Τα dessous των Οστών και των Κειμηλίων

 του Παντελή Σαββίδη 

Τώρα που κάθισε ο κουρνιαχτός γύρω από τα οστά του Σαμουήλ και όσα παρουσιάστηκαν στην κοινή γνώμη για τα κειμήλια που άρπαξαν οι Βούλγαροι το 1917 από τις μονές της Μακεδονίας, θέλω να δώσω μια συνέχεια που νομίζω ότι έχει ενδιαφέρον. Η Εικοσιφοίνισσα, μάλιστα, γνώρισε και τη λεηλασία και την πυρπόληση απο τους Βουλγάρους. Αυτά δεν είναι λεπτομέρειες που μπορεί κανείς να παραμερίζει όταν συζητά για ιστορική μνήμη και καλές σχέσεις. Με αυτήν την γνώση μπορούμε σήμερα να είμαστε δύο γειτονικοί λαοί που δεν θέλουν να επαναλάβουν το παρελθόν τους. Αν είμαστε και φίλοι λαοί αυτό είναι άλλο θέμα. Η υποκρισία είναι θεμιτή στις διεθνείς σχέσεις.

Στις 29 Μαρτίου 2006 παρουσίασα στην ΕΡΤ3, στην εκπομπή «Ανιχνεύσεις», δύο συνεντεύξεις: τη μία με τον καθηγητή Νικόλαο Μουτσόπουλο, εμβληματική προσωπικότητα της Αρχιτεκτονικής του ΑΠΘ, και την άλλη με τον εξίσου σπουδαίο σλαβολόγο Αιμίλιο Ταχιάο. Και οι δύο έχουν πλέον φύγει από τη ζωή. Οι συζητήσεις τους, όμως, παραμένουν ενδιαφέρουσες, όχι μόνο για όσα υποστήριξαν, αλλά και για τα ερωτήματα που άφησαν ανοιχτά.

Ο Ταχιάος είχε το ύφος του κλασικού καθηγητή της εποχής του. Αναγνωρισμένος σλαβολόγος, με βαθιά γνώση του αντικειμένου του, άφησε το αποτύπωμά του στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και πολύ πέρα από αυτό. Ο Μουτσόπουλος ήταν ένας large τύπος. Είχε εντυπωσιακή παρουσία, ακαδημαϊκό βάθος, γνώσεις, πάθος για την δουλειά του και έναν γοητευτικό λόγο. Όταν άρχιζε να μιλά, τον πρόσεχες από μόνος σου, ό,τι κι αν έλεγε.

Μπογκντάν Φίλοφ (1883-1945) - Ο ΒΟΥΛΓΑΡΟΣ ΕΛΓΙΝ

Ο Μπογκντάν Φίλοφ (1883-1945) ήταν σημαντικός αρχαιολόγος και διευθυντής του Λαϊκού Μουσείου της Σόφιας, που βρέθηκε στον πυρήνα των βουλγαρικών "επιστημονικών αποστολών" που αφαίρεσαν εκατοντάδες κειμήλια από μοναστήρια της Μακεδονίας 

Αργότερα έφτασε στον πρωθυπουργικό θώκο, υπέγραψε την προσχώρηση της Βουλγαρίας στον Άξονα και η κυβέρνησή του έφερε την πολιτική ευθύνη για τη βουλγαρική κατοχή και διοίκηση της Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης από το 1941

Την περίοδο του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, ο Φίλοφ ήταν ήδη ένας από τους σημαντικότερους αρχαιολόγους της Βουλγαρίας και διευθυντής του Λαϊκού Μουσείου της Σόφιας

Με την είσοδο της χώρας στον πόλεμο, συμμετείχε ενεργά στην οργάνωση "επιστημονικών αποστολών" στις περιοχές που καταλάμβανε ο βουλγαρικός στρατός, με αντικείμενο την καταγραφή αρχαιοτήτων, μνημείων, χειρογράφων και εκκλησιαστικών κειμηλίων

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η μαρτυρία του Μποζιντάρ Ντιμιτρόφ, επί χρόνια διευθυντή του Εθνικού Ιστορικού Μουσείου της Βουλγαρίας

Σε συνέντευξή του το 2015, υποστήριξε ότι το 1916 ο Φίλοφ απευθύνθηκε με επιστολή στον αρχιστράτηγο του βουλγαρικού στρατού, στρατηγό Νικόλα Ζέκοφ, προτείνοντας τη συγκρότηση ειδικής ομάδας επιστημόνων που θα αναζητούσε και θα συγκέντρωνε πολιτιστικά αγαθά από τις περιοχές του μετώπου, με το επιχείρημα ότι κινδύνευαν να καταστραφούν ή να λεηλατηθούν από τις πολεμικές επιχειρήσεις (σας θυμίζει κάτι;)

Η συμφωνία της ντροπής με τη Βουλγαρία για τα κλεμμένα κειμήλια

ΣΤΟΪΛΟΠΟΥΛΟΣ ΒΑΣΙΛΗΣ

Στην είσοδο της ιστορικής Ιεράς Μονής Παναγίας Εικοσιφοίνισσας (ιδρύθηκε γύρω στο 518 μ.Χ.) στις βόρειες πλαγιές του Παγγαίου, πριν ακόμα αντικρίσει κανείς κάποια εικόνα ή ακόμα και αυτήν με τους δύο κτήτορες της Μονής, Διονύσιο και Γερμανό, ο επισκέπτης βλέπει κρεμασμένη σ΄ ένα εσωτερικό τοίχο μια φωτογραφία με μερικά από τα ανυπολόγιστης ιστορικής και θρησκευτικής αξίας ιερά κειμήλια και τα μεγάλης αρχαιολογικής αξίας χειρόγραφα της Μονής που σύλησαν οι Βούλγαροι κατακτητές στη διάρκεια της κατοχής στην περίοδο του Πρώτου Παγκόσμιου Πόλεμου.

Είναι σαν, σε σημειολογικό επίπεδο, οι μοναχές της Μονής να θέλουν να δείξουν στον επισκέπτη-προσκυνητή ότι πριν ακόμα και από τους αγίους τους βρίσκονται αυτά τα συλημένα ιερά κειμήλια, αυτοί οι ανεκτίμητοι εθνικοθρησκευτικοί θησαυροί που παρανόμως, σύμφωνα και με τα άρθρα 125 και 126 της Συνθήκη του Νεϊγύ (27 Νοεμβρίου 1919), κατακρατούν για πάνω από έναν αιώνα οι Βούλγαροι, περιφέροντάς τα μάλιστα σε όλη την υφήλιο υποστηρίζοντας ότι πρόκειται για “δείγματα του βουλγαροβυζαντινού πολιτισμού”, χωρίς να υπάρξει ποτέ για αυτό κάποια επίσημη ελληνική διαμαρτυρία.

Ήταν Μεγάλη Δευτέρα, στις 27 Μαρτίου 1917, όταν ο αρχικομιτατζής Τοντόρ Πανίτσα εισέβαλε μαζί με πάνοπλους Βούλγαρους στρατιώτες και τον αρχαιολόγο Βλαδίμηρο Σις στη Μονή κατατρομοκρατώντας πρώτα τους μοναχούς και λεηλατώντας κατόπιν πολλές εκατοντάδες ιερά κειμήλια και χειρόγραφα (πάνω από 1200 συνολικά). Ολόκληρο το σκευοφυλάκιο και η περίφημη βιβλιοθήκη της Μονής άδειασαν.

Η ΜΕΙΟΔΟΣΙΑ ΩΣ ΕΘΙΣΜΟΣ

Του Κώστα Χατζηαντωνίου 

Η Ανατολική Μακεδονία κατά τον εικοστό αιώνα γνώρισε τρεις φορές την βουλγαρική κατοχή. Το 1912-1913, το 1916-1918 και το 1941-1944.

 Η εθνοκάθαρση σε τρεις φάσεις στοίχισε στον ελληνισμό δεκάδες χιλιάδες ζωές και ανείπωτα μαρτύρια. Παράλληλα, στην προσπάθεια αφελληνισμού του παρελθόντος της περιοχής, οι Βούλγαροι επιδόθηκαν στη συστηματική καταλήστευση των μακεδονικών πολιτιστικών θησαυρών, ιδιαίτερα των ιστορικών μονών της, όπως της Εικοσιφοινίσσης.

 Στο σκευοφυλάκιο της Μονής αυτής ήταν αποθησαυρισμένα πολλά και σημαντικά κειμήλια, ενώ η βιβλιοθήκη της, η οποία το 1917 αριθμούσε 1.300 τόμους βιβλίων (εκ των οποίων τα 400 ήταν χειρόγραφες μεμβράνες), αρπάχτηκε και μεταφέρθηκε στην Βουλγαρία, όπου μέχρι σήμερα φιλοξενείται στο Εθνικό Ιστορικό Μουσείο της Σόφιας, αν και πολλά εξ αυτών εκποιήθηκαν προς ποικίλες κατευθύνσεις.

 Σύμφωνα με την συνθήκη του Νεϊγύ (1919), η Βουλγαρία ήταν υποχρεωμένη να επιστρέψει αντικείμενα κάθε φύσεως και τίτλους που αφαιρέθηκαν, κατασχέθηκαν ή δεσμεύθηκαν στα κατεχόμενα εδάφη της Ελλάδας.

Έναν αιώνα μετά, χωρίς ίχνος ντροπής, το ελληνόφωνο υπουργείο Πολιτισμού ανακοίνωσε προχθές ότι υπεγράφη Μνημόνιο Κατανόησης μεταξύ των Υπουργών Πολιτισμού Ελλάδας και Βουλγαρίας, Λίνας Μενδώνη και Evtim Miloshev, για την αμοιβαία «κατάθεση» κειμηλίων ιστορικής αξίας για τις δύο χώρες. Με αυτήν «επιστρέφουν 48 κειμήλια προερχόμενα από την Ιερά Μονή Παναγίας Εικοσιφοίνισσης, την Ιερά Μονή Τιμίου Προδρόμου Σερρών και την Ιερά Μητρόπολη Σερρών και Νιγρίτης, τα οποία είχαν μεταφερθεί (sic - τι ευγενής αναφορά στην καταλήστευση!) στη Σόφια, το 1917, κατά τη διάρκεια του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου και τα οποία εκτίθεντο ή φυλάσσονταν στο Εθνικό Μουσείο Ιστορίας της Βουλγαρίας». 

Από την πλευρά της, η Ελλάδα θα παραδώσει στη Βουλγαρία τα λείψανα του Τσάρου Σαμουήλ της Βουλγαρίας που ανευρέθηκαν στη Βασιλική του Αγίου Αχίλλειου! Η υπογραφή των σχετικών πρωτοκόλλων θα λάβει χώρα στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού το Σάββατο, 3 Οκτωβρίου τ.έ., παρουσία των Πρωθυπουργών των δύο χωρών.

Τι να θαυμάσει κανείς; 

Την επιστροφή μόλις 48 από τα εκατοντάδες αντικείμενα της ληστείας, σε αντάλλαγμα μιας απόδοσης οστών που για την βουλγαρική εθνική μυθολογία έχουν υψίστη σημασία- δεδομένου μάλιστα του σχετικού ανταγωνισμού Σόφιας- Σκοπίων που δίνει διαπραγματευτική ισχύ στην ελληνική πλευρά; Ή την αναφορά, στη συνέχεια της ανακοίνωσης, για διαπραγματεύσεις σχετικά με την «ταυτοποίηση και ένταξη σε επακόλουθη συμφωνία, ιστορικών αντικειμένων αμοιβαίου ενδιαφέροντος που δεν υπάχθηκαν στην παρούσα», πράγμα που σημαίνει πολύ απλά ότι η Ελλάδα παραιτείται και θέτει υπό διαπραγμάτευσιν το κατοχυρωμένο δικαίωμα κυριότητος επί υπερχιλίων πολιτισμικών αγαθών, χειρογράφων, περγαμηνών, χρυσοβούλων, σιγιλίων, παλαιτύπων, κωδίκων, ευαγγελισταρίων, εικόνων, λειτουργικών σκευών, εκκλησιαστικών κειμηλίων που εκλάπησαν; Κυριότητος, επαναλαμβάνω, κατοχυρωμένης με τη Συνθήκη του Νεϊγύ με την οποία η Βουλγαρία ανέλαβε ρητή υποχρέωση για την επιστροφή των αρπαγέντων και λαφυραγωγηθέντων αυτών κειμηλίων.

Επιφυλάξεις Δράμας Δωροθέου για τη συμφωνία των 48 κειμηλίων

ΜΟΝΟ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΙΚΟΣΙΦΟΙΝΙΣΣΑ ΕΙΧΑΝ ΚΛΑΠΕΙ 800 ΙΕΡΑ ΚΕΙΜΗΛΙΑ ΚΑΙ 430 ΧΕΙΡΟΓΡΑΦΑ

Αναστάσιος Βόπης

Την ώρα που η Ιερά Σύνοδος της Εκκλησίας της Ελλάδος χαιρετίζει με ικανοποίηση τη συμφωνία για την επιστροφή των 48 ιερών κειμηλίων και λίγες μόλις ημέρες πριν από την προγραμματισμένη υπογραφή της από τους υπουργούς Πολιτισμού Ελλάδας και Βουλγαρίας, ο Μητροπολίτης Δράμας Δωρόθεος εκφράζει επιφυλάξεις για το συμφέρον που αποκομίζει η Ελλάδα, δηλώνοντας παράλληλα ότι δεν είχε προηγουμένως ενημερωθεί ούτε κληθεί να συμμετάσχει σε σχετική διαβούλευση.

Το ζήτημα των κειμηλίων και των χειρογράφων της Ιεράς Μονής Εικοσιφοινίσσης αποτελούσε, σύμφωνα με την επιστολή του προς την υπουργό Πολιτισμού, αντικείμενο τακτικών τηλεφωνικών και κατ’ ιδίαν επικοινωνιών τους. Στις επαφές αυτές υπενθύμιζε συχνά το θέμα και, όπως γράφει, λάμβανε τη διαβεβαίωση ότι βρισκόταν ψηλά στις προτεραιότητες του υπουργείου.

Παρά τις διαβεβαιώσεις αυτές, ο κ. Δωρόθεος αναφέρει ότι πληροφορήθηκε από τα ΜΜΕ πως τα υπουργεία Πολιτισμού Ελλάδας και Βουλγαρίας κατέληξαν σε συμφωνία, η οποία πρόκειται να υπογραφεί το Σάββατο 3 Οκτωβρίου στη Θεσσαλονίκη.

Σύμφωνα με όσα πληροφορήθηκε από τα ΜΜΕ, η συμφωνία προβλέπει από βουλγαρικής πλευράς την παράδοση στην Ελλάδα 48 κειμηλίων, χωρίς να γίνεται λόγος για χειρόγραφα ή παλαίτυπα βιβλία, ενώ από ελληνικής πλευράς προβλέπεται η παράδοση των οστών που αποδίδονται στον τσάρο της Βουλγαρίας Σαμουήλ.

Γιατί κάποτε σε τούτο τον τόπο, σεργιανούσαμε στον ήλιο και στ' αγαλματα...

Από Βασίλης Λαμπόγλου 

22 Ιουλίου 1943-Του Ηλία Βενέζη

''Μες στην Αθήνα στους μεγάλους δρόμους της, το πλήθος περπατά σιωπηλό και σκυφτό σα να σεργιανά στον ήλιο και στα αγάλματα.

Τίποτα δεν προδίνει πως κάτι ετοιμάζεται, πως κάτι θα γίνει.

Ωστόσο, η στυφή σιωπή είναι τόση μες στη χαρά του ήλιου που λάμπει, που το μαντεύεις: κάτι είναι σαν ηφαίστειο που άξαφνα θ’ ανάψει.

Κι η σπίθα ανάβει…να κορίτσι, κρατώντας ένα στεφάνι από δάφνη, σκαλώνει στο άγαλμα του Φεραίου και το στεφανώνει. 

Ο λαός γονατίζει.

Και όλα τα πικραμένα στόματα ψέλνουν τον Ύμνο στην Ελευθερία. 

Ενώ γύρω του λυσσασμένα άρχισαν να χύνουν μολύβι και αίμα τα άρματα πάνου σε ανθρώπους άοπλους και ανυπεράσπιστους, σε γυναίκες και παιδιά.

«Όχι πια άλλο! Όχι άλλο!

 Κάτω οι τύραννοι!»

Αφρισμένο τώρα κατέβαινε την πλατιά λεωφόρο το κύμα και βογκούσε...

Στην κορυφή του κύματος μια ασπρογάλανη σημαία ξεδιπλώθηκε τότε.

Κυμάτισε στο λίγο αγέρα, κυμάτισαν και τα μαλλιά του κοριτσιού που τη σήκωνε στα χέρια του. 

Προχωρούσε με σταθερό βήμα, ξαναμμένη και περήφανη, και

πλάι της βάδιζε ο φίλος της.

Τραγουδούσαν τον Ύμνο στην Ελευθερία και βάδιζαν.''

                                                                                                            

Ιούληs του 1943. 

Οι Γερμανοί διαπιστώνουν ότι η Αντίσταση στις πόλεις και τα βουνά απασχολεί δώδεκα ολόκληρες μεραρχίες τους στην Ελλάδα. 

Και το Ανατολικό Μέτωπο(Ρωσία)  του Ζούκωφ,απαιτούσε πρόσθετη συνδρομή δυνάμεων.  

Έτσι για να απεγκλωβίσουν δυνάμειs ,οι Γερμανοί αποφασίζουν να αντικαταστήσουν με βουλγαρικά φασιστικά στρατεύματα, τα δικά τους στρατεύματα κατοχής σε  Μακεδονία και Θράκη.

Παραχώρηση -δηλαδή-ολόκληρηs τη Μακεδονίαs και τη Θράκηs

στους Βούλγαρους φασίστες.

Συμπληρώνονται σήμερα 80 χρόνια από την μεγάλη διαδήλωση του λαού της Αθήνας, που απέτρεψε την επέκταση της βουλγαρικής ζώνης κατοχής στην Κεντρική Μακεδονία.

ΕΘΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΔΙΕΚΔΙΚΗΣΗΣ ΤΩΝ ΟΦΕΙΛΩΝ ΤΗΣ ΓΕΡΜΑΝΙΑΣ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ (ΕΣΔΟΓΕ)

                  https://esdoge.gr/

                                                               Αθήνα 22 Ιουλίου 2023

Συμπληρώνονται σήμερα 80 χρόνια από την μεγάλη διαδήλωση του λαού της Αθήνας, που απέτρεψε την επέκταση της βουλγαρικής ζώνης κατοχής στην Κεντρική Μακεδονία. Πρόκειται για τη μαζικότερη διαδήλωση της περιόδου της Κατοχής και ένα από τα μεγαλύτερα επιτεύγματα της Εθνικής Αντίστασης, καθώς αποφεύχθηκε ο διαμελισμός της χώρας και η ενσωμάτωση ολόκληρης της Μακεδονίας στο βουλγαρικό κράτος.

Είχαν προηγηθεί μεγάλες διαδηλώσεις στη Θεσσαλονίκη (10.7.1943), το Κιλκίς, την Έδεσσα, τα Γιαννιτσά και άλλες πόλεις της Μακεδονίας αλλά και στον Βόλο και την Καρδίτσα. Όμως η αποφασιστική λαϊκή κινητοποίηση, που άλλαξε τις ειλημμένες αποφάσεις των Γερμανών, ήταν η γενική απεργία και διαδήλωση, που οργάνωσε το ΕΑΜ στις 22 Ιουλίου 1943 στην οποία συμμετείχαν εκατοντάδες χιλιάδες λαού κατακλύζοντας το κέντρο της Αθήνας.

Οι κατακτητές δεν δίστασαν να βάψουν στο αίμα τη διαδήλωση πυροβολώντας στο ψαχνό τους άοπλους πολίτες με τελικό απολογισμό τριάντα νεκρούς, εκατοντάδες τραυματίες και ακόμη περισσότερους συλληφθέντες. Ανάμεσα στους ηρωικούς νεκρούς ξεχωρίζουν για τη γενναιότητα και την αυτοθυσία τους τρεις ΕΠΟΝίτισσες: οι φοιτήτριες της Γαλλικής Ακαδημίας Παναγιώτα Σταθοπούλου και Κούλα Λίλη, 17 και 19 ετών αντίστοιχα και η 23χρονη υφαντουργός Όλγα Μπακόλα. Η επέκταση της βουλγαρικής ζώνης κατοχής στην Κεντρική Μακεδονία ματαιώνεται. Πρόκειται για μία ακόμη σπουδαία νίκη του αντιστεκόμενου ελληνικού λαού μετά τη ματαίωση της προσέλκυσης «εθελοντών» που θα πολεμούσαν στο πλευρό της Βέρμαχτ στο Ανατολικό Μέτωπο, τον Γοργοπόταμο, την αποτροπή της λαϊκής επιστράτευσης, που έσωσε τον ανθό της νεολαίας μας από τα κάτεργα του Χίτλερ και τόσα ακόμη επιτεύγματα της Εθνικής μας Αντίστασης.