ΦΥΛΑΚΙΣΕΙΣ, ΕΞΟΡΙΕΣ, ΔΡΑΠΕΤΕΥΣΕΙΣ (Περίοδος 1945-1990 στο χωριό Σχωριάδες Πωγωνίου) του Αλκιβιάδη Νταλέ

ΦΥΛΑΚΙΣΕΙΣ, ΕΞΟΡΙΕΣ, ΔΡΑΠΕΤΕΥΣΕΙΣ

(Περίοδος 1945-1990 στο χωριό Σχωριάδες)

Πρόλογος

Το θέμα της πολιτικής δίωξης που υπέστη ένα μεγάλο κομμάτι του πληθυσμού του χωριού μας, αλλά και γενικότερα ο χώρος μας, θεωρώ πως μέχρι σήμερα δεν βρήκε την απαιτούμενη προβολή που θα του άξιζε σε σχέση με τις τεράστιες πολιτικοκοινωνικές διαστάσεις του και τις βαθιές τραυματικές πληγές που προκάλεσε. Ο σπουδαίος ιστορικός ερευνητής και μελετητής Σταύρος Ντάγιος, κατά καιρούς φέρνει στο φως της δημοσιότητας τρανταχτά στοιχεία που αφορούν το συγκεκριμένο θέμα στο χώρο του Ελληνισμού της Βορείου Ηπείρου. 

Ο περίφημος συγγραφέας Τηλέμαχος Κώτσιας, στο πρόλογο του βιβλίου "Σινική μελάνη", με αντικείμενο το συγκεκριμένο θέμα, κάνει έκκληση να το διαβάσουν και οι Αριστεροί. Η ανύψωση της προτομής του Βασίλη Σαχίνη, ενός συμβόλου της πολιτικής και εθνικής δίωξης, με τη μέριμνα του δημοσιογράφου Γιώργου Μύτιλη, αντιμετωπίστηκε από τους πολιτικούς φορείς του τόπου μας και από ένα κομμάτι της κοινότητας μας, με μια αίσθηση δυσπιστίας και αδιαφορίας. Οι σποραδικές αναφορές και μνημονεύσεις για το συγκεκριμένο θέμα από τούς ίδιους τούς παθόντες αντιμετωπίζονται με μία απλή συμπόνια λες και δεν συνέβησαν στη διπλανή μας πόρτα. 35 χρόνια λοιπόν, από την πτώση ενός Δικτατορικού καθεστώτος, η ελευθερία σκέψης και ιδεών φαίνεται να μην έχει συνέλθει πλήρες από τη βαριά νάρκωση που προκάλεσε η ξέφρενη πρώην κομμουνιστική προπαγάνδα. Μια προπαγάνδα που με την κάλπικη λάμψη του ” σοσιαλιστικού παράδεισου”, προσπάθησε να κρατήσει αθέατη την άλλη όψη του νομίσματος, τη σκοτεινή ,του φόβου και του τρόμου, της βίας και του πόνου.

Πάντα βρισκόμουν στο δίλημμα: αξίζει ή όχι να μνημονεύσω γεγονότα που, εκτός των άλλων, προκαλούν και πολύ πόνο ψυχής; Πρέπει να σκαλίσω πληγές, ή να αφήσω τα πράματα στην αλησμονιά του χρόνου; Την τελική απόφαση να ασχοληθώ, την πήρα πριν από καιρό, φεύγοντας από μια συνάντηση με έναν από τους τελευταίους πρωταγωνιστές του όλου δράματος που έφυγε από τη ζωή πριν κάποιων χρόνων, τον πολύπαθο Αντώνη Βάγιο. Στάθηκε στο κατώφλι της πόρτας τού σπιτιού του και μου είπε :"Η θρησκεία μας διδάσκει μετάνοια, συγχώρεση και αγάπη. Το ασπάζομαι και το σεβάστηκα, και εγώ και όλοι αυτοί που φύγανε. Δεν μπορώ όμως, να ξεχάσω ”. Όλοι αυτή τη σεμνή και ταπεινή προσπάθεια, τη θεωρώ ένα μικρό κεράκι στη μνήμη όλων εκείνων, των δικών μας ανθρώπων που υπέστησαν τόσες αδικίες, κακουχίες και φύγανε με πολύ παράπονο. Γνώμονας μου, η ιστορία πρέπει να διδάσκεται όχι για να προκαλεί οργή και αναμόχλευση μίσους, αλλά για το μήνυμα: ΠΟΤΕ ΞΑΝΑ.

Το Βορειοηπειρωτικό Τραύμα ως Ζωντανή Εμπειρία Μνήμης, Ταυτότητας και Ψυχισμού

Η παρέμβαση του Αντώνη Ανδρουλιδάκη

«Ούτε Εδώ Ούτε Εκεί;» – Το Βορειοηπειρωτικό Τραύμα ως Ζωντανή Εμπειρία Μνήμης, Ταυτότητας και Ψυχισμού

Κυρίες και κύριοι,

επιτρέψτε μου να ξεκινήσω με μια φράση που δεν είναι θεωρία, δεν είναι ανάλυση – είναι βίωμα:

«Στην Αλβανία ήμουν Έλληνας. Στην Ελλάδα έγινα Αλβανός.»

Αυτή η φράση δεν περιγράφει απλώς μια εμπειρία. Περιγράφει μια ρωγμή. Μια ρωγμή ανάμεσα σε δύο κόσμους. Ανάμεσα σε δύο τρόπους να σε βλέπουν. Και, τελικά, ανάμεσα σε δύο τρόπους να βλέπεις κι εσύ τον ίδιο σου τον εαυτό. Και μέσα σε αυτή τη ρωγμή, γεννιέται κάτι βαθύτερο: το τραύμα.

1. Το τραύμα που δεν ανήκει μόνο στο παρελθόν

Συχνά μιλάμε για το Βορειοηπειρωτικό ως ιστορία. Ως ένα κεφάλαιο που έκλεισε. Αλλά η πραγματικότητα είναι διαφορετική. Το τραύμα δεν τελειώνει όταν τελειώνουν τα γεγονότα. Πολύ περισσότερο αν τα τραυματικά γεγονότα συνεχίζονται. Το τραύμα μετακινείται. Από την ιστορία στη μνήμη. Από τη μνήμη στην ταυτότητα. Και από την ταυτότητα… στον ψυχισμό.

1.1. Τι είναι το συλλογικό ιστορικό τραύμα

Σε αυτό το σημείο, ίσως χρειάζεται να ορίσουμε τι εννοούμε όταν μιλάμε για «συλλογικό ιστορικό τραύμα». Δεν μιλάμε απλώς για ένα τραυματικό γεγονός του παρελθόντος. Μιλάμε για κάτι πιο σύνθετο. Συλλογικό ιστορικό τραύμα είναι η εμπειρία κατά την οποία μια κοινότητα αισθάνεται ότι έχει πληγεί βαθιά - όχι μόνο υλικά, αλλά στον ίδιο τον πυρήνα της ταυτότητάς της - και αυτή η εμπειρία δεν μένει στο παρελθόν, αλλά μεταφέρεται και επηρεάζει τις επόμενες γενιές. Δεν είναι μόνο αυτό που συνέβη.

Είναι το πώς αυτό που συνέβη:

    Γίνεται ανάμνηση

    αφηγείται

    αποσιωπάται

    και, τελικά, ζει μέσα στους ανθρώπους

Είναι το τραύμα που γίνεται μνήμη. Η μνήμη που γίνεται ταυτότητα. Και η ταυτότητα που γίνεται τρόπος να βλέπεις τον κόσμο. Και ακριβώς έτσι πρέπει να δούμε και το Βορειοηπειρωτικό.

Β. Ήπειρος – ΝΑ ΞΑΝΑΓΡΑΨΟΥΜΕ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΝΗΜΟΝΕΥΟΝΤΑΣ ΤΟΥΣ ΗΡΩΕΣ ΤΗΣ

Παρέμβαση του Γιώργου Τασιόπουλου

Γεννήθηκα σε μια εποχή που αναζητούσε τους ήρωές της, που από μικρά παιδιά σαγηνευόμαστε από ηρωικές πράξεις αυτοθυσίας. Όλοι οι συνομήλικοί μου ήθελαν να μοιάσουν σε κάποιο ήρωα. Οι ήρωες υπήρχαν στα παραμύθια της γιαγιάς μας, στη μυθολογία του τόπου μας, στα βιβλία μας, στις γιορτές μας τοπικές και εθνικές, στα πρόσωπα των παππούδων μας που πολέμησαν για την πατρίδα, σε μια δυσκολη ζωή για την επιβίωση.

Στην εποχή μας όλα άλλαξαν. Η σχέση μας με τον ηρωισμό ατόνισε!

Το σύστημα της ακύρωσης, του αναθεωρητισμού προσπαθεί να εξαφανίσει τους ήρωες.

Θυμάστε το βιβλίο της Ρεπούση με τους Κλέφτες της Οθωμανοκρατίας στο βιβλίο να περιγράφονται με μικρό "κ" ή τους πρόσφυγες της Σμύρνης να συνωστίζονται στην προκυμαία για αναχώρηση;

Πόσο διαφορετική έγινε ως ιστορική εικόνα, ως ζωντανή ιστορία η εκτέλεση των πατριωτών στην Καισαριανή όταν δημοσιεύθηκαν οι φωτογραφίες των ηρώων - εκτελεσμένων να περπατούν αγέρωχοι για να αντιμετωπίσουν τους εκτελεστές Ναζί με υψωμένη τη γροθιά τους; Όταν μετά τη ανάρτηση των φωτογραφιών απέκτησαν πρόσωπο, μπήκε η λεζάντα του ονόματός τους κάτω από τη φωτογραφία, δημοσιεύθηκαν οι προσωπικές τους ιστορίες;

Έτσι και η ιστορία των χρόνων των διωγμών στη Β. Ήπειρο πρέπει να ξαναγραφτεί.

Να γραφτεί πρώτα η 'μεγάλη αφήγηση" από την αρχή, η ιστορία της Ηπείρου των αρχαίων, των μέσων χρόνων έως τις σιδερένιες φυλακές στα σκλαβωμένα χρόνια του προηγούμενου αιώνα, και μέχρι τα σημερινά θλιβερά γεγονότα.

Η ελληνική μειονότητα και η διεθνής νομιμότητα

 27 Ιανουαρίου, 2026

«Ο ισχυρός επιβάλλει ό,τι του επιτρέπει η δύναμίς του και ο ασθενής παραχωρεί ό,τι του επιβάλλει η αδυναμία του»

Θουκυδίδου Ιστορίαι (μετάφραση Ελ. Βενιζέλου)

Του Γιώργου Κυριακού

Η διαβόητη δήλωση του Ελλαδίτη πρωθυπουργού, πως «δεν είναι η στιγμή να σχολιάσουμε τη νομιμότητα των πρόσφατων ενεργειών» (επέμβαση ΗΠΑ στη Βενεζουέλα), εισάγει μια νέα διάσταση στο νέο γεωπολιτικό γίγνεσθαι, που αφορά και τον ελληνισμό (Αιγαίο, Κύπρος, Ρουμ της Συρίας, Μαριουπολίτες κ.λπ.) και στο οποίο εντάσσεται η Βορειοηπειρωτική Κοινότητα. Η δήλωση περιφρόνησης προς το διεθνές δίκαιο θα μπορούσε να δικαιολογήσει όσα υφίσταται ο Ελληνισμός διαχρονικά από το αλβανικό κράτος. Μάλιστα θα μπορούσε να μεταφραστεί ως νομιμοποιητική σύμπλευση με το καθεστώς Ράμα. Επιπρόσθετα ο κ. Συρίγος, από πολλούς υποστηριζόμενος ως «ειδικός» επί των βορειοηπειρωτικών θεμάτων, προσπάθησε να δικαιολογήσει τον πρωθυπουργό του, πως «δεν είχε πλήρη εικόνα»… Έτσι πιστώνεται η αντινομία στη διεκδίκηση των δικαιωμάτων της ελληνικής μειονότητας με βάση το Διεθνές Δίκαιο. Ποιο είναι όμως το αρραγές πλεονέκτημα στο οποίο βασίζεται η πολιτική μειοδοσίας;

Σύντομη αναδρομή

«Όταν χρησιμοποιώ μια λέξη», είπε ο Χάμπτι Ντάμπτι, «σημαίνει ακριβώς ό,τι εγώ επιλέγω να σημαίνει, μήτε περισσότερα μήτε λιγότερα». «Το ζήτημα», επέμεινε η Αλίκη, «είναι αν μπορείς να κάνεις τις λέξεις να σημαίνουν πολλά διαφορετικά πράγματα». «Το ζήτημα», είπε ο Χάμπτι Ντάμπτι, «είναι να ξέρεις ποιος κάνει κουμάντο, αυτό είναι όλο».

Λούις Κάρολ, Η Αλίκη στη Χώρα των Θαυμάτων

Ο Ελληνισμός στην Αλβανία –όπως και το σύνολο των Αλβανών– εκδήλωσε απέχθεια για τον κομμουνισμό μετά τη διαστροφική καπηλεία του από το καθεστώς των Χότζα-Αλία, και στράφηκε για τη «σωτηρία» του κυρίως προς τις ΗΠΑ και την Ε.Ε. Πράγματι υπήρξαν «διορθωτικές» παρεμβάσεις εκ μέρους των ΗΠΑ, όπως π.χ. το 1995 για την αποφυλάκιση των «Πέντε της Ομόνοιας» [1]. Επίσης υπήρξαν παρεμβάσεις, έως και παρεμβολές, εκ μέρους των ελληνικών και ιδιαίτερα των ηπειρωτικών οργανώσεων στις ΗΠΑ, που δημιούργησαν προσδοκίες πως «θα μας απελευθερώσουν οι Αμερικανοί».

Η ιστορική εξήγηση έγκειται στο γεγονός ότι μετά την ιστορική ήττα της απόπειρας ενσωμάτωσης της ενιαίας Ηπείρου στην Ελλάδα (δεκαετία 1910), χιλιάδες ακολούθησαν το ρεύμα της μετανάστευσης στην Αμερική ιδρύοντας αδελφότητες που φρόντιζαν παραδειγματικά τα χωριά τους. Επίσης, μετά το κλείσιμο των συνόρων το 1945 από το ολοκληρωτικό καθεστώς, χιλιάδες φυγάδες, πρόσφυγες ή αποκλεισμένοι Βορειοηπειρώτες στον ελλαδικό χώρο μετανάστευσαν στις ΗΠΑ, και πίεζαν προς αποκατάσταση των δικαιωμάτων τους – ματαίως, εφόσον διαψεύστηκαν από τη στάση των ΗΠΑ στη Συνδιάσκεψη των Παρισίων [2].

Ν' Διαβούλευση για το μέλλον της Β. Ήπειρου

Σε νέες περιπέτειες η εκπαίδευση στη Β. Ήπειρο

Οι απ’ έκει: Σε νέες περιπέτειες η εκπαίδευση

του Γιώργου Κυριακού

Ο Δρόμος συνομίλησε με τον κ. Ζήσο Λούτση, μέχρι πρότινος Διευθυντή Εκπαίδευσης, υπεύθυνο των δημόσιων σχολείων της Ελληνικής Μειονότητας, ο οποίος απολύθηκε από τις αλβανικές αρχές με το πρόσχημα ότι παραβιάζει εγκύκλιο που δεν επιτρέπει σε ελληνοδιδασκάλους γενικής παιδείας να διδάσκουν μαθήματα ειδικοτήτων (βιολογία, ιστορία κ.λπ.) στα ελληνικά, παρόλο που κάτι τέτοιο προβλέπεται έμμεσα από άλλη εγκύκλιο. 

Όπως μας είπε ο κ. Λούτσης, προβλέπεται το δικαίωμα των διευθυντών –ειδικά στα μειονοτικά σχολεία– να επιλέγουν εκπαιδευτικούς που θα διδάξουν τα 16 μαθήματα στη μητρική γλώσσα των μαθητών (7 μαθήματα προβλέπονται στην αλβανική γλώσσα) μετά από έγκριση του Διευθυντή Εκπαίδευσης. Όταν δεν υπάρχουν ειδικότητες στην επετηρίδα, τότε ακολουθείται η διαδικασία πρόσληψης με φακέλους, βάσει προσόντων, αναπληρωτών εκπαιδευτικών.

Το πρόβλημα προέκυψε εξαιτίας του γεγονότος ότι ενώ τα μαθήματα ειδικοτήτων στη μειονοτική εκπαίδευση θα πρέπει να διδάσκονται στην ελληνική γλώσσα, στην επετηρίδα δεν υπάρχουν ειδικότητες παρά μόνο στα φιλολογικά. Αυτό συμβαίνει διότι τα πτυχία αποφοίτων του Παιδαγωγικού Πανεπιστημίου στην Ελλάδα δεν αναγνωρίζονται, η Μεσαία Παιδαγωγική Σχολή του Αργυροκάστρου (από την οποία αποφοιτούσαν ελληνοδάσκαλοι για το 9τάξιο σχολείο) έχει κλείσει και έχει μετατραπεί σε ελληνικό λύκειο, και οι απόφοιτοι του Τμήματος Ελληνικής Γλώσσας, Λογοτεχνίας και Πολιτισμού στο Πανεπιστήμιο του Αργυροκάστρου μπορούν να διδάσκουν μόνο το μάθημα της Γλώσσας. Και εξηγεί ο κ. Λούτσης:

“Βλάπτουν κι οι τρεις τους την Συρία το ίδιο”

Παρατηρητήριο "οι απ' έδω" 

“Βλάπτουν κι οι τρεις τους την Συρία το ίδιο”

"Ας φρόντιζαν" 

Κ. Καβάφης

Η διάλυση της Συρίας από τους Ισλαμοφασίστες, μας ανησυχεί, τόσο για την αραβική χώρα που είναι φιλική για τον Ελληνισμό και τη Χριστιανοσύνη, όσο και για την ίδια την επέκταση που επίκειται. Η ισχυροποίηση του ισλαμοφασιστικού άξονα με την ενεργό συμμετοχή της Τουρκίας και η γενοκτονία των Παλαιστινίων με τη βοήθεια των ΗΠΑ, φέρνουν πιο κοντά το ενδεχόμενο του αφανισμού των Κούρδων και της γενοκτονίας των χριστιανικών λαοτήτων. Φέρνουν κοντά το ενδεχόμενο μεγαλύτερων ακόμα διεκδικήσεων τμημάτων της πατρίδας μας από την Τουρκιά. 

Με μια διαλυμένη Ευρώπη, που παρακολούθησε τις ΗΠΑ στον πόλεμο για τα συμφέροντά της, με το ελλαδικό κράτος να γίνεται το απόλυτο παρακολούθημα της ΕΕ στους πολέμους, στην ενέργεια, στην επιδεινούμενη φτώχεια και στην ανασφάλεια για τα εθνικά ζητήματα, τι μέλλει γενέσθαι;

● Ποιος από την επίσημη εξωτερική διπλωματία “μας” ενδιαφέρθηκε για την εξόντωση των δυο ορθοδόξων μητροπολιτών στη Συρία από το Ισλαμικό Κράτος το 2013;

● Ποια επίσημη εξωτερική πολιτική “μας” ενδιαφέρθηκε για τη σωτηρία της φιλικής μας Συρίας και στρατεύτηκε στο άρμα διάλυσής της με τους τρεις τους που βλάπτουν στη Συρία το ίδιο;

● Ποια διπλωματία “μας” ενίσχυσε την άμυνα των Κούρδων απέναντι στο δολοφονικό Ισλαμικό Κράτος και στην Τουρκία;

● Ποια συμμετοχή “μας” στο ΝΑΤΟ ήταν αυτή που αναγνώρισε την Τουρκία ως “ασφαλές έδαφος” (2016), συμμαχεί με το Ισραήλ για τη γενοκτονία των Παλαιστινίων και ασχολείται με τους “εχθρούς” μας στην Υεμένη;

● Πότε η κυβέρνηση “μας” καταδίκασε την επέμβαση των Τούρκων στο κουρδικό Άφριν της Συρίας (2016);

● Με ποιον τρόπο έμπρακτα ενδιαφέρονται οι δικοί “μας” εκπρόσωποι σήμερα για τον Ελληνισμό της Συρίας; Ίσως με τον ίδιο τρόπο που ενδιαφέρθηκαν για τους Έλληνες της Μαριούπολης παρατώντας τους αβοήθητους;

Αν αυτό είναι το “ενδιαφέρον” του κράτους “μας” για γεγονότα που προοιωνίζουν περιφερειακούς πολέμους για την εξυπηρέτηση συμφερόντων της Δύσης τότε τι προβλέπεται για την ασήμαντη πληθυσμιακά και ξεριζωμένη Βορειοηπειρωτική Κοινότητα;

Παρατηρούμε την αδιαφορία κι ανησυχούμε αν και ωστόσο συμβαίνουν μικρής εμβέλειας γεγονότα, τα οποία χωρίς καμιά υποστήριξη από τους αρμοδίους, μάς ενθαρρύνουν.