Διευθυντές σχολείων: Από «πρώτοι μεταξύ ίσων», σε «γενικοί δερβέναγες»;

Εκπαίδευση

06.08.2025

Νίκος Μακρής

Η απομάκρυνση των διευθυντών από το σώμα των εκπαιδευτικών δεν είναι τυχαία ούτε αποσπασματική. Είναι μια συνεχής, συστηματική πορεία θεσμικής θωράκισης, που αλλάζει ριζικά τη δημοκρατική φυσιογνωμία του σχολείου.

Για δεκαετίες, ο διευθυντής ενός σχολείου στην Ελλάδα ήταν αντιληπτός ως «πρώτος μεταξύ ίσων». Ένας εκπαιδευτικός με εμπειρία, που αναλάμβανε για κάποια χρόνια τη διαχείριση των διοικητικών υποθέσεων της σχολικής μονάδας, χωρίς να αποκόπτεται από το σύνολο του συλλόγου διδασκόντων. Η εξουσία του ήταν περισσότερο ηθική παρά θεσμική· βασιζόταν στον σεβασμό και στην αναγνώριση από τους συναδέλφους του, όχι στην επιβολή.

Όμως, η τελευταία δεκαετία σηματοδότησε μια ριζική αλλαγή: με αλλεπάλληλες νομοθετικές παρεμβάσεις, ο ρόλος των διευθυντών ενισχύθηκε θεσμικά και μετατράπηκε σταδιακά σε θέση εξουσίας, που απομακρύνει το διευθυντή από το σώμα των εκπαιδευτικών και τον καθιστά σχεδόν «μάνατζερ» μιας σχολικής μονάδας.

Εκπαιδευτικός: δάσκαλος ή διοικητικός προϊστάμενος; στρεβλώσεις και παραδοχές

Πόσο πιο όμορφα και πιο δίκαια θα ήταν τα πράγματα, αν πρώτα η κοινωνία, απέδιδε τον οφειλόμενο σεβασμό και την ανάλογη τιμή στον μαχόμενο εκπαιδευτικό της τάξης;

Του Γιώργου Ηλ. Τσιτσιμπή

Δύο ρόλοι που φαίνονται να κινούνται σε παράλληλες, μη τεμνόμενες πορείες. Συνυπάρχουν στους ίδιους χώρους αλλά με διακριτή πορεία ο κάθε ένας. Έλκουν την προέλευσή τους από την ίδια δεξαμενή όμοιων προσοντούχων εκπαιδευτικών σχολών και στην πορεία οι μεν παραμένουν στις αίθουσες διδασκαλίας, οι δε αρχίζουν την πορεία «στελέχους», ψάχνοντας εναγωνίως θέση διευθυντή, ξεχνώντας πολλές φορές τις βασικές τους σπουδές και αποφεύγοντας την επαναφορά τους στην «τάξη» των δασκάλων, εκτός ελαχίστων φυσικά.

Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται ένα αυξημένο ενδιαφέρον για τίτλους που να αποδεικνύουν την όλο και περισσότερη κατάρτιση, το όλο και πιο πλούσιο βιογραφικό. Και εκεί που εντυπωσιάζεσαι από την αύξηση του επιστημονικού ενδιαφέροντος και θα περίμενες μια αναγέννηση της εκπαίδευσης, έστω και μόνο από την βελτίωση του επιπέδου των εκπαιδευτικών, διαπιστώνεις το ψευδεπίγραφο. Ξύνοντας, κάτω από το αληθοφανές αναδεικνύεται το προφανές. Η πλειονότητα, ευτυχώς όχι όλοι, αυξάνει τα προσόντα όχι από ενδιαφέρον στο διδακτικό αντικείμενο, αλλά είτε για να φέρει πιο κοντά την πρόσληψη (βλέπε αναπληρωτές και κυρίως τους της ειδικής αγωγής), είτε για να διεκδικήσει μια θέση στην ιεραρχία. Αντί ο στόχος να είναι οι επιμορφώσεις ουσίας που θα συμβάλλουν στην παιδαγωγική βελτίωση, ασχολούνται με «χαρτιά» αύξησης των προσόντων. Όποιος έχει χρήματα αυξάνει τα «προσόντα», γενικά, άκριτα, μαζικά, κυνικά. Και μάλιστα όλοι οι τίτλοι με την ίδια αξία. Μια πραγματικότητα που την εκτρέφουν οι έχοντες την πολιτική ευθύνη διαχρονικά και κανείς δεν λέει να σταματήσει.

Ο Διευθυντής που θέλουμε

Άννα Παππά,

δασκάλα, συγγραφέας

Ποια είναι  η έννοια που έχει μέσα του ο δάσκαλος για τον Διευθυντή της Σχολικής Μονάδας, ποια είναι η έννοια που έχει ο μαθητής, ποια είναι η έννοια που έχει  ο γονέας και τέλος ποια είναι η έννοια που έχει ο ίδιος ο διευθυντής;

Το ερώτημα δεν τίθενται ούτε στον γονέα, ούτε στον μαθητή, ούτε στον δάσκαλο. Τίθεται  στον ίδιο τον διευθυντή και σε εκείνον που επιλέγει τον διευθυντή.

Η σωστή απάντηση θα μπορούσε να δοθεί από εκείνον που τον επιλέγει, αλλά θα ήταν μία απάντηση θεωρητική, ακαδημαϊκή, χωρίς πρακτική σημασία. Θα ήταν μία απάντηση παραπλανητική, όλοι γνωρίζουμε  το γιατί.

Θα μπορούσαμε όμως εμείς, οι δάσκαλοι, να σκιαγραφήσουμε το προφίλ του διευθυντή που θέλουμε; Θα μπορούσαμε, ίσως, να καθορίσουμε τις «ποιοτικές προδιαγραφές» του εν λόγω λειτουργού; Ποιον  Διευθυντή, πράγματι θέλουμε;

Θέλουμε έναν διευθυντή ικανό να κάνει το σωστό πράγμα και όχι έναν που να κάνει τα πράγματα σωστά.

Θέλουμε έναν διευθυντή που να μας λέει τι πραγματικά θέλουμε και όχι έναν να μας βοηθά να επιτύχουμε αυτό που θέλουμε.