Η κρυπτο-αποικία μέσα μας και το βλέμμα με το οποίο μάθαμε να κοιτάζουμε την Ελλάδα
Του Αντώνη Ανδρουλιδάκη
Υπάρχει μια φράση που ακούγεται στην Ελλάδα με εκπληκτική ευκολία: "Ελλάδα είσαι, τι περίμενες;". Τη λέμε όταν η γραφειοκρατία μάς εξαντλεί, όταν ένα νοσοκομείο δυσλειτουργεί, όταν αποκαλύπτεται ένα σκάνδαλο, όταν ερχόμαστε αντιμέτωποι με ακόμη μία θεσμική αποτυχία. Συχνά ακολουθεί μια δεύτερη: "Αυτά μόνο εδώ γίνονται". Μέσα σε αυτές τις καθημερινές εκφράσεις κρύβεται ένας ολόκληρος τρόπος με τον οποίο έχουμε μάθει να κοιτάζουμε τον συλλογικό μας εαυτό. Η δυσλειτουργία γίνεται χαρακτηριστικό μας. Η αποτυχία αποκτά εθνικότητα. Κάπως έτσι το "αυτό συνέβη" μετατρέπεται σε "αυτοί είμαστε".
Ο ανθρωπολόγος Michael Herzfeld έχει χρησιμοποιήσει για την ελληνική περίπτωση την έννοια της *crypto-colonialism*, της κρυπτο-αποικιοκρατίας. Περιγράφει μια ιδιαίτερη ιστορική και πολιτισμική συνθήκη, μέσα στην οποία η συγκρότηση του σύγχρονου ελληνικού κράτους πραγματοποιήθηκε υπό ισχυρές ευρωπαϊκές επιρροές, σχέσεις εξάρτησης και πολιτισμικές ιεραρχήσεις. Η Ευρώπη είχε ήδη κατασκευάσει τη δική της Ελλάδα: την Ελλάδα του Περικλή και του Πλάτωνα, της δημοκρατίας, του Παρθενώνα και της κλασικής αρμονίας. Η πραγματική Ελλάδα κουβαλούσε μια πολύ πιο σύνθετη ιστορία: Βυζάντιο, Ορθοδοξία, Οθωμανική Αυτοκρατορία, Βαλκάνια, Ανατολική Μεσόγειο, τοπικές παραδόσεις και πολιτισμικές προσμίξεις.
Μέσα σε αυτή τη συνάντηση γεννήθηκε μια παράξενη ιστορική εμπειρία. Η Ευρώπη μπορούσε να θαυμάζει βαθιά την αρχαία Ελλάδα και συγχρόνως να αντιμετωπίζει τους σύγχρονους Έλληνες ως ανεπαρκείς κληρονόμους της. Σαν να αιωρείται πάνω από κάθε γενιά μια σιωπηλή εντολή: "Γίνετε αντάξιοι αυτού που υπήρξαν οι πρόγονοί σας".





ΜΕΛΑΣ ΚΩΣΤΑΣ











