργαλείων σε περιοχή υψίστης εθνικής ευαισθησίας.

Ο πυρήνας του προβλήματος βρίσκεται στο γεγονός ότι η κυβέρνηση έχει υιοθετήσει έναν ιδιότυπο απορρυθμιστικό φιλελευθερισμό, ο οποίος στηρίζεται στη λογική ότι η προσέλκυση ξένων κεφαλαίων αποτελεί αυτοτελή πολιτική αξία, ανεξαρτήτως προέλευσης, ελέγχου, στρατηγικού κινδύνου ή δημογραφικού αποτυπώματος. Το αποτέλεσμα είναι ότι η υφιστάμενη νομοθεσία του 2011 –ένα νομοθέτημα ήδη προβληματικό και επιζήμιο εθνικά ακόμη και για τα δεδομένα της εποχής του– όχι μόνο δεν τροποποιήθηκε, αλλά ενισχύθηκε πολιτικά μέσω της επέκτασης της λογικής της golden visa και της διευκόλυνσης εταιρικών σχημάτων με ευρωπαϊκή έδρα αλλά μη ευρωπαϊκό έλεγχο. 

Η φάτνη χωρίς πρόσωπα και το μάθημα Ηθικής είναι σαν καθρέφτες που δείχνουν μόνο αυτό που έχει απομείνει: μια Ευρώπη που φοβάται πλέον να κατοικήσει το ίδιο της το βάθος.

Του Μάνου Λαμπράκη 

Ξεκινά κανείς από δύο φαινομενικά άσχετες ειδήσεις: μια φάτνη στις Βρυξέλλες όπου ο Χριστός, η Παναγία και ο Ιωσήφ εμφανίζονται χωρίς πρόσωπα, και ένα νέο μάθημα Ηθικής που εγκαθίσταται στα ελληνικά σχολεία ως υποκατάστατο των Θρησκευτικών για όσους επιθυμούν «απαλλαγή». Κι όμως, αυτά τα δύο σημεία, αποσπασμένα από διαφορετικές γεωγραφίες, συναρμόζονται σε μια κοινή, βαθιά τομή: δεν είναι απλώς ενδείξεις πολιτισμικών ρωγμών, αλλά τα συμπτώματα ενός ευρύτερου προτάγματος, όπου η Ευρώπη, σε μια στιγμή εξόφθαλμης κούρασης, επιχειρεί να αποσυναρμολογήσει ό,τι θεωρούσε για αιώνες πηγή μορφής, νοήματος και συλλογικού πάθους. Η αφαίρεση του προσώπου από τη φάτνη και η αφαίρεση της θεολογικής μνήμης από την εκπαίδευση είναι, κατά παράδοξο τρόπο, πράξεις της ίδιας λογικής: της λογικής που θεωρεί ότι η υποκατάσταση του μυστηρίου από μια ηθικολογική ουδετερότητα, ή η αντικατάσταση του προσώπου από ένα ύφασμα, συνιστούν δήθεν λύσεις σε προβλήματα συμπερίληψης και πλουραλισμού. 

Δεν είναι λύσεις· είναι ενσυνείδητες δηλώσεις εξάντλησης.

Γιατί τι άλλο είναι μια φάτνη χωρίς πρόσωπα; Το πρόσωπο στη χριστιανική θεολογία δεν είναι διακοσμητικό αξεσουάρ· είναι πηγή υπάρξεως. Το «πρόσωπο» δεν είναι η μάσκα· είναι το αποκαλυπτικό βάθος, αυτό που κατοικεί, αυτό που φέρει τη μοναδικότητα, αυτό που κάνει τον Υιό να μην είναι μια αφαίρεση αλλά κάποιος. Η απουσία του προσώπου από το Βρέφος της Βηθλεέμ δεν είναι καλλιτεχνική επιλογή· είναι ένα είδος πολιτισμικού ευνουχισμού, ένας ευνουχισμός που δεν τολμά να παραδεχτεί ότι φοβάται την ίδια του την κληρονομιά. Γιατί η Δύση σήμερα δεν μπορεί να αντέξει ένα πρόσωπο· προτιμά μια επιφάνεια υφασμάτων, ένα ουδέτερο σχήμα, έναν άμορφο πυρήνα, ώστε κανείς να μην θιχτεί από την ίδια τη δυνατότητα της ενσάρκωσης. Η ενσάρκωση άλλωστε είναι πάντα σκανδαλώδης: απαιτεί σώμα, μορφή, σάρκα, ιστορική εγγραφή. Αντιθέτως, μια φάτνη χωρίς πρόσωπα δεν απαιτεί τίποτε—ούτε ιστορία, ούτε μνήμη, ούτε ταυτότητα. Είναι μια φάτνη φτιαγμένη για εκείνους που δεν αντέχουν να δουν.

Σταύρος Λυγερός για Μανιφέστο Σαμαρά

Το μανιφέστο Σαμαρά:

"Σταθμίζω τη κατάσταση με μεγάλη προσοχή".

Του Μάνου Λαμπράκη 

Σε μια στιγμή όπου το πολιτικό σύστημα μοιάζει εγκλωβισμένο στη δική του αυτοαναφορικότητα, η χθεσινή συνέντευξη του Αντώνη Σαμαρά δεν λειτουργεί μόνο ως μια απλή αποτύπωση πολιτικών διαφωνιών. Λειτουργεί κυρίως ως εσωτερική σεισμική δόνηση μέσα στον ιστορικό κορμό της Νέας Δημοκρατίας. 

Το εύρος των θεματικών – τα εθνικά ζητήματα, η οικονομική υποβάθμιση, η δημογραφική φθορά, η ηθική αποσύνδεση από τις τραγωδίες όπως των Τεμπών – δεν είναι ένα συνονθύλευμα πολιτικών θέσεων αλλά μια συνεκτική διάγνωση μιας παράταξης που έχει μεταμορφωθεί από κοινότητα ιδεών σε μηχανισμό ιδιοκτησίας. 

Το σύμπτωμα μιας κοινωνίας που έχασε το έδαφός της. Η γενιά των τριαντάρηδων δεν πιστεύει πια ότι μπορεί να σταθεί πουθενά..

Του Μάνου Λαμπράκη 

Η γενιά των τριαντάρηδων στην Ελλάδα ζει σήμερα ένα αδιόρατο, αλλά διαρκές μαρτύριο: το μαρτύριο της αστήρικτης ύπαρξης. Δεν είναι πια η γενιά της ελπίδας, ούτε της αντίστασης· είναι η γενιά που εκπαιδεύτηκε να επιβιώνει χωρίς να στηρίζεται, να αποδίδει χωρίς να ανήκει, να χαμογελά ενώ βυθίζεται. Πριν λίγες μέρες, έλαβα ένα μήνυμα από μια μητέρα πως η κόρη της, μόλις 29 ετών, έπεσε από τον τελευταίο όροφο ενός κτιρίου στους Αμπελόκηπους. Δεν είχε ψυχιατρική διάγνωση, δεν υπήρξε κάποια προειδοποίηση. Μόλις είκοσι μέρες πριν είχε χωρίσει, πάλευε με δυσκολίες στη δουλειά, αλλά τίποτα δεν προμήνυε το τέλος. Μου έγραψε η μητέρα της με φωνή που δεν ήταν πια φωνή, αλλά άηχη προσευχή: «Δεν ξέρω πώς να σταθώ τώρα. Δεν ξέρω πού πήγε το παιδί μου».

Το κορίτσι ήταν βαθιά θρησκευόμενο, από οικογένεια ευσεβή· κι όμως, όταν ήρθε η ώρα, αναγκάστηκαν να αποκρύψουν το γεγονός της αυτοκτονίας για να τελεστεί η νεκρώσιμη ακολουθία. Μέσα σε αυτήν τη σιωπή, που δεν είναι ψεύδος αλλά πράξη ελέους, αποτυπώνεται όλη η αντίφαση της εποχής μας: να ζητάμε απ’ τον Θεό παρηγορία, και απ’ την Εκκλησία ανοχή, να προσπαθούμε να διασώσουμε τη μνήμη ενός παιδιού μέσα σε έναν νόμο που ακόμη δεν αντέχει να αντικρίσει το βάρος του πόνου. Το ψέμα, εδώ, γίνεται ο μοναδικός τρόπος για να διασωθεί η προσευχή.

Η πράξη αυτής της νέας γυναίκας δεν είναι μόνο μία ατομική τραγωδία. Είναι το σύμπτωμα μιας κοινωνίας που έχασε το έδαφός της. Η γενιά των τριαντάρηδων δεν πιστεύει πια ότι μπορεί να σταθεί πουθενά. Δεν έχει γλώσσα να ομολογήσει την απόγνωση, γιατί κάθε της λέξη μεταφράζεται σε αδυναμία. Ζει μέσα στην επιταγή του «πρέπει να τα καταφέρω», μέσα σε μία οικονομία της εξάντλησης που αντικατέστησε την υπακοή με την αυτο-εκμετάλλευση. Η ψυχή δεν αντέχει πια να είναι επιχείρηση. Και όταν δεν αντέχει, δεν ουρλιάζει αλλά σιωπά, κοιτάζει για λίγο τον ουρανό, και πέφτει στο κενό.

Η πτώση αυτή δεν είναι επιλογή, είναι εξάντληση. Είναι η στιγμή που το σώμα δεν βρίσκει έρεισμα να σταθεί εντός του κόσμου. Είναι μία πράξη χωρίς μίσος, χωρίς απόγνωση, χωρίς λόγια. Και ίσως μέσα της να υπάρχει κάτι ιερότερο απ’ ό,τι νομίζουμε: μία βουβή επιστροφή στο χώμα, μία επιθυμία να ακουστεί επιτέλους η σιωπή. 

Ο Θεός δεν βρίσκεται απέναντι σ’ αυτήν την πράξη, βρίσκεται μέσα στο κενό της. Εκεί όπου καμία λέξη δεν σώζει και καμία ενοχή δεν λυτρώνει, εκεί αρχίζει το μυστήριο της αγάπης Του.

Οι γονείς αυτής της γενιάς κουβαλούν το βάρος όχι μόνο της απώλειας, αλλά και της αδυναμίας να εξηγήσουν τον κόσμο στα παιδιά τους. Φοβούνται κάθε μέρα μήπως δεν τους άφησαν πίστη, μήπως δεν τους έμαθαν να αντέχουν, μήπως δεν τους χάρισαν αίσθημα προορισμού. Και όμως, αυτή η μητέρα που μου έγραψε, μέσα στη φωνή της απόγνωσης, φανέρωνε κάτι άλλο: μια ανείπωτη δύναμη συγχώρεσης. Το παιδί της έφυγε, κι εκείνη, αντί να καταριέται, ζητούσε απλώς να το θυμάται ο Θεός.

Η προεδρία του ΔΣ του Ελληνικού Φεστιβάλ στην Κατερίνα Σακελλαροπούλου

Του Μάνου Λαμπράκη 

Η ανάθεση της προεδρίας του ΔΣ του Ελληνικού Φεστιβάλ στην Κατερίνα Σακελλαροπούλου δεν είναι επιλογή θεσμικής συνέχειας, αλλά επιβεβαίωση της πολιτιστικής ανυπαρξίας ενός καθεστώτος που δεν πιστεύει πια στην τέχνη. Είναι μια κίνηση τυπική, διοικητικά ορθή και πνευματικά κενή, ένα σύμπτωμα της κυβερνητικής κουλτούρας της Μενδώνη, που επιλέγει πάντοτε τη μετριότητα με το πρόσχημα της «σοβαρότητας».

 Η τέως Πρόεδρος της Δημοκρατίας, μια φιγούρα άχρωμη και απολύτως αδρανής στην περίοδο της θητείας της, επιστρέφει για να καθαγιάσει το τίποτα. Πρόκειται για την επανίδρυση της ασημαντότητας ως θεσμού.

Στην πολιτιστική ιστορία των εθνών, ο τρόπος που επιλέγονται οι επικεφαλής των μεγάλων θεσμών δεν είναι λεπτομέρεια, αλλά καθρέφτης της σχέσης του κράτους με την ίδια του την ψυχή. Όταν στη θέση του καλλιτέχνη τοποθετείται ο δικαστικός, στη θέση του δημιουργού ο τεχνοκράτης, και στη θέση του στοχαστή ο πρώην δημόσιος λειτουργός, τότε το κράτος ομολογεί την πνευματική του πτώχευση. 

Μπορεί, πράγματι, ιστορικά (απολύτως λανθασμένα) να μην τοποθετούνται καλλιτέχνες στις προεδρίες διοικητικών συμβουλίων, όμως σήμερα θα όφειλε να είναι ακριβώς αυτή η πράξη τομή: να ανατεθεί ο θεσμός της τέχνης σε κάποιον που την υπηρετεί, όχι σε κάποιον που απλώς την «εκπροσωπεί».

Η Σακελλαροπούλου, κατά τη θητεία της, δεν υπήρξε ούτε σύμβολο ενότητας ούτε έκφραση ηθικού κύρους. Υπήρξε το αποτύπωμα μιας θεσμικής κόπωσης, μιας δημοκρατίας που μιλά χωρίς να λέει τίποτα. Τώρα, επανέρχεται για να συμβολίσει τη μετάβαση του Ελληνικού Φεστιβάλ από χώρο έμπνευσης σε γραφείο πολιτιστικής διαχείρισης. Το υπουργείο, αντί να στραφεί σε ανθρώπους που θα μπορούσαν να ανανεώσουν το φεστιβάλ — σκηνοθέτες, μουσικούς, χορογράφους, ερευνητές, διανοούμενους του παρόντος — επιλέγει ένα πρόσωπο του παρελθόντος, άσχετο με το καλλιτεχνικό γίγνεσθαι, απλώς επειδή δεν ενοχλεί κανέναν. Είναι η πολιτική της μη ενόχλησης: η αισθητική μορφή της παραίτησης.

Ο εκκλησιαστικός Λόγος, ως data.

Του Μάνου Λαμπράκη 

Η Ιερά Μητρόπολη Νέας Ιωνίας, Φιλαδελφείας, Ηρακλείου και Χαλκηδόνος επιχειρεί, μέσα από ένα παράδοξο και τολμηρό εγχείρημα, να αναμετρηθεί με την ίδια τη μεταφυσική της τεχνολογικής εποχής: τη δυνατότητα να υπάρξει Θεολογία χωρίς σώμα. 

Ο «ΛΟΓΟΣ – LOGOS» δεν είναι απλώς ένα ψηφιακό εργαλείο του ChatGPT.

Είναι η είσοδος της Εκκλησίας στον μεταανθρώπινο χώρο της γλώσσας, εκεί όπου ο λόγος χάνει τη σάρκα του και η πίστη εκχωρείται στη διαχείριση ενός αλγορίθμου.

 Ο αλγόριθμος, βέβαια, δεν έχει κακή πρόθεση — απλώς δεν γνωρίζει τι σημαίνει Πνεύμα. Το μόνο που γνωρίζει είναι να προβλέπει. Έτσι, η Ορθοδοξία κινδυνεύει να καταστεί ένα πεδίο επιτήρησης του Θεού μέσω δεδομένων, μια νέα μορφή «ποιμαντικής της πληροφορίας», όπου το Πνεύμα αντικαθίσταται από τη διαφάνεια, και η προσευχή από την ακρίβεια.