Απόψεις του Στάλιν για τον ελληνικό εμφύλιο 1946-1949.

Του Στάθη Λειβαδά

Δρα φιλοσοφίας των μαθηματικών

Απόψεις του Στάλιν για τον ελληνικό εμφύλιο 1946-1949.

Χαρακτηριστικά κομμάτια από επίσημα σοβιετικά αρχεία στα οποία φαίνονται μέσα από κομματικές και κρατικές συνομιλίες οι διαθέσεις της σοβιετικής ηγεσίας σε σχέση με την αναγνώριση της προσωρινής κυβέρνησης του βουνού, οι απόψεις του Στάλιν για τον αγώνα του ΔΣΕ, οι προσπάθειες χρηματοδότησης του κλπ.

 Κατιούσα

Είναι γεγονός ότι η στάση της Σοβιετικής Ένωσης απέναντι στη ραγδαία και μαζική ανάπτυξη του ελληνικού λαϊκού απελευθερωτικού κινήματος  το 1942-1944  και στη συνέχεια στην διεξαγωγή της ένοπλης πάλης του ΔΣΕ απέναντι στις αστικές κυβερνήσεις της Αθήνας το 1947-1949 έχει δώσει κίνητρο και αφορμή για μια σημαντική  ερευνητική ιστορική δραστηριότητα τις τελευταίες δεκαετίες και φυσικά σε ένα σημαντικό βαθμό  επηρεάζεται από την ιδεολογική-πολιτική τοποθέτηση  όσων έχουν ασχοληθεί και γράψει όλα αυτά τα χρόνια ακαδημαϊκοί ιστορικοί, ερευνητές, δημοσιογράφοι,  κλπ.  Έχουν γίνει γνωστά πολλά γεγονότα και αθέατες πτυχές της δεκαετίας 1940-1950, αυτού του  συμπυκνωμένου ιστορικού χρόνου, που καθόρισαν το μέλλον της Ελλάδας γενικά αλλά και του ελληνικού αριστερού λαϊκού κινήματος ειδικότερα. Ωστόσο πολλές κομβικές πτυχές εξακολουθούν να είναι άγνωστες  και μπορεί να εξακολουθήσουν να παραμένουν άγνωστες  είτε γιατί κάποιες αποφάσεις η συμφωνίες δεν αποτυπώνονται ποτέ στο χαρτί για διάφορους λόγους –ένας από αυτούς είναι γιατί μία η περισσότερες πλευρές δεν θέλουν να υπάρχουν ίχνη σε αρχειακό υλικό που θα τους εκθέσουν ιστορικά τώρα η στο μέλλον , ένας άλλος ότι απλά κάποιες πλευρές κρατούν για πάντα επτασφράγιστα κλειστά συγκεκριμένα αρχεία τους  που θεωρούν για τον ένα η τον άλλο λόγο  υπερευαίσθητα.  

Η ουσία ωστόσο είναι ότι τα ιστορικά γεγονότα-σταθμοί που χαρακτηρίζουν μια ιστορική περίοδο αποτιμώνται και μέσα από τον ιστορικό χρόνο που είναι ένας έμμεσος αδιάψευστος μάρτυρας του ιστορικού γίγνεσθαι, περιλαμβάνοντας τον προσωπικό ρόλο ηγετικών προσώπων που μπορεί να καθορίσουν καίριες ιστορικές στιγμές.  Επί πλέον  πρέπει να αποτιμώνται και μέσα από την ανάπτυξη και εξέλιξη αντιτιθέμενων ταξικών κοινωνικών δυνάμεων και τον τρόπο που επηρέασαν και επηρεάζουν εθνικές και εθνοτικές διαμάχες, κοινωνικές επαναστάσεις  αλλά και παγκόσμιες πολεμικές συρράξεις ειδικά τον 20 αιώνα και μετά.  Ένα παράδειγμα  για το πως η σφαιρική ιστορική γνώση, που λαμβάνει υπόψη της την διαλεκτική εξέλιξη της κοινωνίας και φυσικά την διαμόρφωση και την προσωπικότητα ηγετικών ιστορικών προσώπων, μπορεί να οδηγήσει σε ορθολογικά ιστορικά συμπεράσματα είναι η αντιμετώπιση της γνωστής αγαπημένης εκδοχής των αστών ιστορικών για τα περίφημα ποσοστά μοιρασιάς 90 -10 για την Ελλάδα η 50-50 για την Γιουγκοσλαβία η αντίστροφα 10-90 για τη Ρουμανία ανάμεσα σε Τσόρτσιλ και Στάλιν τον Οκτώβρη του 1944 στη συνάντηση της Μόσχας. Η πάλι ο αντίλογος στην αφελή και απλουστευτική, αν δεν είναι εκ του πονηρού,  άποψη ότι οι τρείς μεγάλοι μοίρασαν στη Γιάλτα τον Φλεβάρη του 1945 τον κόσμο.

Οι διωγμοί των Ελλήνων της Σοβιετικής Ένωσης τα έτη 1937-1938

Αρδην - Ρήξη 16 Δεκεμβρίου 2023

Στις 15η Δεκεμβρίου 1937, μετά από τέσσερις μέρες προετοιμασίας, τίθεται σε εφαρμογή το διάταγμα του Στάλιν και ξεκινούν οι διώξεις κατά των Ελλήνων της ΕΣΣΔ. Δώδεκα χιλιάδες Έλληνες καταδικάστηκαν σε θάνατο και δεκάδες χιλιάδες φυλακίστηκαν, εκτοπίστηκαν κ.λπ. Οι διώξεις του 1937-38 ήταν ένα πολύ δυνατό χτύπημα για τον ελληνισμό της ΕΣΣΔ που υπολογίζεται ότι τότε ήταν 300 χιλ. Ογδόντα πέντε χρόνια μετά η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία έδωσε άλλο ένα χτύπημα, ελπίζουμε να μην είναι το τελειωτικό, για τον ελληνισμό της Αζοφικής. Αναδημοσίευουμε την ομιλία του ιστορικού-ερευνητή Ιβάν Τζουχά στη μνήμη των δεκάδων χιλιάδων Ελλήνων που χάθηκαν και αυτοί στο Αρχιπέλαγος Γκουλάγκ.

Τoυ Ιβάν Τζουχά * από το Άρδην τ. 124

Για να κατανοήσουμε τι συνέβη με τους Έλληνες της ΕΣΣΔ την εποχή του σταλινισμού, στα χρόνια 1937-1938, είναι απαραίτητο συνοπτικά να σκιαγραφήσουμε την κατάσταση στη χώρα εκείνη την εποχή. Τις μαζικές σφαγές που υπέστησαν αυτά τα χρόνια όλοι οι λαοί που ζούσαν στην ΕΣΣΔ.

Το πιο σημαντικό έγγραφο, που οδήγησε στις μαζικές διώξεις και σφαγές, ήταν η απόφαση της πολιτικής ηγεσίας του Κομμουνιστικού Κόμματος «Περί αντισοβιετικών στοιχείων», στις 2 Ιουλίου 1937. Με αυτό το έγγραφο, η NKVD[1] διέταξε να καταγραφούν όλα τα «αντισοβιετικά στοιχεία», έτσι ώστε «οι πιο εχθρικοί από αυτούς» να συλληφθούν αμέσως και να εκτελεστούν, οι υπόλοιποι να στ αλούν σε στρατόπεδα κράτησης. Συνολικά, σε όλη τη χώρα σχεδίαζαν τις συλλήψεις περίπου 260.000 ατόμων. Από αυτούς, τις 73.000 επρόκειτο να εκτελέσουν (ως πρώτη κατηγορία), τους υπόλοιπους (ως δεύτερη κατηγορία) θα τους έστελναν σε στρατόπεδα για περίοδο 8 έως 10 ετών. Στην πραγματικότητα όλοι αυτοί οι αριθμοί ξεπεράστηκαν κατά πολύ.

Εθνικές επιχειρήσεις

Οι θρυλικές «Μάγισσες της Νύχτας»!

του Βασίλη Στοϊλόπουλου 

80η επέτειος σήμερα από την «Ημέρα της Νίκης» και ο τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Κι ευκαιρία να θυμηθούμε – όντας σε αντιηρωικές και ρευστές εποχές – τις ξεχασμένες, παρότι θρυλικές, «Μάγισσες της νύχτας» (γερμ. «Nachthexen», ρωσ. Ночные Ведьмы / Notschnyje Wedmy). Αυτές, τις ειδικευμένες σε νυχτερινές αεροπορικές επιθέσεις νεαρές Ρωσίδες επίλεκτες πιλότους, που έγιναν ο φόβος και ο τρόμος των Γερμανών εισβολέων στη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, αποδεικνύοντας ότι ο πόλεμος δεν είναι μόνο ανδρική υπόθεση. 

Τον Οκτώβριο του 1941, λίγους μόνο μήνες μετά την έναρξη της γερμανικής επιχείρησης «Μπαρμπαρόσα» κατά της πρώην Σοβιετικής Ένωσης, συγκροτήθηκε με πρωτοβουλία της συνταγματάρχη Μαρίνας Ρασκόβα, γνωστής και ως «Ρωσίδα Αμέλια Έρχαρτ» – και απόφαση του ίδιου του Στάλιν - το Σοβιετικό 588ο Σύνταγμα Νυχτερινών Βομβαρδισμών (588οNBAP), αποτελούμενο αποκλειστικά από γυναίκες - από τους μηχανικούς, τους συντηρητές και τους πλοηγούς μέχρι και τους πιλότους.

Το γυναικείο αυτό Σύνταγμα, με διοικητή την έμπειρη Γεβντόκια Μπερσάνσκαγια, συγκροτήθηκε σε τρία σμήνη με περίπου 25 νεαρές πιλότους, ηλικίας από 20-30 ετών, οι οποίες στρατολογούνταν κυρίως από πιλότους της πολιτικής αεροπορίας και από σοβιετικές αερολέσχες. «Έξυπνες, μορφωμένες και ταλαντούχες», τα ρωσικά «χελιδόνια», όπως τις ονόμαζαν οι σύντροφοί τους άρρενες αεροπόροι, είχαν σαν σύνθημα : «Είσαι γυναίκα και να είσαι υπερήφανη γι αυτό», καθώς στην αρχή της καριέρας τους θεωρήθηκαν από πολλούς ως ακατάλληλες για να κυβερνούν ένα βομβαρδιστικό και η Ρασκόβα έκανε μεγάλη προσπάθεια μέχρι να πείσει τον Στάλιν να εμπιστευτεί τα λεγόμενα και νεαρά «Γεράκια του Στάλιν».

Η ιστορική έρευνα για τις απώλειες Γερμανών στα πολεμικά μέτωπα

ΜΑΡΓΑΡΙΤΗΣ  ΓΙΩΡΓΟΣ

Ανατολικό Μέτωπο και ιστορική έρευνα

Με βάση τους παραπάνω αριθμούς, που προέρχονται από ιστορική έρευνα που έκαναν γερμανικές υπηρεσίες, αρμόδια πρόσωπα ή αρχειακές εκθέσεις, από την αρχή του πολέμου ως τις 31 Δεκεμβρίου του 1944, η Γερμανία έχασε στα πεδία των μαχών 3.677.000 νεκρούς ή διαπιστωμένους νεκρούς. Από αυτούς τους 2.743.000 (ποσοστό 74,6%) στο Ανατολικό Μέτωπο. Οι γερμανικές κυβερνήσεις υπολογίζουν σε 635.000 τους άμαχους που σκοτώθηκαν από τους συμμαχικούς βομβαρδισμούς των γερμανικών πόλεων. Αυτή η κατηγορία των νεκρών μπορεί να πιστωθεί αποκλειστικά σε Βρετανούς και Αμερικανούς – οι Σοβιετικοί δεν βομβάρδισαν αμάχους.

Στη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, για να ισοσκελιστεί το προηγούμενο “άκομψο” μέγεθος, υποστηρίχθηκε ότι ως και 2.500.000 Γερμανοί πολίτες χάθηκαν στις μαζικές εκτοπίσεις και στην προσφυγιά στα ανατολικά εδάφη. Σήμερα, ο αριθμός αυτός (η εκκένωση των περιοχών έγινε χειμώνα κάτω από άθλιες συνθήκες, σε πολεμικό περιβάλλον) έχει σαφώς συρρικνωθεί στο επιστημονικό περιβάλλον. Γίνεται λόγος για 500.000 θύματα και έχει αποδοθεί στις διαταγές του Βερολίνου για εκκένωση των γερμανικών πληθυσμών εκεί όπου έφθαναν οι Ρώσοι. Διατηρείται όμως στο πολιτικό πεδίο. Η γερμανική κυβέρνηση εμμένει στον μεγάλο αριθμό, ώστε να μπορεί να υποστηρίξει ότι η Γερμανία υπήρξε το μεγάλο θύμα του πολέμου.

Στην πρόσφατη εξάλλου ημιεπίσημη γερμανική ιστορία (“Η Γερμανία και ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος”) υποστηρίζεται ότι τον πόλεμο αυτόν τον ξεκίνησε η Σοβιετική Ένωση. Οι παραπάνω αριθμοί απ’ την ιστορική έρευνα ελάχιστο σχολιασμό χρειάζονται. Μιλούν από μόνοι τους. Ο πόλεμος κράτησε συνολικά 64 μήνες. Ο πόλεμος ανάμεσα στην Γερμανία, τους συμμάχους της και την Σοβιετική Ένωση κράτησε 46 μήνες. Από τους 46 αυτούς μήνες, τους 35 η Σοβιετική Ένωση πολέμησε ουσιαστικά μόνη της. Μόνο μετά την απόβαση στην Νορμανδία, στις 6 Ιουνίου 1944 υπήρξε άξιο λόγου Δυτικό Μέτωπο, ικανό να τραβήξει σημαντικές δυνάμεις από το Ανατολικό Μέτωπο. Δεν χρειάζονται νομίζω περισσότερα για να απαντηθεί το ερώτημα, ποιος νίκησε την Γερμανία και το ναζισμό.

Όλη η δημοσίευση: Η ιστορική έρευνα για τις απώλειες Γερμανών στα πολεμικά μέτωπα

Ο Αλεξάντρ Σολζενίτσυν και η λογοτεχνία του γκουλάγκ 

από

 Δημήτρης Μπαλτάς

 -

14 Απριλίου 2022

Αλεξάντρ Σολζενίτσιν και η λογοτεχνία του γκουλάγκ

Aφιέρωμα στον ρώσο συγγραφέα Αλεξάντρ Σολζενίτσυν (1918-2018) πραγματοποιήθηκε στο Πνευματικό Κέντρο του Δήμου Αθηναίων από το Περιοδικό ΣΤΕΠΑ και το Καλλιτεχνικό Σύνολο «Πολύτροπον».

– π. Πέτρος Μινώπετρος: “Ο μάρτυρας και η συνείδηση των θυμάτων του κομμουνιστικού ολοκληρωτισμού“.

-Σύγχρονες ερμηνευτικές αντιφωνίες και ιδεολογικές συγκρούσεις

Του Βλάση Αγτζίδη

Η διαφορά των προσεγγίσεων και των ερμηνειών για το ιστορικό μεταίχμιο  του 1908-1923 είναι γνωστή, όπως γνωστές είναι και οι σφοδρές συγκρούσεις για την ιστορία.  Με αφορμη τη δημοσίευση ενός κειμένου του Λάμπρου Μπαλτσιώτη με τίτλο   «Ποιον ωφελεί η αναδιάταξη της θέσης των Ποντίων. Γενοκτονία, πολιτική και ιστορία» στο οn-line περιοδικό «Xρόνος», έγραψα ένα συνολικό «κείμενο αντίκρουσης» με τίτλο «Σχόλιο πάνω στο κείμενο του Λ. Μπαλτσιώτη. Γενοκτονία, Πόντιοι, Μικρά Ασία: η σκοτεινή πλευρά του νεοελληνικού μας κόσμου«.

 Επί πλέον -έχοντας μια γενική αντίληψη ότι μόνο η ελεύθερη και ανεμπόδιστη διατύπωση της γνώμης μαζί με τη συνάντηση των διαφορετικών προσεγγίσεων γύρω από ένα τραπέζι, μπορεί να δημιουργήσει ένα κλίμα συνεννόησης και, γιατί όχι, αναζήτησης των κοινών τόπων- επικοινώνησα με τον Λ. Μπαλτσιώτη και καταλήξαμε σε μια θετική συμφωνία: να διοργανωθεί στις 21 Φεβρουαρίου 2014 ένα Στρογγυλό Τραπέζι στο πλαίσιο του Σεμιναρίου Ιστορίας της Κηφισιάς με τη συμμετοχή των Βασίλη Μεϊχανετσίδη, Λάμπρου Μπαλτσιώτη, Δημήτρη Χριστόπουλου, Χριστίνας Κουλούρη και εμού, που θα συζητήσει τα «επίμαχα» ζητήματα….

  Το «κείμενο αντίκρουσης» που έγραψα είναι το εξής: 

Γενοκτονία, Πόντιοι, Μικρά Ασία:
η σκοτεινή πλευρά του νεοελληνικού μας κόσμου
.

«Οι πόντιοι άρχισαν να καταφθάνουν μετά τους βαλκανικούς πολέμους
 και, κυρίως, μετά την λεγόμενη Μικρασιατική Καταστροφή.
Οι τελευταίοι μας ήρθανε από την Σοβιετική Ένωση το 1940,
 σαν ένα πεσκέσι του Στάλιν.
Δηλαδή, οι πόντιοι είναι επήλυδες, είναι ξενόφερτοι, είναι πρόσφυγες.
Οι ελλαδικοί νεοέλληνες δεν συμπαθούν τους πρόσφυγες….
 Οι πόντιοι κατέληξαν να είναι ο ύστατος στόχος
των ελλαδικών ρωμιών.»

(Ηλίας Πετρόπουλος, «Οι Πόντιοι», περ. Σχολιαστής, 1987)

Το πολύ ενδιαφέρον κείμενο του Λάμπρου Μπαλτσιώτη[1], δίνει την ευκαιρία για αναστοχασμό πάνω σε κρίσιμα και αδιερεύνητα ζητήματα της σύγχρονης νεοελληνικής ιστορίας και κοινωνίας. Ζητήματα που είτε ανήκουν στο χώρο της κοινωνίας (νεοπρόσφυγες από την πρώην Σοβιετική Ένωση) είτε στο χώρο της ιστορίας, σχετιζόμενα με το μεγάλο γεωπολιτικό και κοινωνικό-οικονομικό μετασχηματισμό που συνέβη στην Εγγύς Ανατολή την περίοδο 1908 (κίνημα Νεότουρκων) έως 1923 (Συνθήκη Λωζάννης), αλλά και με το σοβιετικό πείραμα και ειδικότερα τη σταλινική του περίοδο.  

 Δίνει επίσης την ευκαιρία να εξεταστούν οι εικόνες που διαμορφώθηκαν στον ελλαδικό χώρο για τα θέματα αυτά, ο τρόπος πρόσληψης των γεγονότων εκείνων τόσο από την κυρίαρχη εξουσία (στη μοναρχική, στη δικτατορική και στη δημοκρατική της εκδοχή) όσο και από τη διανόηση (καθεστωτική και μη), τους ιστορικούς κ.λπ. Όπως επίσης να τεθεί υπό το φως της κριτικής η «οριενταλιστική» ματιά για τα θέματα αυτά, που κυριαρχεί σε ένα σημαντικό τμήμα Νεοελλήνων ιστορικών.

Το «κενό»

 Η έλλειψη κοινά συμφωνημένου αφηγήματος για τα συγκεκριμένα  ιστορικά και κοινωνικά θέματα δημιούργησε ένα ερμηνευτικό «κενό», που το αντιλαμβάνονται άμεσα όλοι όσοι ασχολούνται μ’ αυτά, είτε ως ερευνητές είτε ως φορείς κοινωνικής αλληλεγγύης προς πάσχοντες πληθυσμούς (νέο-πρόσφυγες από την τ. ΕΣΣΔ). Απόρροια αυτού του «κενού» υπήρξε και ο εξαιρετικά ενδιαφέρον τρόπος που οι κυρίαρχες πολιτικές αλλά και ιδεολογικές δυνάμεις, δεξιά κι αριστερά, αντιμετώπισαν τα νέα αιτήματα και ζητήματα του προσφυγικού χώρου, και ειδικότερα:

-τη δημόσια κατάθεση της ιστορικής τους άποψης ότι υπήρξαν θύματα οργανωμένης Γενοκτονίας (1914-1923) από τον τουρκικό εθνικισμό,

-την αναφορά στις διώξεις που υπέστη στην ΕΣΣΔ από το σταλινισμό η ελληνική μειονότητα μετά το 1937-38.

30 χρόνια από τη πτώση της Σοβιετικής Ένωσης: Τα υπαρξιακά διλήμματα μίας αντι-δυτικής Δύσης

Του Δρ. ΧΡΗΣΤΟΥ ΖΙΩΓΑ, HP

Την 25η Δεκεμβρίου του 1991 συντελέστηκε το τελευταίο κοσμοϊστορικό γεγονός του, ούτως ή άλλως, σημαντικού 20ου αιώνα.

Η κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης σήμανε και την αποκοπή του υπαρκτού σοσιαλισμού από το ιστορικό γίγνεσθαι, ο οποίος στη βάση της μαρξιστικής θεωρίας και του επιστημονικού σοσιαλισμού επιδίωξε για περισσότερα από 70 έτη να αναμορφώσει τις κοινωνίες -που επικράτησε ή επιβλήθηκε- και τον Άνθρωπο, καθορίζοντας ανεπίστρεπτα την πορεία της ανθρώπινης ιστορίας.

Εν τέλει, η εξελικτική δυναμική του όλου εγχειρήματος εξασθένησε λόγω λανθασμένων ανθρωπολογικών υποθέσεων, υστέρηση στον τομέα των πολιτικών ελευθεριών και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, χαμηλής παραγωγικότητας της οικονομίας και εξωγενών ανταγωνισμών, με αποτέλεσμα τα Χριστούγεννα του 1991 να επέλθει το τέλος της Σοβιετικής Ένωσης.

Υπό άλλες ιστορικές συνθήκες, το 2022 θα συμπληρώνονταν 100 χρόνια από την ίδρυσή της˙ εφέτος θα περιοριστούμε απολαμβάνοντας τους κατά τόπους εορτασμούς.

• Η προλογική υπόμνηση της συμπλήρωσης 30 ετών από την πτώση της φαινομενικά κραταιής Σοβιετικής Ένωσης συνιστά μια επαρκή περίοδο για να τοποθετηθούμε βάσιμα επί ορισμένων ζητημάτων τα οποία προσαρμοσμένα στην παρούσα συγκυρία δείχνουν να επανέρχονται ξανά στο προσκήνιο, όχι πλέον με τους όρους των πρώιμων μεταψυχροπολεμικών προσδοκιών.

Από τα μέσα της δεκαετίας του 80’ ο τελευταίος  ΓΓ του σοβιετικού ΚΚ Mikhail Gorbachev (Μιχαήλ Γκορμπατσόφ)  προσπάθησε, μέσω εσωτερικών μεταρρυθμίσεων –Glassnost και Perestroika– και της μερικής διπλωματικής αναδίπλωσης και προσαρμογής του στους δυσμενέστερους τότε πλανητικούς συσχετισμούς ισχύος, να ανακόψει την παρακμιακή τροχιά της Σοβιετικής Ένωσης και των συμμάχων της στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη.

Τελικά, το εγχείρημα δεν ευοδώθηκε και την σοβιετική κατάρρευση ακολούθησε η εξαΰλωση – με την εξαίρεση της Κίνας – του σοσιαλιστικού κοσμοσυστήματος, γεγονός το οποίο ανατροφοδότησε τις πλανητικές επιδιώξεις του μέχρι τότε ευθύγραμμα ανταγωνιστικού φιλελεύθερου.

Με βασικό φορέα διάδοσης τις Ηνωμένες Πολιτείες προσδιορίστηκε ως κυρίαρχη πλέον αξίωση η αφομοιωτική διάχυση των φιλελεύθερων πολιτικών, οικονομικών και πολιτισμικών προτύπων, σε όσο το δυνατόν μεγαλύτερο φάσμα του διεθνούς συστήματος. Εφ’ όσον είχε θετική έκβαση η συγκεκριμένη διαδικασία θα κατέληγε, κατά την γνωστή φράση του Francis Fukuyama στη Χεγκελιανή εκδοχή της, σ’ ένα δυτικότροπο τέλος της Ιστορίας.

Η τριακονταετής μεταψυχροπολεμική εμπειρία κατέδειξε πως ο φιλελευθερισμός, στην ύστερη εκδοχή του και ως η τελευταία «ζώσα», υλιστική κοσμοθεωρία της νεωτερικότητας, λειτούργησε μεν ως κατευθυντήρια ιδέα συγκρότησης της διεθνούς τάξης μεταψυχροπολεμικά, δεν κατόρθωσε όμως να επιφέρει ή να επιβάλλει τις συναρτώμενες νομοτέλειές του στο σύνολο της διεθνούς κοινότητας.

Η Οκτωβριανή Επανάσταση, ο Στάλιν & η Ελλάδα (Α΄ μέρος)

Άγγελος ή διάβολος;

«Δεν το αρνούμαι πως όταν θέλω γίνομαι άγγελος
και όταν θέλω διάβολος»
Γεώργιος Καραϊσκάκης

του Γιώργου Καραμπελιά από το Άρδην τ. 109

Παρότι, ως προς την επίδραση της Οκτωβριανής Επανάστασης και του σταλινισμού στην Ελλάδα, οι αρνητικές συνέπειες είναι πάρα πολλές, θα αρχίσουμε παραθέτοντας τις θετικές όψεις.

Αναμφίβολα, το κομμουνιστικό κίνημα, με όλες τις στρεβλώσεις του, ταυτίστηκε ή εξέφρασε προνομιακά τους λαϊκούς και εργατικούς αγώνες ενάντια στην εκμετάλλευση και την ανισότητα^[1], η δε Σοβιετική Ένωση αποτελούσε το παράδειγμα και το υπόδειγμα της δυνατότητας των απλών και φτωχών ανθρώπων να πάρουν στα χέρια τους τις τύχες τους. Επί πλέον, η «κομμουνιστική απειλή» είχε μια ουσιώδη επίδραση στην προώθηση του κοινωνικού κράτους, από την πλευρά των κυβερνήσεων, ώστε να αντιμετωπιστεί η πρόκληση του κομουνιστικού κινήματος. Ακόμα και η εργατική νομοθεσία της κυβέρνησης Μεταξά οφείλει πάρα πολλά στην αποτροπή του «κομμουνιστικού κινδύνου».

Ιδιαίτερης σημασίας υπήρξε η αναβάθμιση της αυτοπεποίθησης και της υπερηφάνειας των λαϊκών τάξεων, η υποχώρηση της μοιρολατρίας και η αυτοσυνείδησή τους ως των αυθεντικών φορέων του μέλλοντος. Υπερηφάνεια που λειτουργούσε ως ένας μηχανισμός κοινωνικής αναβάθμισης των λαϊκών τάξεων και ενίσχυε τον εγγραμματισμό και τη συμμετοχή στα πολιτικά δρώμενα ανθρώπων αποκλεισμένων από την πολιτική και κοινωνική ζωή.

Το γεγονός ότι λαϊκοί άνθρωποι και προλετάριοι μπορούσαν να φθάσουν ακόμα και στην ηγεσία των χωρών τους (ο Τίτο ξεκίνησε ως εργάτης χαλυβουργίας) αποτελούσε ένα ισχυρότατο κίνητρο κοινωνικής επιβεβαίωσης. Ιδιαίτερο ρόλο δε διαδραμάτισε στην αναβάθμιση του ρόλου των γυναικών και της νεολαίας. Η επονίτισσα που πρωτοστατεί στις κινητοποιήσεις της Αθήνας, και η αντάρτισσα του Ε.Λ.Α.Σ., αποτέλεσαν ένα πανίσχυρο σύμβολο, ανοίγοντας ουσιαστικά ένα νέο δρόμο για τις Ελληνίδες γυναίκες.^[2] Όσο για τον ρόλο της νεολαίας, και εδώ η συμβολή του υπήρξε καθοριστική, η ΕΠΟΝ έφτασε τα 600.000 μέλη, η δε συντριπτική πλειοψηφία των πολιτικών και στρατιωτικών στελεχών της Αντίστασης αποτελούνταν από νέους κάτω των είκοσι πέντε ή τριάντα χρόνων^[3].

Αποφασιστική ήταν η συμβολή του για την εμψύχωση του ελληνικού λαού ενάντια στους ξένους κατακτητές και την ενεργή συμμετοχή στην Αντίσταση. Οι τεράστιες θυσίες, το αγωνιστικό φρόνημα και η άφοβη αντιμετώπιση των κατακτητών έτειναν να διαμορφώσουν ένα νέο πρότυπο αγωνιστικότητας^[4].

Εκατό χρόνια από το «Εμείς», του Γεβγένι Ζαμιάτιν

skal 

Ο Γεβγένι Ζαμιάτιν

Του Γιώργου Ν. Παπαθανασόπουλου

          Εκατό χρόνια πέρασαν από τότε που ο Ρώσος συγγραφέας Γεβγένι Ζαμιάτιν (1884-1937) έγραψε το δυστοπικό του έργο «Εμείς». Το έγραψε το 1920 και ποτέ δεν εκδόθηκε στη Σοβιετική Ένωση. Το 1924 εκδόθηκε στα αγγλικά, και το 1929 στα γαλλικά,. Ακολούθησε η έκδοσή του σε πολλές άλλες γλώσσες, μεταξύ των οποίων στην Ελληνική, από τις εκδόσεις «Πλέθρον», το 1978, σε μετάφραση Αλίκης Αλεξανδράκη.

          Το έργο του Ζαμιάτιν «Εμείς» παρουσιάζει μιαν δυστοπία, δηλαδή τη φρικιαστική εικόνα ενός ολοκληρωτικού κράτους. Σ΄ αυτό υπάρχει ο ηγέτης «Ευεργέτης». Αυτός δημιουργεί ένα κατάλληλο μηχανισμό, τον «Ολοκληρωτή», με τον οποίο αφαιρεί από τους κατοίκους του κράτους του την «άγρια κατάσταση της ελευθερίας» και τους υποχρεώνει να καταλάβουν  ότι τους φέρνει σε μια κατάσταση «μαθηματικά αλάνθαστης ευτυχίας». Όλοι τότε, στο όνομα του «Ευεργέτη» θα είναι υποχρεωμένοι «να γράφουν διατριβές, ποιήματα, ωδές και άλλα κομμάτια σχετικά με την ομορφιά και το μεγαλείο του Μονοκράτους». Όλοι θα είναι ελεύθεροι να κραυγάσουν: « Ζήτω το Μονοκράτος! Ζήτω οι αριθμοί! Ζήτω ο Ευεργέτης».

Όποιος άνθρωπος, ή όποια οργάνωσή του θέτει ως σκοπό   να απελευθερωθεί «από τον ευεργετικό ζυγό του Μονοκράτους» θεωρείται ότι έχει «εγκληματικά ένστικτα». Το πρώτο που του αφαιρείται είναι να σκέφτεται ελεύθερα. Ο μηχανισμός του «Ολοκληρωτή», τον «αναμορφώνει» και τον καθιστά «ευτυχή».

Πειρασμοί για το «Κράτος – Ευεργέτη» του Ζαμιάτιν θα υπάρχουν όσο θα υπάρχουν άνθρωποι. Αυτό μπορεί να είναι ωμό και απροκάλυπτο, όπως ήταν των ναζιστών και των μπολσεβίκων, μπορεί να είναι και συγκαλυμμένο. Ας σκεφθούμε πόσα κράτη σήμερα έχουν στον τίτλο τους τη λέξη «Δημοκρατία», είναι μέλη του ΟΗΕ και υποτίθεται ότι τηρούν τις θεμελιώδεις αρχές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και όμως ρέπουν προς τον ολοκληρωτισμό…

Κοινωνία Μονοκράτους μπορεί να δημιουργηθεί και σε χώρες της Δύσης (Σημ. Με την πολιτισμική και όχι γεωγραφική έννοια του όρου). Σε αυτές εμφανίζεται μια τάση επιβολής στην κοινωνία αυτού, που από το ιδεολογικό εποικοδόμημά τους, θεωρείται ως το «πολιτικά, ή λογικά ορθό». Είναι γνωστό ότι στα κέντρα αποφάσεων, εθνικά και υπερεθνικά, υπάρχουν ιδεολογικές και επιχειρηματικές ομάδες πίεσης. Οι περισσότερες από αυτές έχουν στις κοινωνίες τους λίγα μέλη, αλλά μεγάλη πολιτική, οικονομική και κοινωνική ισχύ. Οι δυναμικές αυτές μειοψηφίες στις επιδιώξεις τους αποκτούν συμμάχους σχεδόν το σύνολο όσων απευθύνονται στην κοινή γνώμη και αλίμονο σε όποιον διαφωνήσει. Ή περνά από «Ολοκληρωτή», ή φιμώνεται και εξουδετερώνεται.

Φταίει ο Λένιν για την ελληνική ήττα στη Μικρά Ασία; - slpress.gr

Του Βλάση Αγτζίδη

Φταίει ο Λένιν για την ελληνική ήττα στη Μικρά Ασία; - slpress.gr: Στην Ελλάδα η κύρια ευθύνη για την ήττα των Ελλήνων το 1922 αποδίδεται στην συμμαχία Λένιν-Κεμάλ, αν και οι ευθύνες βαρύνουν κυρίως τους κωνσταντινικούς. ΠΗΓΗ: Ανάρτηση από:geromorias.blogspot.com

Γκίκας, όπως Γκέμπελς

Mε αφορμή την επέτειο της έναρξης των σταλινικών διώξεων (Δεκέμβρης του 1937), αναδημοσιεύουμε ένα εξαιρετικό κείμενο του Θρ. Ευτυχίδη, ως απάντηση στις αντιλαϊκές γελοιότητες των νεο-σταλινικών
(ο τίτλος της ανάρτησης είναι δικός μας, και όπως έγραψε κάποιος στο f.b.:
Τον τίτλο αυτό ο Γκίκας τον κέρδισε με την αξία του)

Μία απάντηση στο ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗ, για τις διώξεις των Ελλήνων στην πρώην ΕΣΣΔ

Μαΐου 24, 2017

Του Θράσου Ευτυχίδη

Είναι τραγικό όταν χρησιμοποιείς ένα κακογραμμένο κείμενο για να συγκαλύψεις και να αποκρύψεις την αλήθεια.

Πριν δύο βδομάδες κάποιος φίλος μου έστειλε την παρακάτω παραπομπή από τα ιστορικά του Ριζοσπάστη . Το εν λόγω «ιστορικό» κείμενο δημοσιέυθηκε στο Ριζοσπάστη της 23^ης Απριλίου 2017 και έχει τον βαρύγδουπο τίτλο:

«Ανάθεμά σε Στάλιν, εσύ και οι κομμουνιστές»!

Μαθαίνοντας ποντιακά γραμμένα με μαύρο μελάνι

http://www.rizospastis.gr/page.do?publDate=23%2F4%2F2017&id=16626&pageNo=22

Ο «καλός» κομμουνιστής (γιατί άραγε;), Αναστάσης Γκίκας, μέλος του τμήματος ιστορίας της Κ.Ε. του Κ.Κ.Ε. αναλαμβάνει εργολαβικά να ξεσκεπάσει αυτούς που χύνουν «το μαύρο μελάνι του αντικομμουνισμού» και τολμούν να μιλούν για διώξεις μειονοτήτων που όπως μας λέει  «Ποτέ και καμιά δίωξη δεν υπήρξε στη Σοβιετική Ενωση με εθνικά κριτήρια. Τουναντίον, η ΕΣΣΔ υπήρξε υπόδειγμα ανάπτυξης, φιλίας και ισότιμης συμβίωσης των 100 και πλέον εθνοτήτων που τη συναπάρτιζαν, καταπολεμώντας κάθε μορφή εθνικής καταπίεσης, σοβινισμού, εθνικισμού, φυλετισμού κ.ο.κ.»

Πραγματικά δυσκολεύομαι να κατανοήσω το Κ.Κ.Ε. όταν υιοθετεί τέτοιες απόψεις. Δεν μπορώ να κατανοήσω γιατί είναι αντικομμουνιστής κάποιος που γράφει την αλήθεια; Γιατί έχει αναλάβει εργολαβικά τη στήριξη του Στάλιν και των πεπραγμένων του καλών ή κακών; Γιατί ακόμη και σήμερα που μια σειρά εγγράφων μεταξύ των οποίων και πρωτόκολλα εκτελέσεων, έχουν αποχαρακτηρισθεί και βρίσκονται στη διάθεση κάθε σοβαρού ερευνητή επιμένει στην άρνηση των εθνικών επιχειρήσεων της ΝΚΒΔ.

Σύμφωνα λοιπόν με τα έγγραφα που πλέον επαναλαμβάνω μπορεί να τα βρεί ο οποιοσδήποτε, την περίοδο 1937 – 1938 πραγματοποιήθηκαν, το λιγότερο 12 επιχειρήσεις με καθαρά εθνικό κριτήριο από την ΝΚΒΔ, γιατί πολύ σωστά αναφέρει ο «ιστορικός» του Κ.Κ.Ε. , Κα Γκε Μπε αυτή την περίοδο, δεν υπήρχε.

Ειδικότερα για την Ελληνική Επιχείρηση της ΝΚΒΔ, υπάρχει το Διάταγμα (Ντιρεκτίβα) Νο 50215 από 11 Δεκεμβρίου 1937, με την υπογραφή του Λαϊκού Επιτρόπου Εζόφ. Το παραθέτω σε φωτογραφίες παρακάτω.

Οι Σοβιετικοί

Πλατεία Ταξίμ, Μνημείο Της Πολιτείας: Πίσω από τον Μουσταφά Κεμάλ και τον Φεβζί Τσακμάκ, στη δεύτερη σειρά, ο Μιχαήλ Φρούντζε (δεξιά) και ο Κλιμέντιος Βοροσίλωφ (αριστερά)

[ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΉ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ, την περίοδο της Μικρασιατικής εκστρατείας, και την στάση της ΕΣΣΔ, που μας βοηθάει να κατανοήσουμε την σημερινή γεωπολιτική πραγματικότητα, την στάση της Ρωσίας απέναντί μας, και γιατί ποτέ οι ιδεολογικες αποκλίσεις και αντιθέσεις, δεν στάθηκαν εμπόδιο στο να συμμαχήσουν δύο κράτη όταν συνδέονται τα ζωτικα τους συμφέροντα...]

Οι μεγάλες πολιτικές ταραχές που έλαβαν πρόσφατα χώρα στην Τουρκία είχαν σαν επίκεντρο ένα χώρο ιδιαίτερου συμβολικού  βάρους για τη σύγχρονη τουρκική πολιτεία. Πρόκειται για την πλατεία Ταξίμ, στο κέντρο της οποίας υπάρχει το “Μνημείο της Πολιτείας”[i] (Cumhuriyet Anıtı), σε ανάμνηση της ίδρυσης της τουρκικής πολιτείας το 1923. Στο μνημείο που ανηγέρθη το 1928 με προσωπικές οδηγίες του Μουσταφά Κεμάλ, η νότια, δευτερεύουσα πλευρά  φιλοξενεί ανάγλυφη σύνθεση στην οποία πρωτοστατεί ο Κεμάλ ως πολεμικός ηγέτης που οδηγεί τούρκους στρατιώτες στη μάχη. Στη βόρεια πλευρά, που είναι η κύρια πλευρά του μνημείου, υπάρχει μεγάλη γλυπτή σύνθεση αφιερωμένη στην ίδρυση του κεμαλικού κράτους. Στην πρώτη σειρά της σύνθεσης υπάρχουν τρεις άντρες: στο κέντρο ο Μουσταφά Κεμάλ, πλαισιωμένος από τους δύο βασικούς στρατιωτικούς αλλά και πολιτικούς συνεργάτες του κατά τη Μικρασιατική Εκστρατεία: τον Ισμέτ Ινονού και τον Φεβζί Τσακμάκ.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον, όμως, εμφανίζει η δεύτερη σειρά, ακριβώς πίσω από τους τρεις άντρες. Σε αυτήν αναπαριστώνται δύο άντρες πίσω και αριστερά του Κεμάλ: πρόκειται για τους διάσημους σοβιετικούς πολιτικούς και στρατιωτικούς ηγέτες Μιχαήλ Φρούντζε και Κλιμέντιο Βοροσίλοφ – τοποθετημένους εκεί καθ’ υπόδειξιν του ιδίου του Κεμάλ. Η επιλογή των προσώπων ίσως φανεί αναπάντεχη σε κάποιον που δεν είναι εξοικειωμένος με την ιστορία της Μικρασιατικής Εκστρατείας.

Τι οδήγησε, όμως, στην τοποθέτηση των μπολσεβίκων ηγετών σε τόσο περίοπτη θέση σε ένα κεντρικό συμβολικό μνημείο της τουρκικής πολιτείας;

Η συνέχεια ΕΔΩ

Η γένεση του Ολοκληρωτισμού

Pantelis Savvidis

Ο Μαξίμ Γκόρκυ και η Ρωσική Επανάσταση

Στάλιν και Γκόρκι 

Με αφορμή το βιβλίο «Η αλήθεια για τον Γκόρκυ»

Του Πιότρ Βαλεντίνοβιτς Ρομάνωφ

Ο Αλεξέι Μαξίμοβιτς Πεσκόφ ή Μαξίμ Γκόρκυ, κατά τη σοβιετική ορολογία υπήρξε ένας «μεγάλος προλεταριακός συγγραφέας». Το «μεγάλος» είναι κάτι που θα το κρίνουν οι κριτικοί λογοτεχνίας. Αλλά το πόσο «προλεταριακός» ήταν παραμένει ένα ερώτημα. Επειδή, με τον όρο αυτόν δεν υπονοούσαν τόσο την αδιαμφισβήτητη συμπάθειά του στους εργάτες, όσο τη σχέση του προς την επανάσταση, σύμβολο της οποίας έγινε το γνωστό «Μπουρεβέστνικ» (στμ. «Το άσμα του πουλιού της καταιγίδας», ποίημα του 1901). Αυτό που για το τότε καθεστώς είχε σημασία ήταν ο «μπολσεβικισμός» του Γκόρκυ. Κι αυτό δεν είναι ζήτημα απλό.

Στο βιβλίο «Η αλήθεια για τον Γκόρκυ», ένα επετειακό αφιέρωμα στον συγγραφέα, που εκδόθηκε το 1932, ο αδιάσπαστος δεσμός του με τους μπολσεβίκους παρουσιάζεται με τον πιο προσεκτικό τρόπο – από τα τσιτάτα του Λένιν και του Στάλιν, μέχρι την έγκυρη γνώμη του συνδικάτου των μυλωνάδων (ο Γκόρκυ στα νιάτα του, μεταξύ άλλων, ήταν και φούρναρης). Ωστόσο, όπως και κάθε άλλος θρησκευτικός ή ιδεολογικός βίος, κι αυτό το επετειακό βιβλίο «αμαρτάνει» έναντι της πραγματικής ιστορίας. Είναι πολλά τα γεγονότα που απαλείφθηκαν, με μεγάλη προσοχή, από τη βιογραφία του Γκόρκυ.

Και πρώτα απ’ όλα, καθόλου τυχαία, εξαφανίσθηκε η σχέση του Γκόρκυ με την επανάσταση του 1917. Κι αυτή δεν ήταν καθόλου μπολσεβίκικη. Ήδη, μετά τον θάνατο του Λένιν, ο Γκόρκυ θα τον θυμόταν λέγοντας: «Τον αγαπούσα με οργή!» Ακριβώς έτσι αντιμετωπίζει και τον μπολσεβικισμό στο σύνολό του. Απλώς την οργή του προς τον Ίλιτς και την πολιτική των μπολσεβίκων ο Γκόρκυ δεν την εξέφραζε πολύ συχνά ανοιχτά. Αλλά όταν ξεσπούσε, το έκανε με ειλικρίνεια. Κατόπιν, το «επαναστατικό πουλί της καταιγίδας» κατάπινε τον θυμό του και μιλούσε ξανά στον Λένιν, στον Στάλιν και στους μπολσεβίκους, με τον τρόπο που τους ευχαριστούσε. Αυτό εν μέρει υπαγορευόταν από τον αντιφατικό και πολυπρόσωπο χαρακτήρα του Γκόρκυ, εν μέρει από τις συνθήκες, και εν μέρει από το γεγονός ότι, όπως πολλοί έξυπνοι άνθρωποι, ήταν κι αυτός ένας άνθρωπος της αμφιβολίας. Δεν ξεχνούσε τα βάσανα που είχε περάσει. Και στα τελευταία χρόνια της ζωής του φαίνεται ότι επηρεάστηκε από την πολύ κοινή στους ανθρώπους αδυναμία.

Ζώντας και πεθαίνοντας στην ΕΣΣΔ

ΔΗΜΗΤΡΗΣ Π. ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ*

• 
  

Οικογένεια νοσταλγών του Στάλιν στη Γεωργία. Στο βιβλίο της η Σβετλάνα Αλεξίεβιτς δίνει χώρο και σε όσους δηλώνουν απογοητευμένοι με όσα έφερε η νέα εποχή του καπιταλισμού των ολιγαρχών και της ρωσικής μαφίας, και για τούτο συνεχίζουν να εξυμνούν το μεγαλείο της κομμουνιστικής αυτοκρατορίας.

ΣΒΕΤΛΑΝΑ ΑΛΕΞΙΕΒΙΤΣ
«Το τέλος του κόκκινου ανθρώπου»
μτφρ.: Αλ. Δ. Ιωαννίδου  εκδ. Πατάκης 2015, σελ. 682

Σε ένα κοινόβιο κάπου στην ΕΣΣΔ ζούσαν πέντε οικογένειες. Κάποια μέρα του 1937, μια μητέρα εκτοπίστηκε ξαφνικά στα γκουλάγκ – η ίδια αγνοούσε επί δεκαετίες γιατί. Είχε μια πεντάχρονη κόρη. Την ώρα που την έπαιρναν οι μυστικές υπηρεσίες, ζήτησε από τη γειτόνισσά της να αναλάβει το παιδί. Εκείνη όντως το έκανε, το μεγάλωσε σαν δικό της. Η εκτοπισθείσα επέζησε και επέστρεψε ύστερα από 17 χρόνια ξαναβρίσκοντας την κόρη της. Στη διάρκεια της περεστρόικα, όταν άνοιξαν οι φάκελοι των εγκλημάτων, αναζήτησε τους λόγους της εκτόπισής της. Δεν μπορούσε να το πιστέψει. Την είχε καταγγείλει η γειτόνισσά της για να πάρει ένα δωμάτιο παραπάνω στο κοινόβιο. Γύρισε στο σπίτι της και κρεμάστηκε.

Σοβιετική προπαγάνδα κατά των θρησκειών μέσα από σκίτσα

από Ερανιστής

Σοβιετική προπαγάνδα κατά των θρησκειών μέσα από σκίτσα

Οι παρακάτω εικόνες προέρχονται από το αντιθρησκευτικό περιοδικό Bezbozhnik, που σημαίνει Άθεος. Κυκλοφορούσε από το 1922 μέχρι το 1941, και η καθημερινή του έκδοση, Ο άθεος στον χώρο εργασίας, από το 1923 μέχρι το 1931. Ιδρύθηκε από τον Όμιλο Μαχητικών Άθεων, έναν οργανισμό μελών του κομμουνιστικού κόμματος, της νεολαίας του κόμματος, εργατών και βετεράνων. Αν και ήταν οργανωμένο από το κόμμα, δεν ήταν επίσημα κρατικό.