Συνέχεια από Τετάρτη 27. Μαΐου 2026
Emmanuel Todd, με τη συνεργασία του Baptiste Touverey
Εκδόσεις Gallimard, 2024Κεφάλαιο 1
Ανισότητες, αλλά μια γενική συστράτευση με το καθεστώς
Η ιδιαιτερότητα μιας άμεσης αλληλεπίδρασης ανάμεσα στην εξουσία και στα λαϊκά στρώματα στη Ρωσία, όπως και η αναγνώριση κοινοτικών νοητικών ιχνών στο εσωτερικό των ανώτερων μεσαίων τάξεων, δεν πρέπει να μας κάνουν να λησμονούμε ότι η γενική αρχή ιεράρχησης, η οποία έπληξε όλες τις προηγμένες κοινωνίες μεταξύ 1960 και 2000, έφθασε και στη Ρωσία. Η νέα εκπαιδευτική διαστρωμάτωση αναπτύχθηκε εκεί πέρα από τα έτη 1985-1990, όταν ξεπεράστηκε το όριο του 20% ανώτατα εκπαιδευμένων ανά γενεακή ομάδα και μπλόκαρε την κομμουνιστική ιδεολογία.
Η κατάρρευση της κεντρικά σχεδιασμένης οικονομίας, η επιδρομή του πιο τολμηρού και αγοραίου τμήματος της νομενκλατούρας πάνω στα κρατικά αγαθά που βρίσκονταν υπό «ιδιωτικοποίηση» την εποχή του Γέλτσιν, παρήγαγαν μάλιστα μια έκρηξη των ανισοτήτων και μια ακραία συγκέντρωση του πλούτου και των εισοδημάτων. Αυτή η συγκέντρωση, αφού σταθεροποιήθηκε, διαχύθηκε προς τα κάτω και ευνόησε την ανάδυση μιας ανώτερης μεσαίας τάξης, της οποίας τα οικονομικά προνόμια δεν έχουν τίποτε να ζηλέψουν από εκείνα των δυτικών ομολόγων της.
Η World Inequality Database αποκαλύπτει ότι, πριν από τη φορολογία, το μερίδιο των εισοδημάτων που λαμβάνεται από το ανώτερο 1% της πυραμίδας, έπειτα από το επόμενο 9%, ξεπερνά μάλιστα στη Ρωσία τα αμερικανικά αντίστοιχα μεγέθη το 2021: 24% των εισοδημάτων για το ανώτερο 1% στη Ρωσία έναντι 19% στις Ηνωμένες Πολιτείες, 27% για το επόμενο 9% στη Ρωσία όπως και στις Ηνωμένες Πολιτείες. Η Γαλλία, συγκριτικά, διαθέτει μετριοπαθείς ανώτερες και ανώτερες μεσαίες τάξεις: το ανώτερο 1% λαμβάνει μόνο 9% των εισοδημάτων και το επόμενο 9% 22%. Η αντικειμενική ανισότητα στη Γαλλία είναι κοντά στη γενική ευρωπαϊκή ισορροπία, στην πιο δημοκρατική εκδοχή της, όπως την παρατηρεί κανείς στις σκανδιναβικές χώρες.
Η ρωσική μεσαία τάξη, κατασκευασμένη κατά το ουσιώδες από τον κομμουνιστικό κοινωνικό μετασχηματισμό και τη σοβιετική αξιοκρατική εκπαίδευση, απολαμβάνει, όπως και ο υπόλοιπος πληθυσμός, την κοινωνική ειρήνη της εποχής Πούτιν, την οποία πιστοποιεί, όπως είδαμε, η πτώση των ποσοστών αυτοκτονίας, ανθρωποκτονίας και θανάτων από αλκοολισμό. Η μείωση της βρεφικής θνησιμότητας πρέπει να θεωρηθεί ως αποτέλεσμα και σύμβολο μιας ειρηνικής νοητικής και οικονομικής ατμόσφαιρας, η οποία δεν είχε υπάρξει ποτέ στη Ρωσία.
