«Επειδή δεν μπορώ να βρω δίκαιο στη δικαιοσύνη των Ελλήνων, αναγκάσθηκα να τονίσω το δίκαιο της Παρδάλας ή Μαχαίρας», δήλωνε χαρακτηριστικά ο μόλις 17χρονος Φώτος το 1917 στη λεπίδα του μαχαιριού του, πιάνοντας τα όπλα και τραβώντας κατά Όλυμπο μεριά για να γίνει κλέφτης
Οχτώ χρόνια αργότερα, ο 25χρονος πια φόβος και τρόμος Θεσσαλίας και Μακεδονίας θα έχανε το κεφάλι του στην Κλεφτόβρυση Ολύμπου από το απόσπασμα που βγήκε στο κατόπι του, όχι βέβαια προτού προφητεύσει ότι μια μέρα οι ληστές με τα μαχαίρια θα κατέβαιναν από τα βουνά και θα ζούσαν ως φιλήσυχοι πολίτες στις πόλεις
Ο Φώτης Γιαγκούλας ήταν άλλος ένας κοινωνικός ληστής της ταραγμένης εποχής που ακολούθησε την Επανάσταση του 1821 και την ανακήρυξη του ανεξάρτητου ελληνικού κράτους, ένα προβεβλημένο μέλος της κοινότητας των «βασιλέων των ορέων», όπως τους αποκαλούσαν χαρακτηριστικά, ληστοσυμμορίτες δηλαδή που κυριάρχησαν στην ελληνική ύπαιθρο για περισσότερο από έναν αιώνα (η ληστοκρατία εξαφανίστηκε μόλις στα χρόνια της Εθνικής Αντίστασης)
Ο Γιαγκούλας κολύμπησε στο έγκλημα και έκανε όσα μπορούσαν να γίνουν: από ζωοκλοπές, λιποταξία, ληστείες μέχρι απαγωγές και φόνους, διανθίζοντας τα αιματοβαμμένα χρονικά του με γερές δόσεις θηριωδιών και στυγερών εγκλημάτων
Έδρασε στον Όλυμπο, σε μια ορεινή περιοχή που μόλις είχε ενωθεί με το ελληνικό κράτος και μαστιζόταν οικονομικά από τη φτώχεια και την ανέχεια
Παρά τον μοβόρικο του χαρακτήρα του βέβαια ο Γιαγκούλας ήταν ένας σωστός λαϊκός ήρωας, θεματοφύλακας της θρυλικής ελληνικής απείθειας, αλλά και περηφάνιας
Η εντελώς ξεχωριστή έννοια που είχε περί δικαίου και λεβεντιάς τον ανάγκασε να πάρει τα βουνά και να ζήσει ελεύθερος από κοινωνικές δεσμεύσεις
Παράνομος, σκληρός, βίαιος και ωμός, ο Γιαγκούλας ήταν το ίνδαλμα κάθε νεαρού που ένιωθε να πνίγεται στις συμβάσεις και τον κομφορμισμό της εποχής και κάθε κόρη ονειρευόταν να απαχθεί από τον παλιάνθρωπο ληστή
Κι αυτό γιατί πλάι στο στυγερό της προσωπικότητάς του, ο Φώτος ενσάρκωνε ιδανικά την αυθάδεια απέναντι στις αρχές, βγάζοντας τη γλώσσα στη χωροφυλακή και σαρκάζοντας με την καρδιά του το ταλαίπωρο κράτος
