Του Δημήτρη Αναστασίου
Η ιστορία είναι γεμάτη εκπλήξεις, αλλά λίγες είναι τόσο χαρακτηριστικές όσο η ομιλία του Μαρκ Κάρνεϊ, του φιλελεύθερου πρωθυπουργού του Καναδά, στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ στο Νταβός. Στον χώρο όπου συνήθως αναπαράγονται οι βεβαιότητες της «οικονομικής και πολιτικής τάξης βασισμένης σε κανόνες», ένα πρώην στέλεχος της Goldman Sachs, διοικητής της Τράπεζας του Καναδά (2008–2013) και της Τράπεζας της Αγγλίας (2013–2020) επέλεξε να δηλώσει δημόσια ότι αυτή η τάξη υπήρξε μια χρήσιμη μυθοπλασία που έχει πλέον καταρρεύσει και ότι ο πραγματικός κίνδυνος δεν είναι η ρήξη, αλλά η συνέχιση της προσποίησης.
Ποιος θα μπορούσε να είχε φανταστεί ότι ο Κάρνεϊ θα αναδεικνυόταν σε σημαιοφόρο του τέλους της αμερικανοκεντρικής διεθνούς τάξης; Και μάλιστα από το ίδιο το βήμα του Νταβός; Κι όμως, όσο περισσότερο το σκεφτεί κανείς, τόσο περισσότερο η επιλογή του προσώπου βγάζει νόημα, όπως επισημαίνει ο Arnaud Bertrand.
Ο Κάρνεϊ είναι, στον πυρήνα του, κεντρικός τραπεζίτης. Και ακριβώς γι’ αυτό κατανοεί καλύτερα από τον καθένα τη δύναμη των συλλογικών πεποιθήσεων: μια παγκόσμια τάξη, όπως και η εμπιστοσύνη σε ένα νόμισμα ή σε ένα χρηματοπιστωτικό σύστημα, στηρίζεται θεμελιωδώς στη διατήρηση της πίστης. Τα συστήματα εξουσίας υπάρχουν επειδή οι συμμετέχοντες δρουν σαν να υπάρχουν· με αυτή την έννοια, η αντίληψη, η πεποίθηση δεν συνοδεύει απλώς την πραγματικότητα, αλλά τη συγκροτεί.
Εάν οι συμμετέχοντες αναγνωρίσουν ότι ζουν σε μια μυθοπλασία, όπως έκανε ο Κάρνεϊ, το ίδιο το σύστημα αρχίζει να ξετυλίγεται καθαρά μπροστά τους και μπορεί να πυροδοτήσει αλυσιδωτές καταρρεύσεις.
Ο Κάρνεϊ γνωρίζει ότι οι ΗΠΑ του Τραμπ διαθέτουν την οικονομική και τη στρατιωτική ισχύ. Επέλεξε, όμως, να πλήξει κάτι βαθύτερο και πιο ευάλωτο: το υπόστρωμα πάνω στο οποίο στηρίζεται αυτή η ισχύς: τη συλλογική πίστη που τη νομιμοποιεί και τη συντηρεί. Και ήταν απολύτως σαφής ως προς αυτό: ολόκληρη η ομιλία του αρθρώνεται γύρω από τη διάσημη αλληγορία του μπακάλη του Βάτσλαβ Χάβελ και από την ιδέα ότι η ισχύς της Σοβιετικής Ένωσης δεν στηριζόταν πρωτίστως στη βία, αλλά στην «προθυμία όλων να συμπεριφέρονται σαν να ήταν αληθινή», στο να «ζουν μέσα σε ένα ψέμα».
Με τα λόγια του Carney:
----------------------------------------------------------------
"Το 1978, ο Τσέχος αντιφρονών Βάτσλαβ Χάβελ, μετέπειτα πρόεδρος, έγραψε ένα δοκίμιο με τίτλο "Η δύναμη των αδυνάτων", στο οποίο έθεσε ένα απλό ερώτημα: πώς συντηρούσε τον εαυτό του το κομμουνιστικό σύστημα;
