Όταν η γνώση μεταφέρθηκε στην Ευρώπη

«Η Μεταφορά Γνώσης (Ι)» Από Σύνταξη Inchiostronero

«Η Μεταφορά Γνώσης (Ι)»

Πώς η Ιταλία της Αναγέννησης έχασε την πρωτοκαθεδρία της, ανοίγοντας άθελά της το δρόμο για τη γέννηση της ευρωπαϊκής νεωτερικότητας.

Σύνταξη Inchiostronero

Συντακτικό σημείωμα

Για πάνω από έναν αιώνα, η Ιταλία ήταν το πνευματικό εργαστήριο της Ευρώπης. Ιδέες, μέθοδοι και ανακαλύψεις που άλλαξαν τον κόσμο γεννήθηκαν εδώ. Στη συνέχεια, σχεδόν ανεπαίσθητα, το κέντρο της γνώσης άρχισε να μετατοπίζεται προς τη Βόρεια Ευρώπη. Αυτό δεν ήταν αποτέλεσμα ενός μεμονωμένου γεγονότος, ούτε η απλή συνέπεια της καταδίκης του Γαλιλαίου. Ήταν η αρχή ενός μετασχηματισμού που προοριζόταν να αναδιαμορφώσει τη γεωγραφία της δυτικής γνώσης.

Σε αυτό το πρώτο μέρος ανασυνθέτουμε την πρωτοκαθεδρία της Αναγεννησιακής Ιταλίας, το ρήγμα που προκάλεσε ο δέκατος έβδομος αιώνας και την αργή μεταφορά της έρευνας πέρα ​​από τις Άλπεις.

Περιεχόμενο

• Η ιταλική πρωτοκαθεδρία.
• Η ρήξη του δέκατου έβδομου αιώνα.
• Το πέρασμα πέρα ​​από τις Άλπεις. Ιταλία, το πρώτο εργαστήριο του σύγχρονου κόσμου
  

Η ρήξη του δέκατου έβδομου αιώνα.

Το πέρασμα πέρα ​​από τις Άλπεις. Ιταλία, το πρώτο εργαστήριο του σύγχρονου κόσμου

Από την Ιταλία στον Βορρά: Ένα ταξίδι ευρωπαϊκής καινοτομίας
Για όσους κοιτάζουν έναν χάρτη της Ευρώπης σήμερα, μπορεί να φαίνεται φυσικό να συνδέσουν τη γέννηση της νεωτερικότητας με το Λονδίνο, το Άμστερνταμ ή το Παρίσι. Ωστόσο, για πάνω από έναν αιώνα, η καρδιά της ευρωπαϊκής καινοτομίας χτυπούσε αλλού. Ανάμεσα στη Φλωρεντία, τη Βενετία, την Πάντοβα, την Μπολόνια, την Πίζα και τη Ρώμη, διαμορφώθηκε ένας νέος τρόπος θεώρησης του κόσμου, βασισμένος όχι μόνο στην αυθεντία των αρχαίων κειμένων, αλλά και στην άμεση παρατήρηση, την εμπειρία και την εμπιστοσύνη στη λογική. Πριν η γνώση μετακινηθεί, η πατρίδα της ήταν η Ιταλία.
Η Αναγέννηση δεν ήταν απλώς μια αναγέννηση της κλασικής αρχαιότητας. Ήταν μια πολιτιστική επανάσταση που επηρέασε κάθε τομέα της γνώσης. Η ανθρωπότητα επέστρεψε στο επίκεντρο του φιλοσοφικού στοχασμού, η φύση έγινε αντικείμενο συστηματικής έρευνας και τα ιταλικά πανεπιστήμια έγιναν τα κύρια κέντρα εκπαίδευσης για την ευρωπαϊκή ελίτ. Η Μπολόνια παρέμεινε το σημείο αναφοράς για τις νομικές σπουδές. Η Πάντοβα έγινε το σημαντικότερο ευρωπαϊκό κέντρο για την ιατρική, την ανατομία και τις φυσικές επιστήμες. Η Πίζα συνέβαλε στην εκπαίδευση μιας νέας γενιάς μαθηματικών και φυσικών.

Η ασύμμετρη απειλή της ψυχοπολιτικής μπουρδολογίας!

03/04/2026

ΠΑΠΑΜΙΧΑΗΛ ΓΙΑΝΝΗΣ

Ο πρόσφατος πόλεμος ΗΠΑ-Ισραήλ κατά του Ιράν έχει δώσει την ευκαιρία σε πολλούς εξειδικευμένους γεωπολιτικούς αναλυτές να εκθέσουν τις απόψεις τους. Μαζί τους εμφανίστηκαν και απόστρατοι αξιωματικοί που έχουν πάρει σβάρνα τα κανάλια για να πουν “τα δικά τους”.

Δίπλα σ’ αυτούς οι πολίτες είχαν επίσης την ευκαιρία να ακούσουν και αρκετούς άλλους “εμπειρογνώμονες”: Όχι μόνο ιστορικούς, πολιτικούς επιστήμονες ή δημοσιογράφους, αλλά και ψυχολόγους. Από τον αχταρμά των πληροφοριών και των ερμηνευτικών προσεγγίσεων του πολέμου δημιουργήθηκε μια Βαβέλ, ένα βουητό πολυγλωσσίας, ενδεχομένως μια “χάβρα”, που μάλλον συσκοτίζει, παρά διαφωτίζει το κοινό στο οποίο απευθύνεται.

Ίσως, η πιο χαρακτηριστική περίπτωση αυτής της χάβρας ήταν η πρόσφατη συζήτηση που οργάνωσε ο έγκριτος δημοσιογράφος Γιώργος Σαχίνης με τον εξίσου έγκριτο γεωπολιτικό αναλυτή Κώστα Γρίβα και τον ιστορικό Γιώργο Μαργαρίτη, με “μαϊντανό”, τον –κατά δήλωσή του– κοινωνικό και αναπτυξιακό ψυχολόγο κ. Ανδρουλιδάκη. Ο πολιτικά μάλλον συμπαθής αυτός ψυχολόγος, με αρκετές δημοκρατικές και πατριωτικές σε γενικές γραμμές ευαισθησίες, διακρίνεται τα τελευταία χρόνια στο διαδίκτυο ιδίως, για τις συχνές, μακροσκελείς παρεμβάσεις του περί πολλών κοινωνικών και πολιτικών θεμάτων της επικαιρότητας.

Κι αυτό, είναι θετικό. Αυτό που αντίθετα, δεν είναι καθόλου θετικό, είναι η καταχρηστική, κάποτε και ασυνάρτητη χρήση που κάνει ο κ. Ανδρουλιδάκης πολλών όρων και εννοιών που προέρχονται επιστημολογικά από την ψυχολογία ή την ψυχανάλυση, για την ερμηνεία κοινωνικών και πολιτικών γεγονότων ή και αντίστροφα. Όρων και εννοιών που προέρχονται από τις πολιτικές επιστήμες, ή την ιστορία για την κατά αναλογία ερμηνεία διαφόρων ψυχολογικών γεγονότων ή συλλογικών στάσεων και συμπεριφορών.

Οι ρίζες και οι πρωταγωνιστές του αμερικανικού Νεοσυντηρητισμού

11/04/2025

ΛΑΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ

Το 1815, το εγχείρημα του Γάλλου Αυτοκράτορα Napoleon Bonaparte να δημιουργήσει μια ευρωπαϊκή αστική αυτοκρατορία υπό το σκήπτρο του, ως μια ιστορική και γεωστρατηγική προέκταση της Γαλλικής Επανάστασης, ηττήθηκε οριστικά από τις δυνάμεις της Ιερής Συμμαχίας (Αυστρία, Πρωσία, Ρωσία), που εγκαθίδρυσαν μια διεθνή τάξη πραγμάτων βασισμένη στο “έθνος-κράτος” και στην “ισορροπία δυνάμεων” μεταξύ κυρίαρχων εθνών-κρατών.

Στον απόηχο της ναπολεόντειας εποχής, ο συντηρητισμός, εκδηλώθηκε ως μια συστηματική και οργανωμένη πολιτική έκφραση των υποστηρικτών ενός συνόλου κοινωνικών θεσμών όπως η πυρηνική οικογένεια, η οργανωμένη θρησκεία, οι Ένοπλες Δυνάμεις, τα ιδιοκτησιακά δικαιώματα, η κυριαρχία του έθνους-κράτους και η κρατική εξουσία.

Ανεξαρτήτως του αν συμφωνεί ή διαφωνεί κάποιος μαζί του, ο κλασσικός ευρωπαϊκός συντηρητισμός αποτελεί μια σοβαρή και αξιόλογη πολιτική θεωρία, στο πλαίσιο των ζυμώσεων και αντιθέσεων που χαρακτηρίζουν την ιστορία της γενικής φιλελεύθερης ιδεολογίας, αλλά ο συντηρητισμός υπέστη έναν σοβαρό εκφυλισμό κατά τη διάρκεια του 20ού αιώνα, κυρίως εξαιτίας του τρόπου με τον οποίο χρησιμοποιήθηκε από παράγοντες του κοινωνικού κατεστημένου στις ΗΠΑ.

Στις δεκαετίες του 1960 και του 1970, στις ΗΠΑ, ο συντηρητισμός ακολούθησε μια ιδιόμορφη τροπή που ονομάστηκε “νεοσυντηρητισμός” (neoconservatism). Ο αμερικανικός νεοσυντηρητισμός συνδύασε τη συντηρητική πολιτική σκέψη του Γερμανοαυστριακού φιλοσόφου Leo Strauss (καθηγητή Πολιτικής Επιστήμης στο University of Chicago) με την επαναστατική πολιτική σκέψη του Σοβιετικού πολιτικού και διανοουμένου Leon Trotsky.

Η μυστικιστική σχέση του “νέου” με το “Μεγάλο Ισραήλ” – Ο ρόλος των Χριστιανών Σιωνιστών

08/03/2026

ΑΝΔΡΟΝΟΠΟΥΛΟΣ ΜΑΚΗΣ

Όταν ο Αμερικανός πρεσβευτής στο Ισραήλ Μάικ Χάκαμπι δήλωνε σε συνέντευξη που παραχώρησε στον Αμερικανό δημοσιογράφο Τάκερ Κάρλσον ότι το Ισραήλ έχει “βιβλικό δικαίωμα” να καταλάβει ολόκληρη τη Μέση Ανατολή, μια ανατριχίλα διαπέρασε τον αραβικό κόσμο και όχι μόνο.

Όταν ο Κάρλσον του ζήτησε να διευκρινίσει “σε ποια εδάφη αναφέρεστε;” ο Χάκαμπι αφού είπε πως “Θα ήταν μια χαρά αν τα έπαιρναν όλα”, συμπλήρωσε πως το Ισραήλ δεν επιχειρεί να καταλάβει τον έλεγχο της Ιορδανίας, της Συρίας, του Ιράκ ή οποιασδήποτε άλλης χώρας, αλλά θέλει να διαφυλάξει τον πληθυσμό του…

Με την εκλογή του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο και καθώς κατέρρεε το καθεστώς Άσαντ στη Συρία εμφανίστηκαν χάρτες και σενάρια για το “Μεγάλο Ισραήλ”. Ο όρος “Μεγάλο Ισραήλ” (Eretz Yisrael HaShlema) αναφέρεται σε μια ιδεολογική, θρησκευτική και πολιτική αντίληψη που υποστηρίζει την επέκταση των συνόρων του κράτους του Ισραήλ στη “Γη της Επαγγελίας” που δόθηκε στους απογόνους του Αβραάμ και η οποία εκτείνεται «από τον ποταμό της Αιγύπτου (Νείλο) έως τον μεγάλο ποταμό Ευφράτη».

Ιουδαΐζοντες χριστιανοί και αγγλοσαξονικός ιμπεριαλισμός

07/03/2026

EPA/ABIR SULTAN

ΛΑΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ

Η αποτελεσματική λειτουργία και η ανθεκτικότητα ενός θεσμού ενισχύονται από, αλλά και προϋποθέτουν, μια αντίστοιχη μυθολογική αφήγηση, μια πολιτιστική κάλυψη και θεμελίωση. Γενικώς, η διαχείριση θεσμών συναρτάται με τη διαχείριση νοημάτων και αξιών, μέσω του μύθου και της τέχνης. Όμως, στο πλαίσιο εκφυλισμένων καθεστώτων και ιμπεριαλιστικών πολιτικών, η προαναφερθείσα λειτουργία του μύθου, ως του πνευματικού πυρήνα των πραγμάτων, χρησιμοποιείται καταχρηστικώς και εκφυλίζεται σε παραμύθι, δηλαδή σε ένα φθηνό υποκατάστατο του μύθου.

Στον 19ο αιώνα, το βρετανικό κατεστημένο επινόησε και διέδωσε μια βρετανοϊσραηλινή νεομυθολογία, σύμφωνα με την οποία οι αρχαίοι Ισραηλίτες εγκατέλειψαν την Παλαιστίνη και μετανάστευσαν στις Βρετανικές Νήσους, καθιστώντας έτσι τη Βρετανία τον “εκλεκτό λαό” του Θεού, ενώ, σύμφωνα με την ίδια βρετανοϊσραηλινή θεωρία, η Γερμανία, που ήταν τότε ο κύριος οικονομικός αντίπαλος της Βρετανίας, καταγόταν από τους αρχαίους Ασσύριους, και η Ρωσία, που ήταν τότε ο κύριος γεωπολιτικός ανταγωνιστής της Βρετανίας, ταυτιζόταν με τον Γωγ, που περιγράφεται στο βιβλίο του Ιεζεκιήλ, κεφάλαια 38 και 39.

Αυτές οι αφηγήσεις, που είναι γνωστές ως “Βρετανοϊσραηλιτισμός”, αποτελούν ένα κακόγουστο παραμύθι στο πλαίσιο ψυχολογικών επιχειρήσεων του βρετανικού κατεστημένου, όπως ρητώς αποφάνθηκε ο Βρετανός ιστορικός Tudor Parfitt, ο οποίος ήταν ιδρυτικός διευθυντής του Κέντρου Εβραϊκών Σπουδών στην περίφημη Σχολή Ανατολικών και Αφρικανικών Σπουδών του Λονδίνου και μέλος του Κέντρου Εβραϊκών Σπουδών της Οξφόρδης.

«Άκρως επικίνδυνος»: Η ρητορική του Χέγκσεθ για το μακελειό στο Ιράν προκαλεί φόβο

8 Μαρτίου 2026

Θρασύς και πολεμοχαρής, ακουγόταν περισσότερο σαν καρικατούρα κάποιου νταή παρά σαν σοβαρός πολιτικός άνδρας. «Θάνατος και καταστροφή από τον ουρανό όλη μέρα», καυχιόταν ο Πιτ Χέγκσεθ, φορώντας γραβάτα και μαντιλάκι στο πέτο στα χρώματα της αμερικανικής σημαίας, καθώς μιλούσε σε δημοσιογράφους στο Πεντάγωνο. «Αυτή δεν προοριζόταν ποτέ να είναι μια δίκαιη μάχη, και δεν είναι δίκαιη μάχη. Τους χτυπάμε ενώ είναι πεσμένοι κάτω, κι έτσι ακριβώς πρέπει».

Ο 45χρονος Χέγκσεθ, πρώην τηλεπαρουσιαστής του Fox News και νυν επικεφαλής του ισχυρότερου στρατού στον κόσμο, έχει αναδειχθεί αυτή την εβδομάδα το πρόσωπο του πολέμου του Ντόναλντ Τραμπ στο Ιράν. Η εξέλιξη αυτή έχει σημάνει συναγερμό στους επικριτές του, που προειδοποιούν ότι ο υπουργός Άμυνας -ο οποίος εύστοχα μετονομάστηκε σε «υπουργός Πολέμου»- μετέτρεψε ταχύτατα το Πεντάγωνο σε ορμητήριο μιας ιδεολογικής και θρησκευτικής σταυροφορίας, όπως γράφει ο Guardian.

Επιδεικνύοντας αντριλίκι, χριστιανικό εθνικισμό και κυνική αδιαφορία για τις ζωές των Αμερικανών στρατιωτών, υποστηρίζουν, η παιδαριώδης τηλεοπτική συμπεριφορά του Χέγκσεθ έχει στόχο να ικανοποιήσει την επιθυμία του Τραμπ για έναν πολεμοκάπηλο αντάξιο της «ανδρόσφαιρας». Εικόνα που ενίσχυσε το ανατριχιαστικό βίντεο στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, που παρεμβάλλει αποσπάσματα από χολιγουντιανά μπλοκμπάστερ όπως τα Braveheart, Gladiator, Superman και Top Gun με πλάνα του Χέγκσεθ και πραγματικό οπτικό υλικό από θανατηφόρα πλήγματα των επιθέσεων κατά του Ιράν.

«Ο Πιτ Χέγκσεθ είναι ένας πολύ επικίνδυνος άνθρωπος. Ένας λευκός χριστιανός εθνικιστής που έχει στη διάθεσή του το οπλοστάσιο της κυβέρνησης των Ηνωμένων Πολιτειών, καθώς και λευκή επιταγή από τον πρόεδρο Τραμπ να εξαπολύει σφαγή όπου θέλει και εναντίον όποιου θέλει», σχολιάζει δεικτικά η Τζανέσα Γκόλντμπεκ, διευθύνουσα σύμβουλος της μη κερδοσκοπικής οργάνωσης υπεράσπισης δικαιωμάτων Vet Voice Foundation.

Φανατικοί

Από τη Simone Santini - 6 Μαρτίου 2026


Πηγή: Σιμόνε Σαντίνι

Ένα βίντεο που κυκλοφόρησε από τον Λευκό Οίκο κυκλοφορεί στο διαδίκτυο, στο οποίο απεικονίζονται Προτεστάντες πάστορες (πνευματικοί κληρονόμοι των Πατέρων Προσκυνητών που ήθελαν να επανιδρύσουν μια δεύτερη Ιερουσαλήμ στην Αμερική), όλοι Χριστιανοί Σιωνιστές, να προσεύχονται γύρω από τον Ντόναλντ Τραμπ, απορροφημένοι σε διαλογισμό στο γραφείο του στο Οβάλ Γραφείο. Ζητούν προστασία για αυτόν τον πόλεμο. Προσεύχονται για την ικανότητα εξόντωσης του εχθρού.

Η πνευματική σύμβουλος του Τραμπ (είναι δημόσιο πρόσωπο) κατέγραψε ένα βίντεο spiritual-rap στο οποίο προτρέπει τους αμερικανικούς στρατούς να βομβαρδίζουν, βομβαρδίζουν, βομβαρδίζουν, βομβαρδίζουν...
Πέρυσι, ο Υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο (τον οποίο πολλοί θεωρούν τον πραγματικό υπεύθυνο λήψης αποφάσεων της αμερικανικής κυβέρνησης σε αυτό το στάδιο) εμφανίστηκε δημόσια κατά τη διάρκεια της Πεντηκοστής με έναν σταυρό ζωγραφισμένο στο μέτωπό του.
Μεταξύ των Αμερικανών στρατιωτικών αξιωματικών, η πρακτική της επίπληξης των στρατευμάτων με παρακινητικά κηρύγματα για τον Αρμαγεδδώνα και την επικείμενη έλευση του Χριστού έχει επικρατήσει.

Πάστορες προσευχήθηκαν με τον Τραμπ για την επιτυχία της Αμερικής στον πόλεμο με το Ιράν, δείτε βίντεο

Οι συμμετέχοντες ζήτησαν από τον Θεό να χαρίσει στον πρόεδρο Τραμπ σοφία, να τον προστατεύσει από κάθε κακό και να τον βοηθήσει να προωθήσει τη δικαιοσύνη

06.03.2026 Πρώτο θέμα 

Προσευχή για την επιτυχία της Αμερικής στον πόλεμο με το Ιράν έκαναν μαζί με τον πρόεδρο των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, χριστιανοί πάστορες που βρέθηκαν το βράδυ της Πέμπτης στο Οβάλ Γραφείο.

Κατά τη διάρκεια της συνάντησης, οι πάστορες περικύκλωσαν τον Τραμπ στο γραφείο του και προσευχήθηκαν μαζί για καθοδήγηση, σοφία και προστασία καθώς ηγείται της χώρας.

Η συγκέντρωση οργανώθηκε με τη συμμετοχή του Γραφείου Θρησκείας του Λευκού Οίκου επικεφαλής της οποίας είναι η Πόλα Γουάιτ, μια τηλεευαγγελίστρια που έχει συζητηθεί για τις αμφιλεγόμενες μεθόδους συγκέντρωσης χρημάτων.

Η Ορθοδοξία τροχοπέδη στην ανάπτυξη

Η Ορθοδοξία τροχοπέδη στην ανάπτυξη

Παγκόσμια Τράπεζα: 

Δυστυχώς οι κοινωνίες δεν πλουτίζουν με "προσευχή και υπακοή"

Η Θρησκεία και η θρησκευτική παράδοση έχουν παίξει τεράστιο ρόλο στη διαμόρφωση οικονομικών και κοινωνικών αντιλήψεων, επηρεάζοντας καθοριστικά την οικονομική ανάπτυξη σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες. Η ορθοδοξία απετέλεσε μάλιστα τροπέδη στην ανάπτυξη, σε αντίθεση με τον προτεσταντισμό, που συνέβαλε θετικά στη δημιουργία πλούτου, στη διαμόρφωση σύγχρονων οικονομικών αντιλήψεων και στον εκσυγχρονισμό.

Η Παγκόσμια Τράπεζα δημοσίευσε έρευνα δύο Βουλγάρων επιστημόνων, που καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η υπανάπτυξη των ορθοδόξων εθνών της ΕΕ οφείλεται σε σηματικό βαθμό στη θρησκευτική τους παράδοση.

Οι δύο επιστήμονες, ο Συμεών Τζάνκοφ που διετέλεσε υπουργός Εξωτερικών στη Βουλγαρία και η ακαδημαϊκό του UCL Ελένα Νικόλοβα, επισημαίνουν ότι "η Δυτική Χριστιανοσύνη έδωσε έμφαση στον ρασιοναλισμό, τη λογική και την ατομικότητα, καθώς και την αμφισβήτηση των κατεστημένων αρχών. Η Ανατολική Χριστιανοσύνη συνδέθηκε με τον μυστικισμό, το συναίσθημα και την κοινότητα και έδωσε μικρότερη έμφαση στον νόμο και τον λόγο."

Μάνος Δανέζης – Το χάσμα μεταξύ Ελληνικού και Δυτικού Πολιτισμού

Ο Δυτικός Πολιτισμός διέρχεται μια περίοδο δραματικά αυξανόμενης κοινωνικής κρίσης, η οποία συν τω χρόνω αποσαρθρώνει τις παγκόσμιες κοινωνικές δομές.

ΑΝΤΙΦΩΝΟ – 13/07/2015

Η Πολιτισμική κατάρρευση

Η οικονομική κατάρρευση που βιώνουμε, αλλά και η κατάρρευση όλων των κοινωνικών δομών, δεν είναι το αίτιο αλλά το αποτέλεσμα μιας ολοκληρωτικής κατάρρευσης αξιών και ιδεών.

Αυτό που καταρρέει είναι ολόκληρο το «Δυτικό Πολιτισμικό Ρεύμα»όπως αυτό διαμορφώθηκε μετά την μεγάλη επιστημονική επανάσταση του 16ου -17ου αιώνα

Ο Δυτικός Πολιτισμός, άρα και η Οικονομία, από τότε ασπάστηκαν τα φιλοσοφικά και επιστημονικά δόγματα αυτής της Επανάστασης τα οποία όμως ήδη έχουν καταρρεύσει κάτω από τα πορίσματα της σύγχρονης Επιστημονικής Σκέψης.

Με βάση τα δόγματα της Επιστημονικής Επανάστασης του 16ου – 17ουαιώνα, το Δυτικό πολιτισμικό ρεύμα αναγόρευσε την ύλη ως πρωταρχικό και μοναδικό αξιακό γεγονός.

Στο βωμό αυτού του αγαθού και των παραγώγων του, ολόκληρος ο δυτικός πολιτισμός, επί αιώνες, θυσίαζε και θυσιάζει ακόμα, το σύνολο των ανθρώπινων αξιών του, ακόμα και την ίδια την ανθρώπινη αξιοπρέπεια.

Με τον τρόπο αυτό, δημιουργήθηκε ένα υλιστικό και μηχανοκρατικό πολιτισμικό ρεύμα το οποίο κυριάρχησε σε όλο το δυτικό κόσμο, ως μια νέα Δογματική Θεολογία.

Θεός αυτής της θεολογικής δομής είναι η φιλοσοφική έννοια της ύλης. Είναι «πανταχού παρούσα και τα πάντα πληρούσα, ο θησαυρός των αγαθών και ζωής χορηγός».

Οι επί της Γης Απόστολοι και Νομοθέτες του νέου αυτού Θεού είναι οι Χρηματιστηριακοί Οίκοι, οι οποίοι συντάσσουν τις δέκα εντολές, δηλαδή τους κανόνες αγιοσύνης, τους οποίους οι πολίτες πρέπει να τηρούν αν θέλουν να έχουν τις ευλογίες του Θεού της «ύλης».

Το «Άγιο Πνεύμα» αντικαθίσταται από την έννοια του «χρήματος». το οποίο εκπορεύεται από τον θεό της Ύλης ως ανταπόδοση σε εκείνους τους πολίτες που τον υπηρετούν.

Ναοί του Θεού της ύλης, τα χρηματιστήρια και οι τράπεζες.

Το απάνθρωπο αυτό οικονομικό σύστημα το οποίο καταδυναστεύει τον σύγχρονο δυτικό πολιτισμό στηρίχθηκε σε μια παραχάραξη της έννοιας και της πρακτικής έκφρασης της έννοιας της Λογικής.

Ας δούμε όμως λίγο αναλυτικότερα τις ρίζες αυτού του προβλήματος.

Η έννοια της Λογικής

Ο Δυτικός Πολιτισμός, στη φάση της συγκρότησής του στηρίχθηκε, σε Θεολογικό επίπεδο, στα σκληρά δόγματα του Προτεσταντισμού. Τα θεολογικά αυτά δόγματα επηρέασαν δραματικά την επιστημονική και τεχνολογική συγκρότηση του νεοσύστατου δυτικού πολιτισμού δημιουργώντας το φιλοσοφικό σύστημα του Ορθολογισμού και την ακραία έκφρασή του, τον Υπερασιοναλισμό.

Η ΡΙΖΑ ΤΗΣ ΔΥΤΙΚΗΣ ΟΥΜΑΝΙΣΤΙΚΗΣ ΑΤΟΜΟΚΡΑΤΙΑΣ

Ἐλέχθη ὅτι καὶ ἡ ἀστικὴ κοινωνία (ἡ ἐπιβολὴ τοῦ ἀτόμου ὡς μονάδος) καὶ ὁ οὑμανιστικὸς κοινωνισμὸς (ἡ βιαία ἐπιβολὴ τοῦ ἐγωϊστικοῦ ἀτόμου ὡς ὁμάδος) ἔχουν θρησκευτικὰς ρίζας. Καὶ πράγματι, ἐπειδὴ εἰς τὴν εὐρωπαϊκὴν Δύσιν ὁ Χριστιανισμὸς μετεβάλετο βαθμιαίως εἰς οὑμανισμόν, ἦτο φυσικὸν ἡ μεταβολὴ αὐτὴ νὰ ἔχῃ τὰς συνεπείας της εἰς ὅλας τὰς περιοχὰς τῆς ἀνθρωπίνης ζωῆς, ἑπομένως καὶ εἰς τὴν περιοχὴν τῆς κοινωνίας. Ἐπὶ πολὺν καιρὸ καὶ ἐπιμόνως ἐστένευον τὸν Θεάνθρωπον καὶ εἰς τὸ τέλος ἐσμίκρυναν Αὐτὸν εἰς ἄνθρωπον: εἰς τὸν ἀλάθητον ἄνθρωπον τῆς Ρώμης καὶ τὸν ὄχι λιγότερον ἀλάθητον ἄνθρωπον τοῦ Βερολίνου. Οὕτω πως ἐνεφανίσθη ἀφ' ἑνὸς μὲν ὁ δυτικὸς χριστιανικο-ουμανιστικὸς μαξιμαλισμὸς (ὁ Παπισμὸς), ὁ ὁποῖος ἀπὸ τὸν Χριστὸν ἀφαιρεῖ τὰ πάντα, καὶ ἀφ' ἑτέρου ὁ δυτικὸς χριστιανικο-ουμανιστικὸς μινιμαλισμὸς (ὁ Προτεσταντισμὸς), ὁ ὁποῖος ἀπὸ τὸν Χριστὸν ζητεῖ τὸ ἐλάχιστο, συχνάκις δὲ καὶ τίποτε. Καὶ εἰς τοὺς δύο ὡς ὑψίστη ἀξία καὶ ὡς ἔσχατον κριτήριον τίθεται ὁ ἄνθρωπος εἰς τὴν θέσιν τοῦ Θεανθρώπου καὶ ἡ ἀτομοκρατία διαφόρων ἀποχρώσεων εἰς τὴν θέσιν τῆς θεανθρωπίνης κοινωνίας. Ἐπετελέσθη οὕτως ἡ θλιβερὰ «διόρθωσις» τοῦ Θεανθρώπου, τοῦ ἔργου Του καὶ τῆς διδασκαλίας Του!

Ἡ πρώτη ριζικὴ διαμαρτυρία ἐναντίον τῆς Μιᾶς, Ἁγίας, Καθολικῆς καὶ Ἀποστολικῆς Ἐκκλησίας ὡς Κοινωνίας πρέπει νὰ ἀναζητηθῇ εἰς τὸν Παπισμὸν καὶ ὄχι εἰς τὸν Λουθηρανισμόν. Καὶ εἰς αὐτὴν τὴν διαμαρτυρίαν ἀκριβῶς ἔγκειται ὁ πρῶτος Προτεσταντισμός, ταυτοχρόνως δὲ ἐδῶ εἶναι καὶ ἡ ἀπαρχὴ τῆς ἀτομοκρατίας ὡς κοινωνικῆς ἀρχῆς. 

Έχει σχέση ο Δυτικός Χριστιανισμός με τον “ανθρωπόθεο” και τη woke ατζέντα;

ΓΡΙΒΑΣ ΚΩΣΤΑΣ

Στη δημόσια αντιπαράθεση για τον γάμο ομόφυλων έχει επιβληθεί ένα παραπλανητικό στερεότυπο. Και το στερεότυπο αυτό είναι πως, όσοι αντιδρούν σε αυτόν και στο ευρύτερο αφήγημα μέσα στο οποίο αυτός εντάσσεται, είναι θρησκόληπτοι φονταμενταλιστές, ενώ αυτοί που είναι υπέρ παλεύουν για την απαλλαγή της κοινωνίας από θρησκευτικούς σκοταδισμούς.

Στην πραγματικότητα όμως, το ευρύτερο αφήγημα το οποίο υπηρετεί η woke ατζέντα, μέρος της οποίας είναι ο γάμος ομόφυλων, αποτελεί έκφανση του σκληρού πυρήνα του Δυτικού Χριστιανισμού. Όπως ο γράφων υποστήριξε σε προηγούμενο άρθρο του στο SLpress, το ευρύτερο αφήγημα είναι η άρνηση των διαφορετικών ρόλων των δύο φύλων σε μια οικογένεια, αυτόν του πατέρα και της μητέρας. Και αυτή προκύπτει από την άρνηση της ύπαρξης βιολογικών διαφορών μεταξύ των φύλων και εν τέλει από την άρνηση της ίδιας της έννοιας του βιολογικού φύλου. Το φύλο θεωρείται ως μια αυθαίρετη “φαντασιακή” κατασκευή και τίποτε άλλο.

Όμως, αυτή η άρνηση της ίδιας της βιολογίας, που θα ήταν αδύνατη για οποιονδήποτε άλλο πολιτισμό στην ιστορία της Ανθρωπότητας, καθίσταται δυνατή εξαιτίας της τεράστιας αυτοπεποίθησης που έχει προσδώσει στον άνθρωπο της μετανεωτερικής Δύσης το κοσμοείδωλο του “ανθρωποθεού” (man-god), το οποίο εντάσσεται στον σκληρό πυρήνα του Δυτικού Πολιτισμού και προέρχεται από τον Δυτικό Χριστιανισμό.

Ποιος γέννησε τον “ανθρωπόθεο”

Ο Max Weber και το “σιδερένιο κλουβί”

Ο Max Weber και το “σιδερένιο κλουβί”: Σε μια σειρά προφητικών, αφυπνιστικών, εφιαλτικά αποκαλυπτικών αναφορών του, ο Γερμανός φιλόσοφος και κοινων

Η χριστιανική στάση απέναντι στα Κοινά

 Βασίλης Καραποστόλης

 -

Είναι ένα σημείο του καιρού μας,  και κάθε άλλο παρά ευοίωνο σημείο, ότι ο σύγχρονος άνθρωπος φαίνεται σαν να θέλει να αποσυρθεί από τον κόσμο μέσα στον οποίο ζει. Να αποσυρθεί, όχι με την έννοια της  εγκατάλειψης ενός  άβολου τόπου, αλλά με μιαν άλλη, παράδοξη, που δείχνει πως η ψυχή του καταλαμβάνεται όλο και περισσότερο από ένα μείγμα οκνηρίας, δειλίας και καιροσκοπισμού. Θέλει να κρατά μια αυξομειούμενη απόσταση από τα πράγματα, ώστε να μπορεί να αποσπά απ’ αυτά οτιδήποτε πρόσφορο για το συμφέρον του, αν δει πως δεν θα του κοστίσει σε περιπέτειες οι οποίες δεν ξέρει πού θα τον βγάλουν. Παρατηρεί,  και καιροφυλακτεί αδρανώντας. Αλλά ένας τέτοιος κόσμος κατοικημένος από ανθρώπους που προσπαθούν να τον χρησιμοποιήσουν με τον πιο πρόχειρο και άμεσο τρόπο αντί να τον ζήσουν, έτσι όπως θα ζούσε ένας  ένοικος μέσα στην ασφάλεια και την τάξη του σπιτιού του, τι είδους κόσμος είναι; Η πρώτη απάντηση που μπορούμε να δώσουμε είναι ότι αυτό το οίκημα, ο κόσμος,  ορθώνεται πλέον σαν μια πελώρια κατασκευή που ενώ εξακολουθεί να περιβάλλει τα άτομα και τις  ομάδες, έχει πάψει να τα περιέχει. Ή  μάλλον, οι ίδιοι οι άνθρωποι έχουν πάψει να θεωρούν ότι τους  περιέχει. Με άλλα λόγια, αυτό που ονομαζόταν, κάποτε, Κοινά, η αίσθηση πως οι ανθρώπινες μονάδες βρίσκονται κάτω από την ίδια στέγη, διέρχεται σήμερα μια κρίση χωρίς προηγούμενο. Ποτέ στην ιστορία της  ανθρωπότητας δεν είχε εκδηλωθεί τόσο έντονη διάθεση φυγής από τον κόσμο. Ας  αναλογισθούμε για λίγο τι προηγήθηκε.

Η αρχαία ελληνική πόλις με τις λειτουργίες της  και τα ήθη της  που υποβαστάζουν τους νόμους, συγκρατεί μέσα στους  κόλπους της  τους  πολίτες και τους  κάνει συχνά να νιώθουν ταυτισμένοι με τις  τύχες της.  Ανάλογη, αν και μέσα από διαφορετικές διαδικασίες, είναι η θέση που παραχωρεί η Ρώμη στους πολίτες. Η πόλις γίνεται κράτος και το κράτος αποτελεί έμβλημα στο οποίο  αποτυπώνεται η ατομική ταυτότητα. Ο τρόπος που ο Ρωμαίος αντιλαμβάνεται τον εαυτό του προκύπτει από τη σχέση του με τον κραταιό θεσμό, με τη στρατιωτική ισχύ, με το εκθαμβωτικό μεγαλείο μιας αυτοκρατορίας από την οποία λαμβάνει το ατομικό του μερίδιο. Αργότερα, στους Μεσαιωνικούς χρόνους, η κατάσταση αλλάζει, δεδομένου ότι το θάμβος της  εξουσίας δεν διαχέεται πλέον προς  τα κάτω. Οι ευγενείς κυβερνούν, οι ταπεινοί δουλεύουν. Παρ’ όλα αυτά, ανάμεσα  στους ταπεινούς διατηρείται η αίσθηση ότι βρίσκονται όλοι στην ίδια βάρκα, και από την άλλη, ότι το σκάφος των  ηγεμόνων ακολουθεί  περίπου τον ίδιο πλου. Οι διαφορές, οι αντιθέσεις των συμφερόντων υπάρχουν φυσικά και είναι οδυνηρά αισθητές, αλλά δεν φθάνουν να αποσυνθέσουν στην αντίληψη των ανθρώπων  μια ορισμένη ενότητα του κόσμου. Σ’ αυτό, βέβαια, συμβάλλει και η χριστιανική διδασκαλία. Με την αυξανόμενη επιρροή της  καλλιεργεί τη βεβαιότητα πως  ό,τι κι αν είναι ο επίγειος κόσμος είναι για  τους θνητούς κατ’ ουσίαν κοινός. Τα καθήκοντα για τους ανθρώπους, οι φροντίδες για την σωτηρία της  ψυχής τους, δεν διαφέρουν κατά άτομο ή κατά κοινωνική ομάδα ή τάξη. Όλοι προορισμένοι για τον ίδιο σκοπό, με την ίδια προσδοκία λυτρώσεως. Αυτήν ακριβώς την προοπτική, ή μάλλον τη μέθοδο για να την ακολουθήσει κάποιος αποδοτικά, την αμφισβήτησε ανοικτά, όπως γνωρίζουμε, η Μεταρρύθμιση.

Προτεσταντισμός και Καπιταλισμός: τι είπε στ’ αλήθεια ο Weber

από

 Μύρων Ζαχαράκης

 -

Μια από τις πρώτες διαφωνίες στην κοινωνιολογία, που άρχισε με τον Marx και συνεχίστηκε με τον Max Weber, αφορούσε το πρόβλημα της προέλευσης του καπιταλισμού. Μετά τον Weber, η διαμάχη έλαβε έναν νέο χαρακτήρα και στράφηκε στην αναζήτηση του ρόλου που διαδραμάτισαν οι θρησκευτικές παραδόσεις για τον πρώιμο καπιταλισμό. Μάλιστα, η προβληματική του ξεπέρασε το μονόπλευρο ντετερμινισμό του Marx διευρύνοντας σημαντικά τους ορίζοντες και την κατανόησή μας όσον αφορά τη σχέση των θρησκειών με τους οικονομικούς παράγοντες. Το έργο του Max Weber Η προτεσταντική ηθική και το πνεύμα του Καπιταλισμού (Die protestantische Ethik und der Geist des Kapitalismus, 1904-1905), που δημοσιεύθηκε αρχικά με τη μορφή δύο άρθρων στο Archuv fur Sozialwissenschaft und Sozialpolitik, αποτελώντας την πρώτη μελέτη στο έργο του Gesammte Aufsatze zur Religionsoziogologie, ξεπέρασε γρήγορα το στενό κύκλο των ειδικών και απέκτησε δημοσιότητα σπάνια για επιστημονικό κείμενο. Αρκεί να θυμηθούμε πως πριν από μερικά χρόνια, γνωστή εφημερίδα προσέφερε το συγκεκριμένο βιβλίο στο πλαίσιο της εκδοτικής της προσφοράς «Βιβλία που άλλαξαν τον κόσμο», από κοινού με έργα όπως η Εισαγωγή στην Ψυχανάλυση του Freud και το Κομουνιστικό μανιφέστο του Marx.

Τι ακριβώς μας λέει εδώ ο Weber; Λοιπόν, η βασική θέση που υποστηρίζεται σε αυτό το κλασικό δοκίμιο είναι ότι η προτεσταντική ηθική συνετέλεσε ευνοϊκά στην εκδίπλωση και την ανάπτυξη του οικονομικού συστήματος που είναι γνωστό μέχρι σήμερα ως «Καπιταλισμός». Παρακολουθώντας την ιστορική πορεία της Μεταρρύθμισης, ο Max Weber παρατηρεί ότι παρά τον απελευθερωτικό χαρακτήρα που αρχικά προσέλαβε, στην πραγματικότητα αντικατέστησε την ήπια και παρακμάζουσα εξουσία της ρωμαιοκαθολικής εκκλησίας με μια αυστηρότερη θρησκευτική εξουσία: τον Προτεσταντισμό. Πραγματικά, ποτέ στην ανθρώπινη ιστορία δεν είχε η θρησκεία σε τέτοιο βαθμό υπό τον έλεγχό της τον ανθρώπινο βίο, όσο το προτεσταντικό δόγμα στις περιοχές που ήταν διαδεδομένο κατά το 17ο αιώνα. Η σημαντικότερη επίδραση μάλιστα, η οποία κυρίως ενδιαφέρει το Weber, υπήρξε στο χώρο της εργασίας: εκεί συνέβη σταδιακά μια κοσμοϊστορική σχεδόν αλλαγή στο δυτικό κόσμο.

Aπό τον Μαρξ στον Αυγουστίνο

ΤΗΣ ΣΑΡΑΣ ΘΗΛΥΚΟΥ

JAMES AHO, Eξομολόγηση και Λογιστική, Οι θρησκευτικές, ηθικές και ρητορικές καταβολές της σύγχρονης λογιστικής, μετάφραση Εμμανουήλ Χ. Κορνηλάκης, εκδόσεις Διπλογραφία, σελ. 222

Στην εκτενή βιβλιογραφία σχετικά με την ιδεολογική στήριξη που παρείχε στον πρώιμο καπιταλισμό η Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία, ο συγγραφέας, με το ανά χείρας βιβλίο, εξειδικεύει την έρευνά του, θέτοντας το ερώτημα: Πώς η μεσαιωνική πρακτική της τελευταίας, περί υποχρεωτικής εξομολόγησης, επέδρασε στη δημιουργία του συστήματος τήρησης διπλών λογιστικών βιβλίων (διπλογραφία); Για να γενικεύσει βεβαίως στην πορεία: Πως αυτό με τη σειρά του επέδρασε στη γένεση του καπιταλισμού; Αλλά και η απόρριψη του μυστηρίου της εξομολόγησης, όπως και της επιχειρηματικότητας εν γένει, από την Μεταρρύθμιση, πώς επέδρασε παραδόξως και αυτή στη γένεση του καπιταλισμού; Ο Aμερικανός καθηγητής κοινωνιολογίας James Aho συνομιλεί κριτικά με το έργο του Max Weber ασφαλώς (Η προτεσταντική ηθική και το πνεύμα του καπιταλισμού), αλλά αναφέρεται ακόμη και σε έργα του 21ου αιώνα που απηχούν αυτήν την προβληματική περί της σχέσεως θεολογίας και λογιστικής, αυτού του διαλόγου “ μεταξύ του εδώ και του επέκεινα” (όπως λόγου χάρη το “Sacred Vestiges in Financial Reporting: Mythical Readings Guided byMircea Eliade”...). Το κανονικό δίκαιο της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας θεωρείται προδρομικό ακόμη και του Μαρξ, όπου ο Γρατιανός διατυπώνει τη διάκριση μεταξύ “εργάτη” και “εμπόρου”. Κακός ο έμπορος, πιο πονηρός ο τοκογλύφος, επειδή και ενώ κοιμάται κερδίζει. Η έννοια της χριστιανικής αδελφοσύνης καθιστά αδιανόητη την απόληψη τόκου (ωστόσο οι σχολαστικοί ρωμαιοκαθολικοί θεολόγοι θα ανακάλυπταν αργότερα εξαιρέσεις στον γενικό αυτόν κανόνα...). ΣτηΘεία Κωμωδία του Δάντη ο έμπορος είναι ο Γηρυόνης ο οποίος με σώμα φιδιού, ουρά σκορπιού και αδηφάγα νύχια επικρέμαται πάνω από την άβυσσο της Κολάσεως...

ΤΟ ΞΕΧΑΡΒΑΛΩΜΕΝΟ ΡΟΛΟΪ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ

Του Λεωνίδα Αποσκίτη

Στις προνεωτερικές κοινωνίες, οι Ευρωπαίοι δεν καταπιέζονταν από μια σαφή διάκριση μεταξύ εργασιακού και ελεύθερου χρόνου. Ο ελεύθερος χρόνος κυριαρχούσε στην ζωή όλων των κοινωνικών τάξεων όπως οι δεκάδες θρησκευτικές γιορτές και τα καρναβάλια. Η μεσαιωνική διαίρεση του χρόνου δεν ήταν ποτέ ακριβής και ακολουθούσε τις καμπάνες της εκκλησίας περισσότερο, παρά τις εργασιακές υποχρεώσεις. Η προτεσταντική ηθική, που επιβραβεύει τη συσσώρευση πλούτου, αλλά και τα ρολόγια μετά τον 17ο αιώνα, άλλαξαν τον χαλαρό ρυθμό των προηγούμενων εποχών. Η οργάνωση του χρόνου, στα πλαίσια της εντατικοποίησης της παραγωγικής διαδικασίας, έγινε εκ των ουκ άνευ μέσα στο μαθηματικό σύμπαν των λογίων του Διαφωτισμού.

Μετά τη νεώτερη εποχή, η θρησκευτική ερμηνεία του κόσμου έπρεπε να αντικατασταθεί από ένα αψεγάδιαστο ορθολογικό σχέδιο όπου τα πάντα συνέβαιναν μέσα σ' ένα λογικό, ωρολογιακό μηχανισμό με αλάνθαστο τρόπο... Ο κόσμος δεν είχε πλέον χώρο για ήρωες και δράκους, μύθους και αποχρώσεις του λυκόφωτος. Επί ενάμιση αιώνα μετά την πτώση της Βαστίλλης, τα διάφορα “εκσυγχρονιστικά”, επαναστατικά κινήματα έδιναν και έπαιρναν, όλα κλαδιά του ίδιου κορμού που φύτρωσε με τον Διαφωτισμό: Γιακωβινισμός, Αναρχισμός, Σοσιαλισμός, Πρώτη και Δεύτερη Διεθνής, Μπολσεβικισμός, Τρίτη Διεθνής, Κοινωνία των Εθνών, Λαϊκά Μέτωπα, Κομιντέρν, Τέταρτη Διεθνής, και πάει λέγοντας.

Πώς ο Λούθηρος γέννησε τον σύγχρονο κόσμο και μαζί τον καπιταλισμό

Στις 31 Οκτωβρίου 1517, ο καθηγητής Βιβλικής Ερμηνείας Μαρτίνος Λούθηρος (10 Νοεμβρίου 1483 – 18 Φεβρουαρίου 1546) θυροκόλλησε -στην είσοδο του καθεδρικού ναού του Βίτενμπεργκ που χρησιμοποιούσε το Πανεπιστήμιο για τις ανακοινώσεις του- τις περίφημες 95 «θέσεις» του.

Από τη χρονιά που ο Λούθηρος τα έβαλε με την Αγία Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία και τον Πάπα με στόχο να καταδικάσει μεταξύ άλλων τα «συγχωροχάρτια» της Καθολικής Εκκλησίας, θέτοντας επί της ουσίας τα θεμέλια του Προτεσταντισμού, συμπληρώνονται εφέτος 500 χρόνια.

Η Μεταρρύθμιση υπήρξε ένα από τα πιο σημαντικά γεγονότα στη διαμόρφωσης της Ευρώπης όπως τη γνωρίζουμε σήμερα.

Βεβαίως, ο Λούθηρος και οι οπαδοί του δεν προσπαθούσαν να αναμορφώσουν τον κόσμο, προσπαθούσαν -κατά την αντίληψη τους- να τον σώσουν διακηρύττοντας με το ευαγγέλιο στο χέρι ότι πλησιάζει το τέλος.

Απαξιώνοντας την αδιαμφισβήτητη εξουσία της Καθολικής Εκκλησίας και κάνοντας χρήση μιας νέας τεχνολογίας, της Τυπογραφίας, που του έδινε τη δυνατότητα να μιλά απευθείας στον λαό, ο Λούθηρος παρέδωσε την παπική «βούλα» στην πυρά, αφορίστηκε (δις) και υπερασπίστηκε μέχρι τέλους τις απόψεις του επιμένοντας ότι η συνείδησή του είχε να δώσει λόγο μόνο στον Θεό, αρχή ανώτερη από κάθε επίσκοπο ή βασιλιά.

Viva la Reformation!

Του Βασίλη Στοϊλόπουλου 

Πεντακόσια χρόνια ακριβώς πέρασαν από την ημέρα της θυροκόλλησης στην εξώπορτα του Μητροπολιτικού Ναού του Βίττενμπεργκ των 95 θέσεων του Λούθηρου. Μια κοσμοϊστορική πράξη, που λειτουργώντας σαν «καταλύτης», αντί να σταθεροποιήσει, στη βάση της ηθικής, τα κακώς κείμενα του Καθολικισμού, όπως αποσκοπούσε ο συγγραφέας τους «Doctor Τheologiae», προκάλεσε αλυσιδωτές αντιδράσεις, με αποτέλεσμα τη «διάβρωση» της ενότητας και του θρησκευτικού δογματισμού της Δυτικής Εκκλησίας αλλά και την υπονόμευση του παπικού αυταρχισμού και του ηθικού του μονοπωλίου. Επιπλέον, καθώς η μεσαιωνική σχέση μεταξύ κυριαρχίας και ηθικής διαλύθηκε, αναδείχτηκαν σταδιακά πρωτόγνωρες πολιτικές ελευθερίες, στη βάση της ανυπακοής και της αντίστασης, ενώ ασύλληπτες διαστάσεις, ως προς την απολυτότητά τους και την βιαιότητά τους, γνώρισαν οι σύγχρονοι πόλεμοι. Συγχρόνως όμως, «ο Προτεσταντισμός έπαιξε σημαντικό ρόλο στην δημιουργία της αστικής αυτογνωσίας», καθώς ο άνθρωπος, «ως ενεργών υποκείμενο, απέκτησε, σταδιακά, την υπευθυνότητα για το πεπρωμένο του», που προηγουμένως ήταν υπόθεση της εκκλησίας.

Το 2017, το «Έτος Λούθηρου», σημαδεύτηκε, ιδιαίτερα στη Γερμανία, από ένα «πνεύμα αγιοποίησης» του «πρώτου οργισμένου πολίτη» και «νομιμοποιητή της ανυπακοής». Του «μοντέρνου διανοούμενου», που επηρέασε καθοριστικά τις πολιτικές σχέσεις στη νεότερη ευρωπαϊκή ιστορία και συνέβαλε στην «προσωποποίηση του δυτικού πολιτισμού». Κι όλα αυτά, χωρίς ο αμφισβητίας «ήρωας της ελευθερίας» να υπάρξει ποτέ «φίλος της ελευθερίας και του ανθρώπου» ή απόστολος των σύγχρονων κινημάτων ελευθερίας, καθώς ο ίδιος αποδέχτηκε τον αυταρχισμό και την απολυταρχία, αρκεί να προέρχονταν από τη «αρμόδια» κοσμική εξουσία.

Προτεσταντισμός και νεωτερικότητα-Προτεσταντισμός και καπιταλισμός

Απόστολος Διαμαντής

Όταν ο Μαξ Βέμπερ και ο Ρίτσαρντ Τώουνυ δημοσίευσαν τα έργα τους για τον προτεσταντισμό, η σχετική συζήτηση για την αμερικανική ιδεολογία μπήκε σε εντελώς άλλο δρόμο: αναδείχθηκε για μια ακόμη φορά, η θεολογική βάση του δυτικού πολιτισμού και κυρίως εμπλουτίστηκε η ιστορική ερμηνεία με νέα εργαλεία, αυτή τη φορά από το χώρο των νοοτροπιών. Πρώτα ο Μαξ Βέμπερ δημοσιεύει το κλασικό πλέον έργο του «Η προτεσταντική ηθική και το πνεύμα του καπιταλισμού», σε γερμανικά περιοδικά το 1904-1905 και στη συνέχεια ο Ρίτσαρντ Τώουνυ, το 1926, το παρεμφερές «Η χριστιανική θρησκεία και η άνοδος του καπιταλισμού».

Και τα δύο σχετικοποιούν την μαρξιστική πεποίθηση για την εξάρτηση των ιδεών από το πεδίο της οικονομίας και αναδεικνύουν την αυτοτελή σημασία των ιδεών, της ιστορικής συνείδησης και των νοοτροπιών. Έτσι, απαντώντας στον Μαρξ κυρίως, οι Βέμπερ και Τώοουνυ συνέδεσαν την καπιταλιστική εποχή με την επικράτηση της προτεσταντικής ηθικής στον αγγλοσαξωνικό κόσμο.

Ας συνοψίσουμε τις ιστορικές ιδιαιτερότητες του προτεσταντισμού- τι νέο δηλαδή έφερε στο προσκήνιο της ιστορίας- και τα βασικά σημεία της νέας προτεσταντικής ηθικής. Βεβαίως, δεν υπάρχει ένας και μόνος προτεσταντισμός, αλλά πολλές διαφορετικές εκδοχές του: Λουθηρανισμός, καλβινισμός, αγγλικανοί, ευαγγελικοί, βαπτιστές και πολλές άλλες ομάδες που προκύπτουν κυρίως από το γεγονός ότι οι προτεστάντες δεν έχουν ένα κεντρικό εκκλησιαστικό όργανο, μια εκκλησιαστική ιεραρχία δηλαδή, όπως οι καθολικοί και οι ορθόδοξοι. Οπότε κάθε προτεσταντική εκκλησία κουβαλάει τα ιδιαίτερα δικά της ιστορικά χαρακτηριστικά. Ωστόσο, μπορούμε να σταθούμε στις γενικές γραμμές της προτεσταντικής πίστης, στις σταθερές της δηλαδή. Αυτές εξάλλου θεμελιώνουν και την ιδιαίτερη σύνδεση αυτού του θεολογικού κινήματος με την νεωτερική εποχή του κεφαλαίου.