Η Τραγωδία ενός Στοχαστή: Πώς η Αγωνία του Στέλιου Ράμφου για το Ελλειμματικό Ήθος των Νεοελλήνων τον Οδήγησε στη Λησμονιά της Πόλεως.

Του Σπύρου Στάλια, Οικονομολόγου Ph.D.

Ο Στέλιος Ράμφος δεν είναι μια τυχαία περίπτωση στη μεταπολεμική ελληνική διανόηση. Πρόκειται για έναν βαθύ μελετητή που γνώριζε όσο λίγοι το «ήθος» και τις «αρετές» που συγκρότησαν τον ανθρώπινο πολιτισμό στις μεγάλες ιστορικές του καμπές.

Γνώριζε τις ομηρικές αρετές της ανδρείας, της τιμής και της συμπόνιας .

Εμβάθυνε στις κλασικές αρετές του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη , την γνώση,  τη φρόνηση, την οσιότητα, την ανδρεία που συνιστούν τον δίκαιο άνθρωπο, τη μεσόητα και, πάνω απ’ όλα, την απόλυτη προτεραιότητα της Πόλεως απέναντι στο άτομο. Μελέτησε τις χριστιανικές και πατερικές αρετές της ασκήσεως, της ταπεινοφροσύνης, της μετάνοιας και του υπαρξιακού βάθους του Προσώπου. 

Γνώριζε, δηλαδή, με ποιον τρόπο κάθε ιστορική εποχή προσπάθησε να διαμορφώσει έναν «ολοκληρωμένο άνθρωπο», ικανό να υπερβαίνει τον ατομισμό του για να υπηρετεί το κοινό αγαθό.

Πώς, λοιπόν, ένας στοχαστής αυτού του βεληνεκούς κατέληξε, την περίοδο των μνημονίων, να γίνει ο πνευματικός απολογητής του πιο σκληρού νεοφιλελευθερισμού;

Η Αγωνία που Μετατράπηκε σε Δογματισμό

Η αφετηρία του Στέλιου Ράμφου δεν ήταν κακόβουλη. Διακατεχόταν από μια ειλικρινή, υπαρξιακή αγωνία για τα δομικά ελαττώματα της νεοελληνικής κοινωνίας: την ανευθυνότητα, τον πελατειασμό, τον λαϊκισμό και την ψυχολογική «ανηλικιότητα» ενός λαού που περίμενε τα πάντα από ένα πατερναλιστικό Κράτος.

Όταν όμως η χώρα βρέθηκε στη δίνη της κρίσης χρέους, η ειλικρινής αυτή αγωνία συνάντησε τη θεμελιώδη άγνοια της Πολιτικής Οικονομίας (άλλωστε αυτό είναι κοινό χαρακτηριστικό των Ελλήνων διανοουμένων, όλου του πολιτικού φασματος, αφού έχουν μετατραπεί σε υπαλληλους των κετεστημένων συμφερόντων, και γι’ αυτό οι ερμηνείες τους πάσχουν).

Στέλιος Ράμφος: «Ο Θεός είναι η δίψα σου για το αλλιώς»

Ηλίας ΜαγκλίνηςΗ θεμελιώδης επίδραση της θρησκείας ως θέαση του κόσμου

Ο Στέλιος Ράμφος (αριστερά) με τον πατέρα Αρτέμιο και τον συγγραφέα Χρήστο Μαρσέλλο στο Αγιον Ορος το 1987. «Ο Θεός είναι η δίψα σου για το αλλιώς», είχε πει σε μια συνέντευξή του στην «Κ». «H ζωή είναι σκοτεινή για όποιον δεν βλέπει το αλλιώς», έγραφε.

Eλεγαν γι’ αυτόν ότι είναι αυστηρός, απόμακρος, δύσκολος. Αφού τον γνώρισα –πάνε είκοσι χρόνια–, αφού τον διάβασα και παρακολούθησα κάποια από τα σεμινάρια που παρέδιδε κάθε Τετάρτη στο Ιδρυμα Θεοχαράκη, κατάλαβα –νομίζω– αυτό που ο ίδιος έγραφε στους «Πελεκάνους ερημικούς» (εκδ. Αρμός): «Να φθάνη κανείς εις την μεγίστη εγγύτητα και να μένει άπιαστος».

Συχνά, αυτές οι παραδοξολογίες του έκαναν πολλούς να επιμένουν ότι ο Στέλιος Ράμφος είναι «δυσκολονόητος» και επιβεβαίωναν την κρίση τους όταν άκουγαν αποφάνσεις όπως «Παρακολούθησα διάλεξη του Ράμφου. Εξαιρετικός. Δεν κατάλαβα απολύτως τίποτα». Αυτό όμως μας λέει κάτι για τον άνθρωπο που παρακολούθησε τη διάλεξη· όχι για τον Ράμφο.

Είναι όντως εξαιρετικά απαιτητική υπόθεση να μιλήσει κανείς σε βάθος για το έργο του. Για να το πετύχει, οφείλει να έχει ένα οπλοστάσιο φιλοσοφικό, πολιτικό, θεολογικό, ανθρωπολογικό, ιστορικό, ψυχαναλυτικό, λογοτεχνικό επίσης. Επί του παρόντος, λοιπόν, ορισμένες αποσπασματικές σκέψεις πάνω στον στοχασμό που ο Στέλιος Ράμφος εξέλιξε από τη δεκαετία του ’60 έως σήμερα.

Ενας στοχασμός που είχε διάφορους σταθμούς, κυρίως, όμως, στροφές και ανατροπές. Ο μαρξιστής που στράφηκε στον Πλάτωνα και στους Πατέρες της Εκκλησίας και, πολύ αργότερα ακόμη, συμπεριλαμβάνει στον στοχασμό του την ανθρωπολογική διάσταση του δυτικού τρόπου σκέψης, την οποία έως τότε δεν είχε συμπεριλάβει, έκανε ορισμένους από τους μέχρι τότε αναγνώστες του με αδυναμία στην ελληνική παράδοση να αισθανθούν αδειασμένοι.

Οι «νεοoρθόδοξοι»

Στέλιος Ράμφος (1939-2026): Ευαγγέλια ενός αιρετικού

Νικόλας Ζώης

Η παρέμβασή του δεν εξαντλήθηκε στα βιβλία του. Επαιρνε θέση, αναλαμβάνοντας το ρίσκο της έκθεσης – και των μεταστροφών του. Οι σταθμοί ενός δημόσιου διανοουμένου

[ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΣΗ: ΕΥΤΥΧΙΑ ΛΙΑΠΗ / ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ]

Στην ταινία με τίτλο «Nausicaa» (1970), όπου πρωταγωνιστούσαν ο Σταύρος Τορνές και η Φρανς Ντουνιάκ, η σκηνοθέτις Ανιές Βαρντά εξυμνούσε την Ελλάδα και την πολιτιστική κληρονομιά της, ταυτόχρονα όμως κατήγγελλε τη χούντα των συνταγματαρχών, παραθέτοντας αντιδικτατορικές δηλώσεις Ελλήνων που ζούσαν εκείνη την εποχή στο Παρίσι. Εμφανίζονταν, μεταξύ άλλων, οι Περικλής Κοροβέσης, Βασίλης Βασιλικός, Ανδρέας Στάικος, Αρης Φακίνος, Βλάσης Κανιάρης κ.ά. Στο δικό του απόσπασμα, ο 31χρονος τότε Στέλιος Ράμφος τόνιζε ότι δεν είχε εγκαθιδρυθεί μόνο στην Ελλάδα στρατιωτική εξουσία και αναρωτιόταν γιατί τα αυταρχικά καθεστώτα και οι δικτατορίες γνώριζαν τέτοια άνοδο. «Ο στρατός σήμερα», έλεγε, «είναι παντού παρών, το πιο αποτελεσματικό ιδανικό για μια μοντέρνα κοινωνία. Υπό αυτή την έννοια, αναλαμβάνει τον ρόλο του παρακινητή ή του φορέα της εξέλιξης, η οποία αποσκοπεί στην αναδιοργάνωση και στον εκσυγχρονισμό της κοινωνίας. Είναι ένας εκσυγχρονισμός αποκλειστικά συνδεδεμένος με την ανάπτυξη της τεχνολογίας, της αυτοματοποίησης, προκειμένου να επιτευχθεί ο απόλυτος έλεγχος κ.λπ.», συμπλήρωνε ο Ράμφος, που στην ταινία παρουσιαζόταν ως «philosophe».

Η ανακάλυψη της Ελλάδας

Ηταν ίσως μία από τις πρώτες –και από τις μετέπειτα πολλές– δημόσιες εμφανίσεις του. Σίγουρα ήταν τα χρόνια που δίδασκε φιλοσοφία στο Πανεπιστήμιο της Βενσέν, το σημερινό Paris 8, ένα ίδρυμα γεννημένο μέσα από τον γαλλικό Μάη, τον οποίο ο Ράμφος είχε παρακολουθήσει, ευρισκόμενος στο Παρίσι ήδη από το 1965, όταν είχε αφήσει πίσω του τις σπουδές του στη Νομική Αθηνών, αλλά και τη σχέση του με την ΕΔΑ, την Πανσπουδαστική, την Αριστερά.

Τα χρόνια στη Γαλλία διαμόρφωσαν σε σημαντικό βαθμό τη σκέψη του, γιατί εκεί γνωρίστηκε με τον Κορνήλιο Καστοριάδη, αλλά και με κάτι ακόμη: «Μετά την ευρωπαϊκή και την αρχαία ελληνική φιλοσοφία», έγραφε στο βιβλίο του «Μαρτυρία και Γράμμα, Απόλογος για τον Μαρξ και λόγος για τον Καστοριάδη» (Κέδρος, 1984), «στράφηκα στη μελέτη της πατερικής θεολογίας και των πνευματικών προβλημάτων του νέου ελληνισμού, η κατανόηση των οποίων χωρίς υπερβολή με απορρόφησε. Προτού φύγω για το εξωτερικό, η Ελλάδα πνευματικά δεν υπήρχε για μένα. Την ανεκάλυψα στην ξενιτιά, όπου ανεκάλυψα συγχρόνως και την κρίση της Ευρώπης».

Απάντηση του Θεόδωρου Ζιάκα στο Στέλιο Ράμφο

από Θεόδωρος Ζιάκας 

 Στο προηγούμενο τεύχος του Άρδην (18) διάβασα τη συνέντευξη του Στέλιου Ράμφου. Ομολογώ ότι με λύπησε. Με στενοχώρησε. Όχι γιατί διατυπώνει θέσεις με τις οποίες διαφωνώ, αλλά γιατί μεταβάλλεται σε απολογητή της Δύσης, λίγες μόλις μέρες πριν από την έναρξη της γκακστερικής επίθεσης εναντίον της Γιουγκοσλαβίας.

Η παρέμβαση του Στέλιου τα δυο τρία τελευταία χρόνια, όπως αντιπροσωπευτικά συνοψίζεται στη συνέντευξή του, συσκοτίζει πλήρως τη σημερινή πραγματικότητα και επαναλαμβάνει, ως «νέα πρόταση», τον εκδυτικισμό, λες και βρισκόμαστε στον 10ο, τον 12ο, τον 14ο, ή έστω τον 18ο αιώνα. Την πρόταση του Στέλιου οι θεολόγοι θα τη χαρακτήριζαν ανεπιφύλακτα ως νεοβαρλααμισμό.

Μια επαναδιατύπωση της αντιησυχαστικής πλατφόρμας του 14ου αιώνα, χωρίς ουσιαστικές προσθήκες. Από κοινωνικο-ανθρωπολογική άποψη η «πλατφόρμα» αυτή θα μπορούσε να συνοψιστεί στα εξής:

 Η δύναμη της Δύσης βρίσκεται στην εξατομίκευση. Χάρη στην εξατομίκευση η Δύση και ιδίως η Αμερική, έχει κατακτήσει το μυστικό της αδιάκοπης προόδου. Έχει βεβαίως προβλήματα, αλλά έχει και την ικανότητα να τα λύνει. Αντιθέτως: Εμείς «μείναμε πίσω» γιατί, παρά τις ευκαιρίες που επανειλημμένως μας δόθηκαν (τους αιώνες 10ο, 12ο, 14ο, 18ο), δεν θελήσαμε να εξατομικευτούμε. Αλλά τώρα, με την ένταξή μας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, μας δίνεται μια ακόμη ευκαιρία. Ίσως η τελευταία. Αν την αξιοποιήσουμε θα επιβιώσουμε… Παράξενο, αλλά στην πρόταση του Ράμφου ο «εκσυγχρονισμός» μας αποκτά μια «Ορθόδοξη» θεμελίωση!

Στο κείμενο που ακολουθεί θα μιλήσω για το βασικό ζήτημα, ποια είναι η πορεία του σύγχρονου κόσμου, ώστε να φανεί πόσο τη συσκοτίζει ο Στέλιος και στη συνέχεια θα επισημάνω τα κυριότερα θεωρητικά λάθη του.

Πού μας πηγαίνει η Αμερική

Προτείνω την ακόλουθη μεθόδευση: Πρώτα να θέσουμε το ερώτημα: Προς ποια κατεύθυνση βαδίζει ο κόσμος μας υπό την ηγεσία της Αμερικής; Έπειτα και εφόσον εντοπίσουμε την ακολουθούμενη «γραμμή πορείας», να συμφωνήσουμε ότι αυτό που προέχει είναι να «λάβουμε θέση», θέση προσωπική: Υπέρ ή κατά; Τέλος, σε ένα τρίτο στάδιο, να συμφωνήσουμε πως αφού έχουμε δει πού πάμε κι αφού έχουμε πάρει θέση, τότε (και μόνον τότε) έχει νόημα να συζητήσουμε για το τι πρέπει να κάνουμε ως έθνος. Ξεκινώ από το πρώτο.

Ο Δημήτρης Τσίρκας για τον Στέλιο Ράμφο

Ο Στέλιος Ράμφος υπήρξε ο αγαπημένος διανοούμενος των λεγόμενων εκσυγχρονιστικών ελίτ. Τις τίμησε και τον τίμησαν δεόντως. 

Ο Ράμφος έβλεπε την ελληνική κοινωνία ως μια καθυστερημένη κοινωνία – οικονομικά, πολιτικά, πολιτισμικά - και τον Έλληνα ως μια ανώριμη προσωπικότητα, καθηλωμένο σε μια μόνιμη νηπιακότητα.

Αντί όμως να αναλύσει αυτή την υστέρηση με βάση οικονομικές και κοινωνικές δυναμικές, τους πολιτικούς θεσμούς, τη θέση της χώρας στον παγκόσμιο καταμερισμό εργασίας, ο Ράμφος την απέδιδε στην ημιτελή Αναγέννηση του Βυζαντίου και την Τουρκοκρατία που πάγωσε περαιτέρω την είσοδο της Ελλάδας στη νεωτερικότητα.

Αυτό με τη σειρά του παρήγαγε ανώριμους ανθρώπους, χωρίς στέρεη και επεξεργασμένη εσωτερικότητα. 

Οι Έλληνες ουδέποτε έγιναν άτομα – με τη δυτική, φιλοσοφική έννοια – δηλαδή αυτόνομα, συνειδητά υποκείμενα. Η δε συλλογική συμπεριφορά τους παραμένει έρμαιο των συγκυριών, διακατεχόμενη από έντονη αστάθεια και συναισθηματική μεταβλητότητα.

Ο Σταύρος Γιαγκάζογλου για τον Στέλιο Ράμφο

Του Σταύρου Γιαγκάζογλου

Θυμάμαι τον Στέλιο Ράμφο, όταν γράφοντας τη διατριβή μου  διάβαζα το μόλις εκδοθέν έργο του «Ιλαρόν φως του κόσμου» (1991). Επρόκειτο για τριάντα μαθήματα που παρουσίασε στο Ίδρυμα Γουλανδρή-Χορν ένα χρόνο νωρίτερα με τίτλο «Αλήθεια: Από την θεωρία του Πλάτωνα στην Θεοπτία του Αγίου Γρηγορίου Παλαμά». Ήταν η γόνιμη περίοδος συνάντησης του με την Ορθόδοξη Παράδοση και το ρεύμα των διανοουμένων της στη δεκαετία του 1980. Είχα ήδη ακούσει για τον Στέλιο Ράμφο από συζητήσεις για το βιβλίο του «Η Πολιτεία του Νέου Θεολόγου» στο περιοδικό «Σύναξη» το 1983. Τότε αναζήτησα τις πρώτες πλατωνικές μελέτες και σπουδές του όπως, «Τόπος υπερουράνιος», «Το δαχτυλίδη του Γύγη», «Μελέτη θανάτου», αλλά και το βιβλίο του «Η παλινωδία του Παπαδιαμάντη». Μαζί με τον Ιωάννη Ζηζιούλα και τον Χρήστο Γιανναρά το έργο του Στέλιου Ράμφου έγινε μέρος του μικρού κανόνα των συγγραφέων που μελετούσα. 

Ο Στέλιος Ράμφος ερμηνεύει το Μύθο του Σπηλαίου

από Στέλιος Ράμφος

-10 Αυγούστου 2026

Ο Στέλιος Ράμφος ερμηνεύει το Μύθο του Σπηλαίου από την Πολιτεία του Πλάτωνος. Η διάλεξη έλαβε χώρα το 1998 στο Ίδρυμα Γουλανδρή Χόρν και οργανώθηκε από το Άλσος γραμμάτων και τεχνών. Το πιο φημισμένο φιλοσοφικό κείμενο. … αυτός που απελευθερώνεται δυστροπεί, σύρεται με το ζόρι στην έξοδο για να δει τον πραγματικό κόσμο. Αποφασίζει να γυρίσει πίσω δεν αντέχει η ψυχή του να χει δει την πραγματικότητα και να μην φωτίσει και τους άλλους. Αν τους πει αυτά τα οποία είδε θα τον θεωρήσουν τρελό και θα τον καταξεσχίσουν.

Πρόκειται για το Μύθο της Γνώσεως και της Παιδείας. Στο χώρο του σπηλαίου αντιστοιχεί ο αισθητός κόσμος. Στον δαυλό αντιστοιχεί ο ήλιος τον οποίο ξέρουμε ότι είναι η έσχατη μορφή της γνώσεως. Στην ανάβαση και τη θέα του δεσμώτου αντιστοιχεί η άνοδος της ψυχής από τον ορατό τόπο στον νοητό. Εκεί που ο Δ αντιλαμβάνεται τη διαφορά νύχτας και μέρας, εκεί ο ήλιος μόλις που φαίνεται, είναι Η ΙΔΕΑ ΤΟΥ ΑΓΑΘΟΥ. Ο ήλιος είναι η καθολική αιτία κάθε καλού και κάθε ωραίου. Για να πολιτεύεται κανείς με σωφροσύνη πρέπει να γνωρίζει την ιδέα του αγαθού. Όσοι την έχουν γνωρίσει εδώ κάτω αρνούνται τα ανθρώπινα και θέλουν να μείνουν επάνω στο αγαθό και όταν πάλι γυρνάνε πίσω σ' αυτό τον κόσμο δείχνουν αδέξιοι και γελοίοι διότι τους παρακολουθούμε να κυνηγάνε τις σκιές του δικαίου και όχι αυτό το οποίο ξέρουν ποιο είναι πραγματικά.

Γιατί μπλέκεται ο θεωρός; Διότι στην άνοδο και την κάθοδο έχουμε συνεχείς επιταράξεις των οφθαλμών.

Αν όλα όσα είπαμε ισχύουν, τότε είναι σαφές ότι η γνώση δεν έρχεται σωρευτικά απέξω στον άνθρωπο, όπως διεκήρυσσαν οι σοφιστές , αλλά είναι εγκατεστημένοι στην ψυχή. Οπότε όλος ο σκοπός της παιδείας δεν είναι να μάθουμε καινούρια πράγματα αλλά να στρέψουμε την ψυχή από το σκοτάδι προς το φως. Η παιδεία είναι η περιαγωγή της ψυχής. Γι' αυτό το λόγο ο δεσμώτης υποχρεούται να στραφεί προς άλλη κατεύθυνση και να ανεβεί.

Η Ιωάννα Τσιβάκου για τον Στέλιο Ράμφο

Της Ιωάννας Τσιβάκου

Σήμερα έφυγε από τη ζωή ένας εξέχων στοχαστής κι ένας καρδιακός φίλος, ο Στέλιος Ράμφος. Γνωριστήκαμε ενθουσιώδεις φοιτητές τη δεκαετία του ’60, στα γραφεία της «Πανσπουδαστικής», όταν ο Στέλιος ανέλαβε την αρχισυνταξία και αμέσως ξάφνιασε με το πρωτοποριακό του πνεύμα. Τα ηγετικά χαρακτηριστικά που εκείνη την εποχή ανέδειξε, τον συνόδευαν πάντα, όμως ποτέ δεν θέλησε να τα εξαργυρώσει στις πολιτική αρένα.

 Από εκείνα τα χρόνια, παρόλο που δεν μπορούσα τότε να το προσδιορίσω, με έθελξε το πνευματικό στοιχείο που απέπνεε και που δεν είχε σχέση ούτε με τις τέχνες ούτε με τα γράμματα, παρά με την ενδόμυχη ψυχική του τάση να συνδυάσει το υπερβατικό με το γήινο. Από τότε ήταν δοσμένος στην αναζήτηση ενός δρόμου ικανού να οδηγήσει τον άνθρωπο προς το Απόλυτο, προς κάτι διαρκές και αιώνιο, που να υπερβαίνει τον κόσμο της ουσίας και της φθοράς. Το δήλωσε άλλωστε αυτό σε μια συνέντευξη που έδωσε στο ΒΗΜΑ το 2016, όταν δήλωσε τη συμφωνία του με τη φράση του Πλάτωνος από την Πολιτεία, ότι «“το αγαθό βρίσκεται επέκεινα της ουσίας”. Είναι πέρα από τα όντα. Αν με ρωτούσαν από πού πήρα την έκφραση “ο Θεός είναι το μυστήριο του αλλιώς”, θα έλεγα από το έκτο βιβλίο της Πολιτείας».

 Όμως πίστευε ότι το αιώνιο αχνοφέγγει στον κοσμικό χρόνο και μέσα στον χρόνο γνωρίζει ο άνθρωπος τον εαυτό του ως ύπαρξη.  

Αρθρο Στέλιου Ράμφου στην «Κ»: Κρέων ή Αντιγόνη;

17.03.2025

Παρακολουθώ τις εξελίξεις του σπαρακτικού δυστυχήματος των Τεμπών και όσα αποκαλύπτονται σχετικά με την επίσημη διαχείρισή του, αναλογιζόμενος πόσο βιάστηκα να συμπεράνω ότι την ευθύνη της καταστροφής έφεραν απλώς και μόνο οι υπεύθυνοι για την κυκλοφορία των τρένων […]

Το τατουάζ στο χέρι της Μαρίας Καρυστιανού πιθανότατα παραπέμπει στις ψυχές που πέταξαν ψηλά. Οι συγγενείς των θυμάτων, σύμφωνα με τον Στέλιο Ράμφο, παρουσιάζουν αντίστοιχη με την Αντιγόνη συναισθηματική συγκέντρωση στην τύχη και την τιμή των δικών τους: Ζητούν επίμονα να μάθουν, συσπειρώνονται, γράφουν τα ονόματα, όμως σέβονται τις ψυχές των θυμάτων και δεν συνθηματολογούν, ούτε φωνασκούν. Με τον πόνο τους πλάθουν κάτι άλλο. [ΙΝΤΙΜΕ / ΘΩΜΑΪΣ ΑΝΤΩΝΙΑΔΗ]

Παρακολουθώ τις εξελίξεις του σπαρακτικού δυστυχήματος των Τεμπών και όσα αποκαλύπτονται σχετικά με την επίσημη διαχείρισή του, αναλογιζόμενος πόσο βιάστηκα να συμπεράνω ότι την ευθύνη της καταστροφής έφεραν απλώς και μόνο οι υπεύθυνοι για την κυκλοφορία των τρένων – η νεοελληνική αποδιοργάνωση, αναξιοκρατία, κομματισμός, αδιαφορία, ανευθυνότης κ.τ.ό.

Με βοήθησαν, πρέπει να πω, τα δύο και πλέον χρόνια της συγχύσεως περί τα πράγματα (ουδέν κακόν αμιγές καλού) και με παρηγόρησε η σκέψη πως ο χρόνος φανερώνει την αλήθεια. Με ώθησε ωστόσο να ξανασκεφθώ την κατάσταση η φορτισμένη εκκρεμότητα την οποία διεμόρφωνε ένα γενικευόμενο αίσθημα κατά της πολιτείας και της δικαιοσύνης της. Αντί να αναδύεται η αλήθεια στο φως, μένει πεισματικά στον βυθό.

Η ψυχική ταύτιση

Αρθρο Στέλιου Ράμφου στην «Κ»: Οι κύριοι Τραμπ: μια ψυχογραφία

28.01.2026

Στις 8 Ιανουαρίου 2026, πέντε ημέρες μετά την επέμβαση αμερικανικών δυνάμεων στη Βενεζουέλα και τη σύλληψη του Μαδούρο, ο πρόεδρος Τραμπ αντιμετώπισσε ευθέως, σε συνέντευξή του στους «Τάιμς της Νέας Υόρκης», τη ζυγισμένη ανασκαφή των δημοσιογράφων για τον ίδιο και τον σημερινό κόσμο. Εκεί, στο ερώτημα εάν η παντοδυναμία του έχει όρια, απαντά ότι «μόνο όριο στην εξουσία του είναι η ατομική του ηθική και η σκέψη του»

Ο Ντόναλντ Τραμπ αποτυπώνεται στην μπλούζα οπαδού του, ο οποίος βάζει το χέρι στο μέρος της καρδιάς κατά την ανάκρουση του εθνικού ύμνου των ΗΠΑ. Ο Αμερικανός πρόεδρος ακόμη και τη στιγμή που η σφαίρα πλήγωνε το αυτί του, απευθυνόταν στους ψηφοφόρους του σχηματίζοντας με τα δάχτυλα το σήμα της νίκης, σαν η σωτηρία του να ήταν για όλους. [Doug Mills / The New York Times]

Στις 8 Ιανουαρίου 2026, πέντε ημέρες μετά την επέμβαση αμερικανικών δυνάμεων στη Βενεζουέλα και τη σύλληψη του Μαδούρο, ο πρόεδρος Τραμπ αντιμετώπισε ευθέως, σε συνέντευξή του στους «Τάιμς της Νέας Υόρκης», τη ζυγισμένη ανασκαφή των δημοσιογράφων για τον ίδιο και τον σημερινό κόσμο. Εκεί, στο ερώτημα εάν η παντοδυναμία του έχει όρια, απαντά ότι «μόνο όριο στην εξουσία του είναι η ατομική του ηθική και η σκέψη του», ενώ αργότερα, με άλλη ευκαιρία θα ξεκαθαρίσει πως «το Διεθνές Δίκαιο δεν του χρειάζεται, αφού δεν σκοπεύει να κάνει κακό στους ανθρώπους». Που σημαίνει: η καλή πρόθεση είναι το παν.

Θεωρώ τις φράσεις του προέδρου των ΗΠΑ αποκαλυπτικές και αξιομνημόνευτες. Φανερώνουν ένα τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεται τον ρόλο του αλλά και τον εαυτό του, κάτι που προηγουμένως μας διέφευγε. Οι περιγραφές του χαρακτήρα του εξαντλούνται κυρίως σε πολιτικές προεκτάσεις των επαγγελματικών αντανακλαστικών ενός μεγαλοκτηματομεσίτη, στο απρόβλεπτο των κινήσεών του, σε κατηγορηματικές δηλώσεις οι οποίες εν συνεχεία ανασκευάζονται, σε ευκαιριακές αντιδράσεις χωρίς στρατηγικό ορίζοντα, σε εξισορροπιστικές διευθετήσεις ή σε διεκδικήσεις «οικοπέδων» φυσικής εκτάσεως και γεωπολιτικής σημασίας, όπως η Γροιλανδία.

Αίσθημα Αποστολής – Απέναντί μας έχουμε έναν ηγέτη με συνταγματικές εξουσίες εκτεταμένες αλλά όχι απεριόριστες, ο οποίος εννοεί να νομιμοποιείται στη «νομιμότητα» της προσωπικής του σκέψεως και της ηθικής του συνειδήσεως.

Το πρόβλημα της Παιδείας

από Στέλιος Ράμφος
-10 Σεπτεμβρίου 2022

Το πρόβλημα της Παιδείας, Στέλιος Ράμφος καλεσμένος από τον π. Ιγνάτιο Γεωργακόπουλο, στην εκπομπή «Διάλογοι αλήθειας και ζωής» του "New Channel", το 1990.

Τα ιερογλυφικά του προέδρου Τραμπ

Αρθρο Στέλιου Ράμφου στην «Κ»:

Εάν γυρνά σελίδα η ιστορία, οι λογικές που υιοθετούσαμε δεν μετρούν, αφού αντιστοιχούν σε κάτι το οποίο πλέον εξορκίζομε. Αντιθέτως επείγει να κατανοήσουμε τις εξελίξεις στις ΗΠΑ με χρονικό σημείο αναφοράς τα εκεί δρώμενα, μετά την κατάρρευση της ΕΣΣΔ το 1990. Ακουσον μεν, αναγνώστη μου, πάταξον δε

Ανδρας με αμφίεση ιθαγενούς, που φέρει το σύνθημα «Κάνε την Αμερική Μεγάλη Ξανά», ποζάρει μπροστά σε αφίσα του Ντόναλντ Τραμπ στο περιθώριο του Συνεδρίου Συντηρητικής Πολιτικής Δράσης στο Μέριλαντ, την προηγούμενη εβδομάδα. Με τη φράση τούτη, ο πρόεδρος Τραμπ υπενθυμίζει στον Αμερικανό πολίτη εμφατικά ότι το έθνος βρίσκεται υπεράνω του κράτους. [REUTERS/Nathan Howard]

Στέλιος Ράμφος04.03.2025 

Εάν γυρνά σελίδα η ιστορία, οι λογικές που υιοθετούσαμε δεν μετρούν, αφού αντιστοιχούν σε κάτι το οποίο πλέον εξορκίζομε. Αντιθέτως επείγει να κατανοήσουμε τις εξελίξεις στις ΗΠΑ με χρονικό σημείο αναφοράς τα εκεί δρώμενα, μετά την κατάρρευση της ΕΣΣΔ το 1990. Ακουσον μεν, αναγνώστη μου, πάταξον δε.

Επάνω στον θρίαμβό της και κυρίως μετά την 11η Σεπτεμβρίου 2001, η πίστη που ανέδειξε την Αμερική παγκόσμια υπερδύναμη κλονίσθηκε. Το Δημοκρατικό Κόμμα άρχισε να κλίνει προς ένα κράτος «κοινωνίας των πολιτών», αυτό έφερε την «πολιτική ορθότητα», ακολούθησε ο «δικαιωματισμός» και η κατάπτωση συνεχίσθηκε με την «κουλτούρα Woke», κίνημα ταυτοτικό ομάδων πάσης μερικότητος και φύσεως οι οποίες διεκδικούν ρόλο αναμορφωτή της αμερικανικής, και όχι μόνο, κοινωνίας, με λάβαρο τη «συμπερίληψη».

Εθνος και κράτος

Μιλούμε για ιδιαίτερη ένταση μεταξύ του πολιτικού στοιχείου στην κοινωνία και του πολιτισμικού, με αποσυνθετική δυναμική καθώς η έμφαση στα θέσμια του κράτους απάδει προς την εθνική παράδοση και πρακτική των Ηνωμένων Πολιτειών. Για την ακρίβεια συνδέεται καταφανώς με την επίδραση του γαλλικού μεταμοντέρνου αποδομισμού στην Αμερική και υποδορίως με το συγκεντρωτικό κράτος που οι ευρωπαϊκές δημοκρατίες παρέλαβαν από τις εκπεσούσες μοναρχίες, διετήρησαν ως είχε και μετέδωσαν ως πρότυπο στους φιλελευθέρους της υπερατλαντικής χώρας. Ο αμερικανικός λαός είχε υποστεί αυτό το κράτος των αγγλογάλλων ως κατακτητή και ουδέποτε το συμπάθησε. Μάλιστα, βεβαιώνει ο Τοκβίλ, θεμελίωσε το πολίτευμά του και διέπλασε τις συνειδήσεις των πολιτών βάσει τρόπων και κανόνων μιας εθνικής πίστεως όπου το ήθος της ελευθερίας συνυφαίνεται κυριολεκτικά με το θρησκευτικό πνεύμα.


Στις ευρωπαϊκές δημοκρατίες οι νόμοι του κράτους προέχουν των εθιμικών ρυθμίσεων, ενώ στις ΗΠΑ, ελλείψει ικανού χρονικού παρελθόντος δεν υφίσταται η ρεμβαστική πίστη στις ρίζες και ενεργοποιούνται δραστικά τα συλλογικά ήθη. Ο Αμερικανός αντιλαμβάνεται το έθνος του σαν φυσική καταβολή υπεράνω κράτους και νόμου ο Ευρωπαίος το εντάσσει το έθνος στη λογική του κράτους και του θετικού δικαίου, το υποτάσσει στην κοινωνία των πολιτών η οποία αποτελεί προϊόν συμβολαίου, συνδράμει δε την κοινωνία παράγωγα και όχι οργανικά, όπως το έθνος.

+ΧΡΗΣΤΟΣ ΓΙΑΝΝΑΡΑΣ, in memorian

ΧΡΗΣΤΟΣ ΓΙΑΝΝΑΡΑΣ,

in memorian από την ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ της Κυριακής 

............

Γράφει μεταξύ άλλων ο Αλέξης Παπαχελάς:

"...Ομολογώ ότι σοκαρίστηκα από τα όσα βάρβαρα και άναρθρα έγραψαν ορισμένοι χούλιγκαν  του Διαδικτύου στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μετά τον θάνατό του. 

Δεν σεβάστηκαν, αλλά ούτε και κατάλαβαν τίποτα από τα γραπτά του.  Είναι προφανώς η λάθος εποχή να πεθάνεις αν είσαι δημόσιο πρόσωπο αυτού του βεληνεκούς.

Καθώς τον αποχαιρετίζαμε ανακαλούσα στη μνήμη μου μερικά γραπτά του που έσπαγαν κόκκαλα και εξαγρίωναν πολλούς πολιτικούς μας.  Οι πιο αστείοι ήταν εκείνοι που τον εκθείαζαν πριν αναλάβουν θέσεις εξουσίας και έλεγαν συχνά "μπράβο για τον Γιανναρά σπουδαία πένα".  Μόλις αποκτούσαν κάποια θέση και τους καταχέριαζε σε κάποιο άρθρο, οι ίδιοι άνθρωποι μας έλεγαν "μα τι τον θέλετε τον Γιανναρά;".

Ακριβώς γι' αυτό... Για να ταρακουνάει τη σκέψη μας, ενίοτε να μας θυμώνει και να γράφει σκληρά πράγματα που εξαγρίωναν συχνά τους κυβερνώντες..."

Στην ίδια εφημερίδα για το Χρήστο Γιανναρά γράφουν ο Στέλιος Ράμφος:

 "ακόμη και όταν θεωρούσε την Ελλάδα τελειωμένη υπόθεση, ο Γιανναράς μετείχε στην προσπάθεια εθνικής αυτογνωσίας για να ξανασταθεί η χώρα στα πόδια της, μια προσπάθεια που αρχίζει το 18ο αιώνα και συνεχίζεται...".

Ο Αρχιεπίσκοπος Ιερώνυμος:

"... Μεθούσε με το όραμα μιας Θεολογίας γεμάτης από χυμούς αληθινής ζωής για την οποία θα άξιζε να πάσχει κανείς... Κανείς δεν μπορεί να αμφισβητήσει τον καημό του για την αλήθεια, τη Θεολογία και την Εκκλησία.  Κρατώ στην καρδιά μου τον έντιμο αναζητητή, τον γίγαντα του πνεύματος που χάρισε στην Εκκλησία τα τάλαντά.  του. Γεμάτος συγκίνηση άκουσα τη μαρτυρία για την οσιακότητα των τελευταίων του στιγμών. Ο Θεός ας πληρώνει την πείνα και τη δίψα του..."

Στ. Ράμφος: Ο ανερμάτιστος δικαιωματισμός οδηγεί στον ολοκληρωτισμό

Μιμητισμό και παπαγαλία των συρμών του μεταμοντερνισμού θεωρεί ο φιλόσοφος κ. Στέλιος Ράμφος τη σπουδή της ψήφισης του νόμου που εξισώνει τον γάμο των ομοφυλοφίλων με αυτόν των ετεροφυλόφιλων. Ο ίδιος επισημαίνει πως το δικαίωμα είναι και αξίωση, ως αξίωση μπορεί να τεθεί σε δημοψήφισμα. Επίσης θεωρεί πως η τεκνοθεσία από ζευγάρια του ίδιου φύλου εντάσσεται στο γενικότερο κίνημα της “αφυπνίσεως”, το οποίο μέσω του ανερμάτιστου δικαιωματισμού οδηγεί στον ολοκληρωτισμό. 

Συνέντευξη στον Κώστα Στούπα από το capital.gr

– Φαίνεται πως διαμορφώνεται στη Βουλή μια ευρεία πλειοψηφία υπέρ της εξίσωσης του γάμου των ομοφυλοφίλων με αυτόν των ετεροφυλόφιλων στο πλαίσιο που διαμορφώνεται για την τεκνοθεσία. Πώς εξηγείτε την απόκλιση που υπάρχει μεταξύ της πολιτικής εκπροσώπησης και της κοινής γνώμης όπως αυτή αποτυπώνεται στις περισσότερες μετρήσεις;

Νομίζω πως η μεν κοινωνία αντιμετωπίζει τα πράγματα ξεκινώντας από την πραγματικότητα της οικογενείας, αλλά και την παράδοση και την ανάγκη για αίσθηση ασφαλείας. Το δε πολιτικό σύστημα τα αντιμετωπίζει με διαφορετικά κριτήρια. Φαίνεται πως τα κόμματα που είναι πιο κοντά στην εξουσία σκέφτονται και με όρους ευρύτερους, ευρωπαϊκής συναινέσεως. 

Πρόκειται για το ρεύμα ενός μεταμοντερνισμού σε αυτά τα θέματα. Κυρίως είναι η μόδα της ισότητας και της προσαρμογής προς την ισότητα των κοινωνικών δικαιωμάτων τα οποία κερδίζουν έδαφος. 

Θεωρώ ότι η λέξη δικαίωμα τρομάζει τους ανθρώπους κάθε φορά που ανασύρεται στην επιφάνεια. Ξέρετε, το δικαίωμα παρουσιάζεται σαν ένα είδος απαράβατης αρχής. Δεν βρέθηκε κανείς χριστιανός να πει πως το δικαίωμα δεν είναι κανών δικαίου, το δικαίωμα είναι αξίωσις. Αξιώνω κάτι είτε βάσει του νόμου είτε βάσει της λογικής. Και αξιώνοντας κάτι διεκδικώ να το κάνει και ο άλλος αποδεκτό. 

Υπ’ αυτή την έννοια η βάση της συζητήσεως έχει υπονομευτεί. Στη δική μας την περίπτωση το δικαίωμα του ανθρώπου, του ομοφυλόφιλου εν προκειμένω ή του φιλομόφυλου όπως μ’ αρέσει να το λέω εγώ, είναι το δικαίωμά του να αισθάνεται ίσος με τον άλλο άνθρωπο.

Ο φιλομόφυλος δεν είναι ούτε ανήθικο, ούτε άρρωστο άτομο… Απλώς είναι προσηλωμένος προς το ίδιο φύλο, κάτι που σημαίνει πως έχει παραιτηθεί από την αναπαραγωγή και τη γονεϊκότητα. Γιατί η γονεϊκότητα μέσω της αναπαραγωγής απαιτεί δύο φύλα. 

Επικαλούνται πως ο γάμος  είναι δικαίωμα εκ της ισότητος και πως αυτό είναι το κρίσιμο και μ’ αυτό σταματάει η συζήτηση. Δεν πρόκειται περί αυτού. Ο γάμος των φιλομοφύλων διεκδικεί ισότητα, αλλά το κάνει με βάση μια απατηλή ισοδυναμία. Δηλαδή, με βάση την επιθυμία προς τον όμοιο, διεκδικεί ισοδυναμία προς τον γάμο ο οποίος προσθέτει στην επιθυμία προς τον άνθρωπο, του άλλου φύλου, τη γονεϊκότητα. 

Δεν αρκεί, αν βάλουμε δίπλα σε κάποιον ένα παιδί, αυτό να τον κάνει γονέα. Δεν αρκεί η επιθυμία ενός ενηλίκου να λογαριάζεται ως γονέας να τον κάνει γονέα. Η γονεϊκότητα είναι μια άλλη κατάσταση. 

– Τι είναι αυτό που οδηγεί άτομα τα οποία έχουν επιλέξει σχέσεις συμβίωσης που αποκλείουν την αναπαραγωγή, να επιδιώκουν στη συνέχεια δικαίωμα στην αναπαραγωγική διαδικασία, όπως είναι το μεγάλωμα των παιδιών;

Στέλιος Ράμφος: Η ιστορία του χρόνου

Γιανναράς - Ράμφος για την Παιδεία, την Ιστορία, την Ελληνικότητα

Ο Χρήστος Γιανναράς και ο Στέλιος Ράμφος συζητούν με τον Γιάννη Γρυντάκη και τον Χρήστο Παπαρίζο του παιδαγωγικού ινστιτούτου στην εκπομπή της Λιάνας Κανέλλη "Μη μου τη μέρα τάρατε" με αφορμή τα σχολικά βιβλία (αναγνωστικά και ιστορίας) για θέματα Ελληνικότητας, πατρίδας, ιστορίας και παιδείας.

Β. Μέρος

ΠΗΓΗ:

https://youtube.com/video/k7HnoPvnaC0

https://youtu.be/k7HnoPvnaC0?si=RNDjSqxqE-IQBSd6

 Ανάρτηση από:geromorias.blogspot.com

Παρέμβαση Στ. Ράμφου για γάμο ομοφύλων: "Βάση της κοινωνίας η οικογένεια με πατέρα και μητέρα"

ΜΕ ΛΑΘΟΣ ΕΝΝΟΙΑ ΤΟΥ ΓΑΜΟΥ, ΕΝΑ ΝΟΜΟΣΧΕΔΙΟ ΓΙΑ ΤΟΝ ΓΑΜΟ

Συνέντευξη στον Αντώνη Κυριαζάνο

Αναφερόμενος στο νομοσχέδιο για τον γάμο και την υιοθεσία στα ομόφυλα ζευγάρια, ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης στην πρόσφατη συνέντευξή του στην ΕΡΤ και τον δημοσιογράφο Γιώργο Κουβαρά, θεώρησε ότι το θέμα αφορά λίγους. Όμως τα δημοσιεύματα και τα σχόλια στον Τύπο, στα ενημερωτικά sites και στα κοινωνικά δίκτυα, έδειξαν το αντίθετο: το θέμα αφορά ποικιλοτρόπως πολλούς. Και δικαίως αφού επιχειρεί να αλλάξει πολλά στην ελληνική κοινωνία και στον θεσμό που την συγκροτεί: τον γάμο. Και επειδή ο πρωθυπουργός ζήτησε πριν την κατάθεση του νομοσχεδίου, στη Βουλή, διάλογο, o στοχαστής και συγγραφέας Στέλιος Ράμφος διατυπώνει τις απόψεις του για τα θέματα που αναδεύονται μέσα από το νομοσχέδιο αυτό και τις αλλαγές που θα επέλθουν, κατά την άποψή του, αν γίνει νόμος της ελληνικής πολιτείας.

Στην εισαγωγική συζήτηση μαζί του, εύκολα προέκυψε το πρώτο και βασικό ερώτημα:

Κύριε Ράμφε, τι είναι για εσάς ο γάμος και η οικογένεια;

Σ.ΡΑΜΦΟΣ: «Το αδιανόητο Τίποτα» ως αποκορύφωμα ενός αδιεξόδου

Του Σπύρου Κουτρούλη

       Α’:Τα παράδοξα του Σ.Ράμφου και η πραγματικότητα της νεοελληνικής παρακμής

Το νέο βιβλίο του Σ.Ράμφου , όπως μαρτυρά ο τίτλος του «Το αδιανόητο Τίποτα – φιλοκαλικά ριζώματα του νεοελληνικού μηδενισμού – δοκίμιο φιλοσοφικής ανθρωπολογίας » (Εκδόσεις Αρμός, Αθήνα 2010, σελ.490), έχει μια διπλή στόχευση. Να αποτελέσει μια πρωτότυπη  και γόνιμη  μελέτη ενός έργου που έχει σημαδέψει, τον ανατολικό τουλάχιστον Χριστιανισμό , δηλαδή την Φιλοκαλία  και κατά δεύτερο να αναδείξει τον τρόπο που  επηρέασε την ελληνική κοινωνία σε μια προοπτική μηδενιστική.

Αν περιοριζόταν ,στον πρώτο στόχο, θα ήταν μια ακόμη αξιόλογη μελέτη, που σίγουρα δεν θα ενδιέφερε αποκλειστικά τους θεολόγους. Όμως δεν αρκέστηκε σε αυτό.Θέλησε να χρησιμοποιήσει μία συγκεκριμένη πλευρά της Φιλοκαλίας, την ερμηνείας  της οποίας προηγουμένως  απολυτοποίησε  για να ερμηνεύσει με τρόπο δεσμευτικό την εξέλιξη  του νεοελληνισμού.  Φυσικά μία τέτοιους είδους κατανόηση προϋποθέτει τον αποκλεισμό πολλών άλλων παραγόντων, ώστε   να μπορεί να εκπληρώνει τους στόχους που η ίδια έχει θέσει. Έτσι η οικονομία, η μορφή του πολιτικού συστήματος, το δίκαιο, η εξέλιξη των διεθνών και διακρατικών σχέσεων απουσιάζουν εντελώς. 

Φυσικά ο Ράμφος δεν είναι Μ. Βέμπερ – που κατάφερε να συνδέσει τον προτεσταντισμό με τον καπιταλισμό - , αλλά ούτε και Μπερδιάγεφ- που έδειξε  την πορεία του ρώσικου λαού από την ορθοδοξία στον ρώσικο κομμουνισμό και μηδενισμό ως μια ενιαία εξέλιξη. Το αποτέλεσμα είναι μια σειρά από παράδοξες σκέψεις που φρόντισε ο ίδιος να διαδοθούν και να διευρυνθούν, με συνεντεύξεις, σε δημοσιογράφους που ή δεν είχαν διαβάσει το έργο του ή δεν ήθελαν - πιθανόν - να του θέσουν ορισμένες  κρίσιμες   και διαφωτιστικές, ερωτήσεις.  

Είναι αναμφισβήτητο ότι ο Ράμφος κόπιασε με τα κείμενα της Φιλοκαλίας.  Έσκυψε με πάθος και για πολλά χρόνια πάνω σε αυτά. Ερεύνησε  μεθοδικά και με συγκριτικό τρόπο κάθε μελέτη που θα μπορούσε να αναδείξει τις σημασίες που περιέχουν.  Όμως η προσπάθεια του να ερμηνεύσει μονοδιάστατα τον νεοελληνισμό και να χρησιμοποιήσει τα πορίσματα  του, για τρέχοντες πολιτικές επιδιώξεις (όπως την «επιχειρηματικότητα», την «καινοτομία»), που είχε άλλωστε προαποφασίσει, έβλαψαν συνολικά το συγκεκριμένο έργο του. 

Η προβληματική πλευρά του έργου επιδεινώθηκε από ένα άλλο γεγονός. Ότι  θα έπρεπε να τεκμηριώσει, το λαμβάνει ως δεδομένο. Έτσι μπορεί να θεωρεί ότι ο ατομικισμός και μόνο προάγει ιστορικά τις  κοινωνίες ή ότι το τέλος του Βυζαντίου προήλθε από την απουσία του ατόμου, αλλά οι σκέψεις αυτές παραμένουν ταυτολογικοί αφορισμοί, οι οποίοι δεν  θεμελιώνονται πάνω στην ιστορική έρευνα και σπουδή.

 Επίσης    γενικεύσεις ή μονομέρειες της κοινωνικής εξέλιξης της Ανατολής και της Δύσης, όπως ότι στην Δύση υπάρχει μόνο ατομισμός και στην βυζαντινή Ανατολή μόνο κοινωνισμός, παραβλέπουν ότι στην Δύση υπήρχαν συντεχνίες, κοινότητες  και στην συνέχεια συνδικαλισμός, όπως και  στο Βυζάντιο, ο άνθρωπος  βρήκε συχνά ένα ευρύ πλαίσιο για να αναπτυχθεί – ευρύτερο μάλιστα από αυτό που συναντούμε σε άλλες κοινωνίες την ίδια εποχή.

«Η δειλία ενός στοχαστή» -Ο συγγραφέας Δημήτρης Δημητριάδης δίνει μια μαχαιριά στον φιλόσοφο Στέλιο Ράμ

Ο συγγραφέας Δημήτρης Δημητριάδης
20/10/2022  07:54
Ο συγγραφέας Δημήτρης Δημητριάδης* σχολιάζει το τελευταίο βιβλίο του φιλοσόφου Στέλιου Ράμφου, «Διακόσια χρόνια γέννα 1821-2021», καθώς και πρόσφατες δηλώσεις του, και εξηγεί γιατί, κατά τη γνώμη του, ο στοχαστής αυτοαναιρείται και καθίσταται πνευματικά δειλός στο θέμα της Εκκλησίας.

Αφιερωμένο στους απανταχού εξαπατημένους

Ο ορθόδοξος χριστιανός στοχαστής Στέλιος Ράμφος έδωσε, στις 27.6.2022, συνέντευξη στον δημοσιογράφο Αντώνη Κυριαζάνο για το ηλεκτρονικό περιοδικό Capital, με αφορμή το μόλις εκδοθέν βιβλίο του «Διακόσια χρόνια γέννα. 1821-2021», εκδ. Αρμός, 2022. Οι απαντήσεις τού Στέλιου Ράμφου στις ερωτήσεις τού δημοσιογράφου, βρίσκω ότι θίγουν ζητήματα πολύ μεγάλης, προπαντός άκρως επείγουσας σημασίας.

Προτρέχω λέγοντας ότι ζητήματα όπως αυτά που συζητούνται στην εν λόγω συνέντευξη, δεν είναι πλέον αρκετό, καθόλου μάλιστα, να παραμένουν περιορισμένα σε έναν μικρό κύκλο και να κυκλοφορούν μόνο «μεταξύ μας». Εκείνο που, κατά την γνώμη μου, απαιτείται κατά την παρούσα ιστορική στιγμή είναι αυτά τα ζητήματα να εκτεθούν, να ακουστούν, να συζητηθούν δημοσίως, προκειμένου να αγγίξουν αλλά και να προβληματίσουν ένα όσο το δυνατόν πιο ευρύ κοινό.

Για να γίνουν αντιληπτές οι δικές μου τοποθετήσεις από τον αναγνώστη, θα παραθέσω αρκετά αποσπάσματα από την εν λόγω συνέντευξη, και για όσους δεν την γνωρίζουν. Ο τίτλος της είναι : Στέλιος Ράμφος, διακόσια χρόνια εκκρεμότητας. Οι εύστοχες ερωτήσεις τού δημοσιογράφου προσφέρουν την ευκαιρία στον Σ. Ρ. να δώσει τις εξής απαντήσεις – από τις οποίες μπορεί εύκολα να καταλάβει κανείς ποιες είναι οι ερωτήσεις :
«Η εθνική μας ολοκλήρωση ταλαιπωρήθηκε επειδή η Ελλάδα υπήρξε μία χώρα χωρίς Αναγέννηση. Διατήρησε δηλαδή στο κράτος της τα στοιχεία τού Αρχαίου και τού Μεσαιωνικού κόσμου χωρίς να περιλαμβάνει τον δημιουργικό χρόνο, αυτόν που εξελίσσει τα πράγματα και τις ιδέες, και εν τέλει την ζωή.

Διατήρησε τον ανιστορικό χρόνο που ήταν δεμένος με το παρελθόν ή που συντηρούσε ένα στατικό παρόν με απλώς επαναλαμβανόμενα τελετουργικά χαρακτηριστικά, χωρίς να αναστοχάζεται και να εξελίσσει το περιεχόμενό τους. Η εθνική ολοκλήρωση θα είχε συντελεστεί αν μπορούσαμε να περάσουμε σε ένα παρόν δημιουργικό, που να μην επαναλαμβάνει όπως είπαμε τον εαυτό του, αλλά να ετοιμάζεται και να ετοιμάζει αυτό που έρχεται. Αντίθετα είμαστε κολλημένοι σ’ ένα «τώρα» βιώνοντας συνεχείς κρίσεις χωρίς να μπορούμε να σπάσουμε τον κύκλο τής επαναληπτικότητάς τους. Προσοχή : δεν είμαι εναντίον τού παρόντος ή τού παρελθόντος αλλά είμαι με ένα μέλλον που τα περιέχει όλα και τα αναχωνεύει σε μία νέα μορφή. (…) Η σοβαρότερη αυτογνωσία γίνεται μέσα στον πόνο. (…) Αυτό που αποτρέπει την αυτογνωσία και που είναι και το βαθύτερο ελληνικό πρόβλημα, είναι ότι αντιλαμβανόμαστε την μερικότητα, δηλαδή το χωριό, την οικογένεια, το κόμμα ως «όλον». Τότε επέρχεται και ο διχασμός επειδή ο καθένας θέλει να επιβάλλει την δική του μερικότητα στους άλλους. Ετσι γίνονται και οι εμφύλιοι πόλεμοι.

Γι’ αυτό και επείγει να κατανοήσουμε την καθολικότητα. (…) αυτή η αυτοκρατορία (η βυζαντινή) κατέρρευσε άρα κάπου «έμπαζε». Και «έμπαζε» επειδή και εν αντιθέσει με την Δύση, οι Βυζαντινοί καθηλώθηκαν στον επαναληπτικό χρόνο, τον χρόνο τής τελετουργίας και δεν ανακάλυψαν τον χρόνο των βιωμάτων, τον χρόνο των επιλογών. Οι επιλογές ήταν κλεισμένες σε σχήματα, όπου επαναλαμβανόταν το ίδιο και το ίδιο. Οι επιλογές και οι εξελίξεις που τίς ακολουθούν γι’ αυτούς ήταν κάτι άγνωστο.

Το πρόβλημα της Παιδείας

Το πρόβλημα της Παιδείας, Στέλιος Ράμφος καλεσμένος από τον π. Ιγνάτιο Γεωργακόπουλο, στην εκπομπή «Διάλογοι αλήθειας και ζωής» του “New Channel”, το 1990