Υπερανθρωπισμός, longevity και το αιώνιο πρόβλημα του θανάτου

από Σωτηρία Ορφανίδου

-Αναγεννητικές θεραπείες, longevity (μακροζωία), συμπληρώματα, εξατομικευμένοι οροί, πλασμαφαίρεση, βρέθηκαν ξαφνικά στις οθόνες μας εξαιτίας μιας θλιβερής κατάληξης στο περιβάλλον ενός ιατρείου που προσέφερε υπηρεσίες ευεξίας και μακροζωίας. Ωστόσο, η τάση αυτή δεν είναι κάτι καινούργιο ούτε απευθύνεται μονάχα σε VIP πελάτες, αλλά διαθέτει επίσης εναλλακτικές ευρείας, λαϊκής κατανάλωσης καθώς και μορφές biohacking μέσω σκευασμάτων και προσιτών ψηφιακών συσκευών. Στην πραγματικότητα, πρόκειται για μια ολόκληρη νέα βιομηχανία κι έναν αναδυόμενο σύγχρονο τρόπος ζωής.

Στο παρόν κείμενο γίνεται μια προσπάθεια σύνδεσης αυτής της αναδυόμενης κουλτούρας με την τεχνολογία και την ιδιαίτερα στιβαρή σήμερα πεποίθηση σχετικά με την παντοδυναμία της μηχανής, η οποία φέρεται να έχει την ισχύ να μας σώσει από κάθε είδους ανεπιθύμητη εξέλιξη και να πραγματοποιήσει κάθε μας επιθυμία. Επίσης, παρουσιάζεται η άμεση γενεαλογική σύνδεση της κουλτούρας αυτής με ένα σύγχρονο ιδεολογικό και φιλοσοφικό ρεύμα, αυτό του Υπερανθρωπισμού.

Ι. Το σύγχρονο κυνήγι της μακροζωίας

Αρχικά θα πρέπει να σημειωθεί ότι η μελέτη της μακροζωίας είναι κάτι που ήδη υπήρχε στη σύγχρονη επιστήμη τις προηγούμενες δεκαετίες. Όσον αφορά τη χώρα μας, είναι πλέον ευρέως γνωστά τα επιστημονικά συμπεράσματα σχετικά με τα οφέλη της μεσογειακής διατροφής και του ελαιόλαδου, καθώς και τα στοιχεία που τοποθετούν κατοίκους της Κρήτης και της Ικαρίας ανάμεσα στους μακροβιότερους ανθρώπους του πλανήτη. Στις μελέτες αυτές προέκυψαν στοιχεία υπέρ της μακροβιότητας που σχετίζονταν με τη φυσική δραστηριότητα στην ύπαιθρο, τη διατροφή φυσικών τροφών τοπικής παραγωγής, την κατανάλωση βοτάνων, την έλλειψη στρες, τους στενούς κοινωνικούς δεσμούς κ.λπ.[1]

Τεχνητή Νοημοσύνη: η μίμηση του συνανθρώπου

από Σωτηρία Ορφανίδου

H Francesca Ferrando, καθηγήτρια φιλοσοφίας και μετανθρωπίστρια, γράφει στο βιβλίο της για τον Φιλοσοφικό Μετανθρωπισμό: «Εάν δεν αντιμετωπίσουμε τη συμπαγή μορφή της δυαλιστικής σκέψης που επιτρέπει να υπάρχουν ιεραρχικές κοινωνικοπολιτικές κατασκευές, τότε θα προκύψουν μελλοντικά νέες μορφές διακρίσεων. Για παράδειγμα, τα ρομπότ ενδέχεται να αντιμετωπιστούν ως νέοι “άλλοι”».

[1] Η ανησυχία της Ferrando εκτείνεται πέρα από τη μετανεωτερική επιταγή για διάρρηξη του ορίου μεταξύ υποκειμένου και αντικειμένου, μεταξύ εαυτού και ετερότητας⸱ αγγίζει τη διάκριση μεταξύ ανθρώπου και μηχανής, ανθρώπου και ρομπότ, που μελλοντικά θα μπορούσαν να συμβιώνουν στην ίδια κοινωνία.

Σήμερα δεν συμβιώνουμε ακόμη με τα ρομπότ, όμως συνομιλούμε σχεδόν καθημερινά μαζί τους. Σήμερα, ο νέος «άλλος» είναι ένας υπολογιστής⸱ ωστόσο, δεν πρόκειται για το μηχάνημα, το πληκτρολόγιο και την οθόνη του, ούτε καν για το υλισμικό του. Μέσω αυτών εκφράζεται –γλωσσικά τουλάχιστον– μια άλλη οντότητα η οποία έχει «μάθει» και «εκπαιδεύεται» συνεχώς να χρησιμοποιεί την ανθρώπινη γλώσσα με όλα τα χαρακτηριστικά της. Πρόκειται για προγράμματα και εφαρμογές, όπως το δημοφιλές Chat-GPT, στις οποίες ο χρήστης συνομιλεί χωρίς άλλη διαμεσολάβηση και σε πραγματικό χρόνο με ένα υπολογιστικό σύστημα τεχνητής νοημοσύνης.

Ο λόγος της μηχανής, ή σε πιο σύγχρονη ορολογία του chatbot, δεν είναι πια στεγνός και ξύλινος, δεν είναι καν μηχανικός. Τα Μεγάλα Γλωσσικά Μοντέλα (Large Language Models, LLMs) δεν γνωρίζουν απλώς γραμματική και συντακτικό, μπορούν να διαχειρίζονται σε πολύ ικανοποιητικό βαθμό στοιχεία του λόγου, όπως ύφος, δομή, συνοχή, έννοιες, επιχειρήματα, ακόμη και να επιστρατεύουν εκφραστικές λεκτικές πράξεις (κατά Searle) εκφράζοντας συναισθήματα.

ΗΜΕΡΙΔΑ Α' ΜΕΡΟΣ - Σ. Ορφανίδου "Αυτός ο κόσμος που αλλάζει"

ΗΜΕΡΙΔΑ Α' ΜΕΡΟΣ - Σ. Ορφανίδου "Αυτός ο κόσμος που αλλάζει"

ΗΜΕΡΙΔΑ Β' ΜΕΡΟΣ - ΣΤΟΧΑΣΜΟΙ ΓΙΑ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ 

Χρ. Ηλιόπουλος, Δ. Σκλήρης, Β. Ξυδιάς

ΗΜΕΡΙΔΑ Β' ΜΕΡΟΣ - ΣΤΟΧΑΣΜΟΙ ΓΙΑ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ Χρ. Ηλιόπουλος, Δ. Σκλήρης, Β. Ξυδιάς

 Χρ. Ηλιόπουλος, Δ. Σκλήρης, Β. Ξυδιάς

🔺Β΄ ΜΕΡΟΣ - ΣΤΟΧΑΣΜΟΙ ΓΙΑ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ 

🔶 Ο Νιτσεϊκός Υπεράνθρωπος απέναντι στον Μετάνθρωπο: μια κριτική προσέγγιση στον μετανθρωπισμό 

👨🏻‍🦱Χρίστος Ηλιόπουλος Επίκουρος Καθηγητής Φιλοσοφίας Deree-Αμερικανικό Κολλέγιο Ελλάδας 

🔶 Η Τεχνητή Νοημοσύνη και το ιδιαζόντως ανθρώπινον 

👨🏻‍🦱Διονύσιος Σκλήρης Δρ. Ελληνικής Φιλοσοφίας Παν/μίου της Σορβόννης, θεολόγος, φιλόλογος

ΗΜΕΡΙΔΑ Α' ΜΕΡΟΣ - Σ. Ορφανίδου "Αυτός ο κόσμος που αλλάζει"

Περιγραφή

🔺A΄ ΜΕΡΟΣ - ΑΝΤΙΚΡΙΖΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΤΕΧΝΟΕΠΙΣΤΗΜΗ ΤΟΥ 21ου ΑΙΩΝΑ 

«Αυτός ο κόσμος που αλλάζει…» Σωτηρία Ορφανίδου Συγγραφέας, μεταφράστρια, αρθρογράφος

Συγχώνευση φυσικού και ψηφιακού κόσμου: οδεύοντας προς έναν Phygital κόσμο

Της Σωτηρίας Ορφανίδου 

Η περίοδος που διανύουμε έχει ονομαστεί Μετα-ουμανιστική ή Μετα-ανθρωπιστική, ως διάδοχος της Ανθρωπιστικής περιόδου. Το κύριο χαρακτηριστικό του Μετα-ουμανισμού είναι η αμφισβήτηση του Ανθρωπισμού (ή Ουμανισμού), σύμφωνα με τον οποίο ο άνθρωπος υπερέχει όλων των υπόλοιπων βιολογικών ειδών και η βελτίωσή του προκύπτει κυρίως μέσω της κλασσικής παιδείας και των ανθρωπιστικών αξιών. Ο Μετα-ανθρωπισμός επιθυμεί να τοποθετήσει τον άνθρωπο μέσα σε ένα ευρύτερο σύμπαν και όχι πια στο κέντρο του κόσμου.

Ο Μετα-ουμανισμός −όρος που ανήκει εξίσου στους τομείς της φιλοσοφίας, της τεχνολογίας και των ανθρωπιστικών επιστημών− αφενός υποστηρίζει ότι η βελτίωση του ανθρώπου (που συχνά αναφέρεται ως «αναβάθμιση») μπορεί να επέλθει μέσω της βιοτεχνολογίας και αφετέρου προσεγγίζει τον κόσμο ως ένα σύνολο, στο οποίο καταλύονται τα όρια μεταξύ ανθρώπου και ζώου, έμβιων και μη έμβιων όντων, ανθρώπου και μηχανής, φυσικού και ψηφιακού κόσμου κ.λπ.

Η ιδέα μιας ενιαίας προσέγγισης στη μοντελοποίηση και την κατανόηση ανθρώπων, ζώων και μηχανών διατυπώθηκε από τον Norbert Wiener το 1950, ο οποίος υποστήριξε ότι άνθρωποι, ζώα και μηχανές λειτουργούν σύμφωνα με τις ίδιες αρχές όσον αφορά στη μετάδοση των πληροφοριών και στη διαχείριση της ενέργειας. Πολύ νωρίτερα, ο Λεονάρντο Ντα Βίντσι, σύμφωνα με τον Dominic Pettman, αντιμετώπιζε τα έμβια όντα ως οργανικές μηχανές, και θεωρούσε ότι οι μηχανές λειτουργούν με τις ίδιες μαθηματικές αρχές όπως τα ζώα και οι άνθρωποι.

O Pettman στο βιβλίο του με τίτλο Human Error: Species–Being and Media Machines (University of Minnesota Press, 2011) κάνει λόγο για ένα τρίγωνο μεταξύ ανθρώπου, ζώου και μηχανής, το οποίο σύμφωνα με την ανθρωπιστική προσέγγιση συνήθως νοείται σε κατακόρυφη θέση, με τα ζώα και τις μηχανές στη βάση και τον άνθρωπο στην κορυφή του, ως ανώτερο είδος στην ιεραρχία. Επισημαίνει, ωστόσο, ότι μερικές φορές το τρίγωνο είναι σε οριζόντια θέση, χωρίς κάποιο σημείο του να είναι ανώτερο από τα υπόλοιπα.

Αυτή η εξίσωση και εξομοίωση ανθρώπου, ζώου αλλά και μηχανής εκφράζει ένα βασικό θεμέλιο του μετανθρωπισμού, που προωθεί την έννοια της κατάργησης και ρευστοποίησης των ορίων μεταξύ του ανθρώπινου και του ζωικού βασιλείου, αλλά και μεταξύ έμβιων και μη έμβιων όντων. Η μετανθρωπιστική φιλοσοφία εκφράζει τη διήθηση άλλων μορφών ζωής στην ανθρώπινη φύση σε ένα ανοιχτό σύστημα, ενώ στόχος του μετανθρωπισμού είναι η εκμηδένιση των ορίων που ορίζουν ως «άνθρωπο» ένα ανθρώπινο ον (Luca Valera, “Posthumanism: Beyond Humanism?”, Cuadernos de Bioética XXV 2014/3ª).