Γέροντας Βασίλειος Ιβηρίτης (Γοντικάκης), Κεραυνός εν καρδία! Ένας ζων Άθωνας

Γέροντας, π. Βασίλειος Ιβηρίτης (1936-2025). Πολυτεχνική ΑΠΘ, 1980. Φωτογραφία Κώστας Τουμπαλίδης.

Ένας χρόνος από την κοίμησή του

Γράφει ο Στέλιος Κούκος

Δεν ξέρω με ποιες προσδοκίες έγινε η πρώτη πρόσκληση του πατρός Βασιλείου (Γοντικάκη), ηγουμένου τότε της Μονής Σταυρονικήτα και αργότερα της Μονής Ιβήρων στις φοιτητικές εκδηλώσεις του «Ελευθέρου διαλόγου» στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης την άνοιξη του 1980. Αυτή, πάντως, πρέπει να ήταν και η πρώτη του ομιλία σε πανεπιστημιακό αμφιθέατρο. Όπως και να έχει, η εμφάνιση και η παρουσία του Αγιορείτη ιερομονάχου στον πανεπιστημιακό χώρο απετέλεσε έναν κεραυνό εν αιθρία για όλους.

Άγνωστο, παραμένει, και το πώς διαμορφώθηκε το ετερόκλιτο ακροατήριο που κατέκλυσε το αμφιθέατρο της Πολυτεχνικής Σχολής. Ίσως να οφειλόταν στην έκτακτη και νεοφανή τότε λάμψη του Άθωνα ως «καταφύγιο» νέων οι οποίοι εν μέσω της ευρύτερης μεταπολιτευτικής, επαναστατικής έξαρσης «εγκατέλειπαν» τον κόσμο για να περιβληθούν χωρίς πολλά προσχήματα το ευτελές σχήμα του μοναχού. Και ιδιαίτερα, του Αγιορείτη.

Εν τω μεταξύ, το ευτελές σχήμα του μοναχού, άρχισε σιγά σιγά να περιβάλλεται με την εκτίμηση της ευρύτερης κοινωνίας και φυσικά της Εκκλησίας. Κάτι που δεν ίσχυε λίγα χρόνια πριν. Θα μπορούσαμε να πούμε πως η άποψη που επικρατούσε στην κοινωνία και στην Εκκλησία για τους μοναχούς ήταν αυτό που γράφει ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης, περιγράφοντας στην ουσία τον εαυτό του στους «Χαλασοχώρηδες», πως δηλαδή ασχολούνταν με «έργα μη παραδεδεγμένης χρησιμότητος»!

Αγία Θεοδώρα, Πόλις επάνω Θεσσαλονίκης κειμένη!

Αγία Θεοδώρα η εν Θεσσαλονίκη η μυροβλύτιδα και θαυματουργός (812-892).

Γράφει ο Στέλιος Κούκος

Η λαμπρή γιορτή της Αγίας Θεοδώρας της εν Θεσσαλονίκη, της θαυματουργού και μυροβλύτιδας στις 3 Αυγούστου αποτελεί μια διαβατήρια γιορτή, ένα πέρασμα δηλαδή και τοπικό πάσχα, για τη συνάντηση με τις μεγάλες εορτές της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος και της Κοίμησης (Μετάσταση) της Υπεραγίας Θεοτόκου, το Πάσχα του καλοκαιριού.

Η Αγία Θεοδώρα υπερέβη τον κοινό βίο των ανθρώπων, ακόμη και των μοναχών, και αποτέλεσε ένα «σκάνδαλο» αγιότητας και κατά Χριστόν μεταμορφώσεως στην καρδιά της μεγαλούπολης Θεσσαλονίκης την οποία μετέτρεψε σε ασκητικό τοπίο: μια εσώτερη ησυχαστική έρημο, απομακρυσμένο υψηλότατο όρος προσευχής, απομονωμένο απόκρημνο σπήλαιο, όαση αγιότητας.

Και, τελικά, η ίδια μετεβλήθη σε μια περίβλεπτη πόλη επάνω όρους κειμένη με τη Θεσσαλονίκη να αντανακλάται διά παντός στη διά Χριστόν πυρπολημένη και εξαγιασμένη καρδιά της.

Η Αγία Θεοδώρα αποτέλεσε ένα πρότυπο αρετής και πνευματικότητας που η εγκατάλειψη των εγκοσμίων δεν την μετέθεσε από τον κόσμο και τους ανθρώπους, αλλά διά του πνευματικού Κόσμου τον οποίο ενστερνίστηκε και στολίστηκε ήρθε σε πλήρη σύμπνοια με τον όλο βίο και τους ανθρώπους.

Ζώντας στο πολύβουο κέντρο της Θεσσαλονίκης, ούτε καν στην Άνω Πόλη της, «γειτόνεψε», αρχικά, με τα άκρα της πρωτεύουσας της ουράνιας Άνω Πόλης και τελικά πολιτογραφήθηκε σε κάτοικο της. Μια Ανωπολίτισσα Αγία, ένα ανεπανάληπτο πρότυπο, χαρισματούχο, λαμπρό, ευώδες μύρα φέρουσα, πλήρης χάριτος και αγιότητας.

Η πνευματική απάθεια την οποία αξιώθηκε την έκανε απόμακρη από κάθε κακία του κόσμου και τη συνέδεσε με τους ανθρώπους μέσω της προσωπικής της αρετής: τη φιλανθρωπία και τη φλεγόμενη αγάπη η οποία την πυρπολούσε.

Άγιος Παΐσιος: Πατήρ, πάτερ, πατέρας!

Άγιος Παΐσιος Αγιορείτης (1924-1994).

Γράφει ο Στέλιος Κούκος

Τέτοια μέρα ο Άγιος Παΐσιος μοιάζει να γίνεται ξανά πατήρ, πάτερ και πατέρας!

Χάνει την αγιότητά του, θα μου πείτε;

Κάθε άλλο! Ποτέ δεν τη χάνει, πια!

Ανήμερα, όμως, της γιορτής του ανοίγει την μεγάλη του αγκαλιά και έρχεται με τα μεγάλα αγγελικά φτερά που έχει αξιωθεί για να αγκαλιάσει όλα τα παιδιά, τα ορφανά του θα έλεγα, όσους, δηλαδή, τον είχαν καταφύγιο και έσχατη καταφυγή όταν ήταν εν ζωή.

Αυτούς που κατέφευγαν σ’ αυτόν με βαθιά και ανείπωτη λαχτάρα για να τον συναντήσουν στα κελλιά του στον Άθωνα, τον Τίμιο Σταυρό της Ιεράς Μονής Σταυρονικήτα και της Παναγούδας της Ιεράς Μονής Κουτλουμουσίου.

Δεν ξεχνάμε, βεβαίως, και όσες γυναίκες τον επισκέπτονταν, κατά την έξοδο του από το Άγιον Όρος στα γυναικεία Ησυχαστήρια του «Ευαγγελιστή Ιωάννη του Θεολόγου» στη Σουρωτή-Βασιλικά Θεσσαλονίκης και του «Άγιου Ιωάννη Προδρόμου» στη Μεταμόρφωση της Χαλκιδικής.

Στο δεύτερο Ησυχαστήριο βρισκόταν μαζί με το πνευματικό του τέκνο, τον ιδρυτή και πνευματικό της Μονής, τον παπα-Γρηγόρη ο οποίος εκείνες τις μέρες ήταν ακόμη πιο χαρούμενος και πιο φωτεινός από ποτέ. Ένας Ισάγγελος πλάι στον επίγειο Άγγελο.

Συγκατοικώντας στην 9η Ιουλίου του 1821: Ο Ιερoμάρτυρας, ο ποιητής και το συναξάρι της Ρωμιοσύνης

Ο ποιητής Βασίλης Μιχαηλίδης (1849-1917) και ο Ιερομάρτυρας Κυπριανός Αρχιεπίσκοπος Κύπρου (1756-1821).

Γράφει ο Στέλιος Κούκος

 Στον Νίκο Ορφανίδη

Το όνομα του αρχιεπισκόπου Κύπρου Κυπριανού μοιάζει να ακούγεται ως ταυτολογία με την Μεγαλόνησο. Τόσο πολύ ταυτίστηκε μαζί της ο Ιερομάρτυρας και εθνομάρτυρας της 9ης Ιουλίου του 1821. Και μοιάζει να είναι ως εσαεί ο προεξάρχων, ο μιλλέτ μπασί, δηλαδή ο τοπικός εθνάρχης της Ρωμιοσύνης. Του κυπριακού τόπου που τέτοια μέρα γίνεται ένα διάσπαρτο μαρτυρικό τοπίο από τις άκρες των ακρών μέχρι το κέντρο της και το τουρκικό σαράι της Λευκωσίας έξω από το οποίο μαρτύρησε ο Αρχιεπίσκοπος Κυπριανός.

Αλλά σε ποια Ρωμιοσύνη αναφερόμαστε; Αυτή την οποία ο ποιητής Βασίλης Μιχαηλίδης γράφει πως: «Η Ρωμιοσύνη εν φυλή συνότζιαιρη του κόσμου,/ κανένας εν εβρέθηκεν για να την ιξηλείψει,/ κανένας, γιατί σσιέπει την που τά ‘ψη ο Θεός μου./ Η Ρωμιοσύνη εν να χαθή, όντας ο κόσμος λείψει!»

Ουσιαστικά της Ρωμιοσύνης που ταυτίζεται τόσο με τον κόσμο όσο και με την διάρκειά του. Για να μην πούμε, μάλιστα, πως μερικές φορές δρα και εκ μέρους του, τον αντιπροσωπεύει ή τον εκπροσωπεί και μάλιστα ποικιλοτρόπως. Και, φυσικά, δεν αναφερόμαστε σε κουτσαβακισμούς, ψευτοπαλικαριές, πάσης φύσεως επιδειξιομανίες, αλλά για θυσίες υπέρ ελευθερίας της ύπαρξης, των προσωπικών πεποιθήσεων, της πίστης, του τόπου και όλης της ανθρωπότητας και της κτίσεως!

Και να που και ο ποιητής μοιάζει και ο ίδιος να προεξάρχει μέσα από την ποιητική του δεινότητα στον καημό της ίδιας πράξεως της φρικτής και υπέρκοσμης τελετής της 9ης Ιουλίου του 1821 στην Λευκωσία της Κύπρου. Έτσι, όπως κάθε ποιητής ο οποίος μπορεί να υψώνεται στο μέτρο του έπους που θέλει να απαγγείλει στον λαό και σε όσους κρολλοούνται, στήνουν δηλαδή αυτί, για να ακούσουν τι μεταφέρουν, τι αποκαλύπτουν οι θεσπέσιοι λόγοι του.

Τόσο ο Ιεράρχης όσο και ο ποιητής, σε αντίθεση με τον Σαλαμίνιο Τεύκρο τον οποίο ο θεός Απόλλων εθέσπισε, όρισε να ζήσει στην Κύπρο («Κύπρον ου μ’ εθέσπισεν οικείν» «Ελένη» Ευριπίδη), θεσπίζουν ο μεν πρώτος με την προσφορά και την θυσία της ζωής του υπέρ της πίστης, του ποιμνίου, της Ρωμιοσύνης και του τόπου του, και ο άλλος με την τέχνη του έναν δυσπερίγραπτο τρόπο ύπαρξης, ζωής, δημιουργίας και ασύλληπτης προσφοράς.

Τηρουμένων των αναλογιών ανάμεσα στις δύο αυτές προσωπικότητες ο μεν ένας προσφέρεται ο ίδιος ο δε άλλος με την ποίησή του δημιουργεί το πιο ποιητικό, εκφραστικό, στοχαστικό, θρηνητικό συναξάρι της θυσιαστικής και θριαμβευτικής πορείας και πράξης εξόδου του Αρχιεπισκόπου Κύπρου Κυπριανού.

Από την Τροία και τον Όμηρο στον Απόστολο Παύλο

Απόστολος Παύλος

Γράφει ο Στέλιος Κούκος

Το κήρυγμα του Αποστόλου Παύλου πέραν από μια χριστιανική ιεραποστολή, μοιάζει να αποτελεί και σαν μια ελληνική πολιτισμική εκστρατεία. Εξάλλου το κήρυγμά του γινόταν στα ελληνικά, ακόμη και στις ιουδαϊκές συναγωγές στις οποίες κήρυττε πρώτα, όταν επισκεπτόταν κάποια πόλη. Είναι γνωστό πως οι Ιουδαίοι της διασποράς είχαν, πλέον, ως μητρική τους γλώσσα τα ελληνικά και στις συναγωγές συναντούσε και όσους ανήσυχους και αναζητητές Έλληνες είχαν προσχωρήσει στον Ιουδαϊσμό. Και μάλιστα οι «σεβομένοι τον Θεό», όπως τους αποκαλούσαν ανταποκρίνονταν από τους πρώτους στο κήρυγμα του.

Φαίνεται πως τους έλυνε τις απορίες για τις οποίες οι ίδιοι είχαν εγκαταλείψει την πολυθεΐα και προσχωρούσαν στην μονοθεϊστική θρησκεία των Ιουδαίων. Αυτό έγινε και στην Θεσσαλονίκη. Οι πρώτοι που πίστεψαν στο κήρυγμα του οι Σεβομένοι.

Μετά τις συναγωγές και τους ομογενείς του ο Απόστολος Παύλος απευθυνόταν στους εθνικούς, στους πιστούς δηλαδή της αρχαίας ελληνικής θρησκείας. Σ’ αυτούς, ορισμένες φορές απευθυνόταν και μέσα από χωρία της ελληνικής σκέψης. Ο ίδιος ήταν εξαιρετικός γνώστης της ελληνικής γλώσσας και έτσι το λεκανοπέδιο της ανατολικής μεσογείου το οποίο ήταν ελληνικό πολιτισμικά, έγινε ο στίβος μέσα στον οποίο «κένωσε» τον εαυτό για να τον ανακαινίσει πνευματικά.

Ο Απόστολος Παύλος πριν φτάσει στον σημερινό ελλαδικό χώρο είχε κηρύξει τον Χριστό στην Κύπρο και την Μικρά Ασία, αλλά και σε άλλες περιοχές της Ανατολικής Μεσογείου. Στην κοσμοπολίτικη ρωμαϊκή μητρόπολη, όμως, την Τρωάδα, η οποία ήταν και ένας μεγάλος λιμένας, ο οποίος βρισκόταν λίγα χιλιόμετρα από το αρχαίο Ίλιον, την Τροία, του έπους του Τρωικού πολέμου ο Απόστολος Παύλος θα λάβει την έκτακτη πνευματική κλήση: Διαβάς εις Μακεδονίαν βοήθησον ημίν!

[Στέλιος Κούκος, Περί ελληνικού θέρους και μεταμορφώσεων]

📚 Η παρουσίαση του βιβλίου του Στέλιου Κούκου, «Περί ελληνικού θέρους και μεταμορφώσεων» (εκδόσεις Μανιφέστο), θα γίνει:
🗓️ Δευτέρα 22 Ιουνίου
⏰ 19:30 - 21:00
📍 «Κόκκινη Κλωστή» (Παπαδιαμαντοπούλου 10, Αμπελόκηποι, Αθήνα)
🗣️ Ομιλητές:
* Κώστας Θεολόγου (καθηγητής ΕΜΠ και ΕΑΠ)
* Κυριάκος Μαργαρίτης (συγγραφέας)


Κείμενα θα διαβάσει η ηθοποιός Γεωργία Κουλαρμάνη.

από Κώστας Χατζηαντωνίου

Στον κύκλο του χρόνου, είναι βέβαιο πως, κάθε εποχή θα μπορούσε να εμπνεύσει, σε γραφείς με την στοχαστική ευαισθησία του ανθρώπου για το βιβλίο του οποίου μιλούμε, εξαιρετικά κείμενα ψυχικής αγαλλίασης ή διανοητικής οξύτητας που θα έθελγαν τον κατάκοπο αναγνώστη της εποχής μας. Δεν είναι ωστόσο σύμπτωση ότι ο Στέλιος Κούκος, σπάνια περίπτωση δημοσιογράφου σε μια εποχή που αυτή η λέξη ηχεί περίπου υβριστική, επέλεξε να περιστρέφει ξανά και ξανά το ταλέντο του ως χρονογράφου γύρω από το θέρος –και ειδικά το ελληνικό θέρος, που όλοι ξέρουμε πόσο ανυπόφορο ή πόσο συναρπαστικό μπορεί να είναι.

Τα κείμενα ενός τετάρτου σχεδόν αιώνος (2000-2023) που σε αυτόν τον τόμο συμποσούνται, υπενθυμίζουν εξαρχής κάτι το οποίο συχνά μάλλον ξεχνούμε. Το καλοκαίρι είναι το τέλος της χρονιάς, όχι ο χειμώνας. Απαρχή του έτους είναι το φθινόπωρο κι όχι απλώς επειδή το επιβάλλει η εκκλησιαστική αρχή της Ινδίκτου αλλά επειδή έτσι ορίζει ο φυσικός παραγωγικός κύκλος, όπως όλοι, όσοι έχουν έστω και μία αχνή εικόνα της φύσης, γνωρίζουν. Κι όσο και αν μια ατέλειωτη συζήτηση θα μπορούσε να ξεκινήσει για το τι σημαίνει καλός καιρός, η ετυμολογία και η γλώσσα μας κάτι παραπάνω γνωρίζουν που όρισαν αυτή την εποχή του θερισμού ως καλοκαίρι. Μήπως «χαρά Θεού» δεν ονομάζουμε κάθε καλή ημέρα και μη δεν είναι φως και ελπίδα σε κάθε εποχή οι εξώστες της λιακάδας, δόξα ζωής και ψυχικής αγαλλίασης, για να μην πω κάθαρσης και μπούμε από τώρα στα βαθιά; Γιατί η καλοκαιρινή αποθέωση δεν είναι ασύμβατη με την άσκηση ή με την κάθαρση κι όλες οι σημαδούρες του χρόνου κι οι επέτειοι, με κορυφαία αυτή του Δεκαπενταύγουστου και τα ατέλειωτα πανηγύρια, αποδεικνύουν αυτό που γράφει ο Κούκος, πως «το θέρος αποτελεί την μοναδική υπαρκτή ουτοπία, μια υψικάμινο που εξαϋλώνει τα πάντα. Στοιχεία και σύνολα μετατρέπονται σε μια πυρίκαυστο ανάταση, σχεδόν δοξολογία», αλλά και σε αφορμή «για να σβήσει ο καψερός ταξιδευτής του θέρους την εσωτερική του πύρωση, την προσωπική του ψυχική πυροβασία μέσα στον χώρο και τον κόσμο».

Άγιος Αλέξανδρος ο Δερβίσης, Μνήμη του αγγελόμορφου Αγίου της Θεσσαλονίκης που επέστρεψε στην πίστη του μαρτυρώντας!

Ο Νεομάρτυρας Άγιος Αλέξανδρος ο Δερβίσης. Έργο του Γιώργου Κόρδη.

Στέλιος Κούκος

Κάθε 26 Μαΐου ανάμεσα στις δύο θλιβερές επετείους της Γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου (19 Μαΐου) και της αλώσεως της Πόλης (29 Μαΐου) συναντάμε τον θεσσαλονικιό Νεομάρτυρα Άγιο Αλέξανδρο τον Δερβίση, να στέκει μεγαλοπρεπής, λάμποντας κατά τον επίσημο εορτασμό του στον ιερό ναό της Παναγίας Λαοδηγήτριας, στην Άνω Πόλη της Θεσσαλονίκης. Εκεί δίπλα, άλλωστε, ήταν και το σπίτι που γεννήθηκε και πολύ πιθανόν βαφτίστηκε ο αγγελόμορφος Άγιος.

Ένα μαρτύριο έζησε και ο ίδιος, ένα προσωπικό ολοκαύτωμα, όπως οι μάρτυρες της γενοκτονίας και της αλώσεως, και έτσι εμφανίζεται κάθε χρόνο ανάμεσά μας: Αιματοβαμμένος, άπνους, με τον παράδοξο λευκό χιτώνα του μουσουλμάνου μοναχού μέσα στα αίματα και στο κεφάλι του χριστιανική καλύπτρα και κυρίως με το φωτεινό στέφανο του μάρτυρα να φωταγωγεί όλη την περιπετειώδη ύπαρξή του.

Ένα σκηνικό που εξελίχθηκε μέσα στην κοσμοπολίτικη Σμύρνη, διερχόμενος, ο Αλέξανδρος, τους δρόμους της πόλης, για τον τόπο της καταδίκης του, περιστοιχιζόμενος από βλοσυρούς φύλακες, ιμάμηδες και χοτζάδες. Κάτι που προκάλεσε την περιέργεια και προσοχή του κοινού της πόλης, δηλαδή ενός αναρίθμητου πλήθους: «Τούρκων, Ρωμαίων, Φράγκων, Αρμενίων».

Καθ’ όλο αυτό το διάστημα της πορείας του νέου μεγάλου Μακεδόνα Αλέξανδρου του Δερβίση προς τον Γολγοθά του οι οθωμανοί ιερωμένοι τον προέτρεπαν, έστω και την τελευταία στιγμή, να μεταβάλει την απόφασή του. Να παραμείνει, δηλαδή στην θρησκεία τους.

Άλωση της Πόλης: Η μαγιά της Ρωμιοσύνης και η νεκρανάσταση του Ελληνισμού!

Στέλιος Κούκος

Κωνσταντινούπολη delenda est / Η Κωνσταντινούπολη έπρεπε να καταστραφεί – Constantinopolis aeterna est / Η Κωνσταντινούπολη είναι αιώνια

Είναι η άλωση της Κωνσταντινούπολης της 29ης Μαΐου του 1453 η μεγαλύτερη συμφορά του ελληνισμού; Για να σας προλάβω θα ήθελα να σας αναφέρω πως έχει ήδη υποστηριχθεί ότι η τραγωδία του 1922 ήταν πιο εκτεταμένη. Εκτεταμένη και ανάμεικτη με ποσοτικά και ποιοτικά χαρακτηριστικά, αφού περιλαμβάνει έναν πολύ μεγάλο αριθμό ανθρώπινων απωλειών -πέραν από τις συμβολικές, εθνικές διαστάσεις κτλ.
Οι θλιβερές απώλειες των ανθρώπινων ψυχών αφορούν κατοίκους της Ιωνίας, και μάλιστα όλων των ηλικιών και φύλων, αφού ανάμεσά τους βρίσκονται και γυναικόπαιδα που δοκιμάστηκαν αγρίως, αλλά και αυτούς που πολέμησαν για την απελευθέρωσή της.
Και, βεβαίως, ανάμεσα στις απώλειες θα πρέπει να συμπεριλάβουμε και τις εκατοντάδες χιλιάδες γενοκτονικές και εθνοκαθαρτικές από τις τουρκικές θηριωδίες που προηγήθηκαν.

Στην Μικρασία, λοιπόν, είχαμε ολική εκκαθάριση και εκδίωξη των Ελλήνων από τα χώματά τους. Μέρη καθόλα ελληνικά που ακόμη και η πλειονότητα των οθωμανών κατοίκων της ήταν και είναι ελληνικής καταγωγής από Ρωμιούς οι οποίοι εξώμοσαν για να επιβιώσουν στις νέες συνθήκες που διαμόρφωσαν οι κατακτητές.

Όλα αυτά έφεραν τον πλήρη αφελληνισμό ενός εκτεταμένου πολιτισμικού και πνευματικού ψηφιδωτού με ποικιλομορφία φανερωμάτων πολιτισμού, προφανέστατα ελληνικού, από την Καππαδοκία, τον Πόντο, όλη την ενδοχώρα της Μικράς Ασίας μέχρι την κοσμοπολίτικη Σμύρνη.

Και εκεί, πλέον, σ’ αυτήν την ευρεία ελληνική έρημο και ερημιά όπου ο πανάρχαιος πολιτισμός και όλη η μετέπειτα συνέχειά του δεν μπορούσε να κρυφτεί, έμειναν, μόνον, να κελαηδούν ως νυκτόβια καλλικέλαδα αηδόνια οι Κρυπτοχριστιανοί. «Μηρυκάζοντας» νοερά στα ελληνικά χριστιανικές ευχές, προσευχές και ακολουθίες. Ευλογώντας και επανασφραγίζοντας την γη και τον ατιμασμένο και μυκτηρισμένο τόπο με ικετήριες χριστιανικές λαλιές ζυμωμένες με την φωνή του Ομήρου!
Δεν πρέπει, βεβαίως, να ξεχνάμε και τον ελληνισμό της Ανατολικής Θράκης ο οποίος ξεκληρίστηκε κάτω από παρόμοιες, αν όχι ίδιες συνθήκες, μέσα στην τραγική κατάληξη της μικρασιατικής εκστρατείας.

Η μικρασιατική καταστροφή ήταν ολοκληρωτική, ολική. Και αν θέλουμε να δούμε την δραματική της διάσταση θα πρέπει να υπογραμμίσουμε την τραγικότητα που την διέπει.

Η περιπέτεια της Μικρασίας είναι περιβεβλημένη την τραγικότητα, φέροντας όλα τα χαρακτηριστικά της με πράξεις, παραλείψεις και ιδιαίτερα άστοχες ενέργειες και ιδιαίτερα φορτισμένη και από τα πολιτικά πάθη της εποχής, δηλαδή τα μίση του εθνικού διχασμού που οδήγησαν σε λάθος τακτικές κινήσεις.

Ας έλθουμε τώρα στην σημερινή επέτειο, την αποφράδα ημέρα της 29ης Μαΐου του 1453, ημέρα άλωσης της Κωνσταντινούπολης, της Πόλης, της κορωνίδας των Πόλεων.

Κυριακή Μυροφόρων και Αγίων Θεσσαλονίκης: Ένα μυροδοχείο ευωδίας χάριτος!

Γράφει ο Στέλιος Κούκος

Πόσο ταιριαστός είναι ο εορτασμός της Κυριακής των Μυροφόρων με την αντίστοιχη γιορτή των Αγίων της Θεσσαλονίκης!

Πρόκειται για μια ξεχωριστή Κυριακή του χρόνου, που μοιάζει σαν να ανοίγει ένα μυροδοχείο πολύτιμου αρώματος και η ευωδία του να ξεχύνεται και να κατακλύζει όλη τη Θεσσαλονίκη.

Την πόλη των Αγίων, την πόλη της άκρατης μυροβλυσίας.

Και να οι Μυροφόρες με προεξάρχουσα την Κυρία Θεοτόκο, μυροφορούσες και οι ίδιες, με τα εξαίσια πνευματικά αρώματα τα οποία περιβάλλονται, εμφορούνται και στολίζονται, έρχονται να συναντήσουν τους μυροβλύτες Αγίους της Θεσσαλονίκης.

Τον πολιούχο της Άγιο Δημήτριο και την Αγία Θεοδώρα, αλλά και τους λοιπούς Αγίους της πόλης.

Η εκστατική χαρά της Ανάστασης - Το τραγικό άρρητο κάλλος της Μ. Εβδομάδας!

Η Ανάστασις. Μονή της Χώρας, Κωνσταντινούπολη.

Γράφει ο Στέλιος Κούκος

Ζήσαμε για μια ακόμη εβδομάδα αυτόν τον μεγάλο και ανεπανάληπτο πολιτισμικό, υπαρξιακό, κατανυκτικό και οντολογικό κόσμο της Μεγάλης Εβδομάδας. Επτά συναπτές ημέρες τις οποίες μπορούμε να χαρακτηρίσουμε και ως τραγικές και ίσως τις τραγικότερες που έζησε ποτέ στο σύνολό της η δημιουργία. Ακόμη και ο ίδιος ο Δημιουργός, ο Λόγος που «τα πάντα δι’ αυτού εγένετο», τον Κτίστη, όπως ακούσαμε στα Εγκώμια «Σε τον πάντων Κτίστην…».

Αυτός ουσιαστικά είναι ο πρωταγωνιστής σ’ αυτές τις επτά μικρές, μεγάλες, μέγιστες και τρισμέγιστες καθημερινές τραγωδίες που δι’ ελέου και φόβου ξετυλίγονται μπροστά στα μάτια μας. Ή ακόμη να συμμετέχουμε και εμείς. Δεν πρόκειται για κάτι ξένο, αλλά κάτι στο οποίο με τον έναν ή τον άλλο τρόπο συμμετέχουμε οδυνηρά.

Είναι, λοιπόν, σκοπός των ακολουθιών αυτών η κάθαρση, όπως στην αρχαία τραγωδία;

Είναι αρκετή η κάθαρση στις προσδοκίες των συμμετεχόντων;

Ή ακόμη στον ποιητή μελωδό τους;

Θα μπορούσαμε να χαρακτηρίσουμε τις ακολουθίες αυτές και ως θρησκευτικές όπερες αν δεν ξέραμε πως και οι αρχαίες τραγωδίες είχαν και μουσικά μέρη και χαρακτηριστικά τα οποία έγραφε ο ποιητής. Ο Αισχύλος, ο Ευριπίδης, ο Σοφοκλής. Και πράγματι οι ακολουθίες αυτές μοιάζουν με ιδιαίτερα θεατρικά έργα και δρώμενα τα οποία θέλουν να παρουσιάσουν σαν σε μια κλίμακα, μια σκάλα το αποκορύφωμα της ζωής του Θεανθρώπου.

200 χρόνια από την Έξοδο του Μεσολογγίου: Η Ανάληψη της μαρτυρικής πόλης!

Θεόδωρος Βρυζάκης: Η Έξοδος του Μεσολογγίου. Εθνική Πινακοθήκη.

Γράφει ο Στέλιος Κούκος

Και όμως το Μεσολόγγι δεν έπεσε!

Ανασηκώθηκε ολόκληρο ως Ανάληψη, όπως, μοιάζει να φανερώνει το γνωστό έργο του Θεόδωρου Βρυζάκη.

Σ’ αυτό βλέπουμε τους πολεμιστές να μάχονται και να ανοίγουν δρόμο ελευθερίας κατά την Έξοδό τους από το Μεσολόγγι και την Είσοδό τους στην αθανασία. Πάνω από αυτούς παρατηρούμε τους Αγγέλους να τους στεφανώνουν, ενώ ακόμη πιο ψηλά βλέπουμε τον Χριστό να ανοίγει την αγκαλιά Του σε όλους!

Όπως και στα μαρτυρικά γυναικόπαιδα που βρίσκονται, χαμηλά στο έργο, κάτω από την γέφυρα από την οποία εξέρχονται οι πολεμιστές!

Μια ανάληψη κατ’ ευθείαν από την σταύρωση, την εις Άδου κάθοδο της μαρτυρικής πόλης, του μαρτυρικού λαού της και των μαρτυρικών υπερασπιστών της που πρόστρεξαν για συμπαράσταση.

Και όσοι εξήλθαν ηρωικώς, και δεν ήταν λίγοι, όπως ομολόγησαν οι ίδιοι σε επιστολή τους προς την ελληνική διοίκηση της μαχόμενης Ελλάδας: «εφθάσαμεν εις την αθλιωτάτην κατάστασιν». Γιατί έφτασαν σε αθλιότατη κατάσταση θα πούμε πιο κάτω κάτι που, σίγουρα, όλοι ξέρουμε…

Η ελληνική αποκοτιά της Κύπρου την 1η Απριλίου του 1955 – 70 χρόνια από την έναρξη του αγώνα για την ένωση

Τα Φυλακισμένα Μνήματα στις Κεντρικές Φυλακές της Λευκωσίας

Γράφει ο Στέλιος Κούκος

Το 1955, μια ’βδομάδα μετά την επέτειο της έναρξη της Ελληνικής Επανάστασης του 1821, δηλαδή την 1η Απριλίου, μια άλλη ελληνική αποκοτιά, κουζουλάδα στην κρητική διάλεκτο και πελλάρα στην κυπριακή μπήκε σε ενέργεια. Η Εθνική Οργάνωση Κυπρίων Αγωνιστών (ΕΟΚΑ) είχε, πλέον, την ευθύνη για ότι συνέβαινε στην Κύπρο, ενώ οι μεγαλειώδεις στιγμές του αγώνα της συγκινούσε όλο το πανελλήνιο!

Στόχος της ελληνικής επανάστασης της Κύπρου ήταν η ένωση της με τον λοιπό εθνικό κορμό, όπως έγινε με τις λοιπές περιφέρειες. Ή αν θέλετε, όπως προσπάθησε να κάνει και η ίδια η Ελλάδα ακόμη και με την Μικρά Ασία, την Ανατολική Θράκη, ακόμη και την Κωνσταντινούπολη.

Όσο για την κυπριακή επανάσταση επρόκειτο για μια ιδιαίτερα παρακινδυνευμένη εξέγερση η οποία φαινόταν, σχεδόν, χωρίς κανένα νόημα και που η κατάληξη της δεν έμοιαζε άδηλη, αλλά, προφανώς, πρόδηλη. Μια πασίδηλη αποτυχία!

Μια δράκα Έλληνες της περιφέρειας, οι πιο απομονωμένοι Ρωμηοί, τα έβαζαν με την Βρετανική αυτοκρατορία. Ξεσηκώθηκαν εναντίον της! Εναντίον σε μια μεγάλη αποικιοκρατική χώρα η οποία ήταν πλήρως εξοπλισμένη και ανάμεσα στις νικήτριες του Β’ Παγκοσμίου πολέμου.

Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης, Η ανάδυση της λογοτεχνίας μέσα από τον κόσμο του - 175 χρόνια από την γέννησή του

Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης (1851-1911).

Γράφει ο Στέλιος Κούκος

Θα μπορούσαμε σήμερα, όπως και κάθε 4 Μαρτίου, να γιορτάζαμε την μέρα της ελληνικής λογοτεχνίας. Θα μπορούσε η μέρα αυτή να αποτελεί μια πολύ μεγάλη γιορτή με επίκεντρο τα σχολεία, τις ποικίλες εταιρείες, συλλόγους και σωματεία λογοτεχνών, συγγραφέων, εκδοτών, βιβλιοπωλών, τις λέσχες ανάγνωσης… Το υπουργείο Πολιτισμού θα μπορούσε να πανηγύριζε και αυτό ανάμεσα στους εν ζωή λογοτέχνες, φιλολόγους και φίλους της λογοτεχνίας. Αυτή θα ήταν και μια έξοχη γιορτή για την υποδοχή της άνοιξης.

Και όλα αυτά γιατί θα μου πείτε στις 4 Μαρτίου;

Μα σαν σήμερα το 1851, δηλαδή πριν 175 χρόνια, γεννήθηκε στην Σκιάθο ο μεγαλύτερος Έλληνας συγγραφέας. Αλλά πώς ένας τόσο μικρός τόπος, σχεδόν «ασήμαντος» έγινε, αίφνης, πρωτεύουσα της λογοτεχνίας μας; Και πώς άνθρωποι κοινοί, το ίδιο θα λέγαμε «ασήμαντοι» σηκώνουν όλο αυτό το πνευματικό βάρος που αποκαλούμε κόσμο του Παπαδιαμάντη;

Παράδοξο δεν είναι;

Είχαμε χαρακτηρίσει παλιότερα τον Νίκο Γαβριήλ Πεντζίκη ως άτλαντα, αλλά εδώ έχουμε μιαν άλλη, διαφορετική κατάσταση. Ο Αλέξανδρος Παπα-Αδαμαντίου μοιάζει να σηκώνεται από την ανυπαρξία στην ύπαρξη, ανασηκώνοντας μαζί του όλη την «μικράν πολίχνη», την Σκιάθο, ως μια κοινότητα πνευματικής περιωπής! Οπότε τι τρέχει, τι συμβαίνει εδώ;

Επέτειος ολοκαυτώματος Γρηγόρη Αυξεντίου: Στρατηγέ η Ελλάδα είναι σήμερα εδώ με τα σύγχρονα πολεμικά της σκάφη!

Ο ήρωας Γρηγόρης Αυξεντίου (1928-1957).

Γράφει ο Στέλιος Κούκος

Τα πολεμικά αεροπλάνα της Ελλάδας είναι από χθες, παραμονή της γιορτής του μαρτυρίου σου, στα χώματα της Κύπρου. Όσο και για τα υπερσύγχρονα στρατιωτικά πλοία που εστάλησαν καταφθάνουν από στιγμή σε στιγμή ανήμερα της θυσίας σου!

Τέτοια τιμή για σένα κανένας μας δεν φαντάστηκε!

Και είναι γιορτή το μαρτύριό σου γιατί εσύ μπορούσες να παραδοθείς και δεν το έκανες. Μέχρι τελευταία στιγμή πολεμούσες του βρετανούς στρατιωτικούς. Τα έβαζες με μια αποικιοκρατική δύναμη μόνος και όλοι αυτοί μαζί σου. Η «παράσταση» που είχαν σκηνοθετήσει για την σύλληψή σου κατάλαβαν πως δεν θα είχε «happy end» γι’ αυτούς.

Όσο ζούσες τόσο εξευτελίζονταν! Ήταν ένα αποκαρδιωτικό μαρτύριο γι’ αυτούς η ύπαρξή σου.

Και γι’ αυτό έκαναν το κρησφύγετό σου στον Μαχαιρά, λίγο πιο κάτω από το μοναστήρι της Παναγίας, ένα νέο ναζιστικό Άουσβιτς.

Αυτοί πιθανόν να ήλπιζαν ότι θα παραδοθείς, έστω να σε συλλάβουν και τότε να σε εξαγοράσουν με πολλά, πάρα πολλά χρήματα. Αν γινόταν αυτό όλα θα τέλειωναν, αφού εσύ ήξερες τα πάντα. Ο μεγαλειώδης αγώνας των Ελλήνων της Κύπρου θα τελείωνε άδοξα και θα ήταν μια τεράστια προσβολή για όλο τον ελληνισμό.

Άλλωστε τότε ο λαός της Κύπρου ζούσε το δικό του ’21 την δική του επαναστατική άνοιξη. Βρισκόταν σε μια ανάταση και ήθελε την Ελλάδα και ας έτρωγε πέτρες, όπως έλεγε το σύνθημα.

Και αυτό δεν ήταν αντίστοιχο με το «Ελευθερία ή θάνατος»;

Αλλά οι έφηβοι της Κύπρου ούτε τις πέτρες δεν χαλάλιζαν, αλλά τις έκανα πυρομαχικά για τον δικό τους «ένοπλο» αγώνα. Ξέρεις πολύ καλά σε τι αναφέρομαι!

Τον γνωστό πετροπόλεμο από την Σεβέρειο Βιβλιοθήκη της Λευκωσίας απέναντι από την Αρχιεπισκοπή από τους μαθητές του Παγκυπρίου Γυμνασίου. Εκείνες τις ώρες το Παγκύπριο Γυμνάσιο έγινε Πανελλήνιο και ανακεφαλαίωσε στα πρόσωπα των αμούστακων αγωνιστών την προσφορά των νέων στους αγώνες του Γένους.

Και οι ίδιοι έγιναν παγκυπριονίκες και πανελληνιονίκες, γράφοντας μια ξεχωριστή σελίδα στον αγώνα της Εθνικής Οργάνωσης Ελλήνων Αγωνιστών που άρχισε την 1η Απριλίου του 1955. Αγώνα για την αυτοδιάθεση η οποία δεν ήταν άλλη από την ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα.

«Άγιοι οι Άγιοι Παπα-Τύχων και Χατζη-Γεώργης»!

Οι Άγιοι Τύχων (Παπα-Τύχων) και Γεώργιος (Χατζη-Γεώργης) οι Αγιορείτες.

12.02.2026

Στέλιος Κούκος

Πράγματι μόνον με αυτήν την ταυτολογία του τίτλου θα μπορούσε να εκφράσει έκδηλα κάποιος την μεγάλη του χαρά του για την χθεσινή είδηση της αγιοκατάταξης των Αγιορειτών Ιερομονάχων Χατζη-Γεώργη (1809-1886) και Παπα-Τύχωνος (1884-1968)! (Τολμώ να τους αποκαλέσω και ως φίλους μας και ας μη τους συναντήσαμε ποτέ στην ζωή μας).

Ο Οικουμενικός Πατριάρχης κ.κ. Βαρθολομαίος και η Ιερά Σύνοδος του Οικουμενικού Πατριαρχείου ήλθε να βεβαιώσει επίσημα ένα εκκλησιαστικό γεγονός και έτσι μέσα στην καρδιά του χειμώνα ζήσαμε και ζούμε ένα Πάσχα. Ένα Πάσχα Αγιορείτικο!

Και να που το Άγιον Όρος λίγο μετά από την «κηδεία» του, όπως θεώρησαν κάποιοι τις γιορτές για την χιλιετηρίδα της Ιεράς Μονής Μεγίστης Λαύρας (963-1963) -που ταυτίστηκε με τα χίλια χρόνια ολόκληρου του μοναχισμού του Άθω και ας ήταν πολύ περισσότερα- ζούσε εσωτερικά και υποδόρια και ετοίμαζε την αναγέννησή του. Και δεν ήταν μόνο ο Παπα-Τύχων, αλλά και πολλοί άλλοι ασκητές της εποχής αυτής που ήδη έχουν αγιοκαταχθεί. Όπως για παράδειγμα ο Άγιος Ιωσήφ ο Ησυχαστής και το πνευματικό του τέκνο ο Άγιος Εφραίμ ο Κατουνακιώτης, ο Άγιος Παΐσιος…

Αλλά, όπως φαίνεται ο μεγάλος δρόμος που ανοίχτηκε από Δάφνη για Καρυές για την έλευση των επισήμων (Πατριάρχη, Ιεραρχών, βασιλιά, υπουργών κτλ.) συμβόλιζε, μάλλον, την εκ βάθρων ανακαίνιση και αναγέννηση του Αγίου Όρους. Των κτιρίων του και κυρίως των μοναστών του. Και έτσι το φως που έκαιγε και δεν φαινόταν με κοσμικά μάτια, έγινε ξανά φως μέγα για την οικουμένη! Αθωνικό φάος! Φως παραμυθίας για όλο τον κόσμο!

Ο Νίκος Γαβριήλ Πεντζίκης και ο υψηλής τάσεως προφητικός του λόγος / 33 χρόνια από την κοίμησή του

Νίκος Γαβριήλ Πεντζίκης (1908-1993). Φωτογραφία Γιώργος Πούπης.

Γράφει ο Στέλιος Κούκος

Το έργο του Νίκου Γαβριήλ Πεντζίκη πέραν από καλλιτεχνικό, λόγου και ζωγραφικής, αλλά και στοχασμού, αποτελεί ταυτόχρονα και μια ιδιότυπη καταγραφή, μαρτυρία, εξομολόγηση, διάλογο και συνάμα ομολογία ζωής που ενίοτε, αν όχι πάντα, προσλαμβάνει χαρακτηριστικά προφητικού λόγου. Προφητικού όχι με την έννοια των προειδοποιήσεων και αποκαλύψεων για σεισμούς, καταποντισμούς, πυρκαγιές, πολέμους και άλλα δεινά που δοκιμάζουν την ανθρωπότητα…

Επίσης, θα πρέπει εξ αρχής να πούμε πως ο προφητικός λόγος για τον οποίο αναφερόμαστε δεν έχει σχέση ούτε και με την ψηφαρίθμηση με την οποία για πολλά χρόνια ο ίδιος «ανέκρινε» ποικίλα κείμενα και ουσιαστικά ανθρώπους. Με τον τρόπο αυτό τους έθετε ενώπιόν του τους λογοτέχνες, «εξαναγκάζοντάς» τους -χωρίς να έχουν καμία δυνατότητα διαφυγής- να εξαγορευτούν, να εξομολογηθούν μέσα από τον λόγο τους τα κείμενά τους. Αυτά ήταν γι’ αυτόν τα αποδεικτικά ντοκουμέντα, τα τεκμήρια της ψυχικής τους κατάστασης και διάθεσης. Ο Πεντζίκης τα αξιοποιούσε ως μια πρώτης τάξεως κατάθεση του εσώτερου τους κόσμου.

Ήξερε, πάντως, και ο ίδιος ότι κάποιοι πίστευαν ή εξελάμβαναν ότι με τον τρόπο αυτό προφήτευε και όταν του το έλεγες γελούσε και σου απαντούσε: το ξέρω!

Ο Πεντζίκης, λοιπόν, δεν ήταν και δεν είναι προφήτης της ανθρωπότητας, αλλά του ανθρώπου. Της ύπαρξης. Του ανθρωπίνου προσώπου. Του μέσα ανθρώπου. Της πορείας του στην προσωπική διακεκαυμένη ζώνη, την έρημο της ψυχής και της «αντιμετώπισης» της κοινωνίας με την έννοια του «εγκλιματισμού» του σ’ αυτήν ως χαρακτήρας.

Ο ακαταμάχητος Νίκος Γαβριήλ Πεντζίκης! Λύνεται ο οίστρος του μεγαλείου του

Νίκος Γαβριήλ Πεντζίκης (1908-1993). 

Φωτογραφία Γιάννης Βανίδης

Γράφει ο Στέλιος Κούκος

Ο θεσσαλονικιός συγγραφέας Νίκος Μπακόλας σε μια συνέντευξή του στον ποιητή και συγγραφέα Θανάση Γεωργιάδη είχε πει, πως η «Θεσσαλονίκη έχει μόνο ένα μεγάλο συγγραφέα, τον Πεντζίκη»*.

Η ρηξικέλευθη αυτή άποψη φαίνεται πως αιφνιδίασε τον Θανάση Γεωργιάδη και γι’ αυτό δεν τον ρώτησε τι είναι αυτό που κάνει τον Νίκο Γαβριήλ Πεντζίκη ακαταμάχητο.

Πάντως για πολλά χρόνια ο Θανάσης Γεωργιάδης, που και αυτός εκτιμούσε ιδιαίτερα τον Πεντζίκη, εντυπωσιασμένος από την παραδοχή αυτή του Νίκου Μπακόλα μού θύμιζε την φράση αυτή.

Ίσως και ως ένα ιδιαίτερο μνημόσυνο για την ταπεινότητά του βραβευμένου συγγραφέα ο οποίος μίλησε τόσο ανοικτά και ξεκάθαρα.

Οι δύο λαμπροί και σεμνοί λογοτέχνες φαίνεται, όμως, πως άφησαν σε μας την ευθύνη να λύσουμε τον γρίφο αυτό. Αλλά και εγώ θα αποφύγω τον… σκόπελο αυτό, αφού όποια λύση και αν δώσω ή προτείνω δεν θα έχει γενική ισχύ και θα είναι, εντελώς, προσωπική.

Αντίστοιχη, πάντως, άποψη με τον Νίκο Μπακόλα έχει και κάποιος άλλος γνωστός και σημαντικός συγγραφέας της πόλης, επίσης βραβευμένος, ο οποίος κατά τα άλλα δεν θα συμφωνούσε σε πολλά με τον Πεντζίκη· πέραν του λογοτεχνικού του οίστρου...

Η συνέχεια εδώ: https://parallaximag.gr/thessaloniki-news/o-akatamachitos-nikos-gavriil-pentzikis-lynetai-o-oistros-toy-megaleioy-toy

Aλέξανδρος Παπαδιαμάντης, Μια αμφιμαχία για το ροκ του μέλλοντός μας

115 χρόνια από την κοίμηση του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη

από Στέλιος Κούκος

-4 Ιανουαρίου 2026

Εδώ και μερικά κείμενα προσπαθώ να πω κάποια πράγματα για τον Παπαδιαμάντη και την... αρνητική παπαδιαμαντολογία τα οποία, τελικά, δεν τα λέω γιατί αυτό ουσιαστικά πρέπει να αποτελούν μια εκτεταμένη μελέτη με την παράθεση στοιχείων και ντοκουμέντων.

Έτσι εκεί, λοιπόν, που αρχίζω για να τα πω μένω μετέωρος ωσάν να μην έχω ήχο, να μην έχω υλικό (Δ. Σαββόπουλος). Ή αλλιώς εκεί που πάω να τα πω εν συντομία δεν μπορώ να τα πω πραγματικά. Ή έστω να τα σκιαγραφήσω και από την φούρια μου δεν λέω τίποτα για αυτήν την παπαδιαμαντική, παραπαδιαμαντική ταμπακιέρα που υπερχειλίζει.

Δηλαδή, πως διαβάζοντάς τον ως αναγνώστης, μελετητής, ερευνητής*, έχοντας κατά νουν τους πάλαι ποτέ αρνητές του, γιατί τείνουν να εκλείψουν στις μέρες μας, θα δεις τις τερατώδεις αστοχίες τους, μπορεί και «φάρσες» τους εναντίον ενός ανθρώπου που δεν πείραξε κανένα. (Μήπως και κακόβουλες φάρσες);

Τις περισσότερες φορές οι άστοχες κριτικές τους δεν ξεκινούν από το ίδιο το έργο του Παπαδιαμάντη, ήτοι δεν εδράζονται επί του πραγματικού, όπως θα έλεγε και ο ίδιος ο σερ Παπαδιαμάντης, αλλά εκ του φαντασιακού, αν όχι εκ του φανταστικού. Συνήθως, αν όχι πάντα, ξεκινούν από τις ιδεολογικές αυταπάτες που τους διακατέχουν και μάλιστα όλης της ιδεολογικής κλίμακας από την αριστερή μέχρι την δεξιά. Ιδιότυπη είναι και η αρνητική κριτική από ανθρώπους της Εκκλησίας προς τον κατά τα άλλα «Άγιο των γραμμάτων» -όπως εξίσου για μένα ενοχλητικά τον αποκαλούν μερικοί. Η αρνητική κριτική των ανθρώπων της Εκκλησίας έχει κυρίως ηθικολογικά, ηθικοπλαστικά χαρακτηριστικά.

Πριν προχωρήσουμε θα πρέπει να πούμε και να ομολογήσουμε πως άνθρωποι απ’ όλη την ιδεολογική βεντάλια, από την αριστερά μέχρι την δεξιά, και βεβαίως από την Εκκλησία, θαύμασαν και προσκύνησαν ευλαβικά το έργο Παπαδιαμάντη και την προσωπικότητά του. Του συγγραφέα ο οποίος έζησε ως ένας απλός λαϊκός άνθρωπος και μάλλον στο περιθώριο του κόσμου, ήσυχα, αν όχι «κατανυκτικά», και το έργο του προκάλεσε τόση συγκίνηση, αλλά και τόση ταραχή.

«Εγώ γράφω όπως μου κατεβαίνει»: Ο Παπαδιαμάντης ως ποιητής και το ήθος της έμπνευσης. 115 χρόνια από την κοίμησή του

Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης (1851-1911)

Γράφει ο Στέλιος Κούκος

«Εγώ γράφω όπως μου κατεβαίνει». Τι τραγικό και τι πιο ωραίο! Τραγικό για έναν επαγγελματία του Τύπου όταν του ζητάνε να γράψει ένα άρθρο και αυτός μπλοκάρεται, αποσυντονίζεται, δεν ξέρει από πού να αρχίσει και πού να τελειώσει· και ευλογία όταν πρόκειται για έναν ποιητή τον οποίο θα καθοδηγήσει η έμπνευσή του, να γράψει κάτι μέσα στην προσωπική φόρμα που έχει καθιερώσει για τον εαυτό του.

Αυτό συμβαίνει και για έναν πεζογράφο της τάξεως του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη ο οποίος είπε την πιο πάνω φράση. Ήταν ιδιαίτερα τραγικό γι’ αυτόν να του ζητάνε να αυτοσχεδιάσει, κατά κάποιον τρόπο, και επί τόπου πάνω σε ένα επίκαιρο θέμα, γράφοντας κάποιο άρθρο για να δημοσιευτεί στην εφημερίδα. Ουδέν πιο σοκαριστικό για έναν ποιητή, όπως ο μεγάλος σκιαθίτης συγγραφέας! Ακόμη και τον ίδιο άνθρωπο που εργαζόταν μέσα στον Τύπο ως μεταφραστής από τις αγγλικές και γαλλικές εφημερίδες.

Παρ’ όλα αυτά ο Παπαδιαμάντης, μάλλον, εκτέθηκε απέναντι στον εργοδότη του τον θρυλικό Κωνσταντινουπολίτη εκδότη Βλάση Γαβριηλίδη ο οποίος του το ζήτησε ή καλύτερα του το εμπιστεύτηκε. Πίστευε πως αυτός θα ήταν ο πιο κατάλληλος για να το γράψει. Ίσως, μάλιστα να εξέφραζε και την «γραμμή» του εκδότη και της εφημερίδας.

Να πως ο Παύλος Νιρβάνας μας μεταφέρει τα λόγια του Παπαδιαμάντη σχετικά με το γεγονός αυτό ο οποίος του είπε:

Παραμονή Χριστουγέννων: Αφού υπάρχει φάτνη θα έλθει και ο Χριστός! Ένας λογισμός θρίλερ σε ένα οδοιπορικό προς την Γέννηση...

Η Γέννησις». Ιερός ναός Αγίου Αθανασίου Ελάτειας Λοκρίδος (τοιχογραφία).

Γράφει ο Στέλιος Κούκος

Παραμονή Χριστουγέννων και δεν ησύχαζε. Αγωνιούσε. Πρώτη φορά τέτοια μέρα άρχισε να τον ενοχλεί ο εξής λογισμός: Θα γεννηθεί ο Χριστός φέτος ή όχι; Και να, σχεδόν ολόκληρη και πλήρης, η αγωνία του Μεγάλου Σαββάτου για την Ανάσταση να επανάρχεται και να του δημιουργεί βλάβην ένδοθεν λογισμού αμφιβόλου.

Σίγουρα παρηγόρησε τον εαυτό του πως δεν πρόκειται για την αγωνία του Μεγάλου Σαββάτου, πως δηλαδή ο Χριστός πέθανε και βρίσκεται στον Άδη.

Άλλη, όμως, αγωνία εδώ τον τυρραννούσε: Μα εδώ μοιάζει σαν ο Χριστός να μην γεννήθηκε ακόμη. Κακά τα ψέματα, λοιπόν, σήμερα παραμονή Χριστουγέννων περιμένουμε τον Μεσσία. 2025 μετά Χριστόν και τον αναμένουμε! Τι γίνεται και πώς θα το αντιμετωπίσουμε αυτό;

«Παναγίτσα μου», αναφώνησε και κοίταξε μήπως τον άκουσε κανείς! Μήπως αυτό, τελικά, πρόκειται για κάτι χειρότερο από την δοκιμασία του Μεγάλου Σαββάτου; Τι να είναι αυτή η δοκιμασία που τον βρήκε;

Μήπως, όμως, όλο αυτό αποτελεί την πλήρη μας αποτυχία να βάλουμε στην ζωή μας τον Θέανθρωπο ως φίλο καλό, παντοτινό;