Ἅγιος Μάξιμος ὁ Ὁμολογητής: Ἡ Κοίμησις τῆς Θεοτόκου

Ἀπό τό βιβλίο: «Ὁ Βίος τῆς ὑπερευλογημένης Δεσποίνης ἡμῶν Θεοτόκου καί Ἀειπαρθένου Μαρίας», Ἱερόν Κελλίον Ἁγίου Νικολάου «Μπουραζέρη», Ἅγιον Ὄρος, 2010


Ἅγιος Μάξιμος ὁ ὉμολογητήςTώρα μὲ τὴν Χάριν της θὰ ὁμιλήσωμε περὶ τῆς ἐξόδου καὶ τῆς Μεταστάσεως αὐτῆς ἀπὸ τὸν παρόντα κόσμον εἰς τὴν αἰώνιον Βασιλείαν τοῦ Υἱοῦ της. Εἶναι ὄντως φαιδρὰ καὶ χαρμόσυνος γιὰ τὴν ἀκοὴν τῶν φιλοθέων ἡ τοιαύτη διήγησις.
Ὅταν, λοιπόν, ὁ Χριστός, ὁ Θεός μας, εὐδόκησε νὰ μεταθέση τὴν παναγίαν καὶ πανάμωμον μητέρα του ἀπὸ τὸν κόσμον αὐτὸν εἰς τὴν Βασιλείαν του, προκειμένου νὰ λάβη τὸν ἄφθαρτον στέφανον τῶν ὑπερφυῶν ἀγώνων καὶ ἀρετῶν της, νὰ τὴν τοποθετήση θεομητροπρεπῶς «ἐκ δεξιῶν του, περιβεβλημένην μὲ πορφύραν καὶ πεποικιλμένην ἐν ἱματισμῷ διαχρύσῳ» (Ψαλμ. μδ΄, 12) καὶ νὰ τὴν ἀνακηρύξη Βασίλισσαν πάντων τῶν κτισμάτων, ὁδηγῶν αὐτὴν εἰς τὸ...ἐσώτερον τοῦ καταπετάσματος καὶ ἐγκαθιστῶν εἰς τὰ ἐπουράνια Ἅγια τῶν Ἁγίων, τῆς ἐγνωστοποίησε ἐκ τῶν προτέρων τὴν ἔνδοξον αὐτῆς μετάστασιν.
Ἀπέστειλε πάλιν εἰς αὐτὴν τὸν ἀρχάγγελον Γαβριὴλ γιὰ νὰ τῆς ἀναγγείλη τὴν ἔνδοξον ἐκδημίαν της, καθὼς ἄλλοτε τὴν θαυμαστὴν αὐτῆς σύλληψιν.

Τὴν ἐπεσκέφθη λοιπὸν ὁ ἀρχάγγελος καὶ τῆς ἐπέδωσε ἕνα κλάδον φοίνικος, σύμβολον τῆς νίκης, τὸ ὁποῖον εἶχε ἄλλοτε χρησιμοποιήσει ὁ λαὸς ὑποδεχόμενος εἰς τὴν Ἱερουσαλὴμ τὸν Υἱόν της, τὸν νικητὴν τοῦ θανάτου καὶ ἐξολοθρευτὴν τοῦ Ἅδου.
Ὁμοίως καὶ τώρα ὁ Γαβριὴλ δίδει αὐτὸν τὸν κλάδον εἰς τὴν Παρθένον, ὡς σύμβολον τῆς νίκης κατὰ πάντων τῶν δεινῶν καὶ τῆς καταλύσεως τοῦ θανάτου, λέγοντας· «Ὁ Κύριος καὶ Υἱός σου σὲ προσκαλεῖ: Ἔφθασε ἡ ὥρα νὰ ἔλθης πλησίον μου, ὦ καλὴ μῆτερ μου (Ἆσμ. ἀσμ. β΄, 10 καὶ 13).

Γιὰ τοῦτο μὲ ἀπέστειλε πάλι νὰ σοῦ ἀνακοινώσω, ὦ «εὐλογημένη ἐν γυναιξί», ὅτι σήμερα θὰ εὐφράνης, ὦ Κεχαριτωμένη, τὶς οὐράνιες στρατιὲς μὲ τὴν ἄνοδόν σου καὶ θὰ λαμπρύνης περισσότερον τὶς ψυχὲς τῶν ἁγίων, καθὼς ἔπλησες εὐφροσύνης τοὺς εὑρισκομένους εἰς τὴν γῆν. Ἀγάλλου καὶ σὺ μαζί τους καθὼς ἄλλοτε τὸ εἶχες φανερώσει, διότι ἀπὸ τώρα θὰ σὲ μακαρίζουν εἰς τοὺς αἰῶνας ὅλα τὰ λογικὰ κτίσματα, «πᾶσαι αἱ γενεαί». «Χαῖρε, κεχαριτωμένη, ὁ Κύριος μετὰ σοῦ».

Οἱ προσευχὲς καὶ οἱ ἱκεσίες σου ἀνέβησαν εἰς τὸν οὐρανόν, πρὸς τὸν Υἱόν σου, ὅθεν κατὰ τὸ αἴτημά σου σὲ προστάζει νὰ ἀφήσης τὸν κόσμον αὐτὸν καὶ νὰ ἀνέλθης εἰς τὰ οὐράνια σκηνώματα γιὰ νὰ εἶσαι αἰωνίως μαζί του, εἰς τὴν ἀληθινὴν καὶ αἰωνίαν ζωήν».
Καθὼς ἤκουσε ἡ ἁγία Θεοτόκος τοὺς λόγους τούτους ἐπλήσθη χαρᾶς καὶ ἔδωσε εἰς τὸν ἄγγελον τὴν ἰδίαν, ὅπως καὶ παλαιά, ἀπόκρισιν: «Ἰδοὺ ἡ δούλη Κυρίου, γένοιτό μοι —καὶ τώρα— κατὰ τὸ ρῆμα σου⋅ καὶ ἀπῆλθεν ἀπ’ αὐτῆς ὁ ἄγγελος» (Λουκ. α΄, 38).

Τότε ἡ ὑπερευλογημένη καὶ ἔνδοξος Θεοτόκος Μαρία ἠγέρθη καὶ ἀγαλλομένη ἐπορεύθη εἰς τὸ ὄρος τῶν Ἐλαιῶν γιὰ νὰ ἀπευθύνη πρὸς τὸν Κύριον ἐν ἡσυχίᾳ τὶς εὐχαριστίες καὶ τὰ αἰτήματά της γι’ αὐτὴν τὴν ἰδίαν καὶ γιὰ τὸν κόσμον ὅλον.

Άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής: Περί Αγάπης (1-100)

1. Η αγάπη είναι μια αγαθή διάθεση της ψυχής, η οποία την κάνει να μην προτιμά κανένα από τα όντα περισσότερο από τη γνώση του Θεού. Είναι όμως αδύνατο να φτάσει ν’ αποκτήσει σταθερά αυτή την αγάπη όποιος έχει κάποια εμπαθή κλίση σε κάτι από τα γήινα.

2. Την αγάπη την γεννά η απάθεια. την απάθεια την γεννά η ελπίδα στον Θεό. την ελπίδα, η υπομονή και η μακροθυμία. Αυτές τις γεννά η καθολική εγκράτεια. την εγκράτεια, ο φόβος του Θεού. το φόβο του Θεού τον γεννά η πίστη.

3. Εκείνος που πιστεύει στον Κύριο, φοβάται την κόλαση. Κι εκείνος που φοβάται την κόλαση, εγκρατεύεται από τα πάθη. Εκείνος που εγκρατεύεται από τα πάθη, υπομένει όσα θλίβουν. Εκείνος που υπομένει όσα θλίβουν, θα αποκτήσει την ελπίδα στον Θεό. Η ελπίδα στο Θεό απομακρύνει το νου από κάθε εμπαθή κλίση προς τα γήινα. Και όταν χωριστεί από αυτήν ο νους, θα αποκτήσει την αγάπη προς τον Θεό.

4. Εκείνος που αγαπά το Θεό, πάνω από όλα τα κτίσματά Του προτιμά την γνώση Του κι αδιάλειπτα με πόθο την προσμένει.

5. Αν όλα τα όντα έγιναν από το Θεό και για το Θεό, και ο Θεός είναι καλύτερος από τα δημιουργήματά Του, εκείνος που εγκαταλείπει το Θεό και στρέφεται στα χειρότερα, φανερώνεται ότι προτιμά περισσότερο τα δημιουργήματα από το Θεό.

6. Εκείνος που έχει προσηλωμένο το νου του στην αγάπη του Θεού, καταφρονεί όλα τα ορατά, και το σώμα του ακόμη, σαν να είναι ξένο.

7. Αφού η ψυχή είναι ανώτερη από το σώμα, και ασυγκρίτως ανώτερος από τον κόσμο ο Δημιουργός Θεός, εκείνος που προτιμά το σώμα από την ψυχή και τον κόσμο από το Θεό που τον δημιούργησε, αυτός δε διαφέρει διόλου από αυτούς που λατρεύουν τα είδωλα.

ΦΙΛΑΥΤΙΑ 1

Από την τρυφερότητα προς τον εαυτό έως την αγάπη κατά τον άγιο Μάξιμο τον Ομολογητή

«Αλίμονο σε μένα, επειδή γράφω αυτά...»

IRÉNÉE HAUSHERR S. I.

Καθηγητής στο Ποντιφικό Ινστιτούτο Ανατολικών Σπουδών

ORIENTALIA CHRISTIANA ANALECTA, 137

ΠΡΟΛΕΓΟΜΕΝΑ

I. — Προσωρινή δικαιολόγηση της λέξης

Philautia. Σχεδόν καθόλου ξένη λέξη. Έχει περάσει πολύς καιρός από τότε που τα δύο συστατικά της στοιχεία μεταφυτεύθηκαν από τον κήπο των ελληνικών ριζών στο παγκόσμιο λεξιλόγιο: phil-autie, όπως phil-atélie και όπως autonomie.

Αλλά είναι μια παράξενη λέξη. Ή μάλλον θα φανεί παράξενο να αναζητεί κανείς ένα νέο όνομα για κάτι τόσο παλαιό όσο η φιλαυτία ή ο εγωισμός.

Εγωισμός; Όχι ακριβώς. Αυτός ο όρος, όπως και όλα τα ξαδέλφια του σε -ισμός, πρόσφατης πολιτογράφησης, έχει ένα μικρό ύφος σχολαστικισμού, μια οσμή συστήματος που τον συγγενεύει με τον σεκταρισμό ή τον υπαρξισμό. Υπάρχουν λίγοι εγωιστές· επειδή χρειάζεται να στερείται κανείς εκπληκτικά νοημοσύνης και κρίσης ή ευγένειας —δηλαδή και πάλι νοημοσύνης, νοημοσύνης ψυχής!— για να αναγάγει σε συνειδητό σύστημα την αφελή αυθορμησία της φιλαυτίας. Ο εγωισμός αντιπροσωπεύει μια τερατολογική περίπτωση της φιλαυτία.

Γιατί να μη λέμε απλούστατα amour-propre, αγάπη προς τον εαυτό; Πρώτα απ’ όλα επειδή ο τροχός γυρίζει:

Multa renascentur quae nunc cecidere cadentque
Quae nunc sunt in honore vocabula, si volet usus
Πολλές λέξεις που τώρα έχουν πέσει θα ξαναγεννηθούν, και θα πέσουν εκείνες που τώρα βρίσκονται σε τιμή, αν το θελήσει η χρήση.

Η μόδα γερνά και ξανανιώνει τα ενδύματα και τα έθιμα. Από το πολύ γέλιο για τα καπέλα του παρελθόντος, η φιλαρέσκεια καταλήγει να ονειρεύεται έναν «δημιουργό» που θα εμπνευστεί από αυτά για να φτιάξει κάτι νέο. Έτσι και με τις λέξεις.

Διότι είναι πολύ παλαιά αυτή η νέα λέξη, φιλαυτία. Ο Αριστοτέλης και πλήθος αρχαίων συγγραφέων τη χρησιμοποιούν ως όρο κοινής χρήσης στη γλώσσα τους. Ο Κικέρων τη χρησιμοποιεί στην οικειότητα με τον φίλο του Atticus· και είναι εμφανώς ευτυχής που βρίσκει αυτή την εξωτική ονομασία για να δηλώσει μια καθολική ιδιότητα, και πάντως κικερώνεια. «Τα Ακαδημαϊκά μου έχουν βγει τόσο ωραία —εκτός αν με απατά η κοινή φιλαυτία— ώστε ακόμη και στους Έλληνες δεν υπάρχει τίποτε παρόμοιο»¹. Μήπως ένα coryza (συνάχι) δεν έχει κάτι πιο διακεκριμένο από ένα κρυολόγημα του κεφαλιού; Μήπως το Taraxacum dens leonis δεν ηχεί καλύτερα από το pissenlit; Αν η παθολογία αναζητεί το λεξιλόγιό της στη γλώσσα του Γαληνού και του Ιπποκράτη, δεν είναι μόνο από αγάπη προς τα ελληνικά —τα οποία συχνά βγαίνουν από εκεί τόσο κακοποιημένα όσο ένας ασθενής από την αίθουσα χειρουργείου—· είναι επίσης κάπως για να εντυπωσιάζει λιγότερο ή καλύτερα τους ασθενείς. Η φιλαυτία, λοιπόν, είναι μια συγγενής παθολογική πάθηση, απελπιστικά δύσκολη στη θεραπεία. Και όλοι μας έχουμε προσβληθεί από αυτήν, ακόμη κι αν είχαμε τη μετριοφροσύνη του Κικέρωνα. Ας δώσουμε λοιπόν, όπως αυτός ο λεπτός άνθρωπος, στην αγάπη μας προς τον εαυτό ένα ωραίο ελληνικό όνομα, ολοκαίνουργιο χάρη στην αρχαιότητά του. Όπως ο συγγραφέας των Ακαδημαϊκών, έτσι θα δυσκολευθούμε λιγότερο να το ομολογήσουμε.
Αν όμως η υπερηφάνειά σας —η αγάπη προς τον εαυτό;— αντιδρά στην πρόταση να καμουφλάρουμε κάτω από μια ωραία ετικέτα ένα άσχημο εμπόρευμα, θα έχετε σε λίγο με τι να κατευνάσετε την αγανάκτησή σας, όταν θα έχετε συλλάβει τη διαφορά ανάμεσα στο amour-propre και τη φιλαυτία.

π. Νικόλαος Λουδοβίκος: Ο Άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής και η Έπαρση

Ο Άγιος Μάξιμος και η θεολογική μας πτωχεία

από π. Νικόλαος Λουδοβίκος

-10 Μαΐου 2025

Ο π. Νικόλαος Λουδοβίκος εξηγεί την ελληνική πατερική θεολογία, δίνοντας έμφαση στον Άγιο Μάξιμο τον Ομολογητή, του οποίου η σκέψη θεωρείται κλειδί για την κατανόηση αυτής της παράδοσης. Αναφέρει τον Μάξιμο ως μέλος μιας τριάδας, μαζί με τον Συμεών τον Νέο Θεολόγο και τον Γρηγόριο Παλαμά, που εισάγουν μια νέα ανθρωπολογία την οποία ονομάζει αναλογική ταυτότητα. 

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην υπαρξιακή διάσταση της θεολογίας του, στην έννοια της ηθικής ως κοινωνίας των όντων, στην γνωσιολογία ως υπαρξιακή μετοχή στην ενέργεια του Θεού, και στην έννοια του φυσικού θελήματος του ανθρώπου. Τέλος, θίγεται η έννοια της αγάπης και ο ρόλος της ευγνωμοσύνης στον δωρεοδότη.

π. Νικόλαος Λουδοβίκος: Ο άγιος Μάξιμος και η θεολογική μας πτωχεία

Ο π. Νικόλαος Λουδοβίκος εξηγεί την ελληνική πατερική θεολογία, δίνοντας έμφαση στον Άγιο Μάξιμο τον Ομολογητή, του οποίου η σκέψη θεωρείται κλειδί για την κατανόηση αυτής της παράδοσης.

 Αναφέρει τον Μάξιμο ως μέλος μιας τριάδας, μαζί με τον Συμεών τον Νέο Θεολόγο και τον Γρηγόριο Παλαμά, που εισάγουν μια νέα ανθρωπολογία την οποία ονομάζει αναλογική ταυτότητα. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην υπαρξιακή διάσταση της θεολογίας του, στην έννοια της ηθικής ως κοινωνίας των όντων, στην γνωσιολογία ως υπαρξιακή μετοχή στην ενέργεια του Θεού, και στην έννοια του φυσικού θελήματος του ανθρώπου. Τέλος, θίγεται η έννοια της αγάπης και ο ρόλος της ευγνωμοσύνης στον δωρεοδότη.

«ΤΙ ΕΙΝ' ΑΥΤΟ ΠΟΥ ΤΟ ΛΕΝΕ ΑΓΑΠΗ: Σπουδή στα 400 Κεφάλαια περί αγάπης του Αγίου Μαξίμου του Ομολογητού».

Ομιλητής είναι ο Αιδεσιμολογιώτατος Πρωτοπρεσβύτερος π. Νικόλαος Λουδοβίκος, Καθηγητής Θεολογίας και Φιλοσοφίας, ο οποίος θα αναπτύξει το θέμα: 

«ΤΙ ΕΙΝ' ΑΥΤΟ ΠΟΥ ΤΟ ΛΕΝΕ ΑΓΑΠΗ: Σπουδή στα 400 Κεφάλαια περί αγάπης του Αγίου Μαξίμου του Ομολογητού».

Ο άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής για την αγάπη

Πρόλογος στα 400 Κεφάλαια περί αγάπης του Αγίου Μαξίμου του Ομολογητή

από

 Αναστάσιος, αρχιεπ. Αλβανίας 

 -

20 Ιανουαρίου 2025

Βασίλειος Μπετσάκος, Μάξιμος ο Ομολογητής 400 Κεφάλαια περί αγάπης, εκδ. Ζήτρος, Θεσσαλονίκη 2019.

Η μακροχρόνια σπουδή σχετικά με το θρησκευτικό βίωμα της ανθρωπότητος, η επιτόπια έρευνα σε διάφορες ηπείρους για την αρτιότερη μελέτη της Ιστορίας των Θρησκευμάτων, καθώς και η επικοινωνία με αναρίθμητους συνανθρώπους με έχουν οδηγήσει στην εξής βεβαιότητα: Δεν υπάρχει πιο περιεκτικός, ακριβής, επαναστατικός και διαρκώς επίκαιρος ορισμός της Υπέρτατης Πραγματικότητος από τον στίχο του Ευαγγελιστού Ιωάννου στην Α΄ Καθολική του επιστολή: «Ὁ Θεὸς ἀγάπη ἐστί, καὶ ὁ μένων ἐν τῇ ἀγάπῃ ἐν τῷ Θεῷ μένει καὶ ὁ Θεὸς ἐν αὐτῷ» (Α΄ Ιω. 4:16). Όπως, όμως, εύστοχα ο Άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής διευκρινίζει, «Πολλοί έχουν πει πολλά για την αγάπη· αλλά μόνο στους μαθητές του Χριστού, αν την ψάξεις, θα τη βρεις· διότι μόνον αυτοί είχαν την αληθινή αγάπη διδάσκαλο της αγάπης» (Κεφάλαια περὶ ἀγάπης, Δ΄, 100).

Η αλήθεια περί αγάπης φωτίζεται με ανέσπερο φως από την Καινή Διαθήκη, που αποκάλυψε ότι ο Θεός έλαβε μια εκπληκτική πρωτοβουλία: «Οὕτω γὰρ ἠγάπησεν ὁ Θεὸς τὸν κόσμον, ὥστε τὸν υἱὸν αὐτοῦ τὸν μονογενῆ ἔδωκεν, ἵνα πᾶς ὁ πιστεύων εἰς αὐτὸν μὴ ἀπόληται, ἀλλ᾿ ἔχῃ ζωὴν αἰώνιον» (Ιω. 3:16). Ο σαρκωθείς Υιός και Λόγος του Θεού, ο Ιησούς Χριστός, υπέδειξε οριστικά τα βασικά στάδια για τη βίωση της τελείας αγάπης. Πρώτον, επικύρωσε εμφατικά τον πυρήνα του δοθέντος στον Μωυσή θείου νόμου «ἀγαπήσεις Κύριον τὸν Θεόν σου ἐξ ὅλης τῆς καρδίας σου καὶ ἐξ ὅλης τῆς ψυχῆς σου καὶ ἐξ ὅλης τῆς διανοίας σου καὶ ἐξ ὅλης τῆς ἰσχύος σου. αὕτη πρώτη ἐντολή. Δευτέρα ὁμοία, αὕτη· ἀγαπήσεις τὸν πλησίον σου ὡς σεαυτόν. μείζων τούτων ἄλλη ἐντολὴ οὐκ ἔστι» (Μαρκ. 12:30-31). Δεύτερον, πρόσθεσε και αποσαφήνισε τον δεσμό της αγάπης με τις εντολές Του: «Ὁ ἔχων τὰς ἐντολάς μου καὶ τηρῶν αὐτάς, ἐκεῖνός ἐστιν ὁ ἀγαπῶν με· ὁ δὲ ἀγαπῶν με ἀγαπηθήσεται ὑπὸ τοῦ πατρός μου, καὶ ἐγὼ ἀγαπήσω αὐτὸν καὶ ἐμφανίσω αὐτῷ ἐμαυτόν»(Ιω. 14:21). Τρίτον, τόνισε το «μένειν» ἐν Αὐτῷ: «Καθὼς ἠγάπησέ με ὁ πατήρ, κἀγὼ ἠγάπησα ὑμᾶς·μείνατε ἐν τῇ ἀγάπῃ τῇ ἐμῇ. ἐὰν τὰς ἐντολάς μου τηρήσητε, μενεῖτε ἐν τῇ ἀγάπῃ μου, καθὼς ἐγὼ τὰς ἐντολὰς τοῦ πατρός μου τετήρηκα καὶ μένω αὐτοῦ ἐν τῇ ἀγάπῃ» (Ιω. 15:9-10). Είναι εμφανής η συνάφεια των λόγων του Κυρίου με τον αρχικά αναφερθέντα αποστολικό στίχο: «Ὁ μένων ἐν τῇ ἀγάπῃ ἐν τῷ Θεῷ μένει καὶ ὁ Θεὸς ἐν αὐτῷ» (Α΄ Ιω. 4:16). Σε αυτήν την αλήθεια καταλήγουν και τα Κεφάλαια περὶ ἀγάπης του Αγίου Μαξίμου: «Ο άνθρωπος, λοιπόν, που απέκτησε την αγάπη, απέκτησε τον ίδιο τον Θεό, διότι ο Θεός είναι αγάπη» (Δ΄, 100).

Π. Νικόλαος Λουδοβίκος: Ο Άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής και η καθημερινή ασημαντότητα

Οι λόγοι των όντων και ο Λόγος Χριστός κατά τον άγιο Μάξιμο Ομολογητή

 Διονύσης Σκλήρης

 -

Ο άγιος Μάξιμος Ομολογητής (π. 580-662) ζει σε μια μεταιχμιακή εποχή, στο τέλος της Ύστερης Αρχαιότητας και στις αρχές του καθαυτό Μεσαίωνα, η οποία σφραγίστηκε από την οριστική κατάρρευση της ελληνορωμαϊκής οικουμένης στη Μεσόγειο με την άνοδο του Ισλάμ. Σε συνάφεια με το ιστορικό αυτό πλαίσιο, η περίοδος χαρακτηρίστηκε από την πάλη της Ορθόδοξης θεολογίας με τις αιρέσεις του Μονοθελητισμού και του Μονοενεργητισμού, οι οποίες απετέλεσαν κρατικές προσπάθειες να επιτευχθεί συμβιβασμός με τις ανατολικές επαρχίες, όπου ήταν διαδεδομένος ο Μονοφυσιτισμός, μέσω μιας συμβιβαστικής φόρμουλας ότι ο Χριστός είχε δύο φύσεις, αλλά μία θέληση και ενέργεια. Ο άγιος Μάξιμος στην προσπάθειά του να βεβαιώσει την πίστη στις δύο θελήσεις και δύο ενέργειες του Χριστού αντίθετα προς το κρατικό δόγμα, ανέπτυξε μία ανθρωπολογία της θελήσεως, σύμφωνα με την οποία το θέλημα αποτελεί μία αναπόσπαστη δύναμη της ανθρώπινης ψυχής, εξίσου πρωταρχική με τον νου. Αυτή η πλήρης καταξίωση και λεπτομερής φιλοσοφική ανάπτυξη της ανθρώπινης θελήσεως, την οποία κατά τη Δυοθελητική θεολογία προσέλαβε ο Χριστός ως θεμελιώδη πτυχή της ανθρώπινης φύσης, αποτελεί μία από τις σημαντικότερες συμβολές του αγίου Μαξίμου στην ιστορία της σκέψης, η οποία μπορεί να παρομοιαστεί με την ανάλογη έμφαση που δόθηκε στη θέληση στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Αυγουστίνου Ιππώνος στη Δύση, αν και η σκέψη του αγίου Μαξίμου ανήκει σε μια διαφορετική, ανατολική, γραμμή σκέψης.

Για να φτάσει όμως σε αυτό το συμπέρασμα της σημασίας της θελήσεως, ο άγιος Μάξιμος αξιοποίησε τη φιλοσοφία των λόγων των όντων, η οποία σημαίνει κατ’ αρχήν ότι κάθε φύση έχει αναπόσπαστα ουσιώδη χαρακτηριστικά, τα οποία προκύπτουν από τον ειδητικό και μορφικό ορισμό της ως προς την υπερβατική αρχή της, που είναι ο λόγος. Απώτερος σκοπός της ύστερης σκέψης του αγίου Μαξίμου ήταν να καταδείξει ότι η θέληση ανήκει ουσιωδώς στον λόγο της ανθρώπινης φύσης. Με την έμφασή του στους λόγους των όντων, ο άγιος Μάξιμος ολοκληρώνει στο τέλος της Ύστερης Αρχαιότητας μια μεγάλη ελληνική μεταφυσική παράδοση που συνθέτει τον Πλατωνισμό και τον Αριστοτελισμό, ενώ απηχεί επιδράσεις και πολλών άλλων ρευμάτων της ελληνικής σκέψης. Στο κεφάλαιο αυτό, θα εξετάσουμε μία από τις σημαντικότερες συμβολές του στη φιλοσοφία, ήτοι τη θεωρία των λόγων των όντων, η οποία διαπερνά τη σύνολη σκέψη του. Θα δούμε τη χριστιανική μετάπλαση της φιλοσοφικής έννοιας του λόγου και τη συμπλήρωσή της από τον «τρόπον ὑπάρξεως» σε ένα νέο εννοιολογικό δίπολο.

Η σχέση ανάμεσα στον Έναν Λόγον και τους πολλούς. Οι διαφορετικές σημασίες του όρου λόγος.

O λόγος στη σκέψη του αγίου Μαξίμου έχει τη σημασία της εκδήλωσης του Θεού, η οποία ταυτοχρόνως εξηγεί τα όντα, αλλά συνδυάζεται και με μια σειρά από άλλες σημασίες, τις οποίες θα αναπτύξουμε.

 

Θουκυδίδης και Άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής - Ελληνοχριστιανικός Γεωπολιτισμός

Είναι εν τέλει ο Θουκυδίδης ο πνευματικός προπάτορας του Μακιαβέλλι; Ή μήπως η «Ελληνική Γραμμή» ανέμενε τον Άγιο Μάξιμο τον Ομολογητή για να επιτύχει το δικό της «Τέλος της Ιστορίας»; 

Ο Διονύσης Σκλήρης και ο Νίκος Μαυρίδης, σ’ αυτό το πρώτο μέρος της συζήτησής τους, στα πλαίσια της εκπομπής του Αντιφώνου «Γεωπολιτισμός», πριν ανιχνεύσουν την συνέχεια της αρχαιοελληνικής γεωπολιτικής σκέψης στην Βυζαντινή, επιχειρούν να διεισδύσουν στο περιεχόμενο της έννοιας της «Δύναμης» και της επίδρασής της στα ιστορικά δρώμενα. 

Οδηγοί τους δύο πραγματικοί τιτάνες της σκέψης: ο Θουκυδίδης και ο Άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής.