Τέλος εποχής – τέλος του Διαφωτισμού;

Αγγέλα Καστρινάκη 

Από τα ΝΕΑ 01.08.2026

Υπάρχουν κάποια συμπτώματα αδιάψευστα. Τους χαρίζουμε βιβλία και δεν κάνουν τον κόπο να πάνε ως το βιβλιοπωλείο που τους τα δίνει δωρεάν. Βιβλία θαυμάσια, επιλεγμένα για να συμβάλουν στον εμπλουτισμό των σπουδών τους. Έως πριν από μερικά χρόνια γίνονταν ανάρπαστα – ίσως όχι για να διαβαστούν αλλά για να κοσμήσουν μια βιβλιοθήκη. Η βιβλιοθήκη δεν ήταν τάχα ένα σύμβολο κύρους για κάθε σπίτι, κάτι που ανέβαζε το στάτους του κατόχου της ακόμα κι αν δεν πολυδιάβαζε; Κάποτε θα έπεφταν κυβερνήσεις αν περιόριζαν το «σύγγραμμα». Λέγεται ότι ο Γιώργος Παπανδρέου στο 1ο μνημόνιο είχε πει στην τρόικα «ό,τι θέλετε, αλλά μην μου πειράξετε το πανεπιστημιακό σύγγραμμα». Τώρα ποιος νοιάζεται γι’ αυτή τη συρραφή χαρτιών; Ούτε για ντεκόρ πια!

 Έζησα την απότομη μαζικοποίηση του πανεπιστημίου. Στη Φιλοσοφική Σχολή της Θεσσαλονίκης του 1979 εισαγόμασταν 300 φοιτητές. Τα αμέσως επόμενα χρόνια οι εισαγόμενοι τριπλασιάστηκαν. Έπειτα ιδρύθηκαν και άλλες Φιλοσοφικές ανά την επικράτεια. Και έκαναν αρχικά τη δουλειά τους – μόρφωναν ανθρώπους. Ταυτόχρονα έθρεφαν και τις τοπικές κοινωνίες, για χάρη και των οποίων είχαν ιδρυθεί. Το μοντέλο αυτό έπασχε ήδη από χρόνια. Τώρα έχει καταρρεύσει. Το διατυμπανίζουν οι άδειες μας αίθουσες – άλλο αδιάψευστο σύμπτωμα.

Τέλος εποχής ...

Της Αγγέλας Καστρινάκη 

ΝΕΑ 04.06.2026

Πάντα τέτοιες μέρες οι πανεπιστημιακοί παθαίναμε κρίση ταυτότητας. Είχαμε διδάξει όλο το εξάμηνο ψυχή τε και σώματι κι όταν έφτανε η ώρα των εξετάσεων και της διόρθωσης των γραπτών αναρωτιόμασταν τι νόημα έχει το επάγγελμά μας. Διορθώναμε με τις ώρες σκυμμένοι πάνω απ’ τα γραπτά και βλέπαμε πόσο περιορισμένη ήταν η ανταπόκριση σε όσα είχαμε προσπαθήσει να μεταδώσουμε. Κυκλοφορούσαν και μερικά ανέκδοτα: ό,τι και να ’χει γράψει, αν βάλει τον Χίτλερ στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και όχι στον Α΄, πρέπει να περάσει – χρειαζόμαστε ένα 50% επιτυχίας, τουλάχιστον…

Και τι έχει αλλάξει φέτος και χρησιμοποιώ τον δραματικό τίτλο «τέλος εποχής»; Λοιπόν, φέτος δεν χρειάστηκε να σκύψω πάνω από τα γραπτά, να ξεδιαλύνω αν κάτι είναι σωστό ή λάθος, εύστοχο ή άστοχο. Φέτος άνοιγα την κόλλα αναφοράς και την έκλεινα με μια ματιά. Ήταν σχεδόν λευκή… Αυτό δεν είναι πια κρίση ταυτότητας, είναι ακύρωση.

Δίδαξα το μάθημα «Εισαγωγή στη νεοελληνική φιλολογία», μάθημα υποχρεωτικό για τα δύο από τα τρία Τμήματα της Φιλοσοφικής Σχολής. Είχα 257 εγγεγραμμένους φοιτητές, πρωτοετείς και περασμένων ετών, στην παράδοση έρχονταν περίπου τριάντα και στις εξετάσεις έγραψαν 180. Υπολόγιζα πόσες μέρες θα έπρεπε να διορθώνω – και δεν χρειάστηκα παρά μόνο τον κόπο να ανοίγω και να κλείνω μια κόλλα, πού και πού κάποια απάντηση.

Δύο άριστοι φοιτητές (που είχαν εγκαταλείψει άλλες σπουδές για να έρθουν στην ανθρωπιστικές επιστήμες), πέντε-έξι αρκετά καλοί, με το ζόρι μερικά πεντάρια, ενώ η μεγάλη μάζα πήρε ένα συμβολικό τρία. Δούλεψα για λιγότερους από 10 ανθρώπους. Είναι φανερό ότι το σύστημα που ξέραμε πέθανε. Ακούω πως σε κάποιες άλλες Σχολές και στα Κεντρικά Πανεπιστήμια η κατάσταση είναι καλύτερη, πως υπάρχουν ακόμα και «σπασικλάκια». Τι κάνουμε όμως με το μεγάλο πλήθος;