Του Κώστα Κουτσουρέλη
Στο ερώτημα ποιοι ποιητές της νεώτερης Ελλάδας είναι οι κορυφαίοι, ποιοι ανήκουν δηλαδή στον "κανόνα", η απάντηση κάθε φορά διαφέρει, αναλόγως του ποιον ρωτάς.
Ο πιο στενός κανόνας, ο αυστηρότερος και ολιγομελέστερος, περιλαμβανει μόλις οχτώ ονόματα: Σολωμός, Κάλβος, Παλαμάς, Καβάφης, Σικελιανός, Σεφέρης, Ελύτης, Ρίτσος. Όχι ότι οι άνω αναγραφόμενοι δεν δέχθηκαν κατά καιρούς αμφισβήτηση, κάθε άλλο. Από τις λίστες που προτείνονται όμως, πολύ σπανίως κάποιος απουσιάζει.
Μετά από αυτούς, οι ποιητές που συχνότερα θεωρήθηκαν κάποτε ή θεωρούνται σήμερα κορυφαίοι από σημαντικούς κριτικούς, περιλαμβάνουν βαριά ονόματα όπως ο Βαλαωρίτης, ο Βάρναλης, ο Καζαντζάκης και ο Καρυωτάκης. Μερικοί τις τελευταίες δεκαετίες προσέθεσαν σ' αυτούς, τους δύο υπερρεαλιστές, Εγγονόπουλο και Εμπειρίκο, κάποιοι λίγοι τον Παπατσώνη και τον Σαραντάρη, παλιότερα κορυφαίος εθεωρείτο ο Σουρής, ο Παράσχος, ο Ραγκαβής, ίσως και άλλοι.
Σχεδόν πάντα ο κανόνας τελειώνει με τη Γενιά του '30, γεγονός που υπογραμμίζει μάλλον την κοινή πεποίθηση ότι η ποίησή μας μεταπολεμικά ποιοτικά χάνει την παλαιότερη αίγλη της. Έτσι, από τους επιφανείς Μεταπολεμικούς, που τυχαίνει μάλιστα να είναι και πολύ δημοφιλείς ενίοτε, κανείς δεν φαίνεται να έχει πάρει το οριστικό χρίσμα. Ούτε ο Αναγνωστάκης ή ο Σαχτούρης ή ο Σινόπουλος ή ο Πατρίκιος, ούτε ο Καρούζος, ο Χριστιανόπουλος, ο Λειβαδίτης ή η Δημουλά. Ενδιαφέρον είναι ότι καμιά σχεδόν λίστα δεν περιλαμβάνει έναν ποιητή τόσο εντυπωσιακά δημοφιλή όσο ο Καββαδίας.
Στο ξεχωριστό υποερώτημα, ποια είναι η σημαντικότερη Ελληνίδα ποιήτρια, οι απαντήσεις επίσης ποικίλλουν, αποδεικνύοντας πόσο αδύνατο είναι εντέλει να συννενοηθούμε ώς προς το μέτρο συγκρίσεως: Πολυδούρη, Καρέλλη, Δημουλά, Αγγελάκη-Ρουκ, η Μαστοράκη εσχάτως, η Γώγου για κάποιους, είναι τα κύρια ονόματα που κυκλοφορούν.
Στο ερώτημα μάλιστα ποιοι είναι οι σημαντικότεροι εκπρόσωποί της ποίησής μας μεταπολιτευτικά, χάνεται εντελώς ο λογαριασμός. Αμφιβάλλώ αν μπορούμε να συμπέσουμε έστω σε 10-12 ονόματα. Και εδώ η δημοτικότητα φαίνεται να χρεώνεται στους ποιητές που την αποκτούν, αντί να τους πιστώνεται. Τυπική περίπτωση ο Μιχάλης Γκανάς, που ούτε ένα Α' Κρατικό Βραβείο δεν αξιώθηκε όσο ζούσε, ή ο Γιάννης Υφαντής παρότι τα βιβλία του ανατυπώνονται διαρκώς. Για να μη μιλήσω καν για σπουδαίους στιχουργούς όπως ο Γκάτσος ή ο Σαββόπουλος που επηρέασαν τόσο δραστικά την ποιητική μας παιδεία από το 1960 και μετά αλλά εμείς επιμένουμε ακόμη να συζητάμε αν αξίζουν τον τίτλο καν του ποιητή.
Πού θέλω να καταλήξω; Όπως σε όλα τα πεδία, έτσι και οι αισθητικές αξιολογικές κρίσεις είναι έννοιες κατά κύριο λόγο πολεμικές. Αντικατοπτρίζουν τις σημερινές ιδεολογικές και άλλες, ιδιωφελέστατες πάντα, προτεραιότητές μας. Συχνά στο χρηματιστήριο των ποιητικών αξιών, βλέπουμε ένα όνομα να ανεβαίνει μόνο και μόνο επειδή οι "θιασώτες" του επείγονται να κατακρημνίσουν ένα άλλο. Ο Αποστολάκης λ.χ. εξύμνησε τόσο τον Σολωμό επειδή ήθελε να πλήξει τον μεσουρανούντα τότε Παλαμά. Ο Χριστιανόπουλος και άλλοι πολλοί δοξολόγησαν τον Καβάφη για να ψαλιδίσουν το ανάστημα του Σεφέρη και του Ελύτη, κ.ο.κ., κ.ο.κ. Για αυτού του είδους τις "τιμητικές" νεκρολογίες, ο στιχοπλόκος Λάμπρος Λαρέλης είχε γράψει παλιότερα ένα σκωπτικό τετράστιχο. Μιλάει ένας τέτοιος νεκρολόγος:
Ο θάνατός σου τι πολύτιμη ευκαιρία!
Ας μη σε χώνευα, είχαμε κοινούς εχθρούς.
Υμνώντας του έργου σου την τόση σημασία
μαζί μ' εκείνο θα τους θάψω κι αυτουνούς.
Ανθρώπινα και αναμενόμενα όλα αυτά. Σε όλες τις λογοτεχνίες άλλωστε συμβαίνουν τα ίδια. Όταν ο κουρνιαχτός κατακάθεται, στην κονίστρα απομένουν συνήθως ελάχιστα ονόματα - λιγότερα κάποτε κι απ' αυτά τα λίγα του στενού κανόνα που παρέθεσα στην αρχή. Τότε όμως δεν μιλάει πια η αισθητική ή η κριτική, αλλά κάτι άλλο, κι αλλιώτικο: η ιστορία και οι δικές της αφ' υψηλού τάχα ταξινομικές απαιτήσεις.
Δεν ξέρω εσείς, εγώ προτιμώ πάντως χίλιες φορές το ζωντανό μελέ, ας πρόκειται και για κλωτσοπατινάδες. Τα πράγματα που πράγματι μας καίνε, αξίζουν την αψάδα και την προσπάθεια.
Ανάρτηση από:geromorias.blogspot.com
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου
Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.