Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα ΑΥΓΟΥΣΤΙΝΟΣ. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα ΑΥΓΟΥΣΤΙΝΟΣ. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

07 Νοεμβρίου 2026

Είναι ίδια η έννοια της ταπείνωσης στην Δυτική και την Ανατολική Εκκλησία; (Θωμάς Ακινάτης – άγιος Γρηγόριος Παλαμάς)



από Δημήτρης Γ. Ιωάννου


Συμπληρώνονται φέτος επτά χρόνια από την κοίμηση του μακαριστού Γέροντά μας Αρχιμ. Ιγνατίου Καπνίση, του "κήρυκα της ταπείνωσης", ο οποίος για εξήντα ολόκληρα χρόνια δεν σταμάτησε να περιοδεύει τα χωριά μας και να μιλά για αυτή την αρετή. Καθώς περνούσε μάλιστα ο καιρός, ενθουσιαζόταν όλο και περισσότερο για αυτήν την αρετή, και έκανε σαν μικρό παιδί, που ανακάλυψε ένα μεγάλο θησαυρό. Το κήρυγμά του ήταν πια "το παν είναι η ταπείνωση". Ωστόσο, αυτό που έβλεπα και διάβαζα πολλές φορές στα ορθόδοξα πατερικά κείμενα, ότι η ταπείνωση είναι η υψίστη των αρετών, παρατηρούσα ότι έλειπε εντελώς από τα δυτικά φιλοσοφικά κείμενα, και έτσι αποφάσισα, για να τιμήσω την μνήμη του, να ερευνήσω, κατά το δυνατόν, τις διαφορές που έχει αυτή η έννοια στην Δύση και την Ανατολή.

Όσον αφορά την Δυτική θεολογία, έλαβα υπόψη μου την διδασκαλία του Θωμά Ακινάτη, πλην όμως, επειδή δεν είμαι ειδικός στον σχολαστικισμό, και για να μην τον αδικήσω, άντλησα στοιχεία, όσον αφορά το γενικό κλίμα της σκέψης του, κυρίως από τον πιο συγκροτημένο και πολυμαθή οπαδό του του 20ου αιώνα, τον Etienne Gilson. Ο Ζιλσόν λοιπόν έχει γράψει μεταξύ άλλων το βιβλίο "Introduction to the philosothy of St. Thomas Aquinas", που, παραδόξως, ένα φωτοτυπημένο αντίτυπο έτυχε να βρίσκεται στη βιβλιοθήκη μου. Ο Ζιλζόν βέβαια, έχει το θετικό στοιχείο ότι, όπως είπα, όχι μόνο δεν καταφέρεται κατά του Θωμά, αλλά τον υποστηρίζει θερμά -υπάρχει κατά την ταπεινή μου γνώμη ένας μικρός εξωραϊσμός της φιλοσοφίας του, αλλά αυτό δεν μας ενοχλεί. Όσον αφορά τον άγιο Γρηγόριο Παλαμά, τον εκλαμβάνω ως συγκεφαλαιωτή σύμπασας της νηπτικής και φιλοκαλικής γραμματείας και την θεμελιώδη βάση όλων των πατερικών θεολογικών συγγραμμάτων μετά από αυτόν. Θα μιλήσω γενικά για την "παλαμική" θεολογική παράδοση.

03 Ιουνίου 2026

«Confessiones»: Ο Ανθρώπινος Εαυτός ως Δώρο

από Δημήτρης Γ. Ιωάννου

-2 Ιουνίου 2026

Τι είναι στην πραγματικότητα ο «εαυτός»; Μπορούμε να μιλήσουμε για τον «μεταφυσικό» εαυτό (self) του Καρτέσιου, του θεμελιωτή της νεότερης φιλοσοφίας, ο οποίος θεωρεί τον εαυτό ως ένα είδος αντικειμενικής, αυτογεννώμενης πραγματικότητας και επίσης αυτοθεμελιωνόμενης, που μπορεί να «αφίσταται» του κόσμου και του Θεού. Για παράδειγμα, ο Ντεκάρτ γράφει ότι, τρόπον τινά, ευρισκόμενος έξω από τον κόσμο, μπορεί να διερωτάται «υπάρχει κόσμος» στ’ αλήθεια; Περαιτέρω, το ίδιο έλεγε σχετικά και με τον Θεό: ευρισκόμενος «έξω» από τον Θεό, με ριζικό τρόπο, μπορεί να διερωτάται: «υπάρχει ο Θεός;».

Ο Ντεκάρτ κάνει το ίδιο όσον αφορά και τον εαυτό του. Διερωτάται «υπάρχω εγώ» πράγματι; Ως γνωστόν, η απάντηση που έδωσε είναι ότι, αφού δοκίμασε διάφορες ιδέες που δεν τον ικανοποιούσαν, τελικά σκέφθηκε ότι «εφόσον σκέπτομαι, είναι βέβαιο ότι υπάρχω» (cogito ergo sum). Έτσι λοιπόν, βάσισε την βεβαιότητά του για την ύπαρξή του στην «σκέψη», η οποία και πρέπει να θεωρηθεί ως η πεμπτουσία της ύπαρξης. Υπάρχω θα πει «σκέπτομαι». Για τον Ντεκάρτ λοιπόν ο εαυτός, που ταυτίζεται με την «σκέψη», είναι μια μυστηριώδης -δηλαδή μεταφυσική- πραγματικότητα, που αυτογεννάται, είναι αυθύπαρκτη, και δεν έχει ουσιωδώς παρά αυτοαναφερόμενη παρουσία.