ΣΗΜΕΡΑ Η ΓΝΩΣΗ ΕΙΝΑΙ ΑΦΘΟΝΗ, ΑΛΛΑ Η ΣΟΦΙΑ ΑΠΟΥΣΙΑΖΕΙ.

την Φεβρουαρίου 04, 2026

Προσωποποίηση της σοφίας. Άγαλμα στην Έφεσο.

Καθ. Πέτρος Π. Γρουμπός. Ομότιμος καθηγητής, Πανεπιστήμιο Πατρών.

Η φράση «Σήμερα η Γνώση είναι άφθονη, αλλά η Σοφία απουσιάζει» αντικατοπτρίζει ένα κοινό συναίσθημα ότι ενώ έχουμε περισσότερες πληροφορίες από ποτέ (ΓΝΩΣΗ), συχνά μας λείπει η διάκριση, η διορατικότητα και η καλή κρίση (ΣΟΦΙΑ) για να τις χρησιμοποιήσουμε σωστά, οδηγώντας σε κρίσεις παρά το γεγονός ότι είμαστε σε υψηλό επίπεδο πληροφόρησης, υπογραμμίζοντας την ανάγκη για αναστοχασμό, εφαρμογή και σύνθεση δεδομένων σε ουσιαστική δράση, αντί για απλή συλλογή γεγονότων. Ζούμε σε μια εποχή όπου η ΓΝΩΣΗ είναι πιο προσβάσιμη από ποτέ. Με ένα απλό άγγιγμα στην οθόνη του κινητού μας μπορούμε να βρούμε απαντήσεις για σχεδόν οτιδήποτε: επιστημονικά δεδομένα, ιστορικά γεγονότα, πολιτικές δραστηριότητες, οδηγίες, απόψεις. Η πληροφορία ρέει ασταμάτητα και η ταχύτητα με την οποία διαδίδεται είναι εντυπωσιακή. Κι όμως, παρά αυτή την πρωτοφανή αφθονία γνώσης, η σοφία μοιάζει να σπανίζει.

Έχουμε πληροφορίες για την πλήρη έκταση της ανθρώπινης γνώσης που έχει συγκεντρωθεί μέσα από χιλιετίες προφορικής και γραπτής ιστορίας. Ποτέ άλλοτε στην ιστορία του ανθρώπου η πρόσβαση στη γνώση δεν ήταν τόσο άμεση, τόσο εκτεταμένη και τόσο κατανοητή. Η γνώση, με την αυστηρή έννοια, είναι πληροφορία οργανωμένη: δεδομένα, θεωρίες, εργαστηριακά αποτελέσματα, τεχνικές, αποδείξεις. Είναι η κατανόηση και η εμπειρία που αποκτά κάποιος μέσω της μάθησης, της ανακάλυψης και της επεξεργασίας ενός «κόσμου» που βασίζεται σε μεγάλα δεδομένα (Big Data World) που αυξάνονται καθημερινά.

Στη σύγχρονη κοινωνία, όμως, η Γνώση συχνά αποσπάται από το αξιακό της πλαίσιο. Η επιστημονική εξειδίκευση οδηγεί σε εντυπωσιακά επιτεύγματα, αλλά ταυτόχρονα σε έναν κατακερματισμό της κατανόησης. Ο ειδικός γνωρίζει «όλο και περισσότερα για όλο και λιγότερα», χωρίς πάντα να μπορεί να εντάξει τη γνώση του στο ευρύτερο ανθρώπινο και κοινωνικό πλαίσιο. Έτσι, η τεχνολογική ισχύς αυξάνεται ταχύτερα από τη συλλογική μας ωριμότητα.
Η Γνώση αφορά το «τι» — τα δεδομένα, τα γεγονότα, τις πληροφορίες. Η Σοφία, όμως, αφορά το «πώς» και το «γιατί». Είναι η ικανότητα να φιλτράρουμε τη γνώση, να τη συνδέουμε με αξίες, εμπειρίες και ηθική κρίση, και να τη χρησιμοποιούμε προς όφελος όχι μόνο του εαυτού μας, αλλά και της κοινωνίας συνολικά. Χωρίς σοφία, η γνώση παραμένει εργαλείο χωρίς κατεύθυνση.

Ρώτησα έναν φίλο που έχει ξεπεράσει τα 70 τι είδους αλλαγές αισθάνεται στον εαυτό του.

Ρώτησα έναν φίλο που έχει ξεπεράσει τα 70 

τι είδους αλλαγές αισθάνεται στον εαυτό του. 

Μου απάντησε ως εξής:

1 Αγάπησα τους γονείς μου, τα αδέλφια μου, την σύζυγό μου, 

τα παιδιά μου, τους φίλους μου. 

Τώρα άρχισα να αγαπώ και τον εαυτό μου.

2 Συνειδητοποίησα ότι δεν είμαι «Άτλας». 

Ο κόσμος δεν στηρίζεται στους ώμους μου.

3 Έχω σταματήσει να διαπραγματεύομαι με μικροπωλητές. 

Μερικά ευρώ δεν θα με φτωχύνουν, 

αλλά μπορεί να βοηθήσουν τον φτωχό συνάνθρωπο 

να ανταπεξέλθει σε μια δυσκολία.

4 Αφήνω στον σερβιτόρο μεγάλο φιλοδώρημα.

Η γενναιοδωρία μου ας φέρει ένα χαμόγελο στο πρόσωπό του. 

Άλλωστε δουλεύει πολύ πιο σκληρά για να ζήσει από ό,τι εγώ.

5 Σταμάτησα να λέω στους ηλικιωμένους 

ότι έχουν ήδη διηγηθεί αυτήν την ιστορία πολλές φορές. 

Τους βοηθά να περιφέρονται στη ζώνη των αναμνήσεων 

και να ξαναζούν τα νιάτα τους.

6 Έχω πάψει να διορθώνω τους ανθρώπους 

ακόμη και όταν ξέρω ότι κάνουν λάθος. 

Η ευθύνη να τους κάνω όλους τέλειους δεν είναι δική μου. 

Η ειρήνη μου είναι πιο πολύτιμη από την τελειότητα.

Η ιστορία του ανθρώπου που δεν άξιζε µήτε µια πεντάρα

Από τον Δημήτρη Β. Προύσαλη*

Λένε οι ιστορίες των παλιών πως μια φορά ήταν στην ανατολή ένας τόπος μακρινός. Εκεί ζούσε ένας βασιλιάς. Όλοι ήξεραν την παραξενιά που τον ξεχώριζε απ’ τους άλλους που όρισαν τη μοίρα κείνου του βασιλείου. Άλλος είχε μανία με τους παράδες, άλλος μανία με τη δύναμη, άλλος ήθελε να έχει δική του τη γη μέχρι εκεί που ’φτανε η άκρη του ματιού του.

Ε, το λοιπόν τούτος είχε μια πετριά του λόγου του αλλιώτικη: Λένε πως ήθελε να μαθαίνει όλα τα ανάποδα και παράξενα, κι όλο έβαζε σκοτούρα δίχως τελειωμό στη δωδεκάδα των συμβούλων και βασάνιζε τους σοφούς του παλατιού. Μια μέρα φώναξε τους ανθρώπους που κουβαλούσαν γνώση περισσή και λέει: «Θέλω να μου βρείτε τον πιο τιποτένιο άνθρωπο που ζει κι ανασαίνει σε τούτο τον τόπο, αυτόν που ακόμα και μια πεντάρα τον ξεπερνάει σε αξία!» Οι σοφοί του τα χρειάστηκαν!

Μα τι να κάνουν;

Την επομένη κιόλας ημέρα ξεχύθηκαν σ’ όλες τις άκρες του βασιλείου ντελάληδες. Στάθηκαν σ’ όλα τα παζάρια, τις γειτονιές και τις πλατείες κι όπου κόσμος μαζεύονταν. Έβαλαν φωνή μεγάλη:

 «Ακούσατε, ακούσατε! Ο βασιλιάς θέλει να βρεθεί ο πιο τιποτένιος άνθρωπος σ’ όλο τον τόπο, κείνος που μήτε μια πεντάρα δεν αξίζει! Όποιος βρει τούτο το παράξενο και δύσκολο, θα πάρει δώρο που σαν αυτό άλλο δεν έχει ματαδοθεί!»