Η Ανατολική Μεσόγειος στη Γεωπολιτική Σκακιέρα των Μεγάλων Αναδιατάξεων

του Δημήτρη Τσαϊλά, 

Υποναυάρχου ε.α.

Διαχείριση Αποτροπής, Τουρκικός Αναθεωρητισμός και η Ελληνική Απάντηση

ΗΑνατολική Μεσόγειος και το Αιγαίο Πέλαγος έχουν εισέλθει σε μια νέα φάση στο κάδρο της γεωπολιτικής. Δεν συνιστούν πλέον περιφερειακά θέατρα διμερούς τριβής μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας, αλλά εντάσσονται σε ένα ευρύτερο τόξο συστημικής αναδιάταξης που εκτείνεται από την Ευρασία και τη Μαύρη Θάλασσα έως τη Μέση Ανατολή και την παγκόσμια ισορροπία δυνάμεων. Η περιοχή λειτουργεί πλέον ως κρίσιμος κόμβος διασταύρωσης ενεργειακών διαδρομών, στρατιωτικών προβολών ισχύος και ανταγωνιστικών γεωπολιτικών οραμάτων.

Σε αυτό το περιβάλλον αυξημένης ρευστότητας, η Τουρκία έχει παγιώσει τη θέση της ως αναθεωρητικός περιφερειακός δρών, αξιοποιώντας τα κενά ισχύος και τις μεταβαλλόμενες συμμαχικές ισορροπίες για να διευρύνει τον στρατηγικό της χώρο ελιγμών. Η προσέγγισή της δεν εκδηλώνεται μέσω ευθύγραμμης κλιμάκωσης, αλλά μέσα από μια λογική ελεγχόμενης έντασης και βαθμονομημένων κινήσεων, ιδίως ανατολικά του 25ου μεσημβρινού, όπου οι θαλάσσιες διεκδικήσεις, η ναυτική παρουσία και η νομικο-πολιτική αμφισβήτηση συγκροτούν ένα συνεκτικό πλαίσιο πίεσης.

Αντιθέτως, η Ελλάδα επιδιώκει τη διατήρηση μιας θαλάσσιας τάξης βασισμένης σε κανόνες, εδράζοντας τη στρατηγική της στο διεθνές δίκαιο, στη συμμαχική της ενσωμάτωση και στην ενίσχυση αξιόπιστης αποτρεπτικής ικανότητας. Η αποτροπή, στην ελληνική περίπτωση, δεν αποσκοπεί στην ανατροπή ισορροπιών, αλλά στη διατήρησή τους, λειτουργώντας ως μηχανισμός σταθερότητας και όχι ως εργαλείο αναθεώρησης.

Μετά τη συνάντηση του Κυριάκου Μητσοτάκη με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν στην Άγκυρα, καθίσταται σαφές ότι, παρά τη βελτίωση του τακτικού κλίματος, ο διαρθρωτικός ανταγωνισμός παραμένει αμετάβλητος. Τα λεγόμενα «ήρεμα νερά» στο Αιγαίο δεν συνιστούν στρατηγική εξομάλυνση, αλλά μια διαχειριζόμενη ισορροπία. Πρόκειται για μια συνθήκη αποτρεπτικής σταθερότητας, η οποία εδράζεται στην αμοιβαία επίγνωση κόστους και όχι στην οικοδόμηση εμπιστοσύνης.

Ιδιαίτερη σημασία αποκτά το ζήτημα της επέκτασης των χωρικών υδάτων, το οποίο συνδέεται άμεσα με την έννοια της κυριαρχίας και της εφαρμογής του διεθνούς δικαίου της θάλασσας. Η σχετική συζήτηση δεν αφορά μόνο νομικές διατάξεις, αλλά επηρεάζει τον επιχειρησιακό σχεδιασμό, τη ναυτική ισορροπία και τη συνολική αρχιτεκτονική ασφάλειας στην περιοχή. Παράλληλα, οι εξελίξεις αυτές ασκούν πίεση στη στρατηγική τοποθέτηση της Κυπριακής Δημοκρατίας, η οποία βρίσκεται στο επίκεντρο της περιφερειακής ενεργειακής και γεωπολιτικής εξίσωσης.

Δ. Τσαϊλάς: η ελληνοτουρκική ναυτική σύγκρουση που θα διαμορφώσει την Ανατολική Μεσόγειο

του Δημήτρη Τσαϊλά, Υποναυάρχου ε.α.

Με βάση τα περισσότερα κριτήρια, η Ελλάδα και η Τουρκία θα έπρεπε να είναι εταίροι. Μοιράζονται την ιδιότητα του μέλους της συμμαχίας στο ΝΑΤΟ, αντιμετωπίζουν αλληλεπικαλυπτόμενες προκλήσεις ασφαλείας και βρίσκονται σε έναν από τους πιο στρατηγικά ζωτικής σημασίας θαλάσσιους διαδρόμους στον κόσμο. Ωστόσο, το Αιγαίο και η Ανατολική Μεσόγειος παραμένουν από τους πιο στρατιωτικοποιημένους και ασταθείς θαλάσσιους χώρους στην Ευρώπη. Αυτό δεν είναι απλώς προϊόν ανεπίλυτων διαφορών ή ιστορικών παραπόνων. Αντανακλά μια βαθύτερη και πιο επακόλουθη σύγκρουση μεταξύ δύο ανταγωνιστικών στρατηγικών κοσμοθεωριών. Η μία βασισμένη στο διεθνές δίκαιο και την αποτροπή, και η άλλη στην προβολή ισχύος και τον αναθεωρητισμό.

Αυτή η σύγκρουση γίνεται καλύτερα κατανοητή μέσα από τον ελληνοτουρκικό στρατηγικό ανταγωνισμό, το ναυτικό δόγμα και την περιφερειακή συμπεριφορά, ώστε να φωτίσουν γιατί επιμένουν οι ελληνοτουρκικές εντάσεις, γιατί επαναλαμβάνονται οι κρίσεις και γιατί η Ανατολική Μεσόγειος κινδυνεύει να γίνει εργαστήριο για την επίλυσης διαφορών της θαλάσσιας τάξης.

Δύο Αντίθετες Στρατηγικές Λογικές

Η Ελλάδα, αντιπροσωπεύει μια σχολή στρατηγικής σκέψης που βασίζεται στον κλασικό ρεαλισμό, ο οποίος περιορίζεται από το νόμο. Για εμάς, η ναυτική ισχύς είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τη νομική νομιμότητα. Η αποτροπή υπάρχει για τη διατήρηση της κυριαρχίας και όχι για την επέκτασή της. Η σταθερότητα επιτυγχάνεται μέσω της προβλεψιμότητας, των συμμαχιών και της τήρησης καθιερωμένων κανόνων, όπως η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS).

Η Σιωπή Είναι Συνενοχή. Η Κυβέρνηση Παίζει με την Κυριαρχία

του Δημήτρη Τσαϊλά, Υποναυάρχου ε.α.

Τον Ιανουάριο του 1996, η Ελλάδα με την Τουρκία απέφυγαν μια ένοπλη σύγκρουση χάρη στη συμφωνία με τους Αμερικανούς «ούτε στρατεύματα, ούτε σημαίες, ούτε πλοία» (No troops, no flags, no ships). Ένας τακτικός ελιγμός που μας κράτησε μακριά από τον πόλεμο, αλλά μας κληροδότησε πέραν των γκρίζων ζωνών και μια αχίλλειο πτέρνα του κατευνασμού: τη λογική ότι η «αποκλιμάκωση» ισοδυναμεί με «άρνηση υπεράσπισης της κυριαρχίας».

Σήμερα, το ίδιο δόγμα επανέρχεται από την πίσω πόρτα. Όχι με φρεγάτες, αλλά με τουρκικά καΐκια που δρουν ως παραστρατιωτικές μονάδες. Και το ερώτημα είναι αμείλικτο: μήπως η Αθήνα ετοιμάζεται ξανά να θυσιάσει κυριαρχικά δικαιώματα στο όνομα της ηρεμίας;

Από το «Αβλαβής διέλευσης» στην Ενοχή της Κυβέρνησης

Όταν Έλληνες υπουργοί μιλούν για «αβλαβή διέλευση» τουρκικών αλιευτικών στα χωρικά μας ύδατα, δεν πρόκειται για γκάφα. Πρόκειται για επικίνδυνη πολιτική. Η Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας είναι ξεκάθαρη: η αβλαβής διέλευση αφορά ναυσιπλοϊα ειδικά των πολεμικών πλοίων, όχι παράνομη αλιεία.

Με αυτή τη γλώσσα, η κυβέρνηση δίνει άλλοθι στην Άγκυρα και ανοίγει ρωγμές στη διεθνή μας θέση. Και ας μην κοροϊδευόμαστε: κάθε τέτοια «παραχώρηση» γίνεται προηγούμενο που αύριο η Τουρκία θα το παρουσιάσει ως δεδομένο.

Ένας Στόλος με Διπλή Σημαία

Ο τουρκικός αλιευτικός στόλος δεν είναι «επαγγελματικός κλάδος». Είναι κρατικά χρηματοδοτούμενη ισχύς, με ρόλο διπλό: να αδειάζει τις ελληνικές θάλασσες και να σπάει την αποτρεπτική ισχύ του Πολεμικού Ναυτικού.

ΠΟΥ ΘΑ ΚΡΙΘΕΙ Η ΑΝΤΙΠΑΡΑΘΕΣΗ ΕΛΛΑΔΑΣ-ΤΟΥΡΚΙΑΣ.-ΤΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ

του Δημήτρη Τσαϊλά, Υποναυάρχου ε.α.

 Ο στρατηγικός ανταγωνισμός με την Τουρκία, απαιτεί επαγρύπνηση και προληπτική βελτίωση, παρά εφησυχασμό.

 

Ηαποφυγή καταστροφικών σφαλμάτων συχνά έχει μεγαλύτερη σημασία από την εξαιρετική ικανότητα. Η Ελληνική κυβέρνηση μπορεί να λάβει αυτήν την ιστορική αλήθεια καθώς περιηγείται στη σύγχρονη αντιπαλότητα με την Τουρκία, ιδιαίτερα σε τομείς της διπλωματίας, της στρατιωτικής στάσης και της περιφερειακής επιρροής. Τόσο η Ελλάδα όσο και η Τουρκία έχουν μακροχρόνιες διαφωνίες, ειδικά για τις θαλάσσιες ζώνες στο Αιγαίο Πέλαγος, τα δικαιώματα εξερεύνησης ενέργειας στην Ανατολική Μεσόγειο και τις στρατιωτικές εντάσεις που προκύπτουν από την αντίστοιχη ένταξη τους στο ΝΑΤΟ.

Εφόσον η Ελλάδα, μπορεί να αποφύγει μεγάλα στρατηγικά λάθη -όπως η υπερβολική εξάρτηση από ξένες συμμαχίες, επικίνδυνες στρατιωτικές επιχειρήσεις ή οικονομική υπέρβαση- μπορεί να ξεπεράσει και να συναγωνιστεί την Τουρκία με την πάροδο του χρόνου, ιδιαίτερα σε τομείς όπου η Τουρκία μπορεί να κάνει λάθη.

Η Τουρκία, υπό τον Πρόεδρο Ερντογάν, έχει επιδιώξει κατά καιρούς επιθετικές, διεκδικητικές στρατηγικές -είτε μέσω στρατιωτικών εισβολών στη Συρία, αντιπαραθέσεων στην Ανατολική Μεσόγειο είτε με το χειρισμό της οικονομίας της- που έχουν συγκεντρώσει τόσο εγχώρια όσο και διεθνή κριτική. Για την Ελλάδα, μια στρατηγική αυτοσυγκράτησης, προσεκτικής οικοδόμησης συμμαχιών (ειδικά εντός ΕΕ και ΝΑΤΟ) και εσωτερικής εδραίωσης -και όχι επικίνδυνων κλιμακώσεων- θα μπορούσε να της επιτρέψει να διατηρήσει μια θέση ισχύος. Αν δεν δεσμευτεί υπερβολικά σε προκλήσεις ή στρατιωτικές κλιμακώσεις με την Τουρκία, η Ελλάδα θα μπορούσε να αντιμετωπίσει αποτελεσματικά αυτόν τον μακροπρόθεσμο ανταγωνισμό, περιμένοντας τις στιγμές που η Τουρκία θα σκοντάψει λόγω εσωτερικών ζητημάτων, περιφερειακής απομόνωσης ή υπερεπέκτασης. Εν ολίγοις, η αποφυγή μεγάλων σφαλμάτων είναι συχνά το κλειδί για τη νίκη στρατηγικών αντιπαλοτήτων.

Για την Ελλάδα, η διατήρηση της εστίασης στη μακροπρόθεσμη εθνική ισχύ, αφήνοντας την Τουρκία να εκτίθεται διεθνώς ή να σφάλλει θα μπορούσε να είναι η φόρμουλα νίκης στον συνεχιζόμενο ανταγωνισμό τους.

Από ελληνικής σκοπιάς, το ισοζύγιο λαθών στον στρατηγικό ανταγωνισμό με την Τουρκία είναι ένα κρίσιμο ερώτημα, ιδιαίτερα καθώς οι εντάσεις έχουν κλιμακωθεί τα τελευταία χρόνια για θέματα όπως τα θαλάσσια σύνορα, οι παραβιάσεις του εναέριου χώρου και η εξερεύνηση φυσικού αερίου στην Ανατολική Μεσόγειο. Η Ελληνική κυβέρνηση, αντιμετωπίζει την πρόκληση να διατηρήσει τις θέσεις της στο Αιγαίο και στην ευρύτερη περιοχή της Μεσογείου, ενώ ακολουθεί την ολοένα και πιο διεκδικητική στάση της Τουρκίας.