Δόγμα Μονρόε – Σχολή Μακίντερ: Η διπλή θεωρητική βαση της ολοκληρωτικής (αντ)επίθεσης των ΗΠΑ

από Βασίλειος Χρ. Μπούτος

-8 Ιανουαρίου 2026

Όπως κατά κόρον σημειώνεται αυτές τις ημέρες, η αμερικανική επέμβαση στην Βενεζουέλα σηματοδοτεί την αναβίωση του Δόγματος Μονρόε, ως δόγματος εθνικής ασφαλείας των ΗΠΑ, το οποίο και εισήχθη, ως πυλώνας της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής, το μακρινό 1823 και κατά το οποίο ουσιαστικά ολόκληρη η αμερικανική ήπειρος -οφείλει να- αποτελεί προνομιακό πεδίο των ΗΠΑ, σε βαθμό, ώστε οποιαδήποτε προσπάθεια επέμβασης ή ανάμειξης στα πολιτικά πράγματα αυτής εκ μέρους άλλου -κατ’ αρχάς ευρωπαϊκού- κράτους να μπορεί να εκληφθεί ως επιθετική εναντίον των ΗΠΑ ενέργεια.

Κατά τις τελευταίες δεκαετίες δε, την πλέον εμβληματική περίπτωση εφαρμογής του Δόγματος Μονρόε αποτελεί η περίφημη «Κρίση των Πυραύλων» στην Κούβα του Φιντέλ Κάστρο (1962), η οποία και έφερε την ανθρωπότητα μιάν ανάσα πριν από τον πυρηνικό όλεθρο, για να εκτονωθεί εν τέλει -με την απόσυρση των εγκατεστημένων στην Κούβα επίμαχων σοβιετικών πυραύλων- χάρις και στην σύνεση και την σοφία που επέδειξαν οι ηγέτες των ΗΠΑ και της ΕΣΣΔ, Τζον Κένεντι και Νικίτα Χρουστσόφ, αντιστοίχως -σημειουμένου, πάντως, ότι και οι Αμερικανοί ανέλαβαν την παράλληλη δέσμευση ότι ουδέποτε θα εισβάλουν στο νησιωτικό κράτος της Καραϊβικής (όσο και ότι θα αποσύρουν τους δικούς τους πυραύλους από την Τουρκία).

Αξίζει, πάντως, να σημειωθεί, ότι την ανάγκη διακήρυξης του ως άνω δόγματος ασφαλείας επέβαλε η -μετά την ήττα του Ναπολέοντος- παλινόρθωση της Μοναρχίας στην Ευρώπη, η υπό τον Μέττερνιχ σύμπηξη της Ιεράς Συμμαχίας και, τελικώς, ο φόβος εγκατάστασης, εκ μέρους των Ευρωπαίων, μοναρχικών καθεστώτων επί των άρτι τότε ανεξαρτητοποιηθέντων -κυρίως από την Ισπανία- νέων κρατών της Νοτίου Αμερικής.

Η εξέλιξη της θεωρίας «Heartland» μέσα από τα γραπτά του H.J. Mackinder

Editing Team - 10 October 2024

Γράφει ο Θοδωρής Σκαρβέλης

Ο Sir Halford John Mackinder (1861-1947) ήταν γνωστός Βρετανός γεωγράφος, πολιτικός, και ακαδημαϊκός. Ίδρυσε τη Σχολή Αγγλοσαξονικής Γεωπολιτικής και έγινε ηγετική μορφή στην κλασική γεωπολιτική. Το όνομά του συνδέεται με γνωστές θεωρίες όπως η Pivot Area, το Heartland, ο Midland Ocean και το Lenaland (Klemensits, 2021, σ.21). Θεωρούμενος ευρέως ως ο πατέρας της γεωπολιτικής, οι ιδέες του Mackinder για τη σημασία της Ευρασίας έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση της γεωστρατηγικής σκέψης, και της πολιτικής ισχύος μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο (Klemensits, 2021, σ.21). 

Η πιο γνωστή θεωρία του είναι η θεωρία περί της «Heartland», την οποία ο Mackinder ανέπτυξε καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής του και η οποία αποτελεί το ερευνητικό αντικείμενο του παρόντος άρθρου. 

Η πρώτη μορφή αυτής της θεωρίας παρουσιάστηκε ως «Pivot Area» και περιείχε τα εδάφη της Σιβηρίας, και της Κεντρικής Ασίας το 1904, ενώ η τελική μορφή περιλαμβάνει την Ανατολική Ευρώπη και τα εδάφη της Μαύρης Θάλασσας το 1943. Συνεπώς, ο Mackinder επηρεάστηκε από τα ιστορικά γεγονότα της εποχής του και με βάση αυτά διαμόρφωσε την θεωρία «Heartland».