Κατάλογος νεών: το πανόραμα μιας αρχέγονης Ελλάδας

«Σε τούτα εδώ τα μάρμαρα κακιά σκουριά δεν πιάνει», λέει ο Ρίτσος στα Λιανοτράγουδά του και μερικές φορές μπαίνουμε στον πειρασμό να τον πιστέψουμε, αν και οι στίχοι του ελάχιστα ανταποκρίνονται σήμερα στην κατάσταση που βρισκόμαστε.

Αν όμως κατά τύχη πέσει στα χέρια μας η Ιλιάδα του Ομήρου και αν πάλι κατά τύχη βρεθούμε να διαβάζουμε τη ραψωδία Β με τον κατάλογο των νεών που παραθέτει ο ποιητής, τότε ανοίγεται μπροστά μας το πανόραμα μιας Ελλάδας νεανικής, γεμάτης σφρίγος και όρεξη για ζωή, με πολιτείες και χωριά που σφύζουν από δυναμισμό και ορμή για δημιουργία, με λαούς που δουλεύουν τη γη τους και προκόβουν και που ξέρουν να μάχονται με απίστευτη γενναιότητα, όταν το απαιτούν οι περιστάσεις.

Είναι η Ελλάδα της εποχής του Χαλκού του 13-12 αιώνα πΧ. Ακόμα οι Δωριείς δεν έχουν κατέβει και τα μυκηναϊκά βασίλεια βρίσκονται στην ακμή τους.

Πόση ιστορική αλήθεια να υπάρχει άραγε στον κατάλογο νεών; Δεν έχει σημασία. Εδώ εμείς βλέπουμε μια αρχέγονη Ελλάδα που ανθεί και θάλλει. Ο Όμηρος δεν φείδεται χαρακτηρισμών για τις όμορφες πολιτείες που αναφέρει, για τους λαούς που τις κατοικούν και για τους γενναίους αρχηγούς τους.

Ο ΠΑΛΑΜΗΔΗΣ ΚΑΙ ΤΟ ΚΑΘΑΡΜΑ ΤΗΣ ΙΘΑΚΗΣ

Του Κώστα Χατζηαντωνίου 

Έτυχε τις ημέρες τούτες να διαβάζω για έναν σπουδαίο άνδρα της ελληνικής μυθολογίας, τον Παλαμήδη. Κι ένιωσα να φωτίζονται τα αίτια μιας πανάρχαιας κακοδαιμονίας που θέλει στον ελληνικό κόσμο να δοξάζονται τόσο συχνά δόλια καθάρματα και απατεώνες και να ζουν (αν ζουν) στο ημίφως μορφές όπως εκείνος ο Παλαμήδης που φημιζόταν για την σοφία και την επινοητικότητά του, ήταν εφευρέτης μερικών από τα γράμματα του ελληνικού αλφαβήτου, πλήθους μέσων της ναυτιλίας, των φάρων, των μέτρων, των σταθμών και των νομισμάτων, καθώς και της διαίρεσης του χρόνου σε ώρες, ημέρες και μήνες, αλλά και παιχνιδιών, όσο και στρατηγημάτων. Όμως η μοίρα του Παλαμήδη δεν σφραγίστηκε από την ευφυΐα του αλλά από την παλιανθρωπιά του Οδυσσέα. Ναι, του σπουδαίου αυτού συμβόλου της ελληνικής πονηριάς. Βαριές κουβέντες. Ακούστε όμως την συνέχεια της ζωής και το τέλος του Παλαμήδη κι ίσως με δικαιολογήσετε.

Όταν ο Αγαμέμνων συγκέντρωνε τις δυνάμεις των Αχαιών για την εκστρατεία στην Τροία, έστειλε τον Παλαμήδη στην Ιθάκη για να φέρει τον Οδυσσέα, ο οποίος είχε υποσχεθεί (και αυτός...) να υπερασπιστεί τον γάμο της Ελένης και του Μενελάου. Ο Οδυσσέας καμία όρεξη δεν είχε για εκστρατείες κι ούτε έδινε σημασία σε όρκους και τα συναφή. Προσποιείται λοιπόν (περιμένοντας τον Παλαμήδη) τον τρελλό, οργώνοντας τα χωράφια του με έναν γάιδαρο και ένα βόδι και σπέρνοντας... αλάτι. Ο Παλαμήδης μάντεψε τι συνέβαινε και έβαλε μπροστά στο άροτρο τον νεογέννητο γιο του Οδυσσέα, τον Τηλέμαχο. Ο Οδυσσέας φυσικά σταμάτησε και έτσι αποκαλύφθηκε ότι διατηρούσε πλήρως τα λογικά του. Αναγκάστηκε έτσι με βαριά καρδιά να ακολουθήσει τους Αχαιούς. Αλλά η μνησικακία του δεν έσβησε ποτέ. 

Στην Τροία η συμβολή του Παλαμήδη στην οργάνωση του στρατού και του στόλου των Αχαιών ήταν τεράστια. Σχεδίασε ένα οχυρό που θα προστάτευε τον στρατό από τις επιθέσεις των Τρώων, φρόντιζε για τις ανάγκες του στρατού, είχε εφεύρει τους κύβους, ένα παιχνίδι για να περνούν οι στρατιώτες ευχάριστα την ώρα τους ενώ μια μέρα που έγινε έκλειψη ηλίου και όλοι νόμιζαν ότι αυτό ήταν κακό προμήνυμα, ο Παλαμήδης εξήγησε το φαινόμενο και τους καθησύχασε.

Η Ιλιάδα όπως θα έπρεπε να διδάσκεται❗️

«Ἆρες Ἄρες βροτολοιγὲ μιαιφόνε τειχεσιπλῆτα
οὐκ ἂν δὴ Τρῶας μὲν ἐάσαιμεν καὶ Ἀχαιοὺς
μάρνασθ’, ὁπποτέροισι πατὴρ Ζεὺς κῦδος ὀρέξῃ,
νῶϊ δὲ χαζώμεσθα, Διὸς δ’ ἀλεώμεθα μῆνιν;»
Ὣς εἰποῦσα μάχης ἐξήγαγε θοῦρον Ἄρηα·

Απόδοση:
«Άρη, Άρη ανθρωποφθόρε, μιαρέ, που τα τείχη πλήττεις, μόνους δεν τους αφήνουμε Τρώες και Αχαιούς ν' αρπάζωνται, κι ας δώσει ο Ζεύς δόξα σ' όποιον θελήσει, κι εμείς να κάνουμε πίσω απ' του Διός την οργή;»
Είπε (η Αθηνά) και βγάζει τον πολεμικό Άρη απο την μάχη.

ΡΑΨΩΔΙΑ Ε , 31-35

-----------

Η Αθηνά Παλλάς και ο Θρασύς Άρης, είναι και οι δύο πολεμικοί θεοί, η μεν μάχεται στο πλευρό των Αχαιών ο δε μάχεται στο πλευρό των Τρωών. Όμως στην περιγραφή της ασπίδας του Αχιλλέως, τα δυο αδέλφια εμφανίζονται ως θεϊκοί οδηγοί της ίδιας στρατιάς.

------------

οἱ δ’ ἴσαν· ἦρχε δ’ ἄρά σφιν Ἄρης καὶ Παλλὰς Ἀθήνη ἄμφω χρυσείω, χρύσεια δὲ εἵματα ἕσθην, καλὼ καὶ μεγάλω σὺν τεύχεσιν, ὥς τε θεώ περ ἀμφὶς ἀριζήλω· λαοὶ δ’ ὑπολίζονες ἦσαν. οἱ δ’ ὅτε δή ῥ’ ἵκανον ὅθι σφίσιν εἶκε λοχῆσαι, ἐν ποταμῷ, ὅθι τ’ ἀρδμὸς ἔην πάντεσσι βοτοῖσιν,

Απόδοση:
Ξεκίνησαν, κι ήταν μπροστά ο Άρης κι η Παλλάς,
χρυσοί αμφότεροι, φορώντας χρυσές ενδυμασίες
καλοί μεγάλοι στα όπλα τους και βέβαια σαν θεοί
ξεχώριζαν, ενώ οι λαοί ήσαν λίγο μικρότεροι.
Όταν έφθασαν όπου έπρεπε να στήσουν το καρτέρι, στον ποταμόν που επότιζε καθένας το κοπάδι, αυτού καθίσαν σκεπαστοί, με τα λαμπρά τους όπλα.

ΡΑΨΩΔΙΑ Σ, 515-521

---------

Ο Άρης συμβολίζει την οργή μας. Η οργή είναι κάτι πολύ σημαντικό για τον άνθρωπο. Ανήκει στα πάθη που ο άνθρωπος εκ γενετής δεν ελέγχει. Ο Άρης δεν λειτουργεί με φρόνηση, είναι αυτός ο θυμός που πρέπει να δαμάσουμε στις δύσκολες στιγμές. Εκεί έρχεται η σοφία, δηλαδή η Αθηνά. Πάντα η Αθηνά είναι αυτή που θα βρεθεί στην μάχη απέναντι στον Άρη και θα τον απομακρύνει. Προσέξετε το πρώτο απόσπασμα που παρέθεσα. Ο Όμηρος καθόλου τυχαία αναφέρει στην ίδια πρόταση και τον Δία και τον Ζεύς. Είναι αυτή η διπολικότητα που υπάρχει στη νόηση του ανθρώπου. Ο Δίας ο οποίος συμβολίζει την νόηση μαζί με την Ήρα που συμβολίζει την ροή, γέννησαν τον Άρη που συμβολίζει τον θυμό και την Αθηνά που συμβολίζει την σοφία. 

Ο Όμηρος και το Ομηρικό ζήτημα

Ο Όμηρος και το Ομηρικό ζήτημα

Το 800 π.Χ. ο Όμηρος είχε ήδη γράψει την Ιλιάδα και την Οδύσσεια, τα δύο θαυμάσια αριστουργήματα. Η ελληνική γλώσσα και τα δυο αυτά επικά ποιήματα συγκαταλέγονται στους παράγοντες εκείνους που κρατούσαν ενωμένες τις πάμπολες πόλεις κράτη της Ελλάδας. (Ασίμωφ, το χρονικό του κόσμου)

Όλη η αρχαιοελληνική γραμματεία συνδέεται με τα δύο μεγάλα έπη, τα οποία σηματοδοτούν την απαρχή της (Ζακλίν ντε Ρομιγύ)

Ο Τρωϊκός πόλεμος διαδραματίστηκε το 1200 π.Χ. ενώ τα έπη γράφτηκαν 400 χρόνια μετά. Ο μυκηναϊκός πολιτισμός στο διάστημα των 400 αυτών χρόνων κατέρρευσε και πολλά άλλαξαν. Ωστόσο, διάφοροι τροβαδούροι τραγουδούσαν την ιστορία του πολέμου στις αυλές των βασιλιάδων και στους δρόμους σε όλο αυτό το διάστημα. Διαπιστώθηκε μάλιστα ότι τα αρχαιολογικά δεδομένα που αναφέρονται στα έπη κάλυπταν πολλούς αιώνες.

Το 1795 ο γερμανός F. Α. Wolf δημοσιεύει την πραγματεία Prolegomena ad Homerum, στα λατινικά, στην οποία υποστηρίζει ότι καθένα από τα ποιήματα αποτελεί ένα περισσότερο ή λιγότερο επιτυχές αμάγαλμα ενοτήτων που προέρχονται από διαφορετικές χρονολογίες. Την εποχή του Πεισιστράτου στην Αθήνα, στα μέσα του 6ου αιώνα , τα άσματα κατά την άποψη αυτή, κατεγράφησαν για πρώτη φορά και συνενώθηκαν. Από αυτήν την εκ των υστέρων συνένωση προέκυψαν, κατά τον Wolf η Ιλιάς και η Οδύσσεια.

Επομένως, δεν υπάρχει μόνο ένας δημιουργός.

Εντούτοις, καθένα από τα δύο ποιήματα αποτελεί ένα σύνολο τόσο ως προς την σύνθεση όσο και ως προς την έμπνευση. (Ζακλίν ν. Ρομιγύ)

Πιο αναλυτικός και πιο κατηγορηματικός αρνητής της θεωρίας του F. A. Wolf είναι ο Στυλιανός Αλεξίου.

Η Οδύσσεια 3D Animation (Ελληνικοί Υπότιτλοι)

John A. Scott, Η ενότητα του Ομήρου, Κεφάλαιο H' (τελευταίο), H Ιλιάς και η Οδύσσεια

[Ο Όμηρος δεν υπήρξε ο πρώτος επικός ποιητής διότι η πολύπλοκη ποιητική γλώσσα που χρησιμοποιεί φανερώνει ότι εξελίχθηκε επί σειρά γενεών. Αγνοούμε όμως, την οφειλή του Ομήρου προς τους παλαιοτέρους επικούς ποιητές ως προς τη διαμόρφωση της πλοκής και γενικότερα την ποιητική επεξεργασία αφ’ ου τα έργα τους χάθηκαν. Εν τούτοις, μελετώντας προσεκτικώς τα σπαράγματα του Επικού Κύκλου και τους μεταγενεστέρους Έλληνες ποιητές, μπορούμε να υποθέσουμε ότι ο Όμηρος εισήγαγε αρκετές καινοτομίες οι οποίες απουσιάζουν από τα ανωτέρω αλλά απαντούν και στα δύο ομηρικά έπη. Για παράδειγμα, ο Όμηρος δεν διηγείται ολόκληρο τον πόλεμο της Τροίας ή ολόκληρο τον νόστο του Οδυσσέως αλλά μερικές εβδομάδες από τα μεγάλα αυτά μυθικά θέματα, περί το ήμισυ κάθε έπους έχει συντεθεί σε ευθύ λόγο ώστε πολλά χωρία τους μπορούν να αποτελέσουν θεατρικά έργα χωρίς μεγάλες τροποποιήσεις, κάθε ποίημα περιγράφει αντικείμενα υπέροχης τελειότητος μέσω της εντυπώσεως που προκαλούν σε όσους τα βλέπουν (και όχι περιγράφοντας λεπτομερώς τα ίδια), η κορύφωση αμφοτέρων των ποιημάτων τοποθετείται στην εικοστή δεύτερη ραψωδία και όχι στην τελευταία, κ.α. Κάθε λογοτεχνική περίοδος έχει τις δικές της προτιμήσεις και κάθε παρόμοια περίοδος είναι σύντομη.

Ραδιοφωνικό Θέατρο - Ομήρου Ιλιάδα ΕΡΤ - Τρίτο Πρόγραμμα - 24 ραψωδίες της «Ιλιάδας»

Ραδιοφωνικό Θέατρο - Ομήρου Ιλιάδα ΕΡΤ - Τρίτο Πρόγραμμα - 24 ραψωδίες της «Ιλιάδας»

Ομήρου Ιλιάδα - Ραψωδία Α 25-03-2012 ηχ2010 1-25

https://youtu.be/sF04qFvpDKs

Ομήρου Ιλιάδα - Ραψωδία Β 01-04-2012 ηχ2010 2-25

https://youtu.be/jT2-h1k7zyM

Ομήρου Ιλιάδα - Ραψωδία Γ 08-04-2012 ηχ2010 3-25

https://youtu.be/d_Tay7j2uvk

Το ζήτημα της Ομηρικής Ιθάκης

Γιώργος Κοντογιώργης

Το ζήτημα της ομηρικής Ιθάκης 

1. Το ζήτημα της ομηρικής Ιθάκης συνεχίζει να προκαλεί το ενδιαφέρον της επιστήμης και της κοινής γνώμης για ένα κυρίως λόγο. Ο Οδυσσέας, ο βασιλιάς της Ιθάκης, υπήρξε μια από τις πλέον εμβληματικές μορφές της τρωικής εκστρατείας. Εμφανίζεται να πρωταγωνιστεί στα γεγονότα που λαμβάνουν χώρα στο στρατόπεδο των Ελλήνων λόγω της ιδιαίτερης ευφυΐας του, κυρίως όμως εξαιτίας της βαρύνουσας θέσης της Ιθάκης (και κατ’επέκταση του ιδίου) μεταξύ των μυκηναϊκών κρατών. Η κεντρική αυτή θέση του Οδυσσέα στα δρώμενα, σε συνδυασμό με την ιδιαιτερότητα της προσωπικότητάς του, εξηγεί επίσης το γεγονός ότι το ένα από τα δυο έργα του Ομήρου φέρει το όνομά του. 

Πρώτη θεμελιώδης διαπίστωση λοιπόν είναι ότι το κράτος της Ιθάκης υπήρξε ένα από τα πλέον ισχυρά της εποχής με σημαίνουσα ευημερία. Την ευημερία αυτή την όφειλε σε σημαντικό βαθμό στην κομβική θέση που κατείχε για το πέρασμα των Ελλήνων προς τις δαλματικές ακτές, την Ιταλία και τη δυτική Μεσόγειο. Ο Όμηρος γνωρίζει ότι στα λιμάνια της Ιθάκης προσεγγίζουν πλοία που μεταφέρουν αγαθά και εμπόρους από και προς αυτά. Συνομολογεί επίσης ότι στην επικράτεια της Ιθάκης ανήκε μια μεγάλη για την εποχή περιοχή: η ίδια η Ιθάκη, τα νησιά Δουλίχιο, Σάμη και Ζάκυνθος καθώς και η «ηπείροιος ακτή», μια μεγάλη έκταση απέναντι στη σημερινή Ακαρνανία στην οποία αναφέρεται συχνά ο Όμηρος. Μόνη η Κέρκυρα, το νησί των Φαιάκων, εξαιρείτο από την εξουσία του Οδυσσέα καθώς συγκροτούσε ίδιον κράτος. 

ΟΜΗΡΟΥ "ΙΛΙΑΔΑ": Ραψωδία Α' - Λυδία Κονιόρδου | Εθνικό Θέατρο

Το Τρίτο Πρόγραμμα 90,9 μεταδίδει το ομηρικό έπος, σε απόδοση του Δημήτρη Μαρωνίτη, όπως παρουσιάστηκε στο Εθνικό Θέατρο, στην Αίθουσα Εκδηλώσεων του κτιρίου Τσίλλερ, τη θεατρική περίοδο 2010-2011.

Τις 24 ραψωδίες της «Ιλιάδας» απέδωσαν σε πρωτότυπη σκηνική εκδοχή 24 από τις σημαντικότερες Ελληνίδες ηθοποιούς με τη συμβολή εξίσου σημαντικών καλλιτεχνών στη σκηνοθετική επιμέλεια και τη μουσική.

Ραψωδία Α'.

Ερμηνεία και σκηνοθετική επιμέλεια: Λυδία Κονιόρδου.

Ζωντανή ηχογράφηση από την Αίθουσα Εκδηλώσεων του Εθνικού Θεάτρου στις 14 Οκτωβρίου 2010.

Πηγή: http://radio-theatre.blogspot.gr

Η Οδύσσεια σε 3D Animation με ελληνικούς υπότιτλους

Η Οδύσσεια είναι μια 3D Animation ταινία που βασίστηκε στο έπος του Ομήρου. Την σκηνοθεσία, παραγωγή και μουσική επιμέλεια έκανε ο Στέλιος Πεφάνης. Δείτε την ταινία με ελληνικούς υπότιτλους.

Η ΑΝΑΓΚΑΙΟΤΗΤΗΤΑ ΤΗΣ ΟΔΥΣΣΕΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΩΣ ΑΕΝΑΟ ΜΕΣΟΝ ΕΠΙΒΙΩΣΗΣ

Της Ευστρατίας Σουραβλά.

Είναι πολύ σημαντικό,αυτές τις κρίσιμες ώρες,να ρίξουμε μια ματιά στην Βίβλο των Ελλήνων, δηλαδή στα ΟΜΗΡΙΚΑ ΕΠΗ και να διδαχτούμε, έστω και την τελευταία στιγμή, απο το πνεύμα του Οδυσσέα.

ΔΗΛΑΔΗ: Να κρατήσουμε την ψυχραιμία μας, να ελέγξουμε την παρόρμηση να έχουμε τις αισθήσεις μας και τις αντένες μας ΑΝΟΙΧΤΕΣ και να μην παρασυρθούμε από την οργή και το μένος που μας διακατέχει, ώστε να γίνουμε βορρά, στους σύγχρονους "μνηστήρες".

Όταν ο Οδυσσέας φτάνει στην Ιθάκη, η μεγίστη επιθυμία του είναι ΝΑ ΠΑΡΕΙ ΠΙΣΩ ΤΟΝ ΚΟΣΜΟ ΤΟΥ, τον κόσμο που του έκλεψαν.

Είναι το βιός του ,είναι ο ιδρώτας μιας ζωής,είναι η γή του ,είναι η πατρίδα του,είναι ΤΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑ ΝΑ ΟΡΙΖΕΙ ΤΟ ΣΠΙΤΙΚΟ ΤΟΥ.

Παρα την μεγάλη του λαχτάρα, διατηρεί την ανωνυμία του και μεταμορφωμένος σε ζητιάνο από την Θεά Αθηνά , πηγαίνει στο παλάτι ώστε να ελέγξει την κατάσταση και να πάρει τις πληροφορίες που θέλει, υπομένοντας καρτερικά τις προσβολές και την χλεύη των μνηστήρων.

ΓΙΑΤΙ ΑΥΤΟ ΠΟΥ ΤΟΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΕΙ, ΕΙΝΑΙ Η ΕΠΙΤΕΥΞΗ ΤΟΥ ΣΤΟΧΟΥ ΚΑΙ ΟΧΙ Η ΣΤΕΙΡΑ ΑΝΤΙΠΑΡΑΘΕΣΗ.

Γι αυτό τον λόγο και είναι ο αγαπημένος της Θεάς Αθηνάς, της Θεάς που αντιπροσωπεύει την ΝΟΗΣΗ ΤΟΥ ΔΙΟΣ, την ΣΟΦΙΑ, την ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΤΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ.

Της Θεάς που μελετά τον εχθρό και τον πολεμά με τα ίδια του τα όπλα.

Όταν όμως έρχεται η ώρα, όταν τους έχει στριμώξει όλους άοπλους σε ένα δωμάτιο, όταν φανερώνεται πάνοπλος, ΤΟΤΕ ΕΚΦΡΑΖΕΙ ΤΗΝ ΟΡΓΗ ΤΟΥ.

ΚΑΙ ΔΕΝ ΔΕΙΧΝΕΙ ΟΙΚΤΟ, ΓΙΑΤΙ Ο ΚΟΣΜΟΣ ΤΟΥ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΒΙΟΣ ΤΟΥ, που δημιούργησε με τον δικό του ιδρώτα, ΕΙΝΑΙ Η ΠΑΤΡΙΔΑ ΤΟΥ που οι μνηστήρες καταχράστηκαν και καπηλεύτηκαν μαζί με την φιλοξενία του οίκου του που τίμησε τον ΞΕΝΙΟ ΔΙΑ.

Είναι ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΤΟΥ ο ΤΗΛΕ-ΜΑΧΟΣ (αυτός που δίνει την μάχη του από μακριά), που με δόλιο τρόπο επιχείρησαν να δολοφονήσουν, δηλαδή να καταδικάσουν την ΓΕΝΙΑ ΤΟΥ ΣΕ ΑΦΑΝΙΣΜΟ, όπως δόλια σήμερα ξαναεπιχειρούν!

Ο ισχυρότερος αντίπαλός του είναι ο ΑΝΤΙΝΟΟΣ.

Η λέξη μιλά απο μόνη της.

Είναι η ΑΝΤΙ-ΝΟΗΣΗ, είναι αυτό που μας κάνουν ΤΩΡΑ, είναι ο τρόπος με τον οποίο θολώνουν τις καταστάσεις και την πραγματικότητα ώστε ΝΑ ΜΗΝ ΣΚΕΦΤΟΜΑΣΤΕ ΚΑΘΑΡΑ ΚΑΙ ΝΑ ΜΑΣ ΕΛΕΓΧΟΥΝ.