Σ' αυτούς, τους πολύ λίγους μεγάλους ποιητές, ανήκει δικαιωματικά ο Οδυσσέας Ελύτης.

Του Κώστα Κουτσουρέλη 

Αν το ατομικό τάλαντο είναι το θεμέλιο κάθε καλλιτεχνικού επιτεύγματος, η φιλοπονία είναι όλο το υπόλοιπο κτήριο. Στο γράψιμο ένα 5% είναι δωρεά, έλεγε θυμόσοφα ο Ουμπέρτο Έκο, το 95% είναι ιδρώτας. Χωρίς επίμονη και αδιάκοπη εργασία, και το μεγαλύτερο χάρισμα σπαταλιέται. 

Και πάλι ωστόσο, τα δυο αυτά (ταλέντο + εργατικότητα) από μόνα τους δεν επαρκούν. Πάμπολλοι χαρισματικοί και φίλεργοι πέρασαν και παρήλθαν χωρίς το αποτύπωμα που περίμενε κανείς από εκείνους αρχικά. Το έργο που άφησαν μπορεί να ήταν πληθωρικό, όμως υπήρξε σπασμωδικό, ασύντακτο, εσωτερικά ασπόνδυλο. Χρειάζεται επιπλέον αυτό που ο Σολωμός αποκαλεί «υποταγή εις το νόημα της τέχνης». Η στοίχιση δηλαδή του ταλέντου και της εργασίας πίσω από έναν υπέρτερο σκοπό, η αφοσίωση σε ένα σχέδιο υπερπροσωπικό. Το κτίσμα μας εκτός από θεμελιωτές και οικοδόμους έχει ανάγκη και από αρχιτέκτονα.

Στον ελληνικό 20ό αιώνα, ίσως η πιο συγκινητική περίπτωση τέτοιας αφοσίωσης "εις το νόημα της τέχνης" ήταν εκείνη του Οδυσσέα Ελύτη. Προικισμένος με το πιο εκθαμβωτικό τάλαντο που είδαν ποτέ τα γράμματά μας και γητεμένος αρχικά από τον άκρατο ατομοκεντρισμό του μεσοπολεμικού μοντερνισμού, ο Ελύτης βρέθηκε στον Μεταπόλεμο ενώπιον του κενού. Τα πρώτα εκφραστικά του μέσα, εκείνα των Προσανατολισμών και του Ήλιου του Πρώτου, δεν αρκούσαν για να δώσουν φωνή στις συγκλονιστικές εμπειρίες του Πολέμου, της Κατοχής και της Αντίστασης. Καμιά από τις τρεις απόπειρές του να συμβιβάσει το προσωποπαγές νεωτερικό ιδίωμα και το συλλογικό βάρος της ιστορίας, δεν απέδωσε: Άσμα ηρωϊκό και πένθιμο, Η καλοσύνη στις λυκοποριές, Αλβανιάδα - και τα τρία αυτά έργα ουσιωδώς αστοχούσαν. Εξού και στην πράξη παραμερίστηκαν ή και αποκηρύχθηκαν όλως διόλου.

Ανέκαθεν σε τούτη την χώρα, οι οιωνοσκόποι τηs ήταν οι Ποιητέs τηs.

Του Βασίλη Λαμπόγλου 

"Την αφορμή για να γράψω το ποίημά μου «Άξιον Εστί», την έδωσε η διαμονή μου στην Ευρώπη τα χρόνια του '48 με '51.

Ήταν τα φοβερά χρόνια όπου όλα τα δεινά μαζί - Πόλεμος, Κατοχή, Εμφύλιος - δεν είχαν αφήσει πέτρα πάνω στην πέτρα.

Θυμάμαι, τη μέρα που κατέβαινα να μπω στο αεροπλάνο, ένα τσούρμο παιδιά που παίζανε σε ένα ανοιχτό οικόπεδο.

 Το αυτοκίνητό μας αναγκάστηκε να σταματήσει για μια στιγμή και βάλθηκα να τα παρατηρώ.

 Ήταν κυριολεκτικά μες στα κουρέλια. Χλωμά, βρώμικα,σκελετωμένα, με γόνατα παραμορφωμένα, με ρουφηγμένα πρόσωπα. Τριγυρίζανε μέσα στις τσουκνίδες του οικοπέδου, ανάμεσα σε τρύπιες λεκάνες και σωρούς σκουπιδιών.

 Αυτή ήταν η τελευταία εικόνα που έπαιρνα από την Ελλάδα.

Και αυτή, σκεπτόμουνα, ήταν η μοίρα του Γένους που ακολούθησε τον δρόμο της Αρετής και πάλεψε αιώνες για να υπάρξει.

Πριν περάσουν 24 ώρες, περιδιάβαζα στο Ουσί της Λωζάννης, στο μικρό δάσος πλάι στη λίμνη.

Και ξαφνικά άκουσα καλπασμούς και χαρούμενες φωνές.

Ήταν τα Ελβετόπαιδα που έβγαιναν να κάνουν την καθημερινή τους ιππασία.

Αυτά που από πέντε γενιές και πλέον, δεν ήξεραν τι θα πει αγώνας, πείνα, θυσία. Ροδοκόκκινα, γελαστά, ντυμένα σαν πριγκιπόπουλα, με συνοδούς που φορούσαν στολές με χρυσά κουμπιά, περάσανε από μπροστά μου και μ' άφησαν σε μια κατάσταση που ξεπερνούσε την αγανάκτηση.

Ήτανε δέος μπροστά στην τρομακτική αντίθεση, συντριβή μπροστά στην τόση αδικία, μια διάθεση να κλάψεις και να προσευχηθείς περισσότερο, παρά να διαμαρτυρηθείς και να φωνάξεις.

Ήτανε η δεύτερη φορά στη ζωή μου - η πρώτη ήτανε στην Αλβανία - που έβγαινα από το άτομό μου και αισθανόμουν όχι απλά και μόνο αλληλέγγυος, αλλά ταυτισμένος κυριολεκτικά με τη φυλή μου.

« ΑΞΙΟΝ ΕΣΤΙ »

   

 του ΜΑΝΟΥ ΛΑΜΠΡΑΚΗ

«Τελειώνω με το θέμα. Δεν είναι η Φαραντούρη, δεν είναι η Μενδώνη. Το θέμα θα έπρεπε να είναι ένα και μοναδικό: ο Οδυσσέας Ελύτης και το «Άξιον Εστί». Όλα τα άλλα είναι εκτροπές, παραφωνίες, σκιάσεις μιας δημόσιας σφαίρας που αρνείται να σταθεί απέναντι στο ίδιο το έργο. Γιατί το «Άξιον Εστί» δεν είναι ένα ποίημα: είναι η ίδια η γραμματική της νεοελληνικής μνήμης, η συντακτική ανατομία ενός λαού που προσπάθησε να γίνει γλώσσα. Και ακριβώς επειδή είναι αυτό, η σημερινή μας ανικανότητα να το ενεργοποιήσουμε δείχνει το μέγεθος της πτώσης μας καθώς ζούμε σε μια εποχή αντιπνευματική, που καταναλώνει τη γλώσσα χωρίς να την ενοικεί, που επικαλείται το φως χωρίς να το αντέχει.

Το «Άξιον Εστί» στήθηκε πάνω στο αρχιτεκτονικό πρότυπο της Θείας Λειτουργίας: Γένεσις, Πάθη, Δοξαστικόν. Η γλώσσα του δεν περιγράφει, τελεί. Δεν αναπαριστά, καθαγιάζει. Στη Γένεση, το φως δεν είναι μεταφορά, είναι οντολογική αρχή. Στα Πάθη, ο πόνος δεν είναι περιστατικό, είναι η ίδια η γραφή του συλλογικού στο σώμα της Ιστορίας. Στο Δοξαστικόν, η νίκη δεν είναι απελευθέρωση αλλά μεταστοιχείωση της σφαγής σε λόγο, το αδύνατο της ύπαρξης που μετατρέπεται σε ψαλμωδία. Ο Τάσος Λιγνάδης το κατάλαβε: το «Άξιον Εστί» δεν είναι ποιητικό κομψοτέχνημα, είναι ένα νέο Ευαγγέλιο του ελληνισμού, όπου ο λόγος γίνεται εκκλησία, και η γλώσσα γίνεται τόπος λατρείας.

Κι όμως, εμείς οι σημερινοί Έλληνες, αντί να σταθούμε σε αυτό το μνημείο, το έχουμε κάνει φόντο. Το έχουμε μετατρέψει σε ηχητικό χαλί εκδηλώσεων, σε αναφορά χωρίς κατανόηση, σε σύμβολο που δεν συμβολίζει τίποτα. Κι εδώ ακριβώς αποκαλύπτεται το πολιτικό μας έλλειμμα: η αδυναμία να σταθούμε μέσα στη γλώσσα ως μυστήριο. Είμαστε μια κοινωνία που διαρκώς μιλάει και ουδέποτε σημαίνει. Το «Άξιον Εστί» δεν ζητά από εμάς να το χειροκροτήσουμε, ζητά να το κατοικήσουμε. Αλλά εμείς προτιμάμε την επιφάνεια της αναφοράς από το βάθος της εσωτερικότητας.

Οδυσσέας Ελύτης, Ιδιωτική οδός

Αυτά που μ' αρέσουν είναι η μοναξιά μου. 

Δεν σιμώνει κανένας. 

Χρόνια τώρα περνάω τις ώρες μου συντροφιά με κάτι μεγάλες μισοσβησμένες νωπογραφίες, εικόνες παλιές, αλλά φρέσκες ακόμη από τα χείλη εκείνων που τις ασπάστηκαν, γυναίκες της αμιλησιάς και του κοντού χιτώνα που φυλάγουν το κουτί με τα διαμαντικά του ωκεανού.

 Δεν σιμώνει κανένας.

 Αν δεν είχα κάτι το πολύ δυνατό και αθώο συνάμα να με συντηρεί,

 όπως οι μέντες και οι λουίζες που ευδοκιμούν στον εξώστη μου, 

θα 'χα πεθάνει της πείνας. 

Τόσο μακριά βρίσκομαι από τα πράγματα, τόσο κοντά στο κρυφό τους καρδιοχτύπι. 

Ξυπνάω τις νύχτες ανήσυχος για κάποιαν απόχρωση του μωβ, ποτέ όμως για το τι μπορεί να γίνεται στα εμπορεία της Αγοράς. 

Αλήθεια, δεν έχω ιδέαν. Ακούω πως έχουν πάντα μεγάλη πέραση τα δάκρυα και οι αναστεναγμοί (τ' αντίγραφα, όχι τα πρωτότυπα) όπως και οι διακυμάνσεις του δολαρίου, ο πληθωρισμός, οι συναλλαγές των κομμάτων - αλίμονο. 

Μ' έφαγε, όπως τις καρένες των καϊκιών ο αρμόβουρκος, η μοναξιά. Και τα χρόνια περνούν

Οδυσσέας Ελύτης, Ιδιωτική οδός

ΠΗΓΗ: Ευχαριστώ τον Κώστα Πατλακίδη

 Ανάρτηση από:geromorias.blogspot.com

Η ποιητική Γενιά του ’30

Η διασημότερη ποιητική «γενιά» της λογοτεχνίας μας είναι συγχρόνως και η πλέον δυσπροσδιόριστη. Τον όρο «γενιά του ’30» φαίνεται ότι εισήγαγε ο πεζογράφος Γιώργος Θεοτοκάς (1905-1966) το 1937, προκειμένου να προσδώσει μεγαλύτερο κύρος στην πνευματική κίνηση των «νέων», που ο ίδιος ευαγγελιζόταν από αρκετά χρόνια νωρίτερα. Μια μεταγενέστερη ημερολογιακή εγγραφή του Θεοτοκά αποκαλύπτει ότι προϊόν δικής του επινόησης δεν ήταν μόνο ο όρος, αλλά σε μεγάλο βαθμό και η ίδια η συλλογική κίνηση:

Καθ. Τάκης Καγιαλής.

 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ / ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ / ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ / ΤΟΜΕΑΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΝΕΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ

Φιλολογικός ιστότοπος – 15/04/2017

Δεν το λέω δημόσια, μα θυμούμαι καλά πως εγώ πρώτος μεταχειρίστηκα τον όρο γενεά του 1930. Συνειδητά και εκ προθέσεως προσπάθησα από καιρό να δημιουργήσω και να επιβάλω το μύθο του 1930 και τώρα βλέπω ότι κάτι κατόρθωσα. […] Το κάνω αυτό γιατί πιστεύω πως μια πνευματική ζωή ανοργάνωτη και άστατη σαν τη δική μας έχει ανάγκη από τέτοιους μύθους, από καιρό σε καιρό, για να συγκεντρώνεται, να τονώνεται και να επιβάλλεται κατά κάποιον τρόπο στο κοινό της. […] Εξάλλου υπάρχει η αντικειμενική πραγματικότητα, που την αποτελεί η πνευματική εργασία που γίνεται στην Ελλάδα στον καιρό μας. Ο δικός μου ρόλος […] είναι να δίνω σε ορισμένες πλευρές αυτής της εργασίας τη μορφή μιας ομαδικής κίνησης, ενός κινήματος ανανεωτικού με συνείδηση, με θέληση, με σκοπούς ξεκαθαρισμένους. Της δίνω μια μορφή που θα ήθελα να είχε και εκ των υστέρων οι ενδιαφερόμενοι συμφωνούν πως έτσι είναι τα πράματα. […] Αν θυμούμαι καλά, μεταχειρίστηκα πρώτη φορά τον όρο generation de 1930 σε μια γενική επισκόπηση της σύγχρονης ελληνικής λογοτεχνίας, που δημοσίεψα πριν από χρόνια στο περιοδικό Europe. Έτσι, με την αίγλη του Παρισιού, ο όρος είχε περισσότερη επιβολή 

(Θεοτοκάς, 1987, σ. 627-628· εγγραφή χρονολογημένη 22.11.1947).

Η ποιητική γενιά του ’30 συνήθως προσδιορίζεται με αναφορά σε τέσσερα κεντρικά χαρακτηριστικά: την εκφραστική λιτότητα, τη χρήση του ελεύθερου στίχου, τη γόνιμη σύνδεση με τις συγκαιρινές της ευρωπαϊκές αισθητικές αναζητήσεις (οι οποίες, όπως θα δούμε παρακάτω, παραπέμπουν στα δύο κεντρικά ρεύματα του ευρωπαϊκού ποιητικού μοντερνισμού) και, κυρίως, με την έμφαση στο νέο, στην αλλαγή, στη ρήξη με το παρελθόν.

ΟΔΥΣΣΕΑΣ ΕΛΥΤΗΣ

Η ποίηση για τον Ελύτη είναι ένας δρόμος συνεχούς ρίσκου, έκπληξης και ανατροπής, ένας κόσμος που κινείται ανάμεσα στο όνειρο και την πραγματικότητα, την αλήθεια και τη φαντασία, μια ρηξικέλευθη ματιά που μεταμορφώνει τη ζωή και τα πράγματα. 

Η διαφάνεια, μέσα στην ποίησή του, είναι άμεση συνέπεια του φωτός, όπως το βλέπουμε στην Ελλάδα, και του μυστηρίου της ζωής, που δεν είναι απλώς μια σκηνοθεσία, όπως μας παρουσιάζεται πολλές φορές στη δυτική αντίληψη, αλλά είναι αυτό που μένει μυστήριο και μες στο απόλυτο φως…! 

«Αντιλαμβάνομαι την Ποίηση σαν μια πηγή αθωότητας γεμάτης από επαναστατικές δυνάμεις, που αποστολή μου είναι να τις κατευθύνω επάνω σ' ένα κόσμο απαράδεκτο για τη συνείδησή μου, ελπίζοντας, μέσ' από συνεχείς μεταμορφώσεις, να τον κάνω σύμφωνο με τα όνειρά μου.

 Μιλώ για μια σύγχρονου τύπου μαγεία, που ο μηχανισμός της τείνει κι εκείνος στην αποκάλυψη της βαθύτερης πραγματικότητας.

 Πιστεύω γι' αυτό στις αισθήσεις, που τις κινητοποιώ προς μιαν αδοκίμαστη έως σήμερα κατεύθυνση, αποβλέποντας σε μιαν Ελευθερία που είναι αντίθετη προς όλες τις Εξουσίες και σε μια Δικαιοσύνη που να ταυτίζεται με το απόλυτο φως. 

Είμαι ένας ειδωλολάτρης που του έτυχε ν' αγγίξει από το άλλο μέρος, άθελά του, τη χριστιανική αγιότητα». 

« Δήλωση του ‘66», Εν Λευκώ.

« Όντας στον ελάχιστο βαθμό ποιητικός, αγάπησα στο μέγιστο βαθμό την Ποίηση, με τον ίδιο τρόπο, που, όντας στον ελάχιστο βαθμό "πατριώτης", αγάπησα στον μέγιστο βαθμό την Ελλάδα.

ΟΔΥΣΣΕΑ ΕΛΥΤΗ, «Η μέθοδος του "Άρα"» (απόσπασμα)

Μπαίνοντας ο εικοστός αιώνας στο τελευταίο του τέταρτο, αισθάνομαι άστεγος και περιττός. 

Όλα είναι κατειλημμένα — ώς και τ' άστρα. 

Οι άνθρωποι έχουν απαλλαγεί από κάθε παιδεία, όπως στην εποχή του Τσέγκις Χαν, και δεν ερωτεύονται ούτε κατ' ιδέαν. Πρωθυπουργοί συναλλάσσονται με προσωπιδοφόρους, ποικίλες ομάδες καταλαμβάνουν αεροπλάνα και συλλαμβάνουν ομήρους, ενώ οι κολλεγιόπαιδες λύνουν εκπληκτικές εξισώσεις με μιαν ευκολία που είναι ν' απορείς: συν, πλην, διά, επί — άρα. 

Το μυστικό στη ζωή αυτή, φαίνεται, δεν είναι αν είσαι δούλος ή όχι· καθόλου. 

Είναι να οδηγείσαι με συνέπεια σε κάποιο «άρα» και να 'χεις έτοιμη την απάντηση. 

Πολύ ωραία. 

Μπροστά όμως σε μια φράση ποιητική, για ποιο λόγο αυτό το «άρα» στομώνει;

Το μυαλό μας κάνει μαιάνδρους απίθανους προκειμένου στο μέλλον να σταδιοδρομήσει στα εργαστήρια, στους ηλεκτρονικούς εγκεφάλους, οπουδήποτε οσφραίνεται όφελος χειροπιαστό.

Προκειμένου όμως να καταλήξει σε μια συνειδητοποίηση του είναι παραμένει στην πρώτη του Δημοτικού. Γιατί;

ΤΟ ΑΞΙΟΝ ΕΣΤΙ Οδ. Ελύτης

Τα θεμέλιά μου στα βουνά/και τα βουνά σηκώνουν οι λαοί στον ώμο τους/και πάνω τους η μνήμη καίει/άκαυτη βάτος.

Μνήμη του λαού μου σε λένε Πίνδο και σε λένε Άθω.

Ταράζεται ο καιρός/κι απ' τα πόδια τις μέρες κρεμάζει

αδειάζοντας με πάταγο τα οστά των ταπεινωμένων.

Ποιοι, πώς, πότε ανέβηκαν την άβυσσο;

Ποιες, ποιων, πόσων οι στρατιές;

ΤΟ ΑΞΙΟΝ ΕΣΤΙ  Οδ. Ελύτης, «Το Άξιον εστί»

Η Γένεσις

"Έβλεπα καθαρά ότι η μοίρα τής Ελλάδας ανάμεσα στα άλλα έθνη ήταν ό,τι και η μοίρα τού ποιητή ανάμεσα στους άλλους ανθρώπους και βέβαια εννοώ τους ανθρώπους τού χρήματος

και της εξουσίας. Αυτό ήταν ο πρώτος σπινθήρας, ήταν το πρώτο εύρημα, και η ανάγκη που ένιωθα για μια δέηση μού ´δωσε το δεύτερο εύρημα, να δώσω δηλαδή σ´ αυτή τη διαμαρτυρία μου για το άδικο, τη μορφή μιας εκκλησιαστικής λειτουργίας. Έτσι γεννήθηκε το Άξιον Εστί"

Οδυσσέας Ελύτης

Από το φως της Ελένης Σκαβδη 

ΠΗΓΗ: https://www.facebook.com/share/p/i45GPTo7JxhbrDFS/

 Ανάρτηση από:geromorias.blogspot.com

Ο ΧΡΗΣΤΟΣ ΓΙΑΝΝΑΡΑΣ ΔΙΑΒΑΖΕΙ ΟΔΥΣΣΕΑ ΕΛΥΤΗ

Ο Χρήστος Γιανναράς (Αθήνα, 10 Απριλίου 1935 - Κύθηρα, 24 Αυγούστου 2024) ήταν σύγχρονος Έλληνας καθηγητής φιλοσοφίας και συγγραφέας.

ΑΚΙΝΔΥΝΟΥ, ΕΛΠΙΔΟΦΟΡΟΥ, ΑΝΕΜΠΟΔΙΣΤΟΥ

Τώρα, στη βάρκα όπου κι αν μπεις άδεια θα φτάσει

Εγώ αποβλέπω• σ’ έναν μακρύ θαλασσινό Κεραμικό

Με Κόρες πέτρινες και που κρατούν λουλούδια. Θα ’ναι νύχτα και Αύγουστος

Τότε που αλλάζουν των αστερισμών οι βάρδιες. Και τα βουνά ελαφρά

Γιομάτα σκοτεινόν αέρα στέκουν λίγο πιο πάνω απ’ τη γραμμή του ορίζοντα

Οσμές εδώ ή εκεί καμένου χόρτου. Και μια λύπη άγνωστης γενεάς

Που από ψηλά

κάνει ρυάκι πάνω στην αποκοιμισμένη θάλασσα

Λάμπει μέσα μου κείνο που αγνοώ. Μα ωστόσο λάμπει

Αχ ομορφιά κι αν δεν μου παραδόθηκες ολόκληρη ποτέ

Κάτι κατάφερα να σου υποκλέψω. Λέω: κείνο το πράσινο κόρης οφθαλμού που πρωτο-

Εισέρχεται στον έρωτα και τ’ άλλο το χρυσό, που όπου κι αν το τοποθετείς ιουλίζει.

Τραβάτε τα κουπιά οι στα σκληρά εθισμένοι. Να με πάτε κει που οι άλλοι παν

Δε γίνεται. Δεν εγεννήθηκα ν’ ανήκω πουθενά

Τιμαριώτης τ’ ουρανού κει πάλι ζητώ ν’ αποκατασταθώ

Στα δίκαιά μου. Το λέει κι ο αέρας

Από μικρό το θαύμα είναι λουλούδι και άμα μεγαλώσει θάνατος

Αχ ομορφιά συ θα με παραδώσεις καθώς ο Ιούδας

Θα ’ναι νύχτα και Αύγουστος.

Ο Οδυσσέας Ελύτης και το νησί του

Στέλιος Κουνιάρης, ο ναΐφ ζωγράφος της Λέσβου

Γράφει ο Οδυσσέας Ελύτης για τη Λέσβο

(από το βιβλίο του «Ο ζωγράφος Θεόφιλος», εκδόσεις Ικαρος)

«… Πουθενά, σε κανένα άλλο μέρος του κόσμου, ο Ήλιος και η Σελήνη δε συμβασιλεύουν τόσο αρμονικά, δε μοιράζονται τόσο ακριβοδίκαια την ισχύ τους όσο επάνω σ‘ αυτό το κομμάτι γης που κάποτε, ποιός ξέρει σε τι καιρούς απίθανους, ποιός Θεός, για να κάνει το κέφι του, έκοψε και φύσηξε μακριά, ίδιο πλατανόφυλλο καταμεσής του πελάγους.
Μιλώ για το νησί που αργότερα, όταν κατοικήθηκε, ονομάστηκε «Λέσβος», και που η θέση του, όπως τη βλέπουμε
σημαδεμένη στους γεωγραφικούς χάρτες, δε μοιάζει να ανταποκρίνεται και πολύ στην πραγματικότητα.»

Γράφει ο Ελύτης για τα χωριά της Γέρας της Λέσβου,

KAΛΗ ΠΑΝΑΓΙΑ ΜΕ ΕΛΠΙΔΑ...

Σε μεγάλη απόσταση, μέσα στην ευωδιά του δυόσμου, αναλογίστηκα, πού πάω;...

Κι είπα, για να μη μ’ έχει του χεριού της η ερημιά, να βρω εκκλησάκι, να’χω να μιλήσω!...

Οδυσσέας Ελύτης

(φωτό: χωριό μου σε νοστάλγησα)

Οδυσσέας Ελύτης

«Όπου και να σας βρίσκει το κακό, αδελφοί, 

όπου και να θολώνει ο νους σας,

 μνημονεύετε Διονύσιο Σολωμὸ και μνημονεύετε Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη».

Οδυσσέας Ελύτης

Οδυσσέας Ελύτης - Νίκος Γκάτσος

Ο Οδυσσέας Ελύτης περιγράφει τη γνωριμία και την πρώτη

του εντύπωση από τον Νίκο Γκάτσο:

Τον Οκτώβριο του 1936 ένα βράδυ, εκεί που χάζευα έξω απ’ τα ζαχαροπλαστεία των Χαυτείων, μου έπεσε από τον ουρανό ένας απροσδόκητος ομοϊδεάτης. Ήταν ο ποιητής Νίκος Γκάτσος. Δε μπορώ να θυμηθώ αυτή τη στιγμή ποιος μας σύστησε. Ούτε αν είχα ποτέ μου ακούσει το όνομά του. Ψηλός, λιγνός, μελαχρινός, με μάτια μεγάλα που έμελλαν, στις δεκαετίες που ακολούθησαν, να κάψουν πολλές καρδιές, όμως πάντα λίγο ερεθισμένα σαν από μια μόνιμη αϋπνία, έστεκε εκεί, καταμεσής στο πλήθος, ελαφρά σκυφτός από φυσικού του, κάτω από μια μακριά ριχτή μπεζ καπαρντίνα με ανασηκωμένο το γιακά, σφίγγοντας κάτω από τη μασχάλη του ένα μάτσο ξένα κινηματογραφικά περιοδικά, γαλλικά και αμερικάνικα τα περισσότερα. Κάπνιζε αδιάκοπα ενώ άκουγε αυτά που του έλεγα μ’ ένα ύφος αποσπασμένο, που δεν μπορούσα να καταλάβω εάν σήμαινε υπεροψία ή αδιαφορία και μόνο.

Ώσπου να φτάσουμε στη στάση Αγγελοπούλου – και είχαμε πάρει το δρόμο με τα πόδια ως εκεί μια που κι εκείνος, όπως μου είπε, καθόταν στην Κυψέλη – με είχε κοσκινίσει, κάνοντας αντεπίθεση, βάζοντας μεθοδικά ερωτήσεις, ανιχνεύοντας τις γνώμες και τις προτιμήσεις μου, αναφέροντας απίθανες λεπτομέρειες από ελάχιστα γνωστά κείμενα που, παρόλ’ αυτά, στάθηκε αδύνατον να μ’ αιφνιδιάσουν, απεναντίας με κούρντιζαν, μ’ έβαζαν να του ανταποδίδω κι εγώ με τη σειρά μου τα ίδια. Το παιχνίδι αυτό βάσταξε ώσπου αράξαμε σ’ ένα μικρό καφενείο και πιάσαμε στα χείλη μας τα «Μανιφέστα» του Breton. 

Οδυσσέας Ελύτης: «Στον Παράδεισο έχω σημαδέψει ένα νησί...»

Τόσο η νύχτα, τόσο η βοή στον άνεμο

Τόσο η στάλα στον αέρα, τόσο η σιγαλιά

Τριγύρω η θάλασσα η δεσποτική

Καμάρα τ’ ουρανού με τ’ άστρα

Τόσο η ελάχιστή σου αναπνοή


[...]

Στον Παράδεισο έχω σημαδέψει ένα νησί

Απαράλλαχτο εσύ κι ένα σπίτι στη θάλασσα

Με κρεβάτι μεγάλο και πόρτα μικρή

Έχω ρίξει μες στ’ άπατα μιαν ηχώ

Να κοιτάζομαι κάθε πρωί που ξυπνώ


Να σε βλέπω μισή να περνάς στο νερό

και μισή να σε κλαίω μες στον Παράδεισο.

Από τη συλλογή Το Μονόγραμμα (1971), Οδυσσέας Ελύτης

Ανάρτηση από:geromorias.blogspot.com

Οι σκέψεις του Ελύτη για την κατάργηση της διδασκαλίας των αρχαίων ελληνικών

Όπως είναι γνωστό ο νόμος του Κωνσταντίνου Καραμανλή για την κατάργηση της καθαρεύουσας εν μία νυκτί αποδοκιμάστηκε από μεγάλο μέρος της εκπαιδευτικής κοινότητας. Επίσης, η απόφαση θεωρήθηκε πως είχε πολιτικά κριτήρια και όχι γλωσσολογικά – επιστημονικά.

Έτσι, λοιπόν στις 27 Ιανουαρίου του 1976 μια μακρά συνεδρίαση στο κτίριο του Υπουργείου Παιδείας ολοκληρώνεται. Η ιστορική απόφαση έχει ληφθεί: η δημοτική καθιερώνεται ως η μόνη γλώσσα διδασκαλίας σε όλες τις βαθμίδες της υποχρεωτικής εκπαίδευσης στην Ελλάδα.

Στην ιστορική συνάντηση προέδρευσε ο πρωθυπουργός Κωνσταντίνος Καραμανλής και συμμετείχαν ο υπουργός και οι υφυπουργοί Παιδείας, πρυτάνεις πανεπιστημίων, πανεπιστημιακοί και πρόεδροι εκπαιδευτικών σωματείων.

Παρών ήταν και ο βουλευτής Επικρατείας του ΕΚΝΔ Ευάγγελος Παπανούτσος, ο οποίος λίγο πριν τη χούντα ήταν ο εμπνευστής της εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης που εισήγαγε η κυβέρνηση Παπανδρέου.

Η ιστορική συνάντηση της 27ης Ιανουαρίου

Το γλωσσικό ζήτημα ήταν μόνο ένα από τα θέματα της διαβούλευσης. Το κεντρικό θέμα ήταν το εκπαιδευτικό σύστημα και οι παθογένειές του. Ωστόσο, η κατάργηση της καθαρεύουσας, όπως ήταν λογικό, μονοπώλησε το ενδιαφέρον της ελληνικής κοινωνίας. Συγκεκριμένα, η απόφαση ανέφερε ότι όλα τα σχολικά βιβλία έπρεπε να ξαναγραφούν στη δημοτική, ενώ ακόμη και τα κείμενα των αρχαίων φιλοσόφων στο Γυμνάσιο θα διδάσκονταν πλέον μόνο από μετάφραση, για να είμαστε πιο ακριβείς μόνο στη νεοελληνική απόδοση.

Οδυσσέας Ελύτης: Έζησα το θαύμα της Αλβανίας στο Αλβανικό Μέτωπο - Άξιον Εστί

83 χρόνια πίσω...

Ξημερώνοντας τ’ Αγιαννιού (Οδ. Ελύτη) Η Πορεία προς το Μέτωπο

 http://www.sophia-ntrekou.gr/2014/10/blog-post_73.html

(Υπέροχο και πλήρες Αφιέρωμα της Σοφίας Ντρέκου!) 

της Σοφίας Ντρέκου

Με τον όρο Άξιον Εστί αναφερόμαστε στην εικόνα της Παναγίας, της «εφέστιας προστάτιδας», του Αγίου Όρους. Με το ίδιο όνομα επίσης τιτλοφορήθηκε το ποίημα του Οδυσσέα Ελύτη «Άξιον Εστί» (έκδοση, 1959), το οποίο αργότερα μελοποίησε ο Μίκης Θεοδωράκης στο λαϊκό ορατόριο «Άξιον Εστί».

Η εικόνα της Παναγίας, το «Άξιον Εστί», είναι μια από τις περίφημες εικόνες του Αγίου Όρους. Βρίσκεται στο ναό του Πρωτάτου στις Καρυές του Αγίου Όρους, θεωρούμενη ως «κοινή εφέστιος προστάτις» εικόνα όλων των Αγιορείτικων Μονών, φέρουσα στο πλαίσιό της τις σφραγίδες και των 20 Μονών. Επί της εικόνας αυτής έγιναν κατά καιρούς πλείστα πιστά αντίγραφα ανά ένα εκ των οποίων βρίσκεται σε κάθε Μονή του Άθω. Εορτάζει με μεγάλη θρησκευτική λαμπρότητα τη Δευτέρα του Πάσχα και στις 11 Ιουνίου σε ανάμνηση του κάτωθεν θαύματος, αρχή της φήμης της εικόνας και ως θαυματουργής.

Άξιον εστί. Η θαυματουργή εικόνα του Πρωτάτου -

Έργο και φωτογραφία Βενιαμίν ιερομονάχου Κοντράκη (1872)

Ο Ανθυπολοχαγός Οδυσσέας Ελύτης στο Αλβανικό Μέτωπο

Οδυσσέας Ελύτης...

Όλα τα πήρε το Καλοκαίρι,

τ' άγρια μαλλιά σου στην τρικυμία 

το ραντεβού μας η ώρα μία.

Όλα τα πήρε το Καλοκαίρι,

τα μαύρα μάτια σου το μαντήλι

την εκκλησούλα με το καντήλι.

Όλα τα πήρε το Καλοκαίρι

κι εμάς τους δύο χέρι με χέρι.

Όλα τα πήρε το Καλοκαίρι

με τα μισόλογα τα σβησμένα

τα καραβόπανα τα σχισμένα.

Μες στις αφρόσκονες και τα φύκια

όλα τα πήρε τα πήγε πέρα

τους όρκους που έτρεμαν στον αγέρα.

Όλα τα πήρε το Καλοκαίρι

κι εμάς τους δύο χέρι με χέρι.

Οδυσσέας Ελύτης 

Όλα τα πήρε το Καλοκαίρι

ΠΗΓΗ - Ανάρτηση από:geromorias.blogspot.com

Μίλτος Τεντόγλου

"Κάνε άλμα

πιο γρήγορο από τη φθορά."

Οδυσσέας Ελύτης 

Μαρία Νεφέλη  

εκδόσεις Ίκαρος

📸 Μίλτος Τεντόγλου

Οδυσσέας Ελύτης “Το παράπονο”

Εδώ στου δρόμου τα μισά
έφτασε η ώρα να το πω


Άλλα είν’ εκείνα που αγαπώ
γι’ αλλού γι’ αλλού ξεκίνησα

Στ’ αληθινά στα ψεύτικα
το λέω και τ’ ομολογώ

Σαν να ‘μουν άλλος κι όχι εγώ
μες στη ζωή πορεύτηκα

Όσο κι αν κανείς προσέχει
όσο κι αν τα κυνηγά

Πάντα πάντα θα ‘ναι αργά
δεύτερη ζωή δεν έχει.

Από τη συλλογή Τα Ρω του έρωτα (1972)

ΟΔ. ΕΛΥΤΗΣ . ''Εφυγε'' 18 Μαρτίου 1996.

Σε μια άλλη Ελλάδα, κάπου στο 1936, ο Γκάτσος συνάντησε τον Ελύτη και για 50 χρόνια, έμειναν αχώριστοι.

 Βρισκόντουσαν στο ιστορικό φιλολογικό "καφενείο" του Λουμίδη. Ο Γκάτσος και ο Ελύτης καθιέρωσαν τα φιλολογικά στέκια του Ηραίου και του Λουμίδη. Σε αυτά συγκεντρώνονταν πνευματικοί άνθρωποι –  στο πρώτο κυρίως πριν από τον πόλεμο και στο δεύτερο αμέσως μετά. Με την πάροδο του χρόνου σε αυτά τα στέκια ο Γκάτσος ξεχώρισε ως εξέχουσα προσωπικότητα μιας μεγάλης ομάδας διανοούμενων, ποιητών, ζωγράφων, λογοτεχνών από την οποία πέρασαν ο Κουν, ο Εγγονόπουλος, ο Εμπειρίκος, ο Τσαρούχης, ο Ν. Βαλαωρίτης, ο Χατζιδάκις, ο Ταχτσής, ο Μόραλης, ο Αργυράκης και πάρα πολλοί άλλοι. 

Επιστολή  του  Ν. Γκάτσου  προς  Ο. Ελύτη

29 Απριλίου

Αγαπητέ μου Οδυσσέα,

Είναι μια εβδομάδα περίπου από τότε που έλαβα το γράμμα σου, αλλά δε σου απάντησα αμέσως περιμένοντας να βρω την κατάλληλη ευκαιρία για να σου γράψω πιο πλατιά και πιο ελεύθερα τις σκέψεις μου και τα συμπεράσματά μου από πολλά πράγματα που μας απασχολούν και τους δυο.

Ας μιλήσουμε, λοιπόν, πρόχειρα, σα να βρισκόμασταν μαζί σε κάποια φιλική γωνιά όπως άλλοτε, κι ας αφήσουμε τα οριστικά συμπεράσματα από ορισμένες ανησυχίες μας, αφού άλλωστε μπορεί να είναι πολύ θλιβερά, για άλλη φορά.

Και πρώτα - πρώτα ευχαριστήθηκα πολύ που έλαβα γράμμα σου ύστερα από τόσον καιρό. Τα παράπονά μου νομίζω πως ήταν δικαιολογημένα: Σου είχα γράψει για τις φροντίδες μου και για τις προσπάθειες που έκαμα να πείσω όχι τόσο τον Αλέξη Σολομό όσο τους άλλους υπευθύνους του θεάτρου ότι συντομεύοντας αναγκαστικά τον Ανθυπολοχαγό της Αλβανίας, έπρεπε να κρατήσουμε τα μέρη που εγώ θεωρούσα περισσότερο «θεατρικά» -δηλαδή πιο εύκολα να τα ερμηνεύσουν κατά τον τρόπο τους. Περίμενα μια τυπική τουλάχιστο έγκρισή σου για να τους μιλώ με περισσότερο κύρος, αλλά εσύ αγρόν ηγόραζες εις τα Ηλύσια Πεδία. Πάντως το ποίημα είχε μεγάλη επιτυχία όπως διάβασες και οι επιφυλάξεις των κριτικών σχετικά με την ερμηνεία ήταν ως ένα σημείο δικαιολογημένες, γιατί έχω πεισθεί πως οι Έλληνες ηθοποιοί βρίσκονται σε πολύ χαμηλό πνευματικό επίπεδο. Και φυσικά άλλο είναι να ερμηνεύσεις ένα συνηθισμένο νατουραλιστικό δράμα, κι άλλο να ερμηνεύεις ένα ποιητικό κείμενο.