«ΒΟΗΘΩΝΤΑΣ ΝΑ ΓΕΝΝΗΘΕΙ ΜΙΑ ΝΕΑ ΣΚΕΨΗ» Από Πιερλουίτζι Φάγκαν

« Έχω ξεκινήσει μια ακόμη φάση μελέτης σχετικά με την εικόνα του κόσμου»

Εικονογράφηση εξωφύλλου - Beppe Giacobbe

ΒΟΗΘΩΝΤΑΣ ΝΑ ΓΕΝΝΗΘΕΙ ΝΕΑ ΣΚΕΨΗ

Έχω ξεκινήσει μια ακόμη φάση μελέτης των σχετικών πτυχών της κοσμοθεωρίας μας, του γενικού συστήματος σκέψης μας. Αυτό το σύστημα σκέψης επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες. Πρέπει να λαμβάνει υπόψη την κοινωνία και το περιβάλλον στο οποίο βρίσκεται ο στοχαστής, το όργανό του ως μέρος ενός σώματος, την εξελικτική ιστορία (τουλάχιστον σε επίπεδο τάξης, τάξης, γένους και είδους) του μακροσυστήματος στο οποίο ανήκει, καθώς και την συγκεκριμένη εξελικτική ιστορία (εθνικότητα, φύλο, κοινωνική τάξη κ.λπ.). Στη συνέχεια διάβασα το "Νους και Εγκέφαλος" (LC) του ιστορικού της επιστήμης Matthew Cobb (Einaudi), το οποίο ανασυνθέτει την ανθρώπινη μελέτη του οργάνου (εγκέφαλος) και της λειτουργίας (νου), από τους Έλληνες μέχρι σήμερα.[(mind)* 

Αν και το υπό έρευνα όργανο ανήκει εκ φύσεως στον τομέα της βιολογίας, η συντριπτική πλειοψηφία των μεταφορών και αναλογιών που καθοδηγούν την έρευνα είναι τεχνολογικής φύσης. Με εξαίρεση μερικούς Γερμανούς φυσιοδίφες του 18ου αιώνα που εξερεύνησαν δάση, δέντρα και ρίζες, η συλλογή μεταφορών περιλαμβάνει μύλους, υδραυλικά συστήματα, μηχανικά συστήματα, ρολόγια, ατμομηχανές, τηλεφωνικά κέντρα, υπολογιστές, το Διαδίκτυο. Όλα νεκρά πράγματα σε μια προσπάθεια να κατανοήσουμε κάτι ζωντανό - την ουσία της ζωντάνιας, θα μπορούσαμε να πούμε.

Αυτή η στροφή προς την μηχανοποίηση εντάχθηκε στη συνέχεια στο πλαίσιο της διχοτομικής λογικής (της απλής διαλεκτικής ή διαλεκτικής δύο όρων), πυροδοτώντας την αντίδραση των πνευματιστών. Μηχανικών και τεχνιτών από τη μία πλευρά, πνευματιστών και μεταφυσικών από την άλλη. Ενδιάμεσα, ένα βιολογικό όργανο, μέσα σε ένα ζωντανό σώμα, με μια σύνθετη εξελικτική ιστορία και πλήρως σχηματισμένο, δρα και αλλάζει συνεχώς (αφού είναι πραγματικά προσαρμοστικό) σε σχέση με ό,τι βρίσκεται έξω από εμάς, είτε πρόκειται για τη φύση είτε για την κοινωνία (στην πραγματικότητα χωρίς «ή», αλλά με «και»).

Ο Cobb αναφέρει κάτι που έχω διαβάσει σε άλλα εγχειρίδια βιολογίας: πόσοι μελετητές επαναστατούν ενάντια στην τεράστια ποσότητα δεδομένων που προέρχονται από ολοένα και πιο μαθηματικά ερευνητικά έργα, μια τεράστια και αρκετά αδρανή μάζα πληροφοριών που γεννιέται από την έμμεση πεποίθηση ότι από μια τέτοια ποσότητα, αργά ή γρήγορα θα προκύψει μια νέα ποιότητα. Αυτό το γεγονός υπάρχει, αλλά δεν είναι απαραίτητα νόμος. Θα μπορούσε να είναι ένας κανόνας με λίγο πολύ περιορισμένο πεδίο εφαρμογής, δεν γνωρίζουμε πόσο. Και εδώ, αντιμετωπίζουμε το πρόβλημα των αναλογιών μεταξύ διαφορετικών πεδίων. Συχνά συμβαίνει από την αυξανόμενη ποσότητα να αναδύεται μια νέα ποιότητα, αλλά στις ιστορικές μορφές σκέψης, ίσως ο μηχανισμός να είναι διαφορετικός.

«Ο ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ, Η ΤΕΧΝΗΤΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΕΜΕΙΣ»

Από Inchiostronero Συντακτικό Επιτελείο

Πριν κρίνουμε ένα αυτοκίνητο, ας προσπαθήσουμε να το κατανοήσουμε ΤΟ ΝΕ

«Ο ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ, Η ΤΕΧΝΗΤΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΕΜΕΙΣ»

Από τους νευρώνες στα τσιπ, ένα απλό ταξίδι μέσα σε δύο διαφορετικές νοημοσύνης για να κατανοήσουμε τι συμβαίνει όταν μαθαίνουμε και αμφισβητούμε μια μηχανή

Inchiostronero Συντακτικό Επιτελείο

Είναι η τεχνητή νοημοσύνη ηλίθια; Δεν σκέφτεται; Μήπως απλώς αντιγράφει ό,τι έχουν γράψει άλλοι; Ή μήπως κάνουμε λάθος ερωτήσεις πριν καν καταλάβουμε πώς λειτουργεί; Αυτό το άρθρο δημιουργήθηκε για να απευθυνθεί κυρίως σε νέους, ξεκινώντας με μια απλή σύγκριση: από τη μία πλευρά, ο ανθρώπινος εγκέφαλος, με νευρώνες, συνάψεις, μνήμη και μάθηση· από την άλλη, ένα τεχνητό νευρωνικό δίκτυο, με διακριτικά, παραμέτρους, τσιπ, GPU και μεγάλα υπολογιστικά κέντρα. Όχι για να υποστηρίξουμε ότι λειτουργούν με τον ίδιο τρόπο, αλλά για να κατανοήσουμε τι τα διακρίνει και πού μπορούν να μας βοηθήσουν ορισμένες ομοιότητες. Αυτό οδηγεί στο κρίσιμο ερώτημα: αν δύο άτομα χρησιμοποιούν την ίδια τεχνητή νοημοσύνη και επιτυγχάνουν εντελώς διαφορετικά αποτελέσματα, μπορούμε να κρίνουμε μόνο τη μηχανή; Ίσως το να μάθουμε να χρησιμοποιούμε την τεχνητή νοημοσύνη σημαίνει, πρώτα και κύρια, να μάθουμε να χρησιμοποιούμε καλύτερα τη δική μας.

ΠΡΙΝ ΑΠΟΦΑΣΙΣΕΤΕ ΠΟΙΟΣ ΕΙΝΑΙ ΗΛΙΘΙΟΣ

«Η τεχνητή νοημοσύνη δεν σκέφτεται.»

Είναι πιθανώς μια από τις φράσεις που θα ακούσετε πιο συχνά όταν μιλάτε για την Τεχνητή Νοημοσύνη. Μερικές φορές συνοδεύεται από μια δεύτερη πρόταση: «Δεν γνωρίζει τίποτα. Αναζητά πληροφορίες, τις συνθέτει και σας τις επιστρέφει ». Και, όταν η μηχανή κάνει λάθος, το συμπέρασμα βγαίνει εύκολα: «Βλέπεις; Είναι ηλίθια».

Πριν όμως το διαπιστώσουμε αυτό, ας κάνουμε κάτι πολύ απλό.

Ας τοποθετήσουμε ιδανικά έναν ανθρώπινο εγκέφαλο και ένα σύστημα τεχνητής νοημοσύνης σε ένα τραπέζι .

Ο πρώτος ζυγίζει λίγο περισσότερο από ένα κιλό και περιέχει περίπου 86 δισεκατομμύρια νευρώνες , οργανωμένους σε κυκλώματα και συνδεδεμένους μέσω τρισεκατομμυρίων συναπτικών συνδέσεων. Οι νευρώνες λαμβάνουν σήματα από αμέτρητα άλλα κύτταρα, τα ενσωματώνουν και τα μεταδίδουν με τη σειρά τους. Και αυτές οι συνδέσεις δεν είναι ακίνητες: η αποτελεσματικότητά τους μπορεί να αλλάξει με την πάροδο του χρόνου. Αυτό είναι που ονομάζουμε συναπτική πλαστικότητα , έναν από τους θεμελιώδεις μηχανισμούς που σχετίζονται με τη μάθηση και τη μνήμη.

Από την άλλη πλευρά, δεν έχουμε μικρότερο εγκέφαλο, ούτε καν ηλεκτρονικό εγκέφαλο. Έχουμε κάτι εντελώς διαφορετικό: υλικό, ηλεκτρονική μνήμη, προγράμματα και ένα τεχνητό νευρωνικό δίκτυο του οποίου οι παράμετροι έχουν τροποποιηθεί κατά τη διάρκεια μιας μακράς διαδικασίας εκπαίδευσης.

Τώρα ας κάνουμε και στους δύο την ίδια ερώτηση:

«Τι γνωρίζετε για την αρχαία Ρώμη;»

Οι άνθρωποι δεν ανοίγουν έναν φάκελο που ονομάζεται ΑΡΧΑΙΑ ΡΩΜΗ στο κεφάλι τους . Αυτό που ονομάζουμε ανάμνηση περιλαμβάνει κατανεμημένη δραστηριότητα και πολλαπλά εγκεφαλικά συστήματα. Οι τροποποιήσεις στις συναπτικές συνδέσεις παίζουν θεμελιώδη ρόλο, αλλά θα ήταν λανθασμένο να φανταστούμε μια συγκεκριμένη τοποθεσία όπου κάθε ανάμνηση απλώς αποθηκεύεται και στη συνέχεια ανακτάται. Η σχέση μεταξύ της νευρωνικής δραστηριότητας, των συναπτικών τροποποιήσεων και της αποθήκευσης μνήμης είναι πολύ πιο περίπλοκη και εξακολουθεί να θέτει ανοιχτά ερωτήματα.

Προελαύνει ο λειτουργικός αναλφαβητισμός

Ρομπέρτο Πεκιόλι — 3 Σεπτεμβρίου 2026

Η πολεμική ανάμεσα στον Στέφανο Μπονατσίνι και την Τζόρτζια Μελόνι σχετικά με την υποτιθέμενη αμάθεια του μέσου δεξιού ψηφοφόρου μού κόστισε μερικούς εύθικτους φίλους, επειδή αναγνώρισα την αλήθεια της διαπίστωσης του πολιτικού στελέχους με το κομμουνιστικό παρελθόν.

Ο ψηφοφόρος της Δεξιάς σήμερα είναι, «κατά κύριο λόγο, άνθρωπος με λίγες σπουδές, που ζει στις περιοχές της ενδοχώρας, στις περιφερειακές συνοικίες των πόλεων και βρίσκεται σε δυσμενέστερη οικονομική κατάσταση».

Κάθε κοινωνιολογική ανάλυση το επιβεβαιώνει.

Ο Μπονατσίνι θα έπρεπε να είχε προσθέσει, για να ολοκληρώσει το πορτρέτο, ότι η Δεξιά υπερισχύει μεταξύ των ανδρών και μειοψηφεί μεταξύ των γυναικών.

Αντί να προκαλέσει έναν σοβαρό διάλογο γύρω από τους λόγους αυτής της ανθρωπολογικής μεταβολής —αδιανόητης πριν από είκοσι ή τριάντα χρόνια—, η αντίδραση στον χώρο της Δεξιάς υπήρξε οργισμένη.

Τίποτε το παράξενο: σε κανέναν δεν αρέσει να ακούει τους αντιπάλους του να απαριθμούν τις αδυναμίες του. Πολύ περισσότερο όταν η ξιπασιά, η πνευματική υπεροψία, ο σαρκασμός, η περιφρόνηση για τον άλλον και ο νέος ταξικός ελιτισμός συνθέτουν την ανυπόφορη εικόνα μιας Αριστεράς 2.0 αποξενωμένης από τον λαό.

Το ζήτημα, ωστόσο, είναι ότι όχι μόνο δεν αποτιμάται σοβαρά το μέγεθος των αλλαγών που έχουν συντελεστεί στη σύνθεση του πληθυσμού, στη διαφοροποίηση των συμφερόντων σε σχέση με το παρελθόν και στη δυναμική της συναίνεσης και της διαφωνίας, αλλά αναλωνόμαστε σε μικροκαβγάδες σαν εκείνον ανάμεσα στα καπόνια (ευνουχισμένα νεαρά κοκόρια) του Ρέντσο, τα οποία αλληλοτσιμπούνταν, μολονότι ήταν όλα προορισμένα να καταλήξουν στην κατσαρόλα του δικηγόρου Ατζεκαγκαρμπούλι (ΣτΜ: Πρόκειται για λογοτεχνική αναφορά στους Αρραβωνιασμένους του Αλεσσάντρο Μαντσόνι).

Δεν μπορούμε να φιλοδοξούμε να έχουμε έναν λαό λογίων. Η πραγματικότητα όμως —η οποία επιδεινώνεται από την τυφλή εξάρτηση από το Διαδίκτυο, την Τεχνητή Νοημοσύνη και γενικότερα την τεχνολογία, δηλαδή από τους αφέντες της— είναι ότι η εξουσία διαμορφώνει γενιές αμαθών, ανθρώπων που διολισθαίνουν ξανά στον αναλφαβητισμό, ανεξάρτητα από απολυτήρια, πτυχία και μεταπτυχιακούς τίτλους .

Σχολείο: Ο «παραδοσιακός» τρόπος που κάνει το παιδί καλύτερο μαθητή

Ένα στοιχείο του συστήματος εκπαίδευσης που τείνει να εγκαταλειφθεί από την άνοδο της τεχνολογίας, φαίνεται πως εξασφαλίζει σημαντικά οφέλη για τον εγκέφαλο των μαθητών

ΜΑΡΙΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ

31/01/2024

Ο παραδοσιακός τρόπος γραφής με στυλό ή μολύβι -ακόμα και αν στη θέση του τετραδίου βρίσκεται μια οθόνη με ηλεκτρονική γραφίδα- υπερέχει έναντι της πληκτρολόγησης σε σημαντικούς τομείς για τις επιδόσεις των μαθητών και φοιτητών. Σύμφωνα με μελέτη ερευνητών από το Νορβηγικό Πανεπιστήμιο Επιστημών και Τεχνολογίας (NTNU) που δημοσιεύεται στο Frontiers in Psychology, αν και απαιτεί περισσότερο χρόνο, βελτιώνει μοναδικά την ορθογραφία των μαθητών και τη μνήμη.


Για τη σύγκριση της επίδρασης του νέου και του «παλαιού» τρόπου γραφής στη συνδεσιμότητα του εγκεφάλου, οι ερευνητές εξέτασαν τα νευρωνικά δίκτυα που εμπλέκονται και στις δύο μεθόδους. «Δείξαμε ότι όταν γράφουμε με το χέρι, τα πρότυπα συνδεσιμότητας του εγκεφάλου είναι πολύ πιο περίπλοκα σε σύγκριση με όταν πληκτρολογούμε» σχολίασε η ερευνήτρια από το NTNU, Audrey van der Meer.

«Είναι γνωστό ότι αυτή η εκτεταμένη συνδεσιμότητα του εγκεφάλου είναι ζωτικής σημασίας για τον σχηματισμό της μνήμης και την κωδικοποίηση νέων πληροφοριών και, ως εκ τούτου, δρα ευεργετικά για τη μάθηση» συμπλήρωσε.

Η πανίσχυρη γραφίδα

Μαρία Ζαφρανά: Ποτέ δεν πρέπει να λες σε ένα παιδί ότι έχει κάνει λάθος

Οι ιδιότητες του εγκεφάλου και η σημασία της εκπαίδευσης του παιδιού στην ηλικία 0-6 ετών.

Η ομότιμη καθηγήτρια Μαρία Ζαφρανά μιλά για την ειδίκευσή της στη νευροψυχολογία του εγκεφάλου και τη σημασία της εκπαίδευσης στα πρώτα χρόνια του παιδιού. 

Επίσης αναφέρεται για το σύστημα Μοντεσσόρι που η ίδια εφάρμοσε, ώστε πρακτικά να υλοποιήσει τις παιδαγωγικές της προτάσεις στην προσχολική ηλικία.

Πώς μαθαίνει ο εγκέφαλος; Εγκέφαλος και Εκπαίδευση. - Μαρία Κάτσιου Ζαφρανά