Μουσεία στη σημερινή Ελλάδα. Μεταμοντέρνες μουσειολογικές προσεγγίσεις και εμπορευματοποίηση μουσείων και αρχαιολογικών χώρων

Αθανάσιος Κωτσάκης

Ένα σημαντικό ζήτημα, το οποίο άπτεται της διαχείρισης της πολιτισμικής μας κληρονομιάς στη σύγχρονη Ελλάδα, είναι μεταξύ άλλων εκείνο της διάρθρωσης και διαμόρφωσης των μουσειακών χώρων και συλλογών που υπάγονται στο Υπουργείο Πολιτισμού. Δεδομένου ότι ο χώρος της Ιστορίας, όπως και της Αρχαιολογίας, δεν είναι ιδεολογικά ουδέτερος, αλλά συχνά εργαλειοποιείται, μέσω των κρατικών μηχανισμών, με γνώμονα την προαγωγή των συμφερόντων των ελλαδικών κοινωνικών και οικονομικών ελίτ, ανακύπτουν ζητήματα ιδεολογικής φύσεως, καθιστώντας και τον χώρο αυτό πεδίο ιδεολογικών αντιπαραθέσεων.

Βασικά ζητήματα της όλης προβληματικής είναι:

α) Ποιοι καθορίζουν τη μουσειακή πολιτική;

β) Με ποιο ιδεολογικό υπόβαθρο και με την υποστήριξη ποιων πολιτικών και οικονομικών δυνάμεων, εγχώριων ή και ξένων, υλοποιείται η μουσειακή πολιτική;

γ) Με ποιες στοχεύσεις γίνεται η εκάστοτε διαμόρφωση και η γενικότερη διαχείριση των μουσειακών ή των αρχαιολογικών χώρων;  

Ο ρόλος της ξένης εξάρτησης της χώρας μας στη διαμόρφωση της πολιτικής διαχείρισης της πολιτιστικής μας κληρονομιάς

Το ελλαδικό κράτος, σχεδόν από συστάσεώς του, βρίσκεται χώρο επιρροής των Αγγλοσαξώνων, αρχικά των Βρετανών (1831-1947) και εν συνεχεία των Αμερικανών (1947- έως και σήμερα). Η υποτέλεια αυτή δεν άπτεται μόνον των εξωτερικών σχέσεων της χώρας μας, αλλά έχει και επιπτώσεις και στο πεδίο του Πολιτισμού και της διαχείρισης της πολιτισμικής μας κληρονομιάς, δεδομένου του «ιδεολογικού μεταπρατισμού», ο οποίος επιχωριάζει σε μέλη της πολιτικο-οικονομικής και πνευματικής ηγέτιδας τάξης του τόπου μας, τα οποία λειτουργούν ως φορείς ξένων ιδεών, μέσα από τη διείσδυσή τους σε θέσεις-κλειδιά του κρατικού μηχανισμού, προς ίδιον όφελος.

Α΄ Σύλλογος Αθηνών: Αδιανόητη προσβολή στον αντιφασιστικό αγώνα 1940-1944 του λαού μας, παραμονές της 28ης Οκτωβρίου, το συνέδριο των Αρχαιολογικών Ινστιτούτων

«“I wish I had been there when the flag was raised on the Acropolis”. Horizons of Imagination and Reality of the German Occupation of Greece (1941-1944/45)»

Τίτλος εισήγησης Γερμανού εισηγητή

Από την πρώτη στιγμή που δημοσιεύτηκαν οι φωτογραφίες των 200 κομμουνιστών αντιστασιακών της Καισαριανής που εκτελέστηκαν από τα γερμανικά στρατεύματα με τη συνεργασία των δωσιλογικών ελληνικών αρχών, οι γερμανικοί φορείς (Γερμανική Πρεσβεία, Ινστιτούτο Γκαίτε, Γερμανικό Αρχαιολογικό Ινστιτούτο Αθηνών, Ίδρυμα Friedrich-Ebert-Stiftung Αθήνα κ.α.) επεδίωξαν να παρέμβουν στη δημόσια συζήτηση. Ο στόχος ήταν ολοφάνερος από τους τίτλους των Συνεδρίων που επιχείρησαν να διοργανώσουν αλλά και από τους τίτλους εισηγήσεων. Οι ενοχλητικές μνήμες της κατοχής πρέπει να ξεθωριάσουν, ό,τι έγινε πρέπει να ξεχαστεί, να επανεξεταστεί, να ιδωθεί μέσα από τα φίλτρα του κυρίαρχου γερμανικού αφηγήματος, το γερμανικό κράτος πρέπει, χωρίς να εκπληρώσει ούτε τις οικονομικές υποχρεώσεις του προς την Ελλάδα και χωρίς να χρειαστεί να αναλάβει την ευθύνη για τις θηριωδίες και τις λεηλασίες που διέπραξε, να περάσει από μια διαδικασία «ξεπλύματος» του ναζιστικού παρελθόντος και των ανεπιθύμητων αντανακλαστικών που αυτό προκαλεί στον λαό μας που επιμένει να μην ξεχνάει. Είναι κοινό μυστικό στους ιστορικούς κύκλους ότι για αυτόν τον σκοπό ρέει (ή αλλιώς «απορροφάται») άφθονο χρήμα για διεθνή συνέδρια, εκδηλώσεις, εκδόσεις, κλπ.

Μετά τη ματαίωση των περσινών εκδηλώσεων, τώρα, παραμονές της 28ης Οκτωβρίου, οι Γερμανοί ξανάρχονται, με συνυπεύθυνο το ελληνικό κράτος! Συγκεκριμένα, η Έκθεση που εγκαινιάστηκε ανήμερα της επετείου απελευθέρωσης της Αθήνας από το ναζιστικό ζυγό, η οποία αποτελεί, όπως δηλώνουν οι οργανωτές, «καρπό της συνεργασίας του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου και του Γερμανικού Αρχαιολογικού Ινστιτούτου Αθηνών (DAI Αθηνών)» φέρει τον σκανδαλώδη τίτλο: «Διαιρεμένο παρελθόν. Ελληνογερμανικές σχέσεις σε σκοτεινούς καιρούς». Ο αμφίσημος τίτλος συνοδευόταν από την αφίσα του Συνεδρίου που αναπαριστά μία τεράστια πολεμική σημαία της Βέρμαχτ να δεσπόζει στον ιερό βράχο της Ακρόπολης! Αφίσα που αποσύρθηκε μετά τις σφοδρές πολιτικές αντιδράσεις, ιδιαίτερα μετά τη σχετική καταγγελία του Εθνικού Συμβουλίου Διεκδίκησης των Οφειλών της Γερμανίας προς την Ελλάδα. Και μόνο το γεγονός της απόσυρσης της αφίσας αποδεικνύει την ευελιξία με την οποία ο γερμανικός παράγοντας και οι εγχώριοι συνεργάτες του επιχειρούν να μας ρίξουν στάχτη στα μάτια.

Απόδειξη; Η εισήγηση στο Συνέδριο ενός νέου Γερμανού ιστορικού, η οποία φέρει τον τίτλο: «“I wish I had been there when the flag was raised on the Acropolis”. Horizons of Imagination and Reality of the German Occupation of Greece (1941-1944/45)», δηλαδή «“Μακάρι να ήμουν εκεί όταν υψώθηκε η σημαία στην "Ακρόπολη”. Ορίζοντες της φαντασίας και πραγματικότητα της γερμανικής κατοχής στην Ελλάδα (1941-1944/45).»! 

Η αφίσα με τη σβάστικα που αποσύρθηκε

Μιλάμε για τη σημαία που σκόρπισε τη φρίκη σε όλη την Ευρώπη με τα εγκλήματα εκείνων που την ύψωσαν και αισθάνονταν υπερήφανοι που «ήταν εκεί». Εκείνων που, υπό τη σκιά της, έδρασαν στα Καλάβρυτα, στην Κάνδανο, στο μπλόκο της Κοκκινιάς, στην Καισαριανή, σε εκατοντάδες χωριά και συνοικίες όπου ο λαός μας μαρτύρησε. 

Πολιτιστικός ιμπεριαλισμός και εργαλειοποίηση των ανθρωπιστικών επιστημών.

Η περίπτωση της χρήσης φορτισμένων ιδεολογικά όρων στα γνωστικά πεδία της Ιστορίας και της Αρχαιολογίας.

Αθανάσιος Κωτσάκης*

Δυτικός πολιτιστικός ιμπεριαλισμός και ελλαδικές ελίτ

Είναι γνωστό ότι ο τομέας του πολιτισμού αποτελεί σημαντικό πυλώνα της λεγόμενης «ήπιας ισχύος» (“soft power”) των Διεθνών Δρώντων, ήτοι των Μεγάλων Δυνάμεων. Χαρακτηριστικό παράδειγμα από την σύγχρονη εποχή αποτελεί η αναφορά του Zbigniew Brzezinski στους τέσσερις πυλώνες της αμερικανικής υπεροχής στον μεταψυχροπολεμικό κόσμο: στρατιωτικό, οικονομικό, τεχνολογικό και πολιτισμικό1.

Διαχρονικά, πάντως, οι Μεγάλες Δυνάμεις εργαλειοποιούν το πεδίο του πολιτισμού, επιχειρώντας να επιβάλουν τις δικές τους θέσεις, αξίες, νοοτροπίες και ήθη σε άλλους λαούς, προς ίδιον όφελος, φαινόμενο που μας είναι γνωστό με τον όρο «πολιτιστικός ιμπεριαλισμός»2. Η Ελλάδα έχει βιώσει ανάλογες καταστάσεις, στο πλαίσιο της δυτικής αποικιοκρατίας, εδώ και αιώνες3. Χαρακτηριστική περίπτωση αποτελεί η πολιτιστική διείσδυση της Γαλλίας στο Αιγαίο από την εποχή της Αντιμεταρρύθμισης και εντεύθεν, όπως και η πολιτική βίαιου εξιταλισμού των πληθυσμών των Δωδεκανήσων την περίοδο 1912-1943, ιδίως επί φασισμού.

 Ωστόσο, η κύρια, πάγια και διαχρονική πολιτισμική διείσδυση στον ελληνικό χώρο κατά τους τελευταίους δύο αιώνες προέρχεται από τον αγγλοσαξωνικό κόσμο, δεδομένων των σχέσεων εξάρτησης της χώρας μας και ιδίως των ελίτ, αρχικά με τον βρετανικό παράγοντα (1831-1947) και εν συνεχεία με τον αμερικανικό (1947 έως σήμερα).

Ερμη χώρα...σε τι χέρια προσφερθηκες.

Θανάσης Πετράκος 

Αφού οι έντονες αντιδράσεις μας, τόσο του Εθνικού Συμβουλίου Διεκδίκησης των Οφειλών της Γερμανίας στην Ελλάδα (ΕΔΔΟΓΕ), όσο και του Συλλόγου Μνήμης και Δράσης Μανώλης Γλέζος, τους υποχρέωσαν να ακυρώσουν την εκδήλωση – ωμή πρόκληση που είχαν προγραμματίσει στις 30 Απριλίου με θέμα «Η Καισαριανή και οι φωτογραφίες των 200: Από τις φωτογραφίες των θυτών σε εθνικό μνημείο», επανέρχονται με πιο ύπουλο τρόπο στις 12 Οκτώβρη.

Σε συνεργασία με το υπουργείο Πολιτισμού οργανώνουν:

Έκθεση με τίτλο «Διαιρεμένο παρελθόν. Ελληνογερμανικές σχέσεις σε σκοτεινούς καιρούς». Η έκθεση περιλαμβάνει δύο σταθμούς: έναν στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο και έναν στο Γερμανικό Αρχαιολογικό Ινστιτούτο Αθηνών (DAI Αθηνών) και θα εγκαινιαστεί στις 12 Οκτωβρίου 2026!

 Δηλαδή επέλεξαν τα εγκαίνια την ημέρα της επετείου της απελευθέρωσης της Αθήνας από τα γερμανικά στρατεύματα κατοχής το 1944.

Διεθνές συνέδριο που οργανώνει το Γερμανικό Αρχαιολογικό Ινστιτούτο, το Ιταλικό αντίστοιχο και το ελληνικό υπουργείο Πολιτισμού με τίτλο «Archaeology and Occupation. Greece 1941-1944» (Αρχαιολογία και Κατοχή. Ελλάδα 1941-1944), που θα πραγματοποιηθεί στην Αθήνα από τις 15 έως τις 17 Οκτωβρίου 2026.

Αν ο σκοπός του Συνεδρίου και της έκθεσης ήταν να αναγνωρίσει η Γερμανία τη ληστεία των αρχαιολογικών θησαυρών την περίοδο της Κατοχής στην πατρίδα μας και να ανακοινώσει τη δέσμευση της γερμανικής κυβέρνησης ότι θα επιστραφούν, όπως αγωνιζόταν με όλη τη δύναμη της ψυχής του ο αείμνηστος Μανώλης Γλέζος και πιστοί στις υποθήκες του συνεχίζουμε να διεκδικούμε και εμείς ως Σύλλογος Μνήμης και Δράσης Μανώλης Γλέζος και το Εθνικό Συμβούλιο Διεκδίκησης των Οφειλών της Γερμανίας στην Ελλάδα (ΕΔΔΟΓΕ), προφανώς δεν θα είχαμε καμία αντίρρηση και για την έκθεση και για το συνέδριο. Όμως εδώ δεν πρόκειται για κάτι τέτοιο.

Τα dessous των Οστών και των Κειμηλίων

 του Παντελή Σαββίδη 

Τώρα που κάθισε ο κουρνιαχτός γύρω από τα οστά του Σαμουήλ και όσα παρουσιάστηκαν στην κοινή γνώμη για τα κειμήλια που άρπαξαν οι Βούλγαροι το 1917 από τις μονές της Μακεδονίας, θέλω να δώσω μια συνέχεια που νομίζω ότι έχει ενδιαφέρον. Η Εικοσιφοίνισσα, μάλιστα, γνώρισε και τη λεηλασία και την πυρπόληση απο τους Βουλγάρους. Αυτά δεν είναι λεπτομέρειες που μπορεί κανείς να παραμερίζει όταν συζητά για ιστορική μνήμη και καλές σχέσεις. Με αυτήν την γνώση μπορούμε σήμερα να είμαστε δύο γειτονικοί λαοί που δεν θέλουν να επαναλάβουν το παρελθόν τους. Αν είμαστε και φίλοι λαοί αυτό είναι άλλο θέμα. Η υποκρισία είναι θεμιτή στις διεθνείς σχέσεις.

Στις 29 Μαρτίου 2006 παρουσίασα στην ΕΡΤ3, στην εκπομπή «Ανιχνεύσεις», δύο συνεντεύξεις: τη μία με τον καθηγητή Νικόλαο Μουτσόπουλο, εμβληματική προσωπικότητα της Αρχιτεκτονικής του ΑΠΘ, και την άλλη με τον εξίσου σπουδαίο σλαβολόγο Αιμίλιο Ταχιάο. Και οι δύο έχουν πλέον φύγει από τη ζωή. Οι συζητήσεις τους, όμως, παραμένουν ενδιαφέρουσες, όχι μόνο για όσα υποστήριξαν, αλλά και για τα ερωτήματα που άφησαν ανοιχτά.

Ο Ταχιάος είχε το ύφος του κλασικού καθηγητή της εποχής του. Αναγνωρισμένος σλαβολόγος, με βαθιά γνώση του αντικειμένου του, άφησε το αποτύπωμά του στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και πολύ πέρα από αυτό. Ο Μουτσόπουλος ήταν ένας large τύπος. Είχε εντυπωσιακή παρουσία, ακαδημαϊκό βάθος, γνώσεις, πάθος για την δουλειά του και έναν γοητευτικό λόγο. Όταν άρχιζε να μιλά, τον πρόσεχες από μόνος σου, ό,τι κι αν έλεγε.

▪️«Οι Γερμανοί ξανάρχονται»

📍Προσβολή ιστορικής μνήμης στην επέτειο απελευθέρωσης της Αθήνας καταγγέλλει το ΕΣΔΟΓΕ

🇬🇷“…Βρήκαμε τους δρόμους σκεπασμένους από μιαν ανθρώπινη πλημμύρα, έτσι που το αυτοκίνητό μας δεν μπορούσε ν΄ ανοίγει, παρά με δυσκολία, το δρόμο του. Ποτέ δεν είδα ανθρώπους κυριαρχημένους από τέτοια χαρά και τέτοιο ενθουσιασμό“.

(Ρόλαντ Χάμπε, πράκτορας της γερμανικής αντικατασκοπείας στην κατεχόμενη Ελλάδα).

✔️Την Πέμπτη 12 Οκτωβρίου 1944 η Αθήνα λυτρώθηκε από το ναζιστικό εφιάλτη. Μετά από 1264 εφιαλτικές ημέρες βάρβαρης Κατοχής αλλά και μεγαλειώδους Εθνικής Αντίστασης, ο λαός της Αθήνας υποδέχθηκε την ελευθερία του με μια πρωτόγνωρη έκρηξη χαράς και δίκαιης υπερηφάνειας για τους σκληρούς αγώνες και τις θυσίες του. Είναι γεγονός αναμφισβήτητο ότι η Εθνική μας Αντίσταση, με πρωταγωνιστή το ΕΑΜ και τη συμβολή όλων των αντιστασιακών οργανώσεων, είχε μνημειώδη επιτεύγματα που δικαίως θέτουν τον Ελληνικό Λαό στην πρωτοπορία της Αντιφασιστικής Νίκης των Λαών. 

✌️Είναι χαρακτηριστικό ότι τα ξημερώματα της 13ης Οκτωβρίου 1944 ο ΕΛΑΣ με τη Μάχη της Ηλεκτρικής στο Κερατσίνι έσωσε το λεκανοπέδιο Αττικής από το χάος, που ήθελαν να το βυθίσουν οι αποχωρούντες Γερμανοί στο πλαίσιο της ναζιστικής πολιτικής «καμένης γης».

Σφοδρή αντίδραση για τη σημαία της Βέρμαχτ στην Ακρόπολη – Παρέμβαση του Εθνικού Συμβουλίου Διεκδίκησης Οφειλών στο υπουργείο Πολιτισμού

Τι υποστηρίζει το Εθνικό Συμβούλιο Διεκδίκησης των Οφειλών της Γερμανίας προς την Ελλάδα, που ζητά την απόσυρση της αιγίδας του υπουργείου Πολιτισμού από τις εκδηλώσεις για την περίοδο της Κατοχής

Έντονες αντιδράσεις προκαλούν, σύμφωνα με το Εθνικό Συμβούλιο Διεκδίκησης των Οφειλών της Γερμανίας προς την Ελλάδα, εκδηλώσεις που διοργανώνονται με αφορμή την επέτειο της απελευθέρωσης της Αθήνας από τα γερμανικά στρατεύματα Κατοχής. Σε ανακοίνωσή του, με τίτλο «82η επέτειος της απελευθέρωσης της Αθήνας από το ναζιστικό ζυγό: Οι Γερμανοί ξανάρχονται!», το Συμβούλιο χαρακτηρίζει τις εκδηλώσεις πρόκληση, συνδέοντας το περιεχόμενό τους με το ζήτημα των γερμανικών οφειλών προς την Ελλάδα.

Στο επίκεντρο της κριτικής βρίσκεται η αφίσα συνεδρίου, στην οποία, όπως αναφέρει, κυριαρχεί φωτογραφία με τη σημαία της Βέρμαχτ στην Ακρόπολη, καθώς και ο τίτλος εισήγησης Γερμανού ιστορικού για την ύψωση της σημαίας στον Ιερό Βράχο. Παράλληλα, το Συμβούλιο εκφράζει αντιρρήσεις για την έκθεση «Διαιρεμένο παρελθόν. Ελληνογερμανικές σχέσεις σε σκοτεινούς καιρούς», η οποία, σύμφωνα με τους διοργανωτές, αποτελεί προϊόν συνεργασίας του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου και του Γερμανικού Αρχαιολογικού Ινστιτούτου Αθηνών.

Το Εθνικό Συμβούλιο υποστηρίζει ότι η προσέγγιση αυτή υποβαθμίζει τη βαρύτητα της ναζιστικής Κατοχής και ζητά από το υπουργείο Πολιτισμού να αποσύρει την αιγίδα και κάθε υποστήριξή του από τις συγκεκριμένες εκδηλώσεις. Ταυτόχρονα, επαναφέρει το αίτημα για την καταβολή των γερμανικών οφειλών, τον επαναπατρισμό ελληνικών αρχαιολογικών και πολιτιστικών θησαυρών που, όπως αναφέρει, έχουν αρπαγεί και την ενεργοποίηση της ελληνικής κυβέρνησης για τη διεκδίκησή τους.

Η Δύση ηττήθηκε από το μεταμοντερνισμό και τον εμπορευματισμό

4/10/2026

EPA/MOHAMMED BADRA

ΛΑΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ

Υπάρχει ένα παράδοξο στην ιστορική μοίρα της Δύσης: Η ίδια παράδοση που έμαθε στην ανθρωπότητα να αμφισβητεί την αυθεντία, να εξετάζει ορθολογικά τις πεποιθήσεις της, και να υποτάσσει την εξουσία στον λόγο, έφθασε σε ένα σημείο όπου η αμφισβήτηση κινδυνεύει να καταστεί άρνηση κάθε κοινού μέτρου.

Το βαθύτερο πρόβλημα της σύγχρονης Δύσης δεν είναι πρωτίστως οικονομικό, ούτε στρατιωτικό, ούτε δημογραφικό. Είναι νοηματοδοτικό: αφορά στην ικανότητα ενός πολιτισμού να απαντά στο ερώτημα γιατί υπάρχει, τι θεωρεί αγαθό, και ποιο μέλλον θεωρεί άξιο να οικοδομηθεί. Η Δύση ως πολιτισμική γενεαλογία. Η “αυθεντική Δύση” δεν πρέπει να νοηθεί ως φυλετική, γεωγραφική ή πολιτική κατηγορία. Είναι, περισσότερο, μια ιστορική σύνθεση ιδεών και μορφών ζωής.

Η πρώτη της μεγάλη μήτρα είναι ο κλασικός ελληνορωμαϊκός κόσμος: από την ελληνική φιλοσοφία και την αναζήτηση του καθολικού λόγου μέχρι τη ρωμαϊκή έννοια του δικαίου, της πολιτειότητας, και της θεσμικής τάξης. Η δεύτερη μεγάλη στιγμή είναι η ιταλική Αναγέννηση. Εκεί η αρχαιότητα δεν αντιμετωπίστηκε ως μουσειακό κατάλοιπο αλλά ως ενεργός συνομιλητής. Ο άνθρωπος, η τέχνη, η φύση, και η δημιουργική ικανότητα επανήλθαν στο κέντρο του ευρωπαϊκού ορίζοντα.

Η τρίτη στιγμή είναι ο Ευρωπαϊκός Διαφωτισμός. Εδώ, η κληρονομιά τού λόγου μετασχηματίστηκε σε αξίωση καθολικότητας: ο άνθρωπος μπορούσε να χρησιμοποιεί τη λογική του χωρίς να υποτάσσεται άκριτα στην παράδοση ή στην εξουσία. Η ελευθερία της σκέψης, η επιστημονική διερεύνηση, και η πολιτική αυτονομία απέκτησαν κανονιστική αξία.

Από την κριτική στην αποδόμηση

«Η ΝΕΑ ΑΓΙΑ ΓΡΑΦΗ» Από Αντρέα Μαρτσιλιάνο

« Είμαστε οι κυρίαρχοι του πλανήτη. Το μυστικό της επιτυχίας μας είναι η φαντασία.» (Γιουβάλ Νόα Χαράρι)

Η ΝΕΑ ΑΓΙΑ ΓΡΑΦΗ

Ο Γιουβάλ Νόχα Χαράρι ο πιο έμπιστος ιδεολόγος του Κλάους Σβαμπ. Αυτός από το Φόρουμ του Νταβός, για να είμαστε σαφείς. Δηλαδή, ο άγνωστος Ελβετός μηχανικός που, για ποιο λόγο, φαίνεται ικανός να δίνει εντολές σε όλες τις δυτικές κυβερνήσεις, καθορίζοντας τις οικονομικές, νομισματικές και περιβαλλοντικές πολιτικές τους. Να αποφασίζει για το μέλλον των λαών και των εθνών.
Και για την οποία γνωρίζουμε μόνο ότι είναι συνηθισμένο να φοράμε μάλλον… ιδιαίτερα ρούχα στην παραλία.

Ο Χαράρι είναι Ισραηλινός. Και διδάσκει στην Ιερουσαλήμ. Αλλά, χάρη στις θέσεις του, είναι τώρα παγκόσμιος σταρ. Θέσεις που, τελευταία, περιστρέφονται γύρω από την Αγία Γραφή. Και την παγκόσμια ιστορία του ανθρώπου από τον πίθηκο μέχρι σήμερα. Και πέρα ​​από αυτό. Επειδή ο άνθρωπός μας ανέλαβε να γράψει μια παγκόσμια ιστορία. Κάτι που ούτε ο Γκόρντον Τσάιλντ δεν είχε τολμήσει να κάνει. Την ονόμασε «Σοφία. Από τα ζώα στους θεούς. Μια σύντομη ιστορία της ανθρωπότητας» (1) . Και την αφιέρωσε στον «σύζυγό της».

Και τι σχέση έχει αυτό με οτιδήποτε; Θα μπορούσες να πεις... μην είσαι ομοφοβικός...
Όχι, συγγνώμη, ναι. Επειδή ο Χαράρι είναι αυτός που επιμένει να τονίζει, σε κάθε ευκαιρία, ότι είναι «ομοφυλόφιλος ιστορικός». Και, ως εκ τούτου, αυτό το γεγονός είναι σημαντικό, πράγματι, θεμελιώδες, σύμφωνα με τον ίδιο, για την κατανόηση της σκέψης του.

Μιλούσα για τη Βίβλο. Ο Χαράρι λέει ότι όλα είναι λάθος. Ένα συνονθύλευμα προκαταλήψεων, βίας, ψεμάτων, φόβων... Θα ήμουν περίεργος να μάθω τι σκέφτονται οι Μεγάλοι Ραβίνοι γι' αυτό. Και όχι μόνο οι Ορθόδοξοι, αλλά και οι πιο προοδευτικοί ή φωτισμένοι, με τους οποίους είχα την τύχη να μιλήσω.

Ηλίας Παπαναστασίου: Γραικυλισμός και αποικιοποίηση της Ελλάδας μέσω του πολιτισμού

Ο Γραικυλισμός, η δουλοπρέπεια έναντι των ξένων ήταν και παραμένει ένα «ενεργό μικρόβιο»... 

Ο Ηλίας Παπαναστασίου ,οικονομολόγος και πολιτικός επιστήμονας, πηγαίνοντας πολύ πίσω στο χρόνο , επιχειρεί να εξηγήσει γιατί κάποιοι εδώ στην Ελλάδα είναι ιδιαίτερα ευαίσθητοι σ' αυτό το μικρόβιο. Σ' όλες τις ιστορικές περιόδους, ειδικά στις δύσκολες και μέχρι σήμερα.

Ο κ. Παπαναστασίου μιλά για την «αποικιοποίηση μας μέσω του πολιτισμού» και εκφράζει την ανησυχία ότι ήδη «έχουμε γίνει το Πόρτο Ρίκο της Μεσογείου και της Ευρώπης». «Έχουμε μετατραπεί σε πολιτιστική αποικία των αγγλοσαξόνων και ειδικότερα των Αμερικανών», υποστηρίζει.

Μιλά για τη «νόθα αστικοποίηση, τη νόθα δυτικοποίηση και την ουσιαστική αμερικανοποίηση μας» και αναφέρεται σε σημερινές υποθέσεις που αποδεικνύουν ότι έχουμε παραδοθεί άνευ όρων στη λατρεμένη «Δύση», αναλαμβάνοντας το ρίσκο της εξαφάνισης μας.

ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΚΥΡΙΑ ΜΑΡΙΑ ΕΥΘΥΜΙΟΥ

Μελέτης Μελετόπουλος 

Μαρία Ευθυμίου, επί λέξει: "Το παρατσούκλι του Κολοκοτρώνη στην περίοδο της Επανάστασης ήταν ο καπετάν-λαφύρας." Ιδού το σχετικό βίντεο στο οποίο το αναφέρει:

Λοιπόν μελετάω επί χρόνια την σοβαρή βιβλιογραφία για την Επανάσταση: Σπηλιάδη, Φραντζή, Τρικούπη, Παπαρηγόπουλο κ.ά., συγχρόνους των γεγονότων, αλλά και την νεώτερη σοβαρή ιστοριογραφία όπως τον ακαδημαϊκό Διονύσιο Κόκκινο και τον Τάκη Σταματόπουλο (τα σχετικά έργα τους βραβεύθηκαν από την Ακαδημία Αθηνών), τον ακαδημαϊκό Μιχαήλ Σακελλαρίου, την Ιστορία του Ελληνικού Έθνους της Εκδοτικής Αθηνών και πολλά άλλα, και φυσικά τις πηγές, κυρίως απομνημονεύματα αγωνιστών και επίσης των ξένων περιηγητών και φιλελλήνων που έζησαν στην Ελλάδα εκείνη την περίοδο. 

Ιστορικοί Αναθεωρητισμοί. Οι σταθμοί και το νόημα της κυπριακής Ιστορίας

Από την επανάσταση του 1955 στην κατάλυση του κυπριακού κράτους με «ειρηνικά» μέσα.

Του Δημήτρη Κωνσταντακόπουλου

8 Δεκεμβρίου 2025

Τις τελευταίες δεκαετίες και ιδίως μετά το 1996, έχουν αναπτυχθεί στην Ελλάδα διάφορα ρεύματα «ιστορικού αναθεωρητισμού» της «αριστεράς» και του σημιτικού «εκσυγχρονισμού», στα οποία προστέθηκαν, ιδίως μετά το 2015, και διάφορα ρεύματα αναθεωρητισμού της δεξιάς και την άκρας δεξιάς, που, στο σύνολό τους, θέλουν με διάφορους τρόπους και από διαφορετικούς δρόμους, να διαστρεβλώσουν και να αντιστρέψουν ακόμα το νόημα της ελληνικής ιστορίας, ξεκινώντας τουλάχιστο από την Επανάσταση του 1821. O σκοπός του ιστορικού αυτού αναθεωρητισμού είναι να καταστήσει το νόημα της ελληνικής ιστορίας συμβατό με την παρακμή και κατάρρευση του ελλαδικού και κυπριακού κράτους και την αποικιοποίηση σε βάθος, την απορρόφηση Ελλάδας και Κύπρου, όχι από την Οθωμανική Αυτοκρατορία, όπως στο παρελθόν, αλλά από τον ολοκληρωτισμό της ανερχόμενης «Αυτοκρατορίας του Χρήματος», μια πορεία που, τυχόν ολοκληρούμενη, μας οδηγεί και σε μια «Ελλάδα χωρίς Έλληνες» (Μίκης Θεοδωράκης) και σε μια «Κύπρο χωρίς Έλληνες».

Οι αναθεωρητισμοί αυτοί είναι η αντανάκλαση, στον χώρο των ιδεών και της ιστοριογραφίας, της ελληνικής παρακμής και με τη σειρά τους την προετοιμάζουν και τη διευκολύνουν.

Παρά τον φαινομενικά αντίθετο χαρακτήρα τους και τα «αριστερά» και τα δεξιά ρεύματα ιστορικού αναθεωρητισμού συγκλίνουν σε μια βασική παραδοχή: 

• την πολύ μεγάλη υποτίμηση της δυνατότητας του ελληνικού λαού να διαθέτει αυτόνομο, κάπως ανεξάρτητο και δημοκρατικό κράτος, 

• την υποτίμηση των ηγετικών μορφών του ελληνικού αγώνα για ανεξαρτησία (από τον Κολοκοτρώνη έως τον Μακάριο) και των τεράστιων λαϊκών κινημάτων που σφράγισαν την ιστορία μας, από το ΕΑΜ στην ΕΟΚΑ, 

• με ταυτόχρονο εξωραϊσμό των φορέων της ξένης εξάρτησης αντίστοιχα, από τον Μαυροκορδάτο μέχρι τη Χούντα και την ΕΟΚΑ Β’, τον Κληρίδη και τις δυνάμεις που υπέγραψαν τα αποικιακά Μνημόνια της Ελλάδας και της Κύπρου.

Ο Όμηρος στο τελωνείο της ιδεολογίας

από Γιώργος Τασούδης

Τα μεγάλα έργα έχουν το προνόμιο να συνομιλούν με κάθε εποχή. Δεν είναι λοιπόν παράδοξο ο κινηματογράφος να επιχειρεί να συνομιλήσει με τον Όμηρο. Αντιθέτως, αυτό αποδεικνύει ότι, σχεδόν τρεις χιλιάδες χρόνια μετά, τα ομηρικά έπη εξακολουθούν να συγκινούν, να εμπνέουν και να προκαλούν δημιουργούς σε ολόκληρο τον κόσμο.

Ο προβληματισμός αρχίζει όταν η συνάντηση με ένα κλασικό έργο μετατρέπεται σε προσπάθεια διόρθωσής του. Όταν προηγείται η ιδεολογία και ακολουθεί η ανάγνωση του κειμένου, το αποτέλεσμα δεν είναι ερμηνεία αλλά προβολή των δικών μας βεβαιοτήτων πάνω σε έναν άλλον κόσμο.

Η πρόσφατη δήλωση ότι ο Όμηρος «δεν αφιερώνει αρκετό χρόνο στις γυναίκες» δεν αποκαλύπτει κάποιο κενό του Ομήρου. Αποκαλύπτει μια χαρακτηριστική συνήθεια της εποχής μας: να αξιολογούμε τα μεγάλα έργα όχι μέσα από το δικό τους πνευματικό σύμπαν, αλλά μέσα από τις ιδεολογικές προϋποθέσεις του παρόντος.

Το ερώτημα, όμως, είναι βαθύτερο. Είναι άραγε έργο του αναγνώστη να μαθητεύσει στο κείμενο ή να απαιτήσει από το κείμενο να μαθητεύσει στις δικές του αντιλήψεις;

Ο Όμηρος δεν αντιμετωπίζει τους ανθρώπους ως εκπροσώπους ομάδων, φύλων ή κοινωνικών κατηγοριών. Τους αντιμετωπίζει ως πρόσωπα. Γι' αυτό και η αξία τους δεν μετριέται από τον αριθμό των στίχων που τους αφιερώνει, αλλά από το βάθος της παρουσίας τους και από το αποτύπωμα που αφήνουν στην πορεία του έπους και στην ψυχή του αναγνώστη. Ο Όμηρος δεν γράφει με όρους ποσοστώσεων· γράφει με όρους δραματικής αλήθειας.

Η «Οδύσσεια» του Νόλαν: όταν ο ελληνικός Όμηρος γίνεται αμερικανικός μύθος

Ο Κρίστοφερ Νόλαν δημιούργησε ένα εντυπωσιακό κινηματογραφικό έπος. Το πραγματικό ερώτημα, όμως, για έναν Έλληνα θεατή δεν είναι εάν η ταινία είναι «πιστή» στις πανοπλίες και στα πρόσωπα, αλλά εάν διατηρεί τον ηθικό, πολιτικό και μεταφυσικό πυρήνα της Οδύσσειας.

Οι πρώτες κριτικές για την Οδύσσεια του Κρίστοφερ Νόλαν είναι σχεδόν θριαμβευτικές. Οι περισσότεροι κριτικοί συμφωνούν ότι πρόκειται για ένα οπτικό και τεχνικό επίτευγμα: μια κινηματογραφική εμπειρία τεράστιας κλίμακας, με επιβλητικά τοπία, πραγματικά πλοία, σωματικές μάχες, τέρατα, θεούς και έναν Οδυσσέα σημαδεμένο από τον πόλεμο.

Ο Guardian μιλά για ένα συγκλονιστικό έπος ανδρών, τεράτων και ηθικής μεταμόρφωσης. Το Vulture τοποθετεί την ταινία στο φυσικό καταληκτικό σημείο ολόκληρης της κινηματογραφικής πορείας του Νόλαν, ενώ η Washington Post υποστηρίζει ότι η ομορφιά της ταινίας κάνει πολλές από τις προηγούμενες αντιπαραθέσεις να μοιάζουν δευτερεύουσες. Την ίδια στιγμή, όμως, ακόμη και οι θετικές κριτικές αναγνωρίζουν ότι ο σκηνοθέτης διατηρεί ορισμένα στοιχεία του Ομήρου και μετασχηματίζει ριζικά άλλα.

Από ελληνική σκοπιά, αυτό ακριβώς είναι το ενδιαφέρον ζήτημα.

Όχι αν ένας ξένος σκηνοθέτης «δικαιούται» να κινηματογραφήσει την Οδύσσεια. Ούτε αν κάθε ηθοποιός έχει την υποτιθέμενη εμφάνιση ενός ανθρώπου της μυκηναϊκής εποχής. Το ουσιαστικό ερώτημα είναι:

Τι απομένει από τον ελληνικό Όμηρο όταν το έργο περνά μέσα από την κοσμοθεωρία του σύγχρονου Χόλιγουντ;

Ο Όμηρος ήταν Έλληνας — αλλά δεν είναι ιδιοκτησία μας

Ναι, ο Όμηρος ήταν Έλληνας. Ή, ακριβέστερα, το όνομα «Όμηρος» συμπυκνώνει μια μακρά ελληνική επική παράδοση, η οποία διαμορφώθηκε στην ελληνική γλώσσα, μέσα στον θρησκευτικό, κοινωνικό και πολιτικό κόσμο των αρχαίων Ελλήνων.

Η ΟΔΥΣΣΕΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΣΚΥΛΛΑ ΣΤΗ ΧΑΡΥΒΔΗ

Του Δημήτρη Χονδροκούκη

Πώς το Χόλιγουντ και η θεσμική Εκπαίδευση ακρωτηριάζουν το έπος

Το έπος της Οδύσσειας έχει σήμερα μια θλιβερή τύχη, στενάχωρη για όποιον πραγματικά εκτιμά αυτό το κορυφαίο μνημείο της ανάπτυξης του ανθρώπινου πολιτισμού, το οποίο, όταν κατανοείται επιστημονικά στην ουσία του, μπορεί να προσφέρει και σήμερα και πάντα μια γνώση εξαιρετικής σημασίας για την ουσία της κοινωνίας και του ανθρώπου. Τόσο το Χόλιγουντ όσο και η σχολική και ακαδημαϊκή διδασκαλία ακρωτηριάζουν την Οδύσσεια από αυτό το χαρακτηριστικό της, βαφτίζοντας ως διαχρονικά τα στοιχεία εκείνα που είτε είναι δευτερεύοντα και μη ιδιάζοντα της Οδύσσειας είτε αποτελούν αναχρονιστικές προβολές κατηγοριών του σήμερα στην αρχαιότητα, κατασκευάζοντας έτσι μια ψευδή διαχρονικότητα.  

Από τη μία, το Χόλιγουντ κακοποιεί συστηματικά κάθε στοιχείο παράδοσης οποιουδήποτε πολιτισμού με ιστορικό βάθος και εξαφανίζει κάθε ίχνος της ιδιαίτερης λογικής ραχοκοκκαλιάς των μύθων. Όταν η Οδύσσεια μεταφέρεται στη μεγάλη οθόνη, η περιπέτεια συρρικνώνεται στα ελάχιστα δομικά στοιχεία της περιπέτειας: ο ήρωας αντιμετωπίζει τρομερούς κινδύνους και τέρατα, καταφέρνει να επιστρέψει στην Ιθάκη, φονεύει τους μνηστήρες, επανασυνδέεται με την οικογένειά του και ανακτά την εξουσία. Όμως, αυτά τα δομικά στοιχεία δεν αποτυπώνουν την ιδιαιτερότητα της Οδύσσειας· απλώς την καθιστούν πρόσφορη για εκμετάλλευση από τη βιομηχανία του θεάματος που έχει στερέψει από αξιοπρεπή σενάρια.

Η Οδύσσεια του Νόλαν δεν αναμένεται να πρωτοτυπήσει ως προς τα γενικά χαρακτηριστικά που αναφέρθηκαν. Η πλήρης αποστείρωση του σεναρίου από τα κεντρικά ζητήματα που δομούν το έπος αναμένεται να συνοδεύεται από μερικές πινελιές της τρέχουσας mainstream προπαγάνδας, δηλαδή στοιχεία ρατσιστικού αντιρατσισμού, σεξιστικού αντισεξισμού, μιλιταριστικού πασιφισμού και άλλα. (Συγκεκριμένα για τη νέα ταινία της Οδύσσειας θα γράψω στις επόμενες μέρες, μόλις η ταινία βγει στις αίθουσες, διότι οφείλουμε να είμαστε συγκεκριμένοι στην κριτική μας. Μπορεί το Χόλιγουντ να φαίνεται εύκολος στόχος και, συνεπώς, εύκολη και η κριτική του, όμως εδώ δεν πάμε για την «εύκολη» κριτική που ακούει κανείς από πτυχιούχους youtubers, αλλά για τη συστηματική κριτική που εξετάζει επιστημονικά τόσο το έπος όσο και τη βιομηχανία του θεάματος.)

Άγνοια και Μύθοι για τη Λευκή Πατριαρχία: Ένα Μάθημα από την Οδύσσεια

Πηγή: Ρομπέρτο ​​Νταμίκο

Η ηθοποιός Λουπίτα Νιόνγκο, η οποία υποδύεται την Ελένη στη νέα ταινία του Νόλαν για την Οδύσσεια —δεν θα σταθώ στο γεγονός ότι ο Όμηρος την αποκαλεί «λευκώλενο», ένα επίθετο που σήμερα θα προκαλούσε την οργή των πολιτικά ορθών αστυνομικών— υποστήριξε την κυρίαρχη ιδεολογία, απλώς για να δώσει στην ταινία μια πολιτική χροιά. Αποφάσισε να ισχυριστεί ότι ο Όμηρος έδωσε πολύ λίγο χώρο στις γυναίκες.
Τώρα, δεν με ενδιαφέρει πραγματικά να μπω στη διαμάχη. Αλλά η χρήση αυτής της δήλωσης, η οποία αποκαλύπτει μόνο την χονδροειδή και περήφανη άγνοια του συγγραφέα της —και κοινή σε έναν ολόκληρο πολιτισμικό χώρο που συγχέει τη μαχητικότητα με τη γνώση— μπορεί να είναι χρήσιμη στην κατάρριψη ορισμένων μύθων. Συγκεκριμένα, αυτόν μιας Δύσης αιώνια θύμα μιας cis-ετεροφυλόφιλης λευκής πατριαρχίας, καταπιεστικής εξ ορισμού και ανίκανης, σε όλες τις χιλιετίες ιστορίας της, να παράγει οτιδήποτε άλλο εκτός από την ανδρική κυριαρχία.

Μπορούμε να ξεκινήσουμε τονίζοντας ότι η Ιλιάδα και η Οδύσσεια διαδραματίζονται γύρω στον 12ο αιώνα π.Χ. και απεικονίζουν μια αρχαϊκή Ελλάδα. Τα κείμενα, στην τρέχουσα μορφή τους, συντέθηκαν τον 6ο αιώνα π.Χ., στην Αθήνα του τυράννου Πεισίστρατου. Επομένως, βρισκόμαστε σε μια περίοδο που δεν μπορεί ακριβώς να συγκριθεί με το κίνημα του 1968 και το κλίμα υπερηφάνειας που επικρατούσε. Είναι ένας κόσμος πολεμιστών, βασιλείων, δουλείας, ανθρωποθυσιών και εκδίκησης. Η τοποθέτηση σε ένα πλαίσιο δεν σημαίνει δικαιολόγηση: σημαίνει ότι δεν κρίνουμε το παρελθόν με τα εργαλεία του παρόντος, διαφορετικά δεν θα μπορέσουμε να το κατανοήσουμε.

Ωστόσο, κοιτάζοντας τα κείμενα, παρατηρούμε κάτι εκπληκτικό.
Σίγουρα, στην Ιλιάδα, η οποία μιλάει για τον πόλεμο, ο ανδρικός ρόλος είναι εξαιρετικά κυρίαρχος. Ο πόλεμος ήταν ανδρική υπόθεση στον αρχαίο κόσμο και οι γυναίκες εμφανίζονται ως λάφυρα, ως μέλλουσες μητέρες, ως χήρες. Ωστόσο, ακόμη και εκεί, οι γυναικείες μορφές έχουν βάθος και αυτονομία. Η Κασσάνδρα, η προφήτισσα που καταράστηκε από τον Απόλλωνα, της οποίας την προφητική κραυγή κανείς δεν πιστεύει: δεν είναι παθητικό θύμα, αλλά μια βασανισμένη συνείδηση ​​που βλέπει αυτό που δεν βλέπουν οι ήρωες. Η Εκάβη, η βασίλισσα της Τροίας, της οποίας η απελπισία για τον θάνατο του Πολύδωρου και του Έκτορα συγκαταλέγεται στις πιο οδυνηρές σελίδες της παγκόσμιας λογοτεχνίας. Η Κλυταιμνήστρα, η οποία σκοτώνει η ίδια τον Αγαμέμνονα και την Κασσάνδρα, και η οποία στις Χοηφόρες του Αισχύλου γίνεται το αρχέτυπο της γυναίκας που επαναστατεί ενάντια στην ανδρική καταπίεση - δεν είναι ηρωίδα, αλλά ούτε καν σκιά. Είναι ένας χαρακτήρας, με επιθυμίες, δυσαρέσκειες και στρατηγικές.

Τι διάβασε η Λουπίτα στον Όμηρο: Η Ιθάκη ως κοινωνική κατασκευή

Πάνος Πικραμένος 

Ο Οδυσσέας δεν παλεύει να γυρίσει στην πατρίδα του. Παλεύει να απελευθερωθεί από τη νοσηρή προσκόλληση σε μια γεωγραφική ταυτότητα που του επέβαλε αυθαίρετα το πατριαρχικό σύστημα της κληρονομικής βασιλείας.

Ο Πολύφημος δεν είναι τέρας. Είναι μονοφθάλμιο υποκείμενο διαφορετικής οπτικής νευροποικιλότητας, το οποίο ο Οδυσσέας αντιμετωπίζει με συστημική προκατάληψη επειδή δεν τρέφεται σύμφωνα με την κυρίαρχη ελληνική διατροφική νόρμα. Η τύφλωσή του ήταν ρατσιστικό hate crime, όχι άθλος.

Η Κίρκη δεν μεταμορφώνει τους 

άντρες σε γουρούνια. Τους βοηθά να ανακαλύψουν την βαθύτερη  ζωική τους ταυτότητα αποδομώντας την ανθρωποκεντρική τους κανονικότητα. Νοσηλεύονται σε ασφαλή πολυειδικό χώρο, που ο ελληναράς Όμηρος ονομάζει υποτιμητικά  «χοιροστάσιο».

Η σχέση του Οδυσσέα με τους συντρόφους του δεν πρέπει να διαβαστεί ως σχέση αρχηγού και πληρώματος. Αυτό είναι μιλιταριστική ανάγνωση. Πρόκειται για μια queer κοινότητα επιβίωσης, όπου η ναυσιπλοΐα είναι απλώς πρόσχημα για την αποδόμηση της τοξικής ανδρικής μοναξιάς και την ανάδειξη της θηλυκότητας τους..

Οδύσσεια της Οδύσσειας

Roberto Luigi Pagani - 09/07/2026

Πηγή: Ρομπέρτο ​​Λουίτζι Παγκάνι

Θα με συγχωρήσετε που επιμένω σε αυτό το θέμα, αλλά ως Ιταλός, νιώθω βαθιά συνδεδεμένος με τα κλασικά έπη. Όπως νομίζω οι περισσότεροι από εσάς, νιώθω ότι είναι ένα σημαντικό μέρος της πολιτιστικής μου ιστορίας. Γι' αυτό μιλάω ανοιχτά.

Η Λουπίτα Νιόνγκο, η οποία υποδύεται την Ελένη της Σπάρτης στην Οδύσσεια του Νόλαν, δήλωσε σε μια συνέντευξη που δημοσιεύτηκε χθες ότι, αν μπορούσε να κάνει μια ερώτηση στον Όμηρο, θα τον ρωτούσε γιατί δεν έδωσε περισσότερο χώρο στις γυναίκες, προσθέτοντας ότι δεν είχε διαβάσει την Οδύσσεια πριν επιλεγεί για την ταινία.

Ένα από τα πράγματα που με προβληματίζουν περισσότερο στην προώθηση ορισμένων ταινιών είναι να βλέπω ηθοποιούς που φαίνεται να αισθάνονται την ανάγκη να μεταδώσουν ηθικά μαθήματα στους συγγραφείς που έγραψαν τα έργα στα οποία εργάζονται τώρα. Ειδικά επειδή όποιος γνωρίζει πραγματικά την Οδύσσεια γνωρίζει ότι η υποβάθμισή της στον χρόνο προβολής αυτού ή εκείνου του χαρακτήρα στην οθόνη αγνοεί τον ρόλο μερικών από τους πιο εξαιρετικούς γυναικείους χαρακτήρες σε όλη τη δυτική λογοτεχνία.

Η Αθηνά είναι η πραγματική σκηνοθέτης της δράσης: προστατεύει τον Οδυσσέα, καθοδηγεί τον Τηλέμαχο και παρεμβαίνει συνεχώς στα γεγονότα. Χωρίς αυτήν, η επιστροφή στην Ιθάκη απλά δεν θα συνέβαινε, όπως ακριβώς η εκδίκηση εναντίον των μνηστήρων δεν θα μπορούσε να επιτευχθεί χωρίς τη βοήθειά της. Και μετά υπάρχει η Πηνελόπη, μια από τις σπουδαιότερες γυναικείες μορφές που δημιουργήθηκαν ποτέ: είναι έξυπνη, πολιτικά επιδέξια, κρατάει το βασίλειο ενωμένο για είκοσι χρόνια, εξαπατά τους μνηστήρες με το περίφημο ιστό της, και όταν ο Οδυσσέας επιστρέφει, αυτή τον υποβάλλει στην τελική δοκιμασία πριν τον αναγνωρίσει.

Το πρόβλημα με μια συγκεκριμένη σύγχρονη προσέγγιση είναι ακριβώς αυτό: αντί να προσπαθεί κανείς να κατανοήσει ένα έργο στο ιστορικό και πολιτιστικό του πλαίσιο, κρίνεται με σύγχρονες ηθικές κατηγορίες, σαν ένα ποίημα που γράφτηκε πριν από σχεδόν τρεις χιλιάδες χρόνια να αντικατοπτρίζει τις αξίες του 21ου αιώνα. Μία από τις θεμελιώδεις αρχές της τέχνης του ιστορικού είναι η αποφυγή του αναχρονισμού: το παρελθόν δεν κατανοείται κρίνοντάς το με τα ηθικά πρότυπα του παρόντος, αλλά προσπαθώντας να κατανοήσει τις αξίες, τους θεσμούς και τη νοοτροπία της εποχής. Αυτό δεν σημαίνει αναστολή της ηθικής κρίσης ή έγκριση όλων όσων έχουν συμβεί, αλλά τουλάχιστον καταβολή πνευματικής προσπάθειας για να κατανοήσει το παρελθόν στο πλαίσιό του.

"Κατσαδιάζοντας" τον Όμηρο...

Του Θανάση Κ.

Δεν αμφισβητώ το δικαίωμα κανενός να δημιουργήσει τέχνη εμπνευσμένη από οτιδήποτε.
Το έκαναν οι αρχαίοι #τραγωδοί, παίρνοντας γνωστούς μύθους και αλλάζοντάς τους για να πουν τα δικά τους. Και πολλές φορές δημιούργησαν αριστουργήματα.
Το έκανε αργότερα ο #Σαίξπηρ. Το έκανε ο #Γκαίτε.
Το έκανε όλη η μεγάλη τέχνη.
Η μυθοπλασία είναι ελεύθερη.
Ελεύθερη όμως δεν σημαίνει υπεράνω κριτικής.

* Την τελευταία ταινία «Οδύσσεια» του Christopher #Nolan δεν την έχω δει.
Και γι' αυτό δεν πρόκειται να την κρίνω.
Θα κρίνω μόνο όσα είπε η πρωταγωνίστριά της, η κα. Lupita Nyong'o.
Η οποία, απόφοιτος του Yale παρακαλώ, δήλωσε ότι πριν πάρει τον ρόλο δεν είχε διαβάσει την #Οδύσσεια. Και αφού τελικά τη διάβασε, θεώρησε σκόπιμο να ..."εγκαλέσει" τον ίδιο τον #Όμηρο επειδή, όπως είπε, δεν αφιέρωσε αρκετό χώρο στις γυναίκες και δεν έδωσε τη «γυναικεία οπτική».

* Εδώ αρχίζει το πρόβλημα.
Γιατί κάποιοι έχουν αρχίσει να πιστεύουν ότι η προσωπική τους ιδεοληψία είναι ταυτόσημη με τη «γυναικεία οπτική» γενικότερα...
Δεν είναι.
Οι #γυναίκες δεν σκέφτονται όπως οι φανατικές #woke ακτιβίστριες.
Ευτυχώς.
Ούτε οι άνδρες όπως οι "αρχετυπικοί φαλλοκράτες" που έχουν στο μυαλουδάκι τους...
Ευτυχέστατα...

Αλλαγές στα τουρκικά σχολικά βιβλία

Αλλαγές στα τουρκικά σχολικά βιβλία - Οι Τούρκοι μαθητές δεν μαθαίνουν πλέον για «Βυζάντιο» και «Κεντρική Ασία»

Το «Βυζάντιο» γίνεται «Ανατολική Ρώμη», η «Κεντρική Ασία» «Τουρκιστάν», ενώ μπαίνει και η «Γαλάζια Πατρίδα»

Επιμέλεια Λία Βαλάτα – Τσιάμα

Ιστορικός – Ερευνήτρια

Σε εκτεταμένη αναθεώρηση της γλώσσας που χρησιμοποιείται στα σχολικά βιβλία προχωρά η Τουρκία, με αλλαγές που δεν περιορίζονται σε τεχνικές διορθώσεις, αλλά αγγίζουν τον τρόπο με τον οποίο οι μαθητές θα διδάσκονται την ιστορία, τη γεωγραφία, την ταυτότητα και τη θέση της χώρας στον κόσμο.

Σύμφωνα με τουρκικά δημοσιεύματα, στο πλαίσιο του νέου προγράμματος του Υπουργείου Παιδείας, μια σειρά από όρους που χρησιμοποιούνταν επί χρόνια στα σχολικά βιβλία αντικαθίστανται από νέες διατυπώσεις, με πιο έντονο εθνικό, ιστορικό και γεωπολιτικό φορτίο.

Η πιο χαρακτηριστική αλλαγή αφορά την αντικατάσταση του όρου «Orta Asya», δηλαδή «Κεντρική Ασία», από τον όρο «Türkistan», δηλαδή «Τουρκιστάν». Αντίστοιχα, ο όρος «Bizans», δηλαδή «Βυζάντιο», αντικαθίσταται από το «Doğu Roma», δηλαδή «Ανατολική Ρώμη». Οι αλλαγές αναφέρονται σε δημοσιεύματα των Haber61, T24, Yeni Şafak και άλλων τουρκικών μέσων, τα οποία επικαλούνται το νέο εκπαιδευτικό πλαίσιο και ρεπορτάζ του CNN Türk.

Από την «Κεντρική Ασία» στο «Τουρκιστάν»

Η αντικατάσταση της «Κεντρικής Ασίας» από το «Τουρκιστάν» είναι από τις πιο συμβολικές παρεμβάσεις του νέου προγράμματος.