Αν ήσασταν εδώ, αν ήσασταν εδώ κάπου κοντά οι σκοτωμένες μου κυρούλες, κάπου εδώ κοντά ώστε να φτάνει η βενζίνη μου για νά ’ρθω, θα ’ρχόμουν και με μία πιστολιά θα ξάπλωνα κι εγώ ανάμεσά σας, κοριτσάκια μου.
Γνώρισα για καλά την ανθρωπότητα. Δεν θέλω πια να ζω ανάμεσά τους. Ούτε την δόξα τους ποθώ, ούτε τα πλούτη τους, ούτε τα λόγια τους κι αυτή τους τη σοφία όπου μωρός σαρκάζει τον μωρό, όπου ηλίθιος θαυμάζει τον ηλίθιο, όπου κακός συγχαίρει τον κακό, όπου ο γυμνός πεσμένος προσκυνά άλλον γυμνό που πάνω στο πετσί του έχει καρφώσει τίτλους κι αξιώματα.
Δεν θέλω πια να ζω ανάμεσά τους, εν μέσω σάκων που γεμάτοι είναι σκύβαλα –ω Τόμας Έλιοτ πόσο σ’ αγαπώ!– όπου βραβεία δίνει ο εις στον άλλονε ποίησης και ειρήνης, επιστήμης και παντοίων κατορθωμάτων και ηρωισμών, στραγγαλισμών, γδαρμών, σφαγών, βασανισμών…
Θέλω εκεί μες στο σκοτάδι που σας έριξαν, νυφούλες μου, μαζί σας να βρεθώ, μέσα στο έρεβος, όπου κοιμούνται οι αθώοι και οι άγνωστοι τον ύπνο των ανέγγιχτων στον άπατον αιώνα.
Στο ερώτημα ποιοι ποιητές της νεώτερης Ελλάδας είναι οι κορυφαίοι, ποιοι ανήκουν δηλαδή στον "κανόνα", η απάντηση κάθε φορά διαφέρει, αναλόγως του ποιον ρωτάς.
Ο πιο στενός κανόνας, ο αυστηρότερος και ολιγομελέστερος, περιλαμβανει μόλις οχτώ ονόματα: Σολωμός, Κάλβος, Παλαμάς, Καβάφης, Σικελιανός, Σεφέρης, Ελύτης, Ρίτσος. Όχι ότι οι άνω αναγραφόμενοι δεν δέχθηκαν κατά καιρούς αμφισβήτηση, κάθε άλλο. Από τις λίστες που προτείνονται όμως, πολύ σπανίως κάποιος απουσιάζει.
Μετά από αυτούς, οι ποιητές που συχνότερα θεωρήθηκαν κάποτε ή θεωρούνται σήμερα κορυφαίοι από σημαντικούς κριτικούς, περιλαμβάνουν βαριά ονόματα όπως ο Βαλαωρίτης, ο Βάρναλης, ο Καζαντζάκης και ο Καρυωτάκης. Μερικοί τις τελευταίες δεκαετίες προσέθεσαν σ' αυτούς, τους δύο υπερρεαλιστές, Εγγονόπουλο και Εμπειρίκο, κάποιοι λίγοι τον Παπατσώνη και τον Σαραντάρη, παλιότερα κορυφαίος εθεωρείτο ο Σουρής, ο Παράσχος, ο Ραγκαβής, ίσως και άλλοι.
Το έργο τέχνης είναι ο πίνακας «Το Παιδί με ηλιοτρόπιο» του Έλληνα ζωγράφου Ορέστη Κανέλλη.
Το ηλιοτρόπιο είναι γνωστό και ως ηλίανθος, η κεφαλή του στρέφεται διαρκώς προς τις ακτίνες του ήλιου κατά τη διάρκεια της ημέρας και τις πρωινές ώρες κοιτάει ξανά την Ανατολή.
Ευχαριστώ την Νίκη Τζ. για τη φανέρωση του ποιήματος
Ο ποιητής, φιλόσοφος και δοκιμιογράφος της Γενιάς του ’30.
Με καταγωγή από το Λεωνίδιο Αρκαδίας
Δεν χρειάζεται να πούμε τίποτα. Τα έγραψε όλα γι αυτόν ο Οδυσσέας Ελύτης στα "Ανοιχτά χαρτιά":
«Θέλω αυτή τη στιγμή απροκάλυπτα να καταγγείλω το επιστρατευτικό σύστημα που επικρατούσε την εποχή εκείνη και που, δεν ξέρω πώς, κατάφερε να κρατήσει όλα τα χοντρόπετσα θηρία των αθηναϊκών ζαχαροπλαστείων στα Γραφεία και στις Επιμελητείες και να ξαποστείλει στην πρώτη γραμμή το πιο αγνό και ανυπεράσπιστο πλάσμα. Έναν εύθραυστο διανοούμενο που μόλις στεκότανε στα πόδια του, που όμως είχε προφτάσει να κάνει τις πιο πρωτότυπες και γεμάτες από αγάπη σκέψεις για την Ελλάδα και το μέλλον της. Ήταν σχεδόν μια δολοφονία. Διπλωματούχος ιταλικού πανεπιστημίου - ο μόνος ίσως σε ολόκληρο το στράτευμα-, θα μπορούσε να ΄ναι περιζήτητος σε οποιαδήποτε από τις Υπηρεσίες που είχαν αναλάβει την αντικατασκοπεία, ή την ανάκριση των αιχμαλώτων. Αλλά όχι. Έπρεπε να φορτωθεί το γυλιό και τον οπλισμό των τριάντα οκάδων, για να χαθεί παραπατώντας μες στα χιονισμένα φαράγγια ένας ακόμη ποιητής, ένας ακόμη αθώος στο δρόμο του μαρτυρίου...
Η Έλλη Λαμπέτη απαγγέλει το ποίημα ο Χαρταετός από την Μαρία Νεφέλη του Οδυσσέα Ελύτη.
Κι όμως ήμουν πλασμένη για χαρταετός.
Χαρταετός – Η ιστορία του
Ο ουρανός την Καθαρά Δευτέρα γεμίζει από χαρταετούς. Πολύχρωμοι και πολυγωνικοί, με τις φουντωτές ναζιάρικες ουρές τους, υψώνονται στον ουρανό σαν προάγγελοι της Άνοιξης και βέβαια ως ένδειξη του τέλους της Αποκριάς.
Ο χαρταετός, παιχνίδι για μικρούς και μεγάλους και απαραίτητο συστατικό της Καθαρής Δευτέρας, φαίνεται πως άνοιξε τα πολύχρωμα φτερά του πριν από τρεις χιλιάδες χρόνια, περίπου στα 1.000 π.Χ. Δεν είναι γνωστή η ακριβής χρονική στιγμή και η τοποθεσία, που ο πρώτος χαρταετός ανέβηκε στον ουρανό, όμως πιθανότατα οι Κινέζοι έκαναν την αρχή με μια κατασκευή που αντέγραφε τη μορφή των πουλιών.
Από τις αρχές του κόσμου ο άνθρωπος ονειρευόταν να πετάξει σαν τα πουλιά – ένα όνειρο που φαίνεται σε γραπτά και εικόνες που χρονολογούνται από το 500 π.Χ. Οι χαρταετοί, λοιπόν, έκαναν την εμφάνιση τους στην Κίνα πριν από 3.000 χρόνια. Εκεί ήταν διαθέσιμα και τα κατάλληλα υλικά για την κατασκευή τους: καλάμια bambou για το πλαίσιο και μετάξι για το πανί και την ουρά.
Με αφετηρία την Άπω Ανατολή ο χαρταετός πέρασε τη δική του «Οδύσσεια» ακολουθώντας αρχαίες διαδρομές και υιοθετήθηκε από όλες σχεδόν τις ηπείρους, αποκτώντας νέες μορφές και δημιουργώντας μύθους, καθώς έκανε την εμφάνισή του στους διάφορους πολιτισμούς. Οι ανατολικοί λαοί τους έδωσαν ζωντανές μορφές (ψάρια, πουλιά, δράκοντες κ.λπ.). Άλλοι έδεναν σ’ αυτούς (γραμμένες πάνω σε μικρότερο χαρτί) τις αρρώστιες και τις συμφορές και τις άφηναν να φύγουν μακριά, άλλοι έστελναν προς τα επάνω τις ευχές και τις επιθυμίες τους, και άλλοι προσάρμοζαν μικρές φλογέρες στο κεφάλι του αετού, για να σφυρίζουν και να διώχνουν τα κακά πνεύματα. Τέλος, άλλοι σήκωναν ομαδικά τους αετούς, σαν προσευχή στον ουρανό και έψαλλαν ύμνους.
Στην ελληνική αρχαιότητα, τον 4ο αιώνα π.Χ., ο μαθηματικός και αρχιμηχανικός Αρχύτας (440-360 π.Χ.), από τον Τάραντα της Νότιας Ιταλίας, καλός φίλος του Πλάτωνα και οπαδός του Πυθαγόρα, χρησιμοποίησε στην αεροδυναμική του τον χαρταετό και λέγεται ότι ήταν ο εφευρέτης του.
Αφορμή για την λογοτεχνική δίκη στέκεται το ποιητικό Του έργο «Φυσάει στα σταυροδρόμια του κόσμου» Το βιβλίο κυκλοφορεί το 1953, για το οποίο θα συλληφθεί τον Δεκέμβριο του 1954.
Θεωρείται ότι με το συγκεκριμένο «ιδεολογικό» και «αντιπολεμικό» ποιητικό έργο του στρέφεται εναντίον του καθεστώτος . Κατηγορείται για εσχάτη προδοσία και βρίσκεται υπόλογος απέναντι στο κράτος με βάση τον αντικομμουνιστικό νόμο 509/1947 «Περὶ μέτρων ἀσφαλείας τοῦ Κράτους, τοῦ πολιτεύματος, τοῦ κοινωνικοῦ καθεστῶτος καὶ προστασίας τῶν ἐλευθεριῶν τῶν πολιτῶν».
Η δίκη του Λειβαδίτη θα συγκινήσει βαθιά. Πολλοί θα σπεύσουν να την παρακολουθήσουν και να προασπιστούν τον ποιητή Τέσσερα μέλη της Εταιρείας Ελλήνων Λογοτεχνών, οι Άγις Θέρος (αντιπρόεδρος του Δ.Σ.), Στρατής Δούκας, Λέων Κουκούλας και Χρήστος Λεβάντας (μέλη του Δ.Σ.) θα μιλήσουν από τη θέση του μάρτυρα υπεράσπισης και θα τονίσουν την ανάγκη να αφεθεί ελεύθερη η καλλιτεχνική δημιουργία στον τόπο μας......
Η άλλη θέση ότι το βιβλίο είχε «ανατρεπτικό περιεχόμενο» και δικαίως κατασχέθηκε και συνελήφθη ο ποιητής, υποστήριξαν οι αστυνόμοι Καραχάλιος και Τζαβέλας, ο καθηγητής του Πανεπιστημίου Σακελλαρίου και ο πρόεδρος του Δικηγορικού Συλλόγου κ. Ζερβόπουλος.
Είπε στην απολογία του ο ποιητής
«Δεν δικάζομαι για κανένα συγκεκριμένο αδίκημα, αλλά για την ίδια την ποιητική μου ιδιότητα. Ακριβώς γι’ αυτό το λόγο θεωρώ ότι σαν ουσία της υποθέσεως πρέπει ν’ αναφερθώ στο θέμα της καλλιτεχνικής δημιουργίας.
Με την ευκαιρία άλλης μίας Πρωτοχρονιάς ας θυμηθούμε ένα ποίημα, από τα σχετικά άγνωστα, του μεγάλου μας σατιρικού και Τσιριγώτη Γεωργίου Σουρή, μαζί με ένα μικρό εορταστικό που δείχνει τη στιχουργική του δεινότητα.
"Στους φίλους μου καλλιτέχνες, όταν με ρωτούν για την καταγωγή μου, απαντώ ότι ο μεν Βαγγέλης είναι γέννημα Κοκκινιώτης και θρέμμα Παργινός, ο δε Άλκης είναι γέννημα και θρέμμα Παργινός.
Την Πάργα άλλωστε “περιέχουν” όλα μου τα τραγούδια κι ας είναι μόνο ένα απ’ αυτά που την αναφέρει ρητά (είναι η “Άνοιξη της Πάργας”), γιατί επί 45 χρόνια απ’ αυτήν φεύγω και σ’ αυτήν επιστρέφω κάθε καλοκαίρι. Γιατί η Πάργα μας είναι η νιότη μου, ο έρωτάς μου, το ταξίδι μου και η Ιθάκη μου".
"Μην πεις ποτέ ποτέ πως όλα ήτανε μια πλάνη
περιπλανήθηκα μαζί σου και μου φτάνει.
Βάλε σημάδια μες στη νύχτα μη χαθείς
είναι πιο εύκολο να κλαις παρά να ζεις".
"Μέρες βροχής κι ένας αέρας δυνατός
σε παρασέρνει σε αδέσποτο σεργιάνι.
Σκηνές φιλμάρεις με μια κάμερα νυχτός
ξέμπαρκα μάτια και φευγάτα στο λιμάνι.
Στην πολιτεία οι τοίχοι μάρτυρες βουβοί
φορούν συνθήματα παλιά ξεθωριασμένα.
Ξέρω θα φύγεις πριν χαράξει η αυγή
κι εγώ θα μείνω δίχως άλλοθι κανένα".
"Έλεγες - αύριο θα 'ναι ο κόσμος φωτεινός,
έλεγα - είναι με το μέρος μας ο χρόνος.
Δεν είν' ο χρόνος με το μέρος κανενός,
τις συμπληγάδες του περνά καθένας μόνος".
'Αλκης Αλκαίος.
--
Ο Βαγγέλης Λιάρος, γνωστός ως Άλκης Αλκαίος γεννήθηκε στις 23 Νοεμβρίου 1949 κοντά στα ελληνοαλβανικά σύνορα και από μικρή ηλικία πολιτογραφήθηκε κάτοικος Πάργας.
Με τα πολλά, πήρε άδεια να εγκαταλείψει τον κατ’ οίκον περιορισμό στη Σάμο και να πάει στην Αθήνα για να χειρουργηθεί.
Λόγω της παλιάς φυματίωσης και των προβλημάτων στους πνεύμονές του, η εγχείρηση δεν έγινε με ολική νάρκωση, έτσι ήταν σε θέση να παρακολουθεί την όλη διαδικασία.
Ο γιατρός του ο Σαμέλας κάθε λίγο και λιγάκι τον ρωτούσε:
«Είστε καλά κ. Ρίτσο; Όλα εντάξει;».
«Ναι» έλεγε εκείνος.
«Μήπως θέλετε κάτι;» επέμενε ο Σαμέλας.
«Κάτι θέλω αλλά διστάζω να το ζητήσω.»
«Παρακαλώ, ό,τι θέλετε.»
«Ξέρετε γιατρέ, να, θα ήθελα ένα τσιγάρο.»
Και του έδωσαν τασάκι που ακούμπησε πάνω στο στήθος του και τσιγάρο για να καπνίζει όσο ο γιατρός τον εγχείριζε! '' ...
η Κόρη του Ποιητή, Ερη Ρίτσου, θυμάται.
Τέτοια μέρα του 1990 ήταν και ο ποιητής που ''ύμνησε'' τον Άσσο Σκέτο όσο κανείs άλλοs με ζωγραφιές, σημειώσεις και στίχους μετέβαινε στον πραγματικό Κόσμο των Ποιητών.
Την Αθανασία .
Ο χορευτήs -ηθοποιόs στα μικράτα του-,ζωγράφοs και επιπλέον φυματικός
- έχοντας νοσηλευθεί σε πολλά νοσοκομεία-πάντα σε ένα τσιγάρο και στο πακέτο του έβρισκε την καλύτερη παρέα αλλά και την αποτύπωση τηs εμπνευσήs του.
Στην εξορία, στο σπίτι, στη δουλειά, σε ταξίδια, στις ώρες της δημιουργίας και της περισυλλογής, ο Ρίτσος ήταν πάντοτε με ένα τσιγάρο στο χέρι, αψηφώντας γιατρούς,λογική ,κανόνεs.
Στα Ιστορικά Αρχεία του Μουσείου Μπενάκη, φυλάσσονται πολλά από τα πακέτα με σημειώσεις για πεζά, στίχους, αλλά και μαζί τηλέφωνα φίλων και υποχρεώσεις του.
Με το ποίημα (παρωδία) "Εις Ανδρέαν Κάλβον" ο Κώστας Καρυωτάκης καταθέτει το θαυμασμό του προς τον ποιητή ενώ χρησιμοποιεί τους κάλβειους τρόπους για να κριτικάρει σατιρίζοντας τα πολιτικοκοινωνικά δρώμενα της δεκαετίας του '20 συνδέοντάς τα με τον προηγούμενο αιώνα του ποιητή και καταπώς φαίνεται και με τον επόμενο, αυτόν που διανύουμε...
Με το ύφος του Επτανήσιου καρμπονάρου που πέθανε σαν σήμερα, το 1869
Με τα ίδια, διαχρονικά μηνύματα...
Γιατί:
Όσοι το χάλκεον χέρι
βαρὺ του φόβου αισθάνονται
ζυγὸν δουλείας ας έχωσι·
θέλει αρετὴν και τόλμην
η ἐλευθερία.
(Η πρώτη στροφή από την τέταρτη στροφή με τίτλο:"Εις Σάμον")
Μερικές ημέρες πριν φύγουν οι Γερμανοί απ' την Ελλάδα. Η (αυτό)εξόριστη ελληνική κυβέρνηση ετοιμάζεται να γυρίσει από το Σαλέρνο της Ιταλίας πίσω στην απελευθερωμένη Αθήνα και στο παζάρι της εξουσίας.
Η σακατεμένη εικόνα μιας χώρας που οδηγείται σπαρακτικά στην αδελφοκτόνα διαμάχη...Επιτομή!
Το συγκεκριμένο επεισόδιο της σειράς Η ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΑ ΕΝΟΣ ΠΟΙΗΜΑΤΟΣ, παραγωγής 1989 και σε σκηνοθεσία Αντώνη Κόκκινου και Γιάννη Σολδάτου, είναι αφιερωμένο στον σημαντικό Έλληνα αντιστασιακό, ποιητή, πεζογράφο και μεταφραστή, ΆρηΑλεξάνδρου.
Η εκπομπή παρουσιάζει σημαντικά δείγματα της ποίησης του Αλεξάνδρου από τα «Ανεπίδοτα γράμματα» και τα «Μεσούρανα του Αυγούστου» σε μελοποίηση του Μιχάλη Γρηγορίου και με ερμηνευτές τη Σαβίνα Γιαννάτου, την Αφροδίτη Μάνου και τον Σάκη Μπουλά. Για τον ποιητή και το έργο μιλούν ο συνθέτης Μιχάλης Γρηγορίου, ο σκηνοθέτης Νίκος Κούνδουρος και ο ποιητής Τίτος Πατρίκιος.
Ο Νίκος Κούνδουρος θυμάται τον Αλεξάνδρου στην εξορία στην Μακρόνησο, μιλάει για εκείνον και την οικογένειά του, τις δυσκολίες που αντιμετώπιζαν από τότε που εγκαταστάθηκαν στην Ελλάδα, όταν το 1944 βρέθηκε αιχμάλωτος των Άγγλων και έπειτα πάλι στη Μακρόνησο το 1949-1950, ενώ περιγράφει τότε που ο ίδιος έψαχνε την μητέρα του Αλεξάνδρου για να μην καταφέρει ποτέ να της παραδώσει τα γράμματα του γιου της στο Δουργούτι στις προσφυγικές συνοικίες.
Εν τέταρτον αιώνος πριν. Εκεί, στα τέλη του 1990, στην ιερά οδό «του σοφού, του έμφρονος, του ακριβοδικαίου νομοθέτου Σόλωνος», λίγο καιρό μετά την κατάρρευση όλων των νέων κόσμων, η γνωριμιά με τον Ηλία Λάγιο συνέπιπτε με την έκδοση μιας ποιητικής συλλογής που δεν επρόκειτο να είναι...
ΤΟΥ ΚΩΣΤΑ ΧΑΤΖΗΑΝΤΩΝΙΟΥ
«Όταν καταλαγιάζει η λυρική θέρμη του ποιήματος
και πάνε νήπια φρόνιμα να κοιμηθούν οι λέξεις,
μεταφέρεσαι από τόπο πορφυρού παραληρήματος
σε μιαν τεφρήν ερμιά. Και δεν μπορείς και να διαλέξεις».
Εν τέταρτον αιώνος πριν. Εκεί, στα τέλη του 1990, στην ιερά οδό «του σοφού, του έμφρονος, του ακριβοδικαίου νομοθέτου Σόλωνος», λίγο καιρό μετά την κατάρρευση όλων των νέων κόσμων, η γνωριμιά με τον Ηλία Λάγιο συνέπιπτε με την έκδοση μιας ποιητικής συλλογής που δεν επρόκειτο να είναι ακόμη μία συλλογή αλλά τομή βαθιά, όσο και αν θα χρειαζόταν χρόνος για να συνειδητοποιηθεί αυτή σε όλο της το εύρος, σε όλη της τη σημασία. Ήταν νωρίς κι ήταν αργά: το αδιέξοδο των μεταπολεμικών ποιητικών τρόπων έριχνε ήδη στην άβυσσο της ανίας ταλέντα και ασκήσεις.