Η διαρκής απαίτηση για δικαιοσύνη για τα εγκλήματα στην κατοχή 1941-1944

Θεοφάνης Μαλκίδης 

«Στη μνήμη της γιαγιάς μου Αικατερίνης Μαλκίδου, η οποία πέθανε από τα βασανιστήρια που υπέστη από τους Γερμανούς. Έβρος  1941». 

Η συμπλήρωση ογδονταπέντε ετών, την 6η Απριλίου,  από την εισβολή των Γερμανών και των συμμάχων τους στην Ελλάδα, αποτελεί εκτός από την υπόμνηση της αντιστασιακής ελληνικότητας από τη Βόρειο Ήπειρο, μέχρι τα Οχυρά και την Κρήτη και μία υπενθύμιση της συνέχειας του αγώνα για την απόδοση δικαιοσύνης προς τα εκατοντάδες χιλιάδες θύματα της κατοχής. 

Τα εγκλήματα στην κατεχόμενη Ελλάδα αποτελούν, τηρουμένων των χωρικών και πληθυσμιακών αναλογιών,  τα μεγαλύτερα του Β΄Παγκοσμίου Πολέμου.  Oι γερμανικές, ιταλικές, βουλγαρικές δυνάμεις, σε συνεργασία με τους ελληνόφωνους και άλλους συνεργάτες τους,  μετέτρεψαν την Ελλάδα σε ένα διαρκές Ολοκαύτωμα.  Βρέφη, παιδιά, ηλικιωμένοι, γυναίκες,  βιάστηκαν, βασανίστηκαν, δολοφονήθηκαν, κάηκαν, ενώ οι οικίες, ακόμη και τα κοιμητήρια, καταστράφηκαν ολοσχερώς.

Πάνω από 300.000 Ελληνίδες και Έλληνες πέθαναν από την πείνα μετά την επίσχεση και κατάσχεση τροφίμων από τους κατακτητές το χειμώνα του 1941-1942, ενώ μέχρι το τέλος της κατοχής καταγράφηκαν άλλοι 300.000 θάνατοι από την πείνα, τις ασθένειες, τις σφαγές, με αποτέλεσμα ο πληθυσμός της πατρίδας μας να μειωθεί κατά 13,5%. 

Οι Γερμανοί (αλλά και οι Ιταλοί, οι Βούλγαροι και οι συνεργάτες τους) κατέστρεψαν  1.770 πόλεις και χωριά στα εκατοντάδες ολοκαυτώματα, ανάμεσά τους, των Καλαβρύτων (13 Δεκεμβρίου 1943), όπου εκτελέστηκαν 1436 άμαχοι, του Διστόμου (10 Ιουνίου 1944), όπου σφαγιάστηκαν 117 γυναίκες, 111 άντρες και 53 παιδιά, της  Βιάννου (14-16 Σεπτεμβρίου 1943), όπου  σφαγιάστηκαν 461 κάτοικοι, του  Κομμένου (16 Αυγούστου 1943), όπου  δολοφονήθηκαν 317 κάτοικοι (ανάμεσά τους 97 βρέφη και παιδιά και 119 γυναίκες), της  Κανδάνου (3 Ιουνίου 1941), όπου  εκτελέστηκαν 180 κάτοικοι, του Χορτιάτη (2 Σεπτεμβρίου 1944) όπου 149 άνθρωποι κάηκαν ζωντανοί μέσα στον φούρνο και το σχολείο του χωριού!

Οι απαράγραπτες οφειλές

Δήμος Αλεξανδρούπολης: Εκδήλωση μνήμης για τον Μιχάλη Χαραλαμπίδη

Στο video  η ομιλία του Θεοφάνη Μαλκίδη 

Σε κλίμα βαθιάς συγκίνησης και αναστοχασμού  πραγματοποιήθηκε στην  κατάμεστη αίθουσα της  Δημοτικής Βιβλιοθήκης Αλεξανδρούπολης,  η εκδήλωση μνήμης  του Δήμου  Αλεξανδρούπολης, αφιερωμένη στον  Μιχάλη Χαραλαμπίδη  (1951–2024), τον πολιτικό, κοινωνιολόγο και   που ταύτισε το  όνομά του με τους αγώνες του για τη γενοκτονία, με την  ανάδειξη της Θράκης, με την πολιτική ηθική και την ανιδιοτέλεια.

Η εκδήλωση αποτέλεσε έναν ελάχιστο φόρο τιμής  σε μια προσωπικότητα που υπήρξε «πρωτομάστορας» της  ποντιακής ιδέας,  οραματιστής μιας Θράκης με ισχυρή  αναπτυξιακή ταυτότητα,  του Ελληνισμού ως οικουμενικής και πολιτισμικής δύναμης.

Ο Δήμαρχος της πόλης, φίλοι, συνεργάτες και  προσωπικότητες του πνευματικού κόσμου της Αλεξανδρούπολης  και της Θράκης, στις ομιλίες και τις παρεμβάσεις τους, αναφέρθηκαν  στο έργο και τη διαδρομή του Μιχάλη Χαραλαμπίδη,  εστιάζοντας μεταξύ των άλλων, στην κορυφαία ίσως  συνεισφορά του, στην  αναγνώριση από την Ελληνική Βουλή το 1994, της 19ης Μαΐου ως Ημέρας Μνήμης της Γενοκτονίας.

Μιχάλης Χαραλαμπίδης. Ένας σπουδαίος Έλληνας. Ο τελευταίος Φιλικός φιλικός.

Θ. Μαλκίδης: «Η άγνωστη συμβολή των Θρακών στην Επανάσταση απουσιάζει σχεδόν από όλα τα σχολικά βιβλία» (ΗΧΗΤΙΚΟ)

Ακούστε το ηχητικό απόσπασμα:

Με αφορμή την επέτειο της 25ης Μαρτίου και τη διαρκή συζήτηση γύρω από την Ελληνική Επανάσταση, ο διδάκτορας Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών του Παντείου Πανεπιστημίου, Θεοφάνης Μαλκίδης, φιλοξενήθηκε στην εκπομπή «Ανοιχτό Μικρόφωνο» με τον Κυριάκο Αετόπουλο στον Focus 88.9, αναδεικνύοντας μια λιγότερο γνωστή αλλά ιδιαίτερα σημαντική πτυχή της ιστορίας: τη συμβολή των Θρακών στον αγώνα του 1821.

Όπως ανέφερε, η συμμετοχή της Θράκης στην Επανάσταση παραμένει σε μεγάλο βαθμό άγνωστη, ακόμη και απούσα από τα σχολικά βιβλία, γεγονός που –όπως σημείωσε– δημιουργεί μια «λευκή σελίδα» στην ιστορική μνήμη. Παρά τη σημαντική συνεισφορά των Θρακών, οι σχετικές αναφορές είναι περιορισμένες, με αποτέλεσμα να μην έχει αναδειχθεί επαρκώς ο ρόλος τους στον αγώνα για την ελευθερία.

Στη συζήτηση έγινε εκτενής αναφορά σε ιστορικά παραδείγματα που επιβεβαιώνουν τη συμβολή αυτή, όπως η δράση Θρακών αγωνιστών και ευεργετών, αλλά και η συμμετοχή τους σε κομβικά γεγονότα της Επανάστασης. Ιδιαίτερη μνεία έγινε στη ναυτική συμβολή της Αίνου, καθώς και σε μορφές όπως η Δόμνα Βισβίζη, που αφιέρωσε την περιουσία και τη ζωή της στον Αγώνα.

Ξεχωριστή θέση στη συζήτηση κατέλαβε το Ολοκαύτωμα της Σαμοθράκης, ένα από τα πιο τραγικά γεγονότα της περιόδου, με μαζικές σφαγές, εξανδραποδισμούς και καταστροφές, που –όπως επισημάνθηκε– δεν είναι ευρέως γνωστό στο ευρύ κοινό. Μέσα από την αναφορά στους πέντε νεομάρτυρες της Σαμοθράκης, αναδείχθηκε η ανάγκη διατήρησης της ιστορικής μνήμης και ανάδειξης αυτών των γεγονότων στις νεότερες γενιές.

Το Κουρδικό ζήτημα στα χρόνια του πολέμου*

Θεοφάνης Μαλκίδης 

«Στη μνήμη του Μιχάλη Χαραλαμπίδη, ο οποίος τούτες τις ημέρες του 1985 μίλησε στον ΟΗΕ για το Κουρδικό ζήτημα»

1.Οι Κούρδοι από την Τουρκία έως το Ιράν

Με την έναρξη του ένοπλου αγώνα στην Τουρκία από τους Κούρδους το 1984, με τη δολοφονία χιλιάδων Κούρδων στο Ιράκ στα τέλη της δεκαετίας του 1980, με την εξολόθρευση των Κούρδων της Συρίας από τις τουρκοχρηματοδοτούμενες οργανώσεις, αλλά και με την εμφάνιση του Κουρδικού παράγοντα του Ιράν,  μετά την αμερικανοισραηλινή επίθεση της 28ης Φεβρουαρίου, το κουρδικό ζήτημα είναι ξανά στο προσκήνιο.

Η σύλληψη του Αμπντουλάχ Οτσαλάν το 1999 από την Τουρκία, δυστυχώς και με την εμπλοκή της Ελλάδας(…), δημιούργησε νέα δεδομένα για το μέλλον του κουρδικού ζητήματος, δεδομένα που αναδείχθηκαν πιο έντονα μετά την αμερικανική στρατιωτική παρουσία το 2003 και τη οικοδόμηση της ομόσπονδης κουρδικής κρατικής δομής στο Ιράκ. Ταυτόχρονα μετά από πίεση της διεθνούς δημοκρατικής κοινότητας για τη μετατροπή της θανατικής ποινής του Οτσαλάν σε ισόβια κάθειρξη, ολοένα και περισσότερες φωνές σε όλο τον κόσμο, ακόμη και στην Τουρκία ζητούν πολιτική λύση για το Κουρδικό, δίνοντας νέες προοπτικές για το μέλλον.

Το Κουρδικό ζήτημα αποτελεί μία πολύ σημαντική παράμετρος της περιοχής που περιλαμβάνει την Τουρκία, το Ιράκ, τη Συρία όπου η Τουρκία έχει εισβάλλει και βομβαρδίζει, μαζί με τους συνεργάτες της, κουρδικούς στόχους, αλλά πλέον και στο Ιράν.

Οι Κούρδοι αποτελούν ένα μεγάλο μέρος του πληθυσμού στα παραπάνω κράτη και η παρουσία τους αδιάλειπτη εδώ και χιλιάδες χρόνια, δοκιμάζεται συνεχώς από ατιμώρητες Γενοκτονίες, χωρίς όμως να έχουν σταματήσει την απελευθερωτική τους προσπάθεια, την αντίσταση στο αφανισμό στην Τουρκία,  στη Συρία, στο Ιράν,  δεδομένα που συγκροτούν προϋποθέσεις υλοποίησης δημιουργίας Κουρδικού κράτους, του οράματος δηλαδή εκατομμυρίων Κούρδων σε όλον τον πλανήτη.

Θ. Μαλκίδης: «Ο κόσμος μπαίνει σε μια περίοδο γεωπολιτικής αβεβαιότητας – Η διεθνής πολιτική επιστρέφει σε λογικές βίας»

Στη συνέντευξή του στην εκπομπή «Ανοιχτό Μικρόφωνο» του Κυριάκου Αετόπουλου στον Focus 88.9, ο Θεοφάνης Μαλκίδης, διδάκτορας Κοινωνικών Επιστημών του Παντείου Πανεπιστημίου, σχολίασε τις διεθνείς εξελίξεις που σχετίζονται με τη στρατιωτική επιχείρηση των Ηνωμένων Πολιτειών εναντίον του Ιράν, αναλύοντας τις γεωπολιτικές προεκτάσεις, τις πιθανές επιπτώσεις για την περιοχή και τη θέση της Ελλάδας.

Σύμφωνα με όσα ανέφερε ο Θεοφάνης Μαλκίδης, η σημερινή διεθνής πραγματικότητα δείχνει να απομακρύνεται από τις αρχές του διεθνούς δικαίου και της διπλωματίας, με τη βία να επανέρχεται ως μέσο επίλυσης διαφορών μεταξύ κρατών. Όπως υποστήριξε, η διεθνής κοινότητα φαίνεται να επιστρέφει σε μια περίοδο όπου οι ισορροπίες διαμορφώνονται κυρίως μέσα από στρατιωτικές συγκρούσεις και όχι μέσα από θεσμικούς μηχανισμούς.

Ο ίδιος αναφέρθηκε σε μια σειρά από παράγοντες που, σύμφωνα με τη διεθνή συζήτηση, οδήγησαν στην επίθεση κατά του Ιράν. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται το ζήτημα του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος, οι βαλλιστικοί πύραυλοι της χώρας, οι ενεργειακοί πόροι και ιδιαίτερα το πετρέλαιο, καθώς και οι γεωπολιτικές αντιπαραθέσεις με μεγάλες δυνάμεις όπως η Κίνα και η Ρωσία. Παράλληλα, έγινε αναφορά και στη δυτική κατηγορία ότι το Ιράν στηρίζει οργανώσεις που χαρακτηρίζονται τρομοκρατικές από τη Δύση.

Όταν 262 φωτογραφίες επαναφέρουν την ιστορία, την πολιτική, τη δικαιοσύνη

Θεοφάνης Μαλκίδης

1.Ένα ακόμη ατιμώρητο έγκλημα των κατακτητών

Ήταν 1η Μαΐου του 1944, όταν οι Γερμανοί κατακτητές, διέπρατταν ένα ακόμη (δυστυχώς ατιμώρητο μέχρι σήμερα) μαζικό έγκλημα. Η εκτέλεση στην Καισαριανή, των διακοσίων Ελλήνων πατριωτών, κρατουμένων στο στρατόπεδο του Χαϊδαρίου, αποτελεί μία ακόμη κηλίδα στη ιστορία της ανθρωπότητας, μία ακόμη βάρβαρη πράξη των κατακτητών, για την οποία μέχρι σήμερα δεν έχει αποδοθεί δικαιοσύνη.

Η εκτέλεση των διακοσίων Ελλήνων έχει και μία πολύ ιδιαίτερη παράμετρο, που αποδεικνύει για ακόμη μία φορά, το μεγαλείο της αντίστασης στους κατακτητές και τους ελληνόφωνους συνεργάτες τους, καθώς και το ήθος των ανθρώπων που θυσίασαν τη ζωή τους για την ελευθερία της πατρίδας μας, με την πράξη του Ναπολέοντα Σουκατζίδη.

2.Ήθος, πατριωτισμός, ηρωισμός

Ο Ναπολέων Σουκατζίδης γεννήθηκε στην Προύσα το 1909 από γονείς Ποντιακής καταγωγής. Μετά τη Γενοκτονία από τον ατιμώρητο Κεμαλισμό από την οποία διασώθηκε η οικογένειά του και αυτός, εγκαταστάθηκε στην περιοχή του Αρκαλοχωρίου του νομού Ηρακλείου Κρήτης, αλλά έμελλε να δολοφονηθεί από το Ναζισμό.

Εκεί τελείωσε την Μέση Εμπορική Σχολή και εργαζόταν ως λογιστής, ενώ γνώριζε καλά την αγγλική, ρωσική, γερμανική, γαλλική και τουρκική γλώσσα, ενώ είχε και συγγραφικό έργο. Κατά την διάρκεια της κατοχής συνελήφθη και κρατήθηκε στις φυλακές των Τρικάλων, της Λάρισας και από τον Σεπτέμβριο του 1943 στο στρατόπεδο συγκέντρωσης του Χαϊδαρίου.

Εκεί οι Γερμανοί τον χρησιμοποίησαν ως διερμηνέα και το όνομά του ήταν μεταξύ των διακοσίων Ελλήνων που επρόκειτο να εκτελεστούν στην Αθήνα, ως αντίποινα για την εκτέλεση του διοικητή της 41ης Γερμανικής Μεραρχίας Οχυρών Υποστράτηγου Φραντς Κρεχ, στην περιοχή των Μολάων Λακωνίας. Ο διοικητής του στρατοπέδου συγκέντρωσης Χαϊδαρίου Καρλ Φίσερ, όταν ο Σουκατζίδης διάβασε και το δικό του όνομα στην λίστα των μελλοθάνατων του είπε να παραμείνει στην θέση του.

Για τον Μιχάλη Χαραλαμπίδη και για το έργο του για τον Ελληνισμό

Θεοφάνης Μαλκίδης

Για τον Μιχάλη Χαραλαμπίδη και για το έργο του για τον Ελληνισμό.

Από την εισαγωγή στο βιβλίο για τον Μιχάλη Χαραλαμπίδη Κείμενα από το Ιστολόγιο του (2009-2024) . Αθήνα 2025.

Ο Μιχάλης Χαραλαμπίδης (1951-2024), υπήρξε μια ξεχωριστή προσωπικότητα της ελληνικής πολιτικής και διανόησης, συνδυάζοντας τη δράση με το στοχασμό, τη θεωρία με την πράξη, εκφράζοντας ένα λόγο κριτικό, ανεξάρτητο, εναλλακτικό και ριζοσπαστικό.

Έγραψε και ανέδειξε, θεμελίωσε και υπερασπίστηκε με συνέπεια την ανάγκη για ενδογενή πολιτική και ανάπτυξη, ιστορική και πολιτισμική αυτογνωσία και κοινωνική δικαιοσύνη, ενώ η βαθιά γνώση της Ελληνικότητας, της ιστορίας, η σύνθεση πολιτικής επιστήμης, φιλοσοφίας και κοινωνιολογίας, τον οδήγησε στη δημιουργία μίας ολοκληρωμένης πρότασης για τον Ελληνισμό.

Η δημιουργία του, η πνευματική του παραγωγή, η σκέψη του χαρακτηρίστηκε από πατριωτική συνείδηση, συνδυασμένη με μια κριτική ματιά στις παθογένειες της ελληνικής πολιτικής, οικονομίας και κοινωνίας. Υπήρξε ένθερμος υποστηρικτής της αποκέντρωσης, της περιφερειακής και ισόρροπης ανάπτυξης, αναδεικνύοντας το προβληματικό, χρεοβόρο, παρασιτικό κράτος των Αθηνών, πιστεύοντας στη δυναμική και την αναγέννηση της ελληνικής περιφέρειας. Το συγγραφικό του έργο, πλούσιο και πολυδιάστατο, περιλαμβάνει βιβλία, μελέτες, άρθρα, δοκίμια και δημοσιεύσεις στο γραπτό και ηλεκτρονικό τύπο, συνεντεύξεις σε ραδιοφωνικούς και τηλεοπτικούς σταθμούς (όπου αυτό ήταν επιτρεπτό…) με αντικείμενο τα εθνικά θέματα, τη Γενοκτονία, τη Μακεδονία, τον Πόντο και τη Μικρά Ασία, τη Θράκη, τον Ελληνισμό της Μεγάλης Ελλάδας, τις υποδομές, τις πόλεις και την ανάπτυξη, τον τουρισμό, τον αγροτικό και το διατροφικό τομέα, την πολιτική και τα κόμματα.

Μαζί με την πνευματική του παραγωγή, ο Μιχάλης Χαραλαμπίδης είχε ενεργό πολιτική δράση. Υπήρξε ιδρυτικό στέλεχος του Πανελλήνιου Σοσιαλιστικού Κινήματος, μέλος της ομάδας που συνέγραψε την ιδρυτική του διακήρυξη, εκλεγμένο μέλος στα ανώτερα κομματικά όργανα, και αγωνίστηκε για τον Ελληνισμό με συνέπεια και ανιδιοτέλεια, έχοντας πάντα ως γνώμονα το συλλογικό συμφέρον, χωρίς ποτέ να είναι Υπουργός και Βουλευτής, χωρίς ποτέ να λάβει κρατική αμειβόμενη θέση!

Για αυτόν, όπως είπε άλλωστε και στην τελευταία του ομιλία στην στην Αλεξανδρούπολη, στη γενέθλια γη του, «η πολιτική ή είναι ιερή ή δεν είναι πολιτική»!

Ο λόγος, η πράξη, το έργο του Μιχάλη Χαραλαμπίδη, άφησε μια μεγάλη κληρονομιά στην ελληνική πνευματική και πολιτική σκηνή, αναδεικνύοντάς τον ως μια προσωπικότητα με βαθιά επίδραση και διαρκή αξία. Από την πλούσια συγγραφική του παραγωγή μέχρι την ενεργό πολιτική του δράση, συνέδεσε τη ζωή του με την υπεράσπιση των ελληνικών συμφερόντων, την ανάδειξη της περιφερειακής ταυτότητας και την κριτική ανάλυση των σύγχρονων πολιτικών προβλημάτων.

Ένα από τα βασικά συμπεράσματα που προκύπτουν από τη μελέτη του έργου του είναι η συνέπεια και η αφοσίωσή του σε αρχές και αξίες. Ταυτόχρονα δεν ήταν ένας απλός κριτικός παρατηρητής, αλλά ένας ενεργός πολιτικός-πολίτης και διανοούμενος, τόσο μέσω της συγγραφής όσο και μέσω της πολιτικής του δράσης. Η πατριωτική του αλλά και διεθνιστική του συνείδηση, ήταν πάντα το θεμέλιο της σκέψης και της προσφοράς τους και κατόρθωσε να προσεγγίσει και να αναλύσει τα εθνικά και διεθνή ζητήματα με ιστορική τεκμηρίωση και κριτική ματιά, αναδεικνύοντας τις πολύπλοκες διαστάσεις τους.

Οδός «Μιχάλη Χαραλαμπίδη» στην Αλεξανδρούπολη: όταν τα οδωνύμια (θα ) διδάσκουν ιστορία

Θεοφάνης Μαλκίδης

1.Τα οδωνύμια και η ιστορική μνήμη

Τα οδωνύμια, τα ονόματα των οδών, αποτελούν ένα σημαντικό κομμάτι της πολιτισμικής μας κληρονομιάς και ταυτότητας και συχνά αποδίδουν τιμή σε ένα πρόσωπο με προσφορά στην τοπική και ευρύτερη κοινωνία. Έτσι, εκτός από την ονοματοδοσία των δρόμων με βάση τη λειτουργία τους, τη χωροθέτησή τους, ή ως αναφορά σε σημαντικά γεγονότα, στην καθημερινή ζωή και τις συνήθειες των κατοίκων (π.χ Αγοράς, Αγίου Γεωργίου, 25ης Μαρτίου κλπ), έχουμε και τις οδούς οι οποίες τιμούν σημαντικά πρόσωπα. Η σημασία των οδωνυμίων είναι μεγάλη, καθώς λειτουργούν ως ζωντανές πηγές πληροφοριών. Μέσα από τα ονόματα των δρόμων, ανακαλύπτονται στοιχεία για την ταυτότητα, τον πολιτισμό, τις λειτουργίες, τις συνήθειες, που επικρατούσαν σε μια συγκεκριμένη χρονική περίοδο, αλλά και για σημαντικά πρόσωπα. Τα οδωνύμια μπορούν να λειτουργήσουν ως ένα εργαλείο για την τοπική και ευρύτερη ιστοριογραφία, συμπληρώνοντας τα κενά που μπορεί να αφήνουν οι επίσημες ιστορικές πηγές, βοηθώντας στην κατανόηση του ιστορικού και κοινωνικού περιβάλλοντος, ενισχύοντας την αίσθηση της ιστορικής συνέχειας και ταυτότητας.

2. Η απόδοση τιμής μέσα από τα οδωνύμια: η πρώτη οδός «Μιχάλη Χαραλαμπίδη» στην Ελλάδα

Η αποδεκτή από όλους θέση είναι ότι οι άνθρωποι οι οποίοι έχουν αφήσει το αποτύπωμα τους και έχουν συμβάλει στην εξέλιξη όλων μας, θα πρέπει να τιμώνται.

Αφού, όπως θα έπρεπε, δεν συμβαίνει δυστυχώς αυτό εν ζωή, ας γίνεται τουλάχιστον μετά θάνατο και με οποιοδήποτε τρόπο που τιμά τη μνήμη ενός ξεχωριστού Έλληνα, του Μιχάλη Χαραλαμπίδη (Μ.Χ.). Η αρχή στην οφειλόμενη πράξη τιμής, σε ό,τι αφορά την ονοματοδοσία οδού, έγινε με την ομόφωνη απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου της Αλεξανδρούπολης, της γενέτειρας του Μ.Χ., απόφαση με την οποία οδός της πρωτεύουσας του Έβρου θα φέρει το όνομα του αείμνηστου διανοούμενου και πολιτικού.

Η σφαγή και το κάψιμο (!) των Ελλήνων από τους Ναζί στο Χορτιάτη Θεσσαλονίκης το 1944

Το Ναζιστικό Ολοκαύτωμα στο Χορτιάτη Θεσσαλονίκης το 1944

Τα Ναζιστικά κρεματόρια δεν υπήρξαν μόνο στα στρατόπεδα συγκέντρωσης, αλλά τέθηκαν σε λειτουργία και στο Ολοκαύτωμα του Χορτιάτη, όταν με την πυρπόληση ενός φούρνου και ενός σπιτιού στα οποία επίτηδες είχαν εγκλωβίσει άμαχο πληθυσμό, οι ναζί κατακτητές δολοφονούσαν 149 ανθρώπους και έγραφαν άλλη μία μαύρη σελίδα στα εγκλήματα πολέμου. 

Αποφράδα ημέρα λοιπόν, αλλά ταυτόχρονα και ημέρα μνήμης και θυσίας είναι η 2 Σεπτεμβρίου του 1944, όταν οι Nαζί με τους  συνεργάτες τους, έβαψαν στο αίμα το Χορτιάτη.

Προηγήθηκαν δύο ανταρτικές επιθέσεις σε δύο αυτοκίνητα, ένα του οργανισμού Ύδρευσης Θεσσαλονίκης που πήγαινε στο βυζαντινό υδραγωγείο για την απολύμανση της δεξαμενής από την οποία υδροδοτούνταν η Θεσσαλονίκη και στο οποίο οι επιβαίνοντες ήταν Έλληνες (ο ένας εκ των δύο επέζησε) και ακολούθησε ένα δεύτερο αυτοκίνητο με τρεις Γερμανούς και δύο Έλληνες και με τελικό απολογισμό τη διαφυγή δύο Γερμανών και την αιχμαλωσία των υπολοίπων. Οι διαφυγόντες επέστρεψαν στο Ασβεστοχώρι Θεσσαλονίκης.

«Soft» τουρκική πολιτική: από την ναυτιλία και τον τουρισμό μέχρι την τουρκοφωνία …..

Θεοφάνης Μαλκίδης

1.Τουρισμός και τουρκικές ναυτιλιακές εταιρείες….

Οι αναφορές στα μέσα ενημέρωσης τόσο της Τουρκίας, όσο και της Ελλάδας ήταν σχεδόν πανομοιότυπες: Το περασμένο τριήμερο κατά το οποίο οι Τούρκοι εόρτασαν το Μπαϊράμι, τα νησιά του νότιου και ανατολικού Αιγαίου καθώς και η Αλεξανδρούπολη, υπήρξαν και πάλι ο κορυφαίος προορισμός για τους τουρίστες από την Τουρκία.

Ο τουρκικός τουρισμός στην Ελλάδα έχει γνωρίσει σημαντική άνοδο τα τελευταία χρόνια, αποτελώντας πλέον μια σημαντική πηγή εσόδων για την ελληνική οικονομία αφού η Visa-Express, η απλουστευμένη διαδικασία έκδοσης βίζας, που εφαρμόζεται σε Ρόδο, Λέσβο, Λήμνο, Χίο, Σάμο, Λέρο, Κάλυμνο, Κω, Σύμη, Καστελλόριζο, και πλέον και Πάτμος και Σαμοθράκη, επιτρέπει στους Τούρκους πολίτες να επισκέπτονται τα νησιά για έως και επτά ημέρες με ευκολία. 

Το 2024, πάνω από 104.700 Τούρκοι τουρίστες αξιοποίησαν την visa express, ενώ το ίδιο έτος ο αριθμός των Τούρκων τουριστών που επισκέφθηκαν την Ελλάδα ξεπέρασε τα 1,2 εκατομμύρια, ενώ η Τουρκία έχει αναρριχηθεί στην 5η θέση στην κατάταξη των χωρών που επισκέπτονται περισσότερο την Ελλάδα.

Η Μνήμη είναι Αντίσταση – Μια συνέντευξη με τον Θεοφάνη Μαλκίδη για τη Γενοκτονία

Η Μνήμη είναι Αντίσταση – Μια συνέντευξη με τον Θεοφάνη Μαλκίδη για τη Γενοκτονία

Της Γιάννας Κατσαγεώργη

Εθνικός Κήρυκας Νέας Υόρκης

Η 19 Μαΐου τιμάται ως Ημέρα Μνήμης της Γενοκτονίας, μιας από τις πιο σκοτεινές σελίδες του 20ού αιώνα, που σφράγισε τη μοίρα εκατοντάδων χιλιάδων Ελλήνων της Ανατολής. Στο πρόσωπο του Θεοφάνη Μαλκίδη συναντά κανείς όχι μόνο έναν καταξιωμένο επιστήμονα και ερευνητή, αλλά και έναν ακούραστο υπερασπιστή της ιστορικής μνήμης.

Παιδί προσφύγων, ο ίδιος κουβαλά μέσα του το τραύμα και την αντοχή των χαμένων πατρίδων και έχει αφιερώσει τη ζωή του στη μελέτη και ανάδειξη των Γενοκτονιών που σημάδεψαν τον 20ό αιώνα, των Ελλήνων, των Αρμενίων και των Ασσυρίων. Με ερευνητική προσήλωση, διεθνή παρουσία και ένα έργο μεταφρασμένο σε πλήθος γλωσσών, ο κ. Μαλκίδης δεν καταγράφει απλώς γεγονότα, τα ανασύρει με αξιοπρέπεια από τη σκόνη της λήθης και τα μετατρέπει σε φάρο για τις επόμενες γενιές.

Η μαρτυρία του Θεοφάνη Μαλκίδη δεν είναι απλώς μια ακαδημαϊκή συνεισφορά, είναι μια πράξη ευθύνης. Σε μια εποχή όπου η παραχάραξη της Ιστορίας και η πολιτική σκοπιμότητα επιχειρούν να αποσιωπήσουν τα εγκλήματα του παρελθόντος, η φωνή του αποτελεί υπενθύμιση, ότι χωρίς δικαιοσύνη δεν μπορεί να υπάρξει συμφιλίωση. Η γενοκτονία δεν είναι ένα «εθνικό θέμα», είναι οικουμενικό ζήτημα ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Στη συνέντευξη που ακολουθεί, μιλά για την ιστορική τεκμηρίωση της γενοκτονίας, τις δυσκολίες διεθνούς αναγνώρισης, τη στάση της Ελλάδας, αλλά και για τον ρόλο που μπορούν να παίξουν οι νέες γενιές στη διατήρηση της αλήθειας.

Με λόγο νηφάλιο αλλά παθιασμένο, ο Θεοφάνης Μαλκίδης μας θυμίζει πως η Μνήμη δεν είναι απλώς καθήκον, είναι πράξη αντίστασης απέναντι στη λήθη και την αδικία.

Κύριε Μαλκίδη, ως παιδί προσφύγων, πώς βιώσατε την έννοια της μνήμης και της ταυτότητας μέσα στην οικογένειά σας;

Η Γενοκτονία και η αναγνώριση, ο απολογισμός και η συνέχεια του αγώνα για την αλήθεια

Θεοφάνης Μαλκίδης *

Από την ομιλία στην εκδήλωση που οργάνωσε το Μουσείο και το Ινστιτούτο Γενοκτονίας. Ερεβάν, Αρμενία, 19 Μαΐου 2025.

Οι σκέψεις οι οποίες αποτυπώνονται στη συνέχεια αποτελούν, μεταξύ των άλλων, τον απολογισμό, της συνεχούς δραστηριότητας στην Ελλάδα και το εξωτερικό για το ζήτημα της Γενοκτονίας. Οι εξορίες, οι διώξεις, οι σφαγές, η βαρβαρότητα που υπέστη ο Ελληνισμός από τις ακτές της Ιωνίας μέχρι την Καππαδοκία και από τη Θράκη μέχρι τον Πόντο, συνιστά σχεδιασμένη, οργανωμένη, προγραμματισμένη προσπάθεια εξαφάνισης του Ελληνικού έθνους, αποτελεί Γενοκτονία τόσο στον τύπο, όσο και στην ουσία του (χωρίς παραγραφή όσα χρόνια και εάν περάσουν) όρου της σχετικής σύμβασης του ΟΗΕ και του διεθνούς δικαίου. Σύμβασης και δικαίου που χωρίς προβλέπουν κυρώσεις για τους υπεύθυνους και για τους αρνητές, χωρίς να υπάρχει παραγραφή, που προβλέπουν επανόρθωση, αποζημίωση, αποκατάσταση των θυμάτων και των απογόνων τους.

 

Για τη δολοφονία, για το μαζικό έγκλημα, για τη Γενοκτονία ενός εκατομμυρίου Ελληνίδων και Ελλήνων μέχρι σήμερα δεν έχει αποδοθεί δικαιοσύνη και ως ατιμώρητη πράξη επαναλήφθηκε από την Ίμβρο, την Τένεδο, την Κωνσταντινούπολη και την Κύπρο, μέχρι το Δίστομο και τα Καλάβρυτα.

Οι λόγοι της μη εφαρμογής της δικαιοσύνης, της διαχρονικής ατιμωρησίας, της διαφυγής των εγκληματιών και της άρνησης της Τουρκίας, που προκαλούν και επαναλαμβάνουν τη Γενοκτονία, ήταν και παραμένουν πολλοί:

Πρώτος (και ίσως για πολλούς και ο πιο βασικός ) :

Η Ελλάδα σιώπησε για δεκάδες χρόνια, αρνούμενη να προωθήσει την αναγνώριση της Γενοκτονίας, υπονομεύοντας κάθε σχετική προσπάθεια, υιοθετώντας «το δόγμα της ακεραιότητας της Τουρκίας», «της συνοχής του ΝΑΤΟ», «της υποχώρησης έναντι του πειρατή εξ΄ ανατολών», που παριστάνει το κράτος. Κανένας, δυστυχώς, θεσμός της Ελληνικής Δημοκρατίας δεν ακολούθησε το παράδειγμα άλλων κρατών, όπως για παράδειγμα η Αρμενία, που υπέστησαν το ίδιο Ολοκαύτωμα και με πολιτικές αποσιώπησης επέβαλλε τη λήθη, την άρνηση. Πολιτικές οι οποίες εξελίχτηκαν στην Ύβρη με την πρόταση για Νόμπελ ειρήνης στο Μουσταφά Κεμάλ, στον εθνομηδενισμό του «συνωστισμού στη Σμύρνη», στην άρνηση της Γενοκτονίας από Υπουργούς και Βουλευτές, στις καταθέσεις στεφάνων στο μαυσωλείο του δάσκαλου του Χίτλερ Μουσταφά Κεμάλ και πολλά άλλα…..

Δεύτερος λόγος ήταν η στάση της Τουρκίας:

Το τουρκικό κράτος λειτουργώντας ως παραστρατιωτικός και παρακρατικός μηχανισμός, χρηματοδοτεί και ενισχύει κάθε προσπάθεια εξαφάνισης της Γενοκτονίας, διαστρεβλώνοντας την αλήθεια, αρνούμενη την ευθύνη της, απειλώντας και δυστυχώς δολοφονώντας κάθε φωνή που αναδεικνύει το μαζικό έγκλημα (φυλακίσεις ακτιβιστών, δολοφονίες του δημοσιογράφου Χράντ Ντινκ, του πάστορα της Σάντας Μαρία στην Τραπεζούντα Αντρέα Σαντόρο κ.ά) .

Και τρίτος λόγος, αλλά και όχι τελευταίος, αφού λόγω χώρου περιοριζόμαστε μόνο στους βασικούς, αποτέλεσε η υποκριτική στάση αλλά και στάση σιωπής της λεγόμενης «διεθνούς κοινότητας».

Στάση η οποία ξεκινώντας από τις σφαγές από τους Νεότουρκους, μέχρι το αποκορύφωμα της Γενοκτονίας από τους Κεμαλικούς στον Πόντο το 1919 και στην προκυμαία της Σμύρνης το 1922 και συνεχίζοντας μέχρι σήμερα, αδυνατεί να ακολουθήσει παραδείγματα παραδοχής του εγκλήματος (π.χ. η πράξη του Βίλυ Μπραντ για την ευθύνη της Γερμανίας, τα συγκλονιστικά στοιχεία απόδειξης τέλεσης της Γενοκτονίας (π.χ Χόρτον και Μοργκεντάου). Έτσι με αυτόν τον τρόπο επιλέγει να νομιμοποιεί, να «ξεπλένει» την Τουρκία.

Στην παραπάνω επιλογή, πράξη, τακτική, της αδιάφορης και απούσας Αθήνας, της ένοχης Άγκυρας, της διεθνούς κοινότητας των στυγνών συμφερόντων, ήρθε η αντίδραση, το καθήκον, η υποχρέωση, το χρέος μνήμης και αποκατάστασης της αλήθειας και της ιστορίας, η αναγκαιότητα της αναγνώρισης.

Από τις πρώτες συναντήσεις στις κοινότητες των προσφύγων στη Μακεδονία και την Αθήνα, από τις πρώτες εκδόσεις για τη Γενοκτονία, μέχρι τη ψήφιση από τη Βουλή των Ελλήνων του νόμου για την ημέρα μνήμης της Γενοκτονίας, ο αγώνας είχε πολλά εμπόδια, θλίψεις, δοκιμασίες, απώλειες και επώδυνες στιγμές. Οι ίδιες δυσκολίες εμφανίστηκαν και συνεχίζουν να υφίστανται, αλλά πλέον το ζήτημα της Γενοκτονίας έχει πάρει την οδό της ιστορικής αποκατάστασης, της δικαιοσύνης, της αναγνώρισης.

Έσχατο αλλά όχι τελευταίο: το παραπάνω κείμενο αφιερώνεται στους πρόσφυγες και τους επιζώντες από τη Γενοκτονία, αφιερώνεται στους Έλληνες και τους Φιλέλληνες οι οποίοι αγωνίζονται για την αναγνώριση του ατιμώρητου εγκλήματος και συναντηθήκαμε από τον Έβρο μέχρι την Κρήτη και από το Καστελλόριζο μέχρι τα Διαπόντια νησιά, από τη Λευκωσία, την Πάφο, τη Λεμεσό, τη Λάρνακα και την κατοχική γραμμή, μέχρι την Κορυτσά, τη Χιμάρα, τους Αγίους Σαράντα, τους Βουλιαράτες, τη Βόδριστα, το Αργυρόκαστρο και στη Διασπορά: στις ΗΠΑ, στον Καναδά, στη Γερμανία, στην Ελβετία, στη Σουηδία, στη Γαλλία, στην Ιταλία, στην Αρμενία, στη Ρωσία, στη Γεωργία, στην Αυστραλία, ακόμη και στην Τουρκία!

Τέλος, το κείμενο αφιερώνεται στη μνήμη του Μιχάλη Χαραλαμπίδη, του πρωτοπόρου της ανάδειξης της Γενοκτονίας.

Σεπτέμβριος 1921: Η τραγική θυσία των βρεφών στη μαρτυρική Σάντα του Πόντου

Η τραγική θυσία των βρεφών στη μαρτυρική Σάντα του Πόντου. Σεπτέμβριος 1921…

Του Θεοφάνη Μαλκίδη 

Ήταν εκατόν τρία χρόνια πριν, το Σεπτέμβριο του 1921, όταν πάνω από 500 Ελληνίδες και Έλληνες της Σάντας του Πόντου, κυνηγημένοι από τους Γενοκτόνους Τούρκους, και για να μην προδοθούν, αποφάσισαν να θυσιάσουν επτά νήπια, των οποίων το κλάμα αποκάλυπτε τη θέση τους.

Τα βρέφη της Σάντας έσωσαν τους γονείς τους, τα αδέλφια τους, τους παππούδες και τις γιαγιάδες τους και αποτελούν την κορυφαία ίσως στιγμή του Ελληνικού Ολοκαυτώματος, τραγική και επώδυνη πράξη που σημάδεψε τις επτά μητέρες που αποχωρίστηκαν τα σπλάχνα των σπλάχνων τους.

Η Γενοκτονία των Ελλήνων που ζούσαν στο οθωμανικό κράτος, αποτέλεσε την τραγικότερη σελίδα της ζωής του Ελληνισμού και στοίχισε τη ζωή σε 1.000.000 Έλληνες.

Ιδιαίτερη θέση σε αυτήν την περίοδο κρατά η γυναίκα και το μικρό παιδί, τα οποία αποτέλεσαν αφενός συγκεκριμένο στόχο του προμελετημένου εγκλήματος, λόγω του ειδικού τους βάρους στην κοινωνία και την οικογένεια, αφετέρου ήταν αποδέκτες όλων των επιπτώσεων της γενοκτονίας (χηρεία, προσφυγιά, βιασμός, ορφάνια κ.ά).

Μετά τη δολοφονία των ανδρών, οι γυναίκες απετέλεσαν το μέρος εκείνο του πληθυσμού, πάνω στο οποίο κάθε χτύπημα θα επέφερε σημαντικό πλήγμα συνολικά στην εθνική ομάδα. Η γυναίκα είναι η πηγή της ζωής, κάθε δολοφονία στερούσε από τον Ελληνισμό τη βιολογική του συνέχεια. Όπου δεν μπορούσε να γίνει αυτό, υπήρχε ο βιασμός και ο καρπός της αγάπης, του έρωτα, των πιο ωραίων ανθρώπινων συναισθημάτων, η μητρότητα και η οικογένεια, μετατρεπόταν σε ανεπιθύμητη εγκυμοσύνη, σε παντοτινή υπενθύμιση του εγκλήματος. Παράλληλα υπήρχε ο βιασμός των εγκύων και μετέπειτα η δολοφονία μητέρας και εμβρύου, υπήρχε ο εγκλεισμός χιλιάδων γυναικών σε τουρκικά σπίτια. Άλλες γυναίκες αναγκάστηκαν να παραδώσουν τα βρέφη τους στους αντάρτες, ώστε το κλάμα τους να μη τους προδώσει στους διώκτες τους.

Παράλληλα υπήρξε μία ομάδα γυναικών και παιδιών η οποία κάτω από ιδιαίτερα πιεστικές συνθήκες, έχασε τη θρησκευτική και εθνική της ταυτότητα και οδηγήθηκε για πάντα στο σκοτάδι της άγνοιας της καταγωγής και της προέλευσης. Ενδεικτικές καταγραφές Ελληνόφωνων, μουσουλμάνων ή /και κρυπτοχριστιανών γυναικών και παιδιών υπάρχουν μέχρι σήμερα.

Αρχιεπίσκοπος Αθηνών Χρύσανθος ο από Τραπεζούντος

Θεοφάνης Μαλκίδης

«Οι Έλληνες Ιεράρχες δεν παραδίδουν στον εχθρό, καθήκον έχουν να εργαστούν δια την απελευθέρωση»: Αρχιεπίσκοπος Αθηνών Χρύσανθος ο από Τραπεζούντος

Ο Αρχιεπίσκοπος Αθηνών Χρύσανθος (Φιλιππίδης) γεννήθηκε το 1881 στην υπόδουλη τότε Κομοτηνή, και μετά έγινε Μητροπολίτης Τραπεζούντας στα δύσκολα χρόνια (1913-1923), στάθηκε στον Ελληνισμό του Ευξείνου Πόντου καταδικάστηκε ερήμην σε θάνατο και μετά την προσφυγιά, δημιούργησε την Επιτροπή Ποντιακών Μελετών, όπου μέχρι σήμερα πραγματοποιεί ένα θαυμάσιο έργο.

Από το 1938 έως το 1941 ήταν Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και με την εισβολή των Γερμανών στην πρωτεύουσα κάνει την πρώτη αντιστασιακή ενέργεια. Στην εμφάνιση μίας επιτροπής, η οποία πρότεινε για το καλό του Ελληνικού λαού να γίνει δεκτός ευμενώς ο κατακτητής και με μπροστάρη την θρησκευτική ηγεσία να παραδωθεί η πόλη των Αθηνών στους Γερμανούς, ο Χρύσανθος απάντησε: «Οι Έλληνες Ιεράρχες δεν παραδίδουν πόλεις στον εχθρό, καθήκον έχουν να εργαστούν δια την απελευθέρωση». Στην αίτηση της επιτροπής για δοξολογία στην Μητρόπολη, απάντησε:

Θεοφάνης Μαλκίδης:Για την Επανάσταση του 1821

Θεοφάνης Μαλκίδης

Για την Επανάσταση του 1821, για τους κορυφαίους των κορυφαίων.

Η συνέντευξη στον ραδιοφωνικό σταθμό Focus fm

Τι έχουμε να συζητήσουμε με την κατοχική Τουρκία (και ) για την Κύπρο;

Θεοφάνης Μαλκίδης

Τι έχουμε να συζητήσουμε με την κατοχική Τουρκία (και ) για την Κύπρο;

Μιλώντας, για άλλη μία φορά, ο πρόεδρος της Τουρκίας και κυβερνητικός εταίρος των εγκληματιών Γκρίζων Λύκων, απαίτησε, μεταξύ των πολλών άλλων, από τον ΟΗΕ, την ΕΕ, την Ελληνική και την Κυπριακή Δημοκρατία, να αναγνωριστεί η «ανεξαρτησία» των κατεχομένων εδαφών και να συναφθούν διπλωματικοί, πολιτικοί και οικονομικοί δεσμοί με το ψευδοκράτος!

Την ίδια στιγμή προσδοκώντας και άλλα οφέλη, χωρίς να αναλαμβάνει όπως κάνει συνήθως καμία υποχρέωση , αναφέρθηκε στο γνωστό ρόλο της Τουρκίας στο μεταναστευτικό, στη Συρία, στην ευρωπαϊκή άμυνα (!) ζητώντας, ή μάλλον απαιτώντας από την ΕΕ, να τηρήσει τις υποχρεώσεις (!) της έναντι της Τουρκίας, ενώ μίλησε και για «αμφίθυμη συμπεριφορά» την οποία θα πρέπει να εγκαταλείψει. Σε ελεύθερη μετάφραση οι απαιτήσεις αφορούν «περισσότερα λεφτά από όλους για να συνεχίζω να εκβιάζω και να στέλνω στα νησιά του Αιγαίου και τον Έβρο, όσους, απ΄ όπου και όποτε θέλω», πλήρη κυριαρχία στο τρομοκρατικό καθεστώς στη Συρία και απροκάλυπτο εκβιασμό στην ΕΕ για να πουλά «προστασία»….

Και όλα τα παραπάνω, ενόσω έχουν ξεκινήσει οι συζητήσεις, διαπραγματεύσεις, συνομιλίες, στην Ελβετία για το Κυπριακό, με την ελληνική πλευρά να αποδέχεται στην ουσία την υποβάθμιση, την εξαφάνιση, μετά από τουρκική απαίτηση, της Κυπριακής Δημοκρατίας. 

ΣΤΗ ΔΙΝΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΚΡΙΣΗΣ Η ΤΟΥΡΚΙΑ ΜΕΤΑ ΤΗ ΣΥΛΛΗΨΗ ΤΟΥ ΕΚΡΕΜ ΙΜΑΜΟΓΛΟΥ - ΘΕΟΦΑΝΗΣ ΜΑΛΚΙΔΗΣ

Χραντ Ντινκ: το τελευταίο αλλά όχι έσχατο θύμα της Τουρκίας

Χραντ Ντινκ

Θεοφάνης Μαλκίδης

Με εμπνέει ως άνθρωπο, ως πολίτη, ως Έλληνα, ο συνεπής, ο συνεχής, ο σοβαρός, ο υπεύθυνος, ο ασταμάτητος αγώνας του Αρμενικού έθνους, της πνευματικής και πολιτικής του ηγεσίας για την ιστορία, για τη Δικαιοσύνη και την Αλήθεια, για την αναγνώριση της Γενοκτονίας. Για αυτό και έχει αποτελέσματα, παρά τις δυσκολίες και τα εμπόδια, παρά τον πόλεμο, κυριολεκτικό και μεταφορικό που δέχεται από εχθρούς και «φίλους». Εμπόδια τα οποία είναι πολλά και ποικίλα, αλλά επειδή έχει ο Αρμενικός λαός έχει μαζί του την αλήθεια και το δίκαιο, είναι νικηφόρος.

Έχω δει πολλά δείγματα της προσπάθειας αυτής, το πως δηλαδή ο αγώνας ανάδειξης και αναγνώρισης του μαζικού εγκλήματος, της Γενοκτονίας 1.500.00 Αρμενίων μπορεί να είναι δυνατός πολιτικά, πνευματικά και ηθικά. Να μπορεί δηλαδή να παλέψει το σκοτάδι, την άρνηση, τη σιωπή, το ψεύδος, την προπαγάνδα.

Στην περίοδο από το 1915 μέχρι σήμερα το Αρμενικό έθνος έκανε πάρα πολλά για να αναδειχθεί το Οθωμανικό- Τουρκικό- Κεμαλικό έγκλημα που στέρησε τη ζωή και προσφυγοποίησε εκατομμύρια ανθρώπους. Με συνέπεια και με γνώση της δύναμης που έχει η σοβαρότητα της πολιτικής και της ιστορίας, οι Αρμένιοι σε δύσκολες συνθήκες ακόμη και εντός της Σοβιετικής Ένωσης, πέτυχαν πολλά. Αναγνωρίσεις, καταδίκη της Τουρκίας και άλλα που χάριν συντομίας του κειμένου παραλείπουμε.

Στρατηγική ήττα - Πως χάσαμε την Ανατολική Θράκη // Θεοφάνης Μαλκίδης