Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΉΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΓΙΑ ΤΟ ΠΑΡΟΝ (2)

Του Hans – Georg Gadamer

Συνέχεια από το Α' ενότητα ΕΔΩ

Μια διάλεξη που δόθηκε στην Αθήνα το 1972

 

Ξεκινώ με ένα σημείο το οποίο για πολλούς θα είναι το πιο δύσκολο, αλλά το οποίο, για κάποιον που διαθέτει μια γνώση των πρωτοτύπων κειμένων θα είναι πρόδηλο και απολύτως πειστικό. Προτίθεμαι να μιλήσω για την σχέση της λέξης και της έννοιας στους Έλληνες. Αυτή δίνει στα κείμενα των Ελλήνων εκείνη την απαράμιλλη προφορά που τα κάνει να ακούγονται τόσο επίκαιρα στ’ αυτιά όλων αυτών που τα διαβάζουν. Εδώ δεν υπάρχει ακόμη η μεσολαβημένη και δομημένη γλώσσα, μέσα στους στέρεους κρυστάλλους της πολλαπλής διατάξεως σε στρώματα της ιστορικής παραδόσεως, εκείνη η γλώσσα στην οποία εμείς οι φιλόσοφοι εκφράζουμε τις φιλοσοφικές έννοιες. Εδώ κυρίως, δεν έλαβε την σωστή θέση η λατινική μετάφραση, που για τις ελληνικές έννοιες σήμανε μια ολοκληρωτική μετάλλαξη της λαμπρότητός τους. Πόσο διαφορετικό είναι να λέμε essentia, από το να λέμε ουσία. Το ίδιο ισχύει και για τις μεταφράσεις στις μοντέρνες γλώσσες, των οποίων οι φιλοσοφικές έννοιες είναι διαμεσολαβημένες μέσω της λατινικής.

Έτσι λοιπόν στα ελληνικά δεν υπάρχει το πρόβλημα της σχέσεως με την έννοια, που στην διάσημη διαμάχη του Μεσαίωνος γύρω από τα καθόλου ανεπτύχθη στην νικητήρια θέση πως οι έννοιες είναι δημιουργίες του πνεύματός μας, με τις οποίες εμείς κατανοούμε τον κόσμο που συναντούμε στην εμπειρία. Έτσι η εννοιολογία διδάσκει ήδη πως η γλώσσα της φιλοσοφίας (όπως και η γλώσσα καθαυτή), είναι ένα σύστημα σημείων και πως στην χρήση των σημείων, συνίσταται ακριβώς η κατανόηση. Είναι άραγε η έννοια μια κατανόηση; Μπορεί να υπάρχει κατανόηση χωρίς την πηγή, την καταγωγή του υπαρκτού;

Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΓΙΑ ΤΟ ΠΑΡΟΝ (1)

Του Hans – Georg Gadamer

Μια διάλεξη που δόθηκε στην Αθήνα το 1972

Για να μιλήσουμε για την σημασία της Ελληνικής φιλοσοφίας για το παρόν πρέπει να προσπαθήσουμε να σκεφθούμε με τρόπο ερμηνευτικό. Ήδη όλη η προβληματική: ποια σημασία έχει η Ελληνική φιλοσοφία για το παρόν, δεν είναι δυνατόν να τύχει οποιασδήποτε επεξεργασίας με λογικό τρόπο, εάν δεν συνειδητοποιήσουμε τις προϋποθέσεις που φέρουμε μαζί μας, ήδη με την ερώτησή μας.

 Αυτές οι προϋποθέσεις είναι όμως μιας διπλής τάξεως. Αυτό που μας αντιδιαστέλλει από τα 150 χρόνια της ελληνο-χριστιανικής παραδόσεως της κουλτούρας μας είναι το γεγονός πως εμείς δεν θεωρούμαστε πλέον οι φορείς και οι φύλακες αυτής της κληρονομιάς, αλλά τοποθετούμεθα σε μια συνειδητή σχέση με αυτή. Αυτό που μας χωρίζει από το άμεσο βίωμα μέσα στην παράδοση και μας εμποδίζει να την αναπτύξουμε λέγεται κοινώς ιστορική συνείδηση. 

Αυτή μας υποχρεώνει ξεκινώντας από τον Ρομαντισμό, να δούμε το σύνολο του παρελθόντος και της παραδόσεως με μάτια ξένα ας πούμε. Έχουμε συνείδηση, όταν θέλουμε να το κατανοήσουμε, ότι έχουμε να κάνουμε με κάτι τόσο ξένο που μόνο η αυτοεξαφάνιση και η πλήρης μεταφορά σ’ αυτήν την αποξένωση, στον χώρο και στον χρόνο, θα μπορούσε να μας δώσει την ελπίδα κάποιας κατανοήσεως. Από το άλλο μέρος όμως, σαν αυτοσυνειδησία ακριβώς η οποία συνιστά το θεμέλιο των ιστορικών επιστημών και του ιστορικισμού των επιστημών, πρέπει να θέσουμε την αντίθετη ερώτηση, εάν είναι δηλαδή σωστή αυτή η προϋπόθεση, της ανώνυμης ας πούμε εισόδου μας σ’ έναν ξένο κόσμο για να αποκωδικοποιήσουμε κάτι. Και ίσως δεν είναι καί τόσο σωστό 1800 χρόνια μετά, όπως δεν ήταν στα σίγουρα σωστό και 1800 χρόνια πριν, όταν όλα ζούσαν ακόμη στην ακέραιη ενότητα του Χριστιανισμού και της Αρχαιότητος ;

Μέχρι ποιού σημείου η αρχαία φιλοσοφία μάς μεταφέρει σε ένα είδος χθόνιας παραδόσεως, τέτοιας που οι ερωτήσεις μας και οι ικανότητές μας για κατανόηση να εξαρτώνται από την μέθεξή μας σ’ αυτή την παράδοση και να μην μας επιτρέπουν να τοποθετηθούμε σε μια ελεύθερη ή ουδέτερη θέση, όπως όταν βρισκόμαστε απέναντι σε κάτι ξένο; Τώρα να θέσουμε τόσο ρητώς την ερώτηση σημαίνει να εξομολογηθούμε ήδη πως είναι κάτι εντελώς διαφορετικό να θέτουμε ερωτήσεις στον Πλάτωνα και στον Αριστοτέλη, στην Ευρώπη, και στην Ευρωπαΐζουσα κουλτούρα των ημερών μας, από το να διαβάζουμε κείμενα που προέρχονται από άλλες κουλτούρες. Κατά κάποιο τρόπο, του οποίου δεν έχουμε και την αντίληψη, ανάμεσα σε μας και τούς Έλληνες υφίσταται μια συνέχεια, η οποία μέσω του μοντέρνου διαφωτισμού, ο οποίος προέρχεται από την Μεταρρύθμιση, ανάγεται στην Χριστιανική παράδοση του Μεσαίωνος, και τέλος, μέσω του Αυγουστίνου, στην όψιμη αρχαιότητα. Κανένας μας δεν έχει την ψευδαίσθηση ότι μπορεί να διαβάσει Πλάτωνα χωρίς να ακούσει την μυστική φωνή του Αυγουστίνου. Πίσω από τον Αυγουστίνο όμως στέκονται οι Έλληνες συγγραφείς της όψιμης Αρχαιότητος, η λεγόμενη νεοπλατωνική φιλοσοφία, δηλαδή ο Πλωτίνος, αυτή η παράξενη μεγαλοφυΐα που σαν ένας δεύτερος Πλάτων, στο τέλος της Αρχαιότητος, κατορθώνει μια πλήρη ανανέωση της Πλατωνικής σκέψης. Και έτσι όταν πρόκειται να διαβάσουμε Πλάτωνα, είναι για μας μια ερμηνευτική απαραίτητη απαίτηση να χρησιμοποιήσουμε την ιστορία των συνεπειών τής πλατωνικής σκέψης.

Τέλος αν θέλουμε να ξεκαθαρίσουμε τί πράγμα σημαίνει η Ελληνική φιλοσοφία στο όλον της, συναντούμε δίπλα στην πλατωνική παράδοση η οποία ζει στον μυστικισμό και στον πνευματισμό, και δίπλα στην αριστοτελική η οποία ζει ακόμη στον λατινικό κόσμο μέχρι τον νεοθωμισμό τού σήμερα, δύο ξεχασμένες φιγούρες, και παρ’ όλα αυτά πολύ επίκαιρες, της ελληνικής σκέψης: την Στοά, της οποίας η ηθική φιλοσοφία, στ’ αλήθεια, σαν ήσυχος διαλογισμός της διαδρομής της φύσεως και των αναλλοίωτων νόμων της, συνιστά την φιντεϊστική ικανότητα, το χάρισμα της μοντέρνας επιστήμης της φύσεως, και τέλος τον Επικούρειο αθεϊσμό, στον οποίο, δεν είναι τυχαίο που ο Μαρξ αφιέρωσε την διδακτορική του διατριβή. Γενικώς δεν γνωρίζουμε ακριβώς πόσο ζωντανή είναι ακόμη αυτή η παράδοση.

 Ένας επιστήμονας της Φύσεως δεν γνωρίζει ότι είναι ένας Στωικός και η καταγωγή τού αθεϊσμού από τον Επίκουρο δεν πρέπει να βρίσκεται μέσα στην συνείδηση παρά ελαχίστων, από τους μοντέρνους άθεους, ενώ η Πλατωνική και η Αριστοτελική παράδοση κυριαρχεί σε όλη της την εννοιολογική έκφραση, στην τεχνική-τεχνολογική γλώσσα. Όλο αυτό δεν πρέπει να αποτελεί για μας μόνον ένα ιστορικό χρέος, μια αιτία κάποιας ιστορικής έρευνας. Πρέπει αντιθέτως να έχουμε συνείδηση του γεγονότος ότι όλο αυτό συνεισφέρει, όταν προσπαθούμε να αποκωδικοποιήσουμε με τον τρόπο της σκέψης, τις πρώτες γραμμές ενός Έλληνος στοχαστού.

Είτε λοιπόν αναζητούμε μια τέτοια άμεση συνάντηση με την Ελληνική σκέψη, είτε αναζητούμε να κατανοήσουμε τους Έλληνες φιλοσόφους σε όλη τους την πρωτοτυπία, αυτή η αναζήτηση ξεκίνησε ήδη από το τέλος του 18ου αιώνος. Πιο συγκεκριμένα υπήρξε το νέο κίνημα της φιλοσοφίας που προκλήθηκε από τον Καντ για να φέρει, με τον Χέγκελ και τον Σλαϊερμάχερ, τις μεγάλες αναγνώσεις της ελληνικής φιλοσοφίας. Δεν είναι τυχαίο ότι η πρώτη γερμανική μετάφραση του Πλάτωνος, η οποία είναι και η πρώτη πλήρης μετάφραση του Πλάτωνος σε μια ευρωπαϊκή γλώσσα, προέρχεται από τον Σλαϊερμάχερ. Και πρέπει να δούμε στον Χέγκελ τον αυθεντικό εξερευνητή των όψιμων διαλόγων του Πλάτωνος.

Αυτός μας έπεισε, μέσα στα πλαίσια της δικής του σκέψης, πως εδώ (για παράδειγμα στον διάλογο «Παρμενίδης») δεν πρόκειται απλώς για διαλεκτικά παιχνιδάκια, αλλά ούτε για φιλοσοφικό μυστικισμό που τοποθετείται έξω από την αυθεντική φιλοσοφία, αλλά για έναν αυθεντικό πυρήνα φιλοσοφικής σκέψης που δεν μπορεί να μείνει μακρυά από κανέναν στοχαστή: Υπάρχει μια διάσημη φράση του Χέγκελ που λέει: «Δεν υπάρχει καμμία αρχή του Ηράκλειτου που να μην έχω συμπεριλάβει στην λογική μου».

 Αυτός χρησιμοποίησε σαν παρτενέρ, στον διαλεκτικό του διάλογο και τον Πλάτωνα και τον Αριστοτέλη. Έτσι έγινε μια φιλοσοφική ανακάλυψη σ’ αυτή την επιστροφή στους Έλληνες, στα γραπτά τους. Παρότι δε μια φιλοσοφική συνειδητοποίηση παίρνει τώρα την θέση μιας φιλοσοφικής παραδόσεως της Αρχαιότητος που είναι ακόμη ζωντανή, αλλά μόνον με έναν ανώνυμο τρόπο, ή καλύτερα: ακόμη και αν στρεφόμαστε να υπολογίσουμε αυτή την παράδοση με ιστορική συνείδηση – δεν προκύπτει από αυτό μια κάποια εντύπωση μιας πραγματικής αποξενώσεως σε σχέση με μας!

Σαν συνέχεια αυτής της διπλής συνάντησης στο μέσον ανάμεσα στην παράδοση και στην ιστορική επανασύσταση, γνωρίσαμε την μεγάλη διάδοση της ιστορικής έρευνας. Μια τέτοια συνάντηση βεβαίως, στο φιλοσοφικό επίπεδο, δεν στάθηκε μόνον εκείνη μιας ιστορικής έρευνας. Θα ήθελα να θυμήσω για παράδειγμα τον Κίρκεγκαρντ του οποίου η στροφή από την διαλεκτική του Χέγκελ, βαπτίσθηκε από την ελληνική φιλοσοφία, από τον Σωκράτη και από την αρχή της Ειρωνίας. Ήταν η διαλεκτική της υπάρξεως που ο Κίρκεγκαρντ, σαν Χριστιανός συγγραφέας, έβρισκε αυθεντικά εκφρασμένη στους Έλληνες, και ξεκινώντας λοιπόν από αυτή επιτέθηκε στην διαλεκτική τής διαμεσολαβήσεως (της έννοιας) του Χέγκελ, η οποία είχε αποφύγει το Αut-Aut, και είχε διαφθείρει ο ήθος!Αλλά και η ίδια η ιστορική έρευνα δεν ήταν μόνον πεπαλαιωμένη. Ας αναφερθούμε εδώ στον Trendelenburg, τον Zeller, τον Dilthey. Τα ίδια τα μεγάλα έργα της ιστορίας τής φιλοσοφίας, καθολικής σφραγίδος, τού Baeumker και της σχολής του ιδιαιτέρως, επεδίωκε ένα μυστικό φιλοσοφικό ενδιαφέρον, όπως επίσης και η σχολή του Μαρβούργου, όπου ο δάσκαλός μου Natorp ήταν ένας από τους μεγαλύτερους γνώστες της Ελληνικής φιλοσοφίας. Αυτός λοιπόν έβλεπε στον Πλάτωνα έναν πρόδρομο του Καντ. 

Ωσπου τέλος με τον Χάιντεγκερ ο διάλογος με τους Έλληνες φιλοσόφους εισήλθε σ’ ένα καινούργιο στάδιο. Όλοι αυτοί μας πιστοποιούν ότι η συνεχής συνάντηση με την Ελληνική φιλοσοφία είναι μια συνάντηση με τον εαυτό μας, μια συνάντηση με κάτι που δεν έλαβε χώρα μια φορά και έφτασε, αλλά μια συνάντηση με κάτι στο οποίο υπάρχει αυθεντική αλήθεια.

Και τώρα θα ήθελα να δείξω με μερικά παραδείγματα αυτού που συναντούμε στα ελληνικά κείμενα της φιλοσοφίας.

Συνεχίζεται
Αμέθυστος

ΠΗΓΗ:https://amethystosbooks.blogspot.com/2026/03/1_02144169827.html?m=1
Ανάρτηση από:geromorias.blogspot.com

Για την «Ιστορία του ελληνικού κόσμου» του Γιώργου Κοντογιώργη

Διονύσιος Σκλήρης

Γιώργος Κοντογιώργης, Ιστορία του ελληνικού κόσμου. Το ελληνικό κοσμοσύστημα από τις απαρχές έως τις ημέρες μας, Αρμός, Αθήνα 2025.

Πρόκειται για ελληνική έκδοση του έργου Histoire de la Grèce (Éditions Hatier, Παρίσι, 1992) επικαιροποιημένη και εμπλουτισμένη, καθώς περιέχει επίσης εκτενή ιστοριογράφηση των ετών 1992-2025 και μια ανανεωμένη ματιά που περιλαμβάνει τις εξελίξεις κατά τις τρεις τελευταίες δεκαετίες. Το έργο αναζητεί το ιδιάζον του Ελληνισμού και το ανιχνεύει κατεξοχήν στον ανθρωποκεντρισμό μικρής κλίμακας, ο οποίος αναπτύχθηκε αρχικά στις πόλεις-κράτη και στη συνέχεια, από την ελληνιστική περίοδο, στις κοσμοπόλεις. Χαρακτηριστικά του ανθρωποκεντρικού συστήματος, όπως το ορίζει ο συγγραφέας, είναι η έμφαση στην πολιτική ελευθερία, η οποία περιλαμβάνει την κοινωνική και την ατομική. Το ανθρωποκεντρικό ελληνικό σύστημα διαθέτει ερείσματα ακόμη και στο ελληνικό αιγαιακό τοπίo με τους μικρούς περίκλειστους, πλην σε επαφή με τη θάλασσα χώρους, που ευνοούν την ανάπτυξη πόλεων και εμπορίου. Μετά τη μυκηναϊκή κρατοκεντρική ανακτορική περίοδο, αποκτά σημασία το συνοδικό σώμα των ίσων της φατρίας και του φύλου, ενώ η πόλις στην σταδιακή της ανάπτυξη βασίζεται στο φυσικό επικοινωνιακό σύστημα, τη θαλασσοκρατία και τη χρηματιστική οικονομία που συντελούν στην ανάπτυξη κοινωνίας των πολιτών. Η μικρή κλίμακα της πόλεως διαφαίνεται και στον ορισμό, στον οποίο προβαίνει ο Ιππόδαμος ο Μιλήσιος, ότι η «αρίστη πολιτεία» οφείλει να μην είναι υπερβολικά μεγάλη, αλλά και στις παρατηρήσεις του Αριστοτέλους, μεταξύ άλλων, για το ότι οι πολίτες έχουν «αυτόφυτον εργασίαν». Ο Κοντογιώργης διαβάζει τη σικελική εκστρατεία κατά τον Πελοποννησιακό πόλεμο ως αποτυχία της Αθήνας να μεταβεί από πόλη σε κοσμόπολη. Τον 4ο αιώνα ο Αριστοτέλης διαγιγνώσκει στον πολιτικό στοχασμό του τη μετάβαση από την πόλη-κράτος στο οικουμενικό κοσμοπολιτειακό κράτος.

Η ελληνιστική και βυζαντινή κοσμόπολη

«Λαγάνα πέττεται»(Λαγάνες γίνονται).

Του Βασίλη Λαμπόγλου 

2.500 χρόνια πριν (τουλάχιστον),ζύμωναν στα μέρη μας το "λάγανον", που ήταν μια πλακωτή ζύμη από αλεύρι και νερό.

Μάλιστα ο Αριστοφάνης τιμά το τιμώμενο της μέρας,στις «Εκκλησιάζουσες» λέγοντας «Λαγάνα πέττεται»(Λαγάνες γίνονται).

Ο Οράτιος το αποκαλουσε "Το γλύκισμα των φτωχών". 

Στο γύρισμα  των καιρών, έφτασε στους δικούς μας τραγανή και σουσαμένια και εμπλουτίστηκε πλέον με ελιές , πιπεριές, τυριά, μανιτάρια και κάθε λογής υλικό 🥴

Και καταναλώνεται τη μέρα που παλαιόθεν είχαν οι νοικοκυρές από το πρωί  να πλένουν με ζεστό νερό και στάχτη όλα τα μαγειρικά σκεύη, ως «ημέρα κάθαρσης». 

Και τελειώνοντας τα κρεμούσαν στη θέση τους όπου και παρέμεναν μέχρι τη λήξη της νηστείας .

Και να'σου και η «κυρα-Σαρακοστή», μια μακριά γυναίκα που έχει ένα σταυρό στο κεφάλι και  δεν έχει στόμα .

Συγκλονιστικό άρθρο στη Liberation: «Τελικά όλη η Ευρώπη έκλεψε κάτι από την Ελλάδα»

Παλιότερα κείμενα για την ελληνίστρια Αντρέα Μαρκολόγκο ΕΔΩ

«Τελικά, όλη η Ευρώπη, όλοι μας, κλέψαμε κάτι από την Ελλάδα» γράφει στη Liberation Ιταλίδα συγγραφέας

Η Ιταλίδα συγγραφέας Αντρέα Μαρκολόγκο έγραψε με αφορμή την επιστροφή των μαρμάρινων κεφαλών από το Βατικανό στην Ελλάδα

«Το Παρίσι, η Κοπεγχάγη, το Βίρτσμπουργκ, η Καρλσρούη και ιδιαίτερα το Λονδίνο, είναι οι πόλεις όπου στενάζουν ακόμα και σήμερα τα κλεμμένα από την Ελλάδα θραύσματα του Παρθενώνα» επισημαίνει η Ιταλίδα συγγραφέας Αντρέα Μαρκολόγκο σε άρθρο της που δημοσιεύεται, επ’ ευκαιρία του Φεστιβάλ Βιβλίου του Παρισιού, στη γαλλική εφημερίδα Liberation.

Η Α.Μαρκολόγκο αναφέρεται ειδικά στην πρόσφατη απόφαση του Βατικανού να επιστρέψει στην Ελλάδα τρεις μαρμάρινες κεφαλές, αλλά και γενικότερα στο αίτημα της Ελλάδας για την επιστροφή των Μαρμάρων του Παρθενώνα.

Υπενθυμίζει το «προφητικό» ποίημα του Λόρδου Βύρωνα, «Η κατάρα της Αθηνάς» και σημειώνει ότι ορισμένες χώρες αποφάσισαν τελικά να αντιδράσουν, όπως η Ιταλία, που επέστρεψε μέρος της ανατολικής ζωοφόρου στο Μουσείο της Ακρόπολης και το οποίο μέχρι το 2022 φυλασσόταν στο Αρχαιολογικό Μουσείο του Παλέρμο, όπου είχε φτάσει στις αρχές του 19ου αιώνα, υπό αδιευκρίνιστες συνθήκες.

«Ο Πάπας Φραγκίσκος δήλωσε, ότι θέλει να διορθώσει μια αδικία 200 και πλέον ετών, μια θέση που χαιρέτισε η Λίνα Μενδώνη, η Ελληνίδα υπουργός Πολιτισμού» αναφέρει η Ιταλίδα συγγραφέας, τονίζοντας πως όπου η πολιτική δεν έχει -ή δεν θέλει να έχει- τα νόμιμα μέσα (αφού τα έργα τέχνης ενός κράτους είναι αναπαλλοτρίωτα και δεν μπορούν σε καμία περίπτωση να μεταβιβαστούν) υπάρχει η θρησκεία».

Επισημαίνει εν προκειμένω ότι η επιστροφή των τριών κεφαλών στην Ελλάδα έγινε στο πλαίσιο δωρεάς από την Καθολική Εκκλησία στην Ορθόδοξη Εκκλησία και όχι επιστροφή από κράτος σε κράτος. Ο Πάπας προσέφερε τα γλυπτά στον Αρχιεπίσκοπο Ιερώνυμο Β’, ο οποίος με τη σειρά του αποφάσισε να τα δωρίσει στο Μουσείο της Ακρόπολης, σημειώνει.

Άντον Τσέχωφ: «Είμαι Έλληνας»

Σαν σήμερα, 29 Ιανουαρίου 1860, γεννήθηκε στην πόλη Ταγκανρόγκ της ρωσικής αυτοκρατορίας ο μεγαλύτερος συγγραφέας του 20ού αιώνα, Άντον Τσέχωφ.

«Στη Ρωσία δεν υπάρχει τίποτα, ενώ στην Ελλάδα υπάρχουν τα πάντα!» Αυτή η ατάκα ενός Έλληνα εμπόρου στο βοντβίλ «Γάμος» (1889) του Άντον Παβλόβιτς Τσέχοφ έγινε ίσως ο κύριος ελληνικός αφορισμός στη ρωσική γλώσσα.

Ο Τσέχωφ δεν βρέθηκε ποτέ στην Ελλάδα, αλλά συνδέθηκε με αυτή από τη γέννησή του, καθώς οι νονοί του ήταν Έλληνες: ο έμπορος Ντμίτρι Κιρίλοβιτς Σοφιανόπουλος και η σύζυγός του Ελιζαβέτα Εφίμοβνα.

Η ιστορία λέει ότι η Μεγάλη Αικατερίνη επέτρεψε σε όλους τους Έλληνες (σ.σ. και Αλβανούς) να μεταναστεύσουν στο Ταγκανρόγκ, για την ενίσχυση της οικονομίας αυτής της πόλης-λιμάνι που ίδρυσε ο Έλληνας Ιωάννης Βαρβάκης από ένα παραθαλάσσιο χωριουδάκι. Αυτό έγινε μετά τον ρωσο-τουρκικό πόλεμο (1769). Έτσι, το Ταγκανρόγκ απέκτησε το σημαντικότερο εμπορικό λιμάνι στην Αζοφική θάλασσα για εμπόριο ξυλείας.

Μέχρι την επανάσταση του 1917, το 60% του πληθυσμού ήταν Έλληνες. Κατ' αρχάς, η πόλη έγινε σχεδόν ελληνική, μέχρι που ο Δούκας Ποτέμκιν ήθελε να μετονομάσει το Ταγκανρόγκ σε Σπάρτη. Η οικογένεια Τσέχοφ ζούσε ανάμεσα στους Έλληνες και οι γονείς του ονειρεύονταν ότι ο Άντον Πάβλοβιτς θα σπούδαζε στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Οι Έλληνες ήταν οι πιο επιτυχημένοι επιχειρηματίες και έμποροι. Ο Έλληνας συμμαθητής του συγγραφέα, Πάβελ Φεντόροβιτς Ιορντάνοφ, έγινε κάποια στιγμή δήμαρχος του Ταγκανρόγκ.

ΛΕΞΙΚΟ ΤΗΣ ΜΥΚΗΝΑΪΚΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ τοῦ καθ. Ἰωάννη Προμπονᾶ

Του Κώστα Καραΐσκου

Παίρνοντας στά χέρια μου τό ΛΕΞΙΚΟ ΤΗΣ ΜΥΚΗΝΑΪΚΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ τοῦ καθ. Ἰωάννη Προμπονᾶ ἔνιωσα πραγματικά δέος γιά τήν πνευματική προσπάθεια καί τό συναφές ἀποτέλεσμα πού ὑποστασιάζει.

 Σχεδόν 500 σελίδες μέ ἑλληνικές λέξεις ἀπό 3,5 χιλιετίες πρίν, μέ 200 σελίδες βιβλιογραφία (!) καί σέ μία δερματόδετη ἔκδοση τοῦ 2024 ἀποτελεῖ πραγματικά ἔργο ζωῆς γιά τόν συγγραφέα ἀλλά καί πολύτιμο κτῆμα γιά κάθε Ἕλληνα. Ὅλος ὁ μυκηναϊκός κόσμος ζωντανεύει στίς σελίδες του, μέ ἀμέτρητα ὀνόματα, μέ 110 ἐπαγγέλματα (!), μέ λέξεις πού ἄλλοτε διανύουν τήν ἑλληνική διαχρονία διαρκῶς παροῦσες κι ἄλλοτε μέ ἅλματα πού τίς βρίσκεις αἴφνης στήν νεοελληνική.

 Λέξεις πού βεβαιώνουν τήν ἀδιάσπαστη ἑνότητα τῆς γλώσσας μας, ὀνόματα πού διαψεύδουν θεωρίες περί ἀλλότριας προέλευσης (Ἀπόλλων, Ἀλέξανδρος κτλ) καί ἀποδείξεις γιά τήν ἰλιγγιώδη παλαιότητα τοῦ ἑλληνικοῦ καί ὁμηρικοῦ κόσμου. 

Δέν εἶμαι φιλόλογος ἀλλά τό ἀπολαμβάνω μέ τήν αὐτονόητη σχέση οἰκειότητας κι ἀγάπης γιά τη γλῶσσα μας, τό συνιστῶ δέ ἀνεπιφύλακτα σέ κάθε συνέλληνα! Στό σύνδεσμο ἡ κριτική τοῦ ἀγαπητοῦ φίλου κ. Χρίστου Δάλκου, ἀπό τόν ὁποῖον πληροφορήθηκα καί τήν κυκλοφορία τοῦ ἀνεκτίμητου αὐτοῦ βιβλίου.

https://onomatologiki.wordpress.com/wp-content/uploads/2025/11/ce99cea9ce91ce9dce9dce97cea3-cea0cea1ce9fce9ccea0ce9fce9dce91cea3-ce9bce95ce9ece99ce9ace9f-cea4ce97cea3-ce9ccea5ce9ace97ce9dce91ceaace9ace97cea3-ce95ce9bce9bce97ce9dce99ce9ace97cea3-e280.pdf?fbclid=IwY2xjawOZmKJleHRuA2FlbQIxMQBzcnRjBmFwcF9pZAwzNTA2ODU1MzE3MjgAAR7zMjF9OdJDcoHvk7DMv7BmsBqb0F0ogvBCC2PvUUuKCbMLtLWFneJSOOzuyw_aem_NvL-2sMc8sHlJYO2IxSBSw

Εκεί στην ιερή πόλη τηs Ελευσίναs...

Του Βασίλη Λαμπόγλου 

2 Μητέρεs που θρηνούν τα παιδιά τουs.

Mια πεδιάδα(Θριάσιο) που ήταν ο σιτοβολωναs των Αθηνών 2500 χρόνια πρίν.

Έναs βράχοs ιερόs, η Ακρόπολη τηs Ελευσίναs.

Aκριβώs πάνω απο το αρχαίο τελεστήριο στην είσοδο του σπηλαίου,όπου και σήμερα θα δείs ρόδια,στάχια και καρπούs τηs Mητέραs  Γήs αφημένα ...για να ''γλυκαίνουν'' το φευγιό,

ένα άλλο τελεστήριο χριστιανικού ναού απο το 1794 (που κτίστηκε στη θέση του πρότερου ναού, που τον ισοπέδωσε ο Αλάριχοs και οι Βησιγότθοι του, όπωs όλη την περιοχή και κυρίωs,όλο τον ιερό χώρο τηs αρχαίαs Ελευσίνας, τον 4ο αιώνα μ. Χ. ).

 

Ονόματα με κοινή προέλευση και συνέχεια...

Μητέρα Γη, Σπερμεία Δήμητρα, Παμμήτειρα, Παναγιά Μεσοσπορίτισσα.

Η Δ(Γ)ή-μήτηρ,τα εισόδια τηs Θεοτόκου,η Αγέλαστοs Πέτρα...

Οι Χθόνιεs δύναμειs τηs βλάστησηs, οι ικεσίεs για θαλερή καρποφορία, το Θήλειο στοιχείο τηs Φύσηs,το μυστηριακό,

η αλληγορία,οι συμβολισμοί, τα Θεσμοφόρια, τα Σκίρα, τα Μικρά και τα Μεγάλα Μυστήρια αποσκοπούν στη κοινή ''επιδίωξη''.

Τον κύκλο τηs Πλάσης,την γονιμότητα και την ανανέωση της ζωής.

Τέτοια μέρα λοιπόν που η ''νέα''θρησκεία όρισε  ωs τα «εισόδια» τηs Παναγίαs (εἰς + ὁδός) και παρεφθάρη σε «ἐσοδεία» και  «σοδειά», οι γυναίκεs τηs περιοχήs απο βραδύs βράζουν

στάρι,ρόδι, κριθάρι, καλαμπόκι, φασόλια, φακές, ρεβύθια και ξηρούς καρπούς και μαζί με αρτοκλασίεs και κεριά τα καταθέτουν το απόγευμα τηs σημερινήs μέραs στο εκκλησάκι στη κορυφή του βράχου,ώστε να ιερουργηθούν και να μοιραστούν στη συνέχεια στο πλήθοs των πιστών...

Ο πλούτος και η ιδιαιτερότητα της Ελληνικής Γλώσσας

Η φιλόλογος, Ειρήνη Μαυροπούλου, καλεσμένη στην εκπομπή «Νωρίς - Νωρίς».

Ελληνική αισθητική και ψυχολογία του τόπου: Πέρα από το φωτεινό Αιγαίο

Ο κόσμος του Περικλή Γιαννόπουλου, του Οδυσσέα Ελύτη, του Γιώργου Σεφέρη, είναι ο κόσμος του Αιγαίου, με κέντρο και απόγειό του την Αττική και τις Κυκλάδες. Η καίρια σημασία αυτού του χώρου στην ελληνική ιστορία είναι αυταπόδεικτη.

Δείγμα από μείζονα ανέκδοτη μελέτη, “Έθνος και φύση στο έργο του Περικλή Γιαννόπουλου”.
Μάριος Νοβακόπουλος – 19/06/2025

Η κατ’ εξοχήν ελληνική θάλασσα και το ελληνικό αρχιπέλαγος επί χιλιετίες συνδέουν τις διαφορετικές πτέρυγες του έθνους, την δυτική – ευρωπαϊκή και την ανατολική – ασιατική (ου μην αλλά, και την βόρεια), είναι το μέσον και το μονοπάτι των αποικισμών, του εμπορίου, του πολέμου και της σκέψης. 

θέλω να δω μια παράσταση Αρχαίου Δράματος που να κάνει τον θεατή...

ΒΓΗΚΑΝΕ ΠΑΓΑΝΙΑ ανά την Ελλάδα και τα ιστορικά της θέατρα διάφοροι εμμονικοί, κίβδηλοι και διαστροφικοί. Τα αισχύλεια, σοφόκλεια και ευριπίδεια τιτάνια μεγέθη αναμετρώνται με κάποιους κυρίους ολίγιστους και ισοπεδωτικούς...

Πείτε με αναχρονιστικό, πείτε ό,τι θέλετε, δεν με νοιάζει...!

θέλω να δω μια παράσταση Αρχαίου Δράματος που να σέβεται το Αρχαίο Δράμα...

μια παράσταση που οι ηθοποιοί δεν φοράνε ταγεράκια, δεν πίνουν, δεν καπνίζουν, δεν κάνουν ανοησίες επί σκηνής και μιλάνε σωστά και ορθόφωνα την Ελληνική Γλώσσα...

μια παράσταση που σέβεται τον χώρο του Αρχαίου Θεάτρου...

μια παράσταση λιτή και απέριττη, που αγνοεί το χρυσοφόρο σκάνδαλο της εμπορικότητας, την καταναγκαστική δουλεία της εικόνας και τον άχρηστο "εκσυγχρονισμό", μια παράσταση που αναδεικνύει την ευαγγελική διαχρονικότητα του κειμένου και βασίζεται στον Λόγο, χωρίς “ευρήματα”, “πρωτοτυπίες” και άλλες τζιριτζάντζουλες.....

θέλω να δω τι στο διάβολο κάναμε την πολύτιμη κληρονομιά της Παξινού (ΦΩΤΟ), της Αρώνη, της Συνοδινού, της Παπαθανασίου, της Βαλάκου, της Βεργή, της Χατζηαργύρη, του Κατράκη, του Μινωτή, του Τζόγια, του Χατζίσκου, του Κωτσόπουλου, του Μορίδη, του Κουν, του Σολωμού, του Καραντινού, του Μουζενίδη, του Φωκά, του Τσαρούχη, του Κλώνη, της Χορς, της Τσάτσου, του Χρήστου, του Χατζιδάκι, του Λεοντή και όλων εκείνων που δημιούργησαν την τεράστια μεταπολεμική υπεραξία του Εθνικού Θεάτρου και του Θεάτρου Τέχνης, κυρίως, -κληρονόμοι κι αυτοί των παλιότερων, που μας εξέθρεψαν και μας εκπαίδευσαν να μπορούμε να καταλαβαίνουμε την Ποίηση, τις Τέχνες και την Ιστορία και ν' αγαπάμε αυτόν τον τόπο βαθιά και φερέγγυα....

Η γέννηση του ελληνικού κόσμου

του Γιώργου Καραμπελιά,

  απόσπασμα από ευρύτερο κείμενό του στο αφιέρωμα του Άρδην, “Η καταγωγή των Ελλήνων”. Άρδην τ. 134-135, κυκλοφορεί σε περίπτερα και βιβλιοπωλεία.

Πόθεν και πότε οι Έλληνες;[1]

Οι πρώτοι οικισμοί της νεολιθικής περιόδου, κατά την οποία αρχίζει να ασκείται η γεωργία και η κτηνοτροφία εμφανίζονται στο Σέσκλο της Θεσσαλίας, στο Φράγχθι της Αργολίδας, στο Δισπηλιό στην Καστοριά, στην Κνωσό, ενώ σταδιακώς θα πολλαπλασιαστούν νεολιθικοί οικισμοί στη Θεσσαλία, στον Ορχομενό, τη Χαιρώνεια, την Αθήνα, την Κόρινθο, τη Νεμέα, τη Λέρνα, την Τεγέα, τους Σιταγρούς στη Μακεδονία, κ.λπ.

Μεταξύ των ερευνητών υπάρχουν πολλές θεωρίες για το πότε εμφανίστηκαν στην Ελλάδα οι ομιλούντες την ελληνική γλώσσα. Στις αρχές του 20ού αιώνα, οι ιστορικοί E. Meyer και K. J. Beloch, 1854-1929[2], είχαν υποστηρίξει ότι οι Έλληνες ήρθαν στην περιοχή μας στα τέλη της 3ης π.Χ. χιλιετίας ενώ, σύμφωνα με τον J.L. Caskey (1908-1981), οι Πρωτοέλληνες έφτασαν σε δύο κύματα. Από το πρώτο θα καταγόταν η Πρωτοελλαδική III και από το δεύτερο η Μεσοελλαδική. Την άποψή τους ενστερνίστηκαν οι N. G. L. Hammond, F. Schachermeyr, E. J. Holmberg κ.ά. – καθώς και ο Μιχαήλ Σακελλαρίου[3], ο οποίος πιστεύει ότι οι Πρωτοέλληνες αποβιβάστηκαν στις ανατολικές ακτές της Κεντρικής Ελλάδας. Ο δε Αυστραλός αρχαιολόγος Gordon Childe (1892-1957) υποστήριξε πως οι πολιτισμοί δεν αναπτύσσονται ενδογενώς, αλλά μέσω της πολιτισμικής διάδοσης και/ή της μετανάστευσης και επομένως ο ελληνικός πολιτισμός επηρεάζεται μάλλον από τη Μέση Ανατολή και την Ανατολία[4]. Και πάντως η λιθουανικής καταγωγής αρχαιολόγος Marija Gimbutas (1921-1994) με την υπόθεση Kurgan υποστηρίζει ότι η πρωτο-ινδοευρωπαϊκή εξάπλωση προήλθε από μια μετανάστευση λαών από την ποντο-κασπιακή στέπα γύρω στο 4.000 π.Χ.

Αντίθετα, ο αρχαιολόγος και ιστορικός των πολιτισμών Colin Renfrew (1937-2024) αναπτύσσει μια ριζικά διαφορετική θεωρία: Κατ’ αρχάς πιστεύει πως οι Ινδοευρωπαίοι εμφανίστηκαν στη Μικρά Ασία περίπου την 8η χιλιετία π.Χ. και, με την εξάπλωση της γεωργίας, αναδύθηκαν σε όλη τη Μεσόγειο και στην κεντρική και βόρεια Ευρώπη – δηλαδή 4.000 χρόνια πριν τη χρονολόγηση της Gimbutas.[5]

30 παππούδεs πίσω...

Του Βασίλη Λαμπόγλου 

Τέτοια μέρα-για την ακρίβεια 2 νύχτες πριν- ,σήμερα το βράδυ κορίτσια ''σαν τα κρύα νερά'' -οι νεαρέs αρρηφόροι-ανηφορίζαν τον αρχαίο Περίπατο, στη Βόρεια κλιτύ της Ακροπόλεως κατευθυνόμενεs στο  υπαίθριο ιερό της Αφροδίτης εν Κήποις.

Στα χέρια τουs έφεραν καλάθια -σκεπασμένα με ύφασμα- που μέσα τουs περιείχαν ''όσα δεν πρέπει να ειπωθούν'' ,τα άρρητα.

Σαν έφταναν στο ιερό τηs θεάs,παρέδιδαν το περιεχόμενο των καλαθιών στην ιέρεια του ναού και παραλαμβάνοντας άλλα –επίσης επιμελώς σκεπασμένα– καλάθια, επέστρεφαν στο αρρηφόριο για να τα παραδώσουν στην ιέρεια της Αθηνάς.

Κάτω ,απο την συνοδεία του φωτόs τηs σεληνιακήs Εκάτηs είχαν επιτελέσει το καθήκον τουs και την επόμενη χρονιά θα αντικαταστούντο απο άλλεs νεαρέs(προs προσφορά των αρρήτων στη θεά) . 

Οι μελετητέs ισχυρίζονται πωs τα άρρητα δεν ήταν  κάτι ιδίαιτερο, παρά απλά κλωνάρια, που πάνω τους έπεφτε η νυχτερινή δροσιά. 

Άλλωστε μαζί με την Αθηνά  λατρεύονταν  η Έρση, η Άγλαυρος και η Πάνδροσος, θεότητες της υγρασίας, της βλάστησης και της γονιμότητας(Κεκροπίδεs κόρεs).

Στο πέρασμα του χρόνου το έθιμο άντεξε και είναι ο γνωστός μας Κλήδοναs.

Πετρολούκας Χαλκιάς: H ζωή μου παίζοντας κλαρίνο

από

 Αντίφωνο

Ο άρχοντας του κλαρίνου, Πετρολούκας Χαλκιάς καλεσμένος της Σχολής Τέττιξ στο Γκύζη μας μάγεψε κυριολεκτικά με την ευγένεια του, το ήθος του και φυσικά την τέχνη του. Μοναδική ατμόσφαιρα μέσα από τις διηγήσεις και τις μουσικές παρεμβάσεις. Ιστορίες για μουσικούς, για τόπους, για διαδρομές....

00:00 Γιώργος Ναούμ 10:12 Πως ξεκίνησα 17:00 Αμερική 23:00 Σαλέας, Χαλκιάς 30:22 Bennie Goodman - Louis Armstrong 45:00 Επιστροφή στην Ελλάδα 1:04:00 Mυστικά του παιξίματος 1:06:00 Hπειρώτικο μοιρολόι 1:10:00 Nέοι Μουσικοί 1:14 :00 Το κλαρίνο είναι Ζωντανό! 1:19:00 Σκάρος 1:23:00 Με του Ινδούς 1:31:00 Βυζαντινή Μουσική 1:34:00 Iστορία του κλαρίνου 1:39:00 Ήλιος 1:48:00 Έχετε παίξει άλλο πνευστό;

Θεοδόσιος Τάσιος: Η αρχαία ελληνική τεχνολογία - Χιλιάδες χρόνια μπροστά

Στην συνέντευξή μας (06-06-2024) ο Πολιτικός Μηχανικός, Ομότιμος Καθηγητής Εθνικού Μετσοβίου Πολυτεχνείου, Επίτιμος Πρόεδρος Ελληνικής Φιλοσοφικής Εταιρείας, Πρόεδρος της Εταιρείας Διερεύνησης Αρχαιοελληνικής και Βυζαντινής Τεχνολογίας περιγράφει συνοπτικά τα επιτεύγματα της αρχαίας ελληνικής τεχνολογίας αλλά και την οραματική σκέψη που είχαν οι Έλληνες για την εξέλιξη της τεχνολογίας, διατυπώνοντας σε διάφορα έργα τεχνολογικές λειτουργίες και εφευρέσεις οι οποίες άρχισαν να υλοποιούνται χιλιάδες χρόνια αργότερα.

Γ. Κοντογιώργης: Η Θρησκεία στον ελληνικό κόσμο

Την Κυριακή 11 Μαΐου 2025 πραγματοποιήθηκε επίσκεψη στους Δελφούς με μέλη και φίλους της Κοσμοσυστημικής Ακαδημίας. Στον χώρο κάτω από τον Ναό του Απόλλωνα, ο καθηγητής Γ. Κοντογιώργης μίλησε για τη θρησκεία στον ελληνικό κόσμο.

Η «Αστερομάτα» και το βάθος του απλού

Η Κλαυδία διέψευσε εκείνους που θεωρούν ότι η ταυτότητα, η γλώσσα και η μνήμη δεν «πουλάνε» πλέον.

Δημοσθένης Γκαβέας, Αρθρογράφος

Klavdia from Greece performs the song "Asteromata" during the Grand Final of the 69th Eurovision Song Contest, in Basel, Switzerland, Saturday, May 17, 2025. (AP Photo/Martin Meissner)

VIA ASSOCIATED PRESS

Η παρουσία της Κλαυδίας (Klavdia) στη φετινή Eurovision, η συγκλονιστική φωνή της και τα λόγια που «έψαλε» με το τραγούδι «Αστερομάτα» λειτούργησαν σαν αναπάντεχο ξόρκι απέναντι στο φθηνό που μας έχει επιβληθεί ως κανονικότητα. Στάθηκε μόνη σε μια σκηνή που έχει μάθει να αγαπά το εντυπωσιακό, το προβλέψιμο και το θορυβώδες και κατάφερε κάτι σπάνιο: να συγκινήσει με την απλότητά της, να προφέρει ελληνικές λέξεις χωρίς να φοβηθεί πως θα ξενίσουν.

Η φωνή της Κλαυδίας θύμισε κάτι αρχαίο – σαν να κουβαλάει ήχους που επιβίωσαν στη σιωπή των χρόνων.

Όμως η Κλαυδία δεν έκανε επανάσταση. Δεν άλλαξε τη μουσική. Δεν είπε κάτι που δεν έχει ξαναειπωθεί. Αλλά το είπε με τρόπο που θύμισε ότι υπάρχει ακόμη χώρος για το αυθεντικό και το κοινό, ακόμη και το διεθνές, αντιδρά θετικά σε αυτό· ότι η συγκίνηση, όταν προκύπτει από ειλικρίνεια, παραμένει γλώσσα αναγνωρίσιμη σε όλους.

Με την Αστερομάτα και το χαρακτηριστικό της ηχόχρωμα η Κλαυδία απέδειξε ότι η παράδοση δεν είναι βάρος, είναι πηγή. Όταν το καινούριο δεν τη φοβάται, αποκτά βάθος.

Θ. Ι Ζιάκας, Ελλήνων Πάσχα: μεταξύ δύο Κόσμων

Δομήνικος Θεοτοκόπουλος «Η Ανάσταση»

Του Θεόδωρου Ι. Ζιάκα

Το βιβλίο αυτό (Ιλιάδα ο κόσμος μας) διαπιστώνει ότι το σύστημα κοσμοθεωρητικού προσανατολισμού, που προσφέρει το κείμενο της Ιλιάδας για τον κόσμο της Ιωνίας του 8ου π.Χ. αιώνα, παραμένει αξιόπιστο και για τον σύγχρονο δικό μας κόσμο. Το ίδιο διαπιστώνει και για το Ευαγγελικό κείμενο, ένα κείμενο τον 1ου και του 2ου αιώνα μ.Χ., όπως τουλάχιστον το προσέλαβαν οι Έλληνες Πατέρες της Εκκλησίας.
Αλλά πώς μπορούν οι κόσμοι των κειμένων αυτών να είναι και δικός μας κόσμος; Αυτό είναι το προκλητικό ερώτημα του βιβλίου.
Οι «κόσμοι» των δύο κειμένων είναι κοσμο-εικόνες, αντιλήψεις για τον κόσμο. Όχι ο ίδιος ο κόσμος. Οπότε, ή ο κόσμος είναι δεδομένος και ανεξάρτητος από τα κείμενα, ή είναι δημιούργημά τους.

Με άλλα λόγια: Ή υπάρχει μια στατική, αναλλοίωτη ανθρώπινη «φύση» και τα μεγάλα πολιτισμικά κείμενα μας λένε απλώς «τι είναι και πώς λειτουργεί», ή η εν λόγω «φύση μας» δεν είναι και τόσο «δεδομένη και αναλλοίωτη». Δηλαδή είναι κάτι που διαπλάθεται, με βάση ενυπάρχουσες ίσως δυνατότητες, οι οποίες όμως δεν ενεργοποιούνται από μόνες τους, αυτόματα, αλλά χρειάζονται ειδικές πολιτισμικές επεξεργασίες, κατευθυνόμενες από τη γνώση των δυνατοτήτων αυτών, δηλαδή από κάποια «μεγάλα κείμενα».

Αν υπάρχει ανθρώπινη φύση, που επιδέχεται «καλή αλλοίωση», τότε ο ρόλος των μεγάλων κειμένων εμφανίζεται πράγματι ουσιαστικός: Εφόσον αυτά μας «έφτιαξαν» είναι όντως ο «κόσμος μας». Περιέχουν τα «πρότυπα», τους «ελκυστές», τα «κέντρα έλξης», του κόσμου μας.

Εδώ μεσολαβεί όμως ένα δεύτερο παράδοξο: Πώς μπορεί το ιλιαδικό κείμενο να είναι «ο κόσμος μας» και το ευαγγελικό κείμενο να είναι επίσης «ο κόσμος μας», αφού τα πρότυπά τους είναι εντελώς διαφορετικά και εν πολλοίς ασυμβίβαστα; Αν ο κόσμος μας είναι «και των δύο», τότε πρέπει να βρισκόμαστε κάπου «ανάμεσα», σαν σε κάποιου είδους ελλειπτική τροχιά γύρω από δύο εστιακά κέντρα. Θα πρέπει να μιλάμε τότε για μια «ένταξη» στους διαφορετικούς κόσμους τους και συνάμα για «απόκλιση» απ’ αυτούς.

Μ’ αυτή την ελλειπτική έννοια -και με τα δύο νοήματα του όρου- η Ιλιάδα είναι όντως ο κόσμος μας. Θα διευκρινίσω την ιδιότυπη αυτή ιδέα του βιβλίου με δύο παραδείγματα, το ένα χριστιανικό και το άλλο ομηρικό.

α. Χριστιανικό παράδειγμα: «Χριστός ανέστη και χρόνια πολλά!»
Μια φορά (πρόκειται για αληθινή ιστορία) επιστρέφοντας από τη λειτουργία της Αναστάσεως, ο «προοδευτικός» (τότε) Τάσιος (Αναστάσιος), εύχεται στον πατέρα του «χρόνια πολλά».

– «Τον κακό σου τον καιρό», του αποκρίνεται ο γέρος!

Πέρασαν «χρόνια πολλά», για να κατανοήσει ο Τάσιος το νόημα της απάντησης: Εφόσον ο Χριστός αναστήθηκε, είναι φανερό ότι ο θάνατος πατήθηκε, ότι το κράτος του καταλύθηκε. Το να ζητάμε το λίγο, όταν έχουμε το παν, είναι τουλάχιστον ηλιθιότητα. Τον κακό μας τον καιρό λοιπόν.

Ο ΕΘΝΙΚΟΣ ΜΑΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ

Του Ἀργύρη Ἐφταλιώτη*

Τὸ εἶχα στὸ νοῦ μου νὰ καταστρώσω ἐδῶ τὰ πιὸ εὐκολόπιαστα σημάδια τοῦ Ρωμαίϊκου τοῦ χαρακτήρα, κι ὄχι μὲ σκοπὸ γιὰ νὰ γίνεται ὁμιλία, μὰ πάντα μὲ τὴν ἀρχικὴ τὴν ἰδέα πὼς πρέπει ὅλο νὰ τὰ λέμε, ὅλο νὰ τὰ ξετάζουμε τὰ δικά μας, καὶ καλὰ κι ἀχαμνά, ὥσπου νὰ μάθουμε τὸ τί νὰ φυλάγουμε καὶ τί νὰ πετοῦμε, μὴν τύχει καὶ ξαναφανοῦμε καμιὰν ὥρα στὸν κόσμο καὶ βρεθοῦμε πάλε σὰν πρῶτ’ ἀνετοίμαστοι. Ξεφύτρωσε ὅμως ἄξαφνα ὀμπρός μου ἀναπάντεχη δυσκολία. Ἡ ἀμηχανία ποὺ πιάνει τὸν ἄνθρωπο ὅταν κοιτώντας μὲς στὸν καθρέφτη θέλη νὰ ἱστορήση τοῦ προσώπου του τὰ σημάδια! 

[...] Τί βγάζεις ἀπ’ ὅλ’ αὐτά; Ἐγὼ βγάζω πὼς ὁ Ρωμαίικος ὁ λαὸς εἶναι ψυχικὰ ὀργανισμένος ἀπάνω κάτω σὰν τοὺς καλλίτερους Εὐρωπαϊκοὺς λαούς. Τοῦ λείπει ὅμως ἡ πράξη. Μ’ ἄλλους λόγους, τοὺς πὲντ’ ἕξη αἰῶνες ποὺ ἡ Εὐρώπη σιγοξυπνοῦσε καὶ προετοιμαζότανε γιὰ τὰ σημερνὰ ἂς τὰ ποῦμε φῶτα, ἐμεῖς ποὺ στοὺς πιὸ προτερινοὺς αἰῶνες ζούσαμε καὶ βασιλεύαμε, τώρα κοιτούμαστε λαβωμένοι, ἀποσταμένοι, ἀποναρκωμένοι. 

Πῆρε λοιπὸν ἕνα δρόμο ὁ ἐθνικός μας ὁ χαραχτήρας, ποὺ ἂν καὶ στὸ βάθος ἀναλογεῖ μὲ τὸν Εὐρωπαϊκό, ἔχει τώρα τὰ δικά του, καὶ καλὰ καὶ κακά, κι ἄσκοπο δὲν εἶναι νὰ σημειωθοῦνε στὰ πεταχτὰ τὰ πιὸ σπουδαιότερα. 

Ἀρχίζοντας ἀπὸ τὰ ψεγάδια, ἂς βάλουμε πρῶτα πρῶτα τὴν ἀψηφησιά μας σὲ κάθε εἶδος Νόμο. Βάλε Ρωμιὸ νὰ συντάξη Νόμο, καὶ θὰ σοῦ προλάβει κάθε περιστατικὸ ποὺ πρέπει νὰ προστατεύη αὐτὸς ὁ Νόμος. Στὴν πράξη ὅμως ἀπάνω, ἄλλος λόγος. Πώς ὁ Νόμος εἶναι ἱερὸ συφωνητικὸ ποὺ ὁ καθένας ἀνάλαβε νὰ τὸ φυλάει μ’ ὅλους τοὺς ἄλλους, μπορεῖ κι αὐτὸ νὰ σοῦ τὸ ἀποδείξει μὲ μία διατριβὴ ἤ καὶ μ’ ἕνα βιβλίο. Νὰ τὴ ζυμώση ὅμως αὐτὴ τὴν ἀρχὴ μέσα στὴν καθημερνή του ζωή, ὄχι πῶς δὲν τὄχει στὸ αἷμα του –τὄχει, ἀφοῦ σὲ ξένους τόπους θέλοντας καὶ μὴ τονὲ σέβεται τὸ Νόμο– στὸν τόπο του ὅμως ποὺ ὁ Νόμος δὲν πολυδουλεύει (ἄλλη μελέτη αὐτή), δὲν τὸ καλόνοιωσε ὁ Ρωμιὸς τὸ συφωνητικό του μὲ τοὺς συντοπίτες του. Δὲν ἄδειασε ἀκόμα νὰ τὸ καλονοιώσει. Ἔχει ἄλλες δουλειές. Ἔχει νὰ φροντίζει γιὰ τὸ δικό του, ἐκεῖνο δηλαδὴ ποὺ θαρρεῖ πῶς εἶναι δικό τοῦ συφέρο. Μᾶς φέρνει μ’ ἄλλους λόγους τὸ ψεγάδι αὐτὸ στὸν Ἐγωισμό, ὄχι δὰ στὸν Ἐγωισμὸ ποὺ ἔχει ὅλος ὁ κόσμος, μὰ μία σταλίτσα ἀκόμα. 

Σήμερα γεννήθηκε η ελπίδα...

Το  παππού* συνάντησα να πορεύεται μεταξύ Πανεπιστημίου και Ακαδημίας

Της Ιωάννας Τσιβάκου

Σήμερα γεννήθηκε η ελπίδα, ότι ο ελληνικός λαός δεν έχει βυθιστεί στη λήθη, αλλά διατηρεί άσβηστες στην ψυχή του, έστω και καταχωνιασμένες στα στρώματα του ασυνείδητου, ορισμένες πάγιες αξίες που έρχονται από το απώτατο παρελθόν: 

τον σεβασμό στους νεκρούς και την υπέρτατη αξία της δικαιοσύνης για τη θεμελίωση δημοκρατικού βίου.

 Κάτι από τα μεγάλα σχολεία των ομηρικών επών και της αρχαίας τραγωδίας διατηρείται ακόμη στη συλλογική μνήμη. 

Και κάτι από τη θεία δικαιοσύνη της ορθόδοξης λατρείας και τον σεβασμό στην οικογένεια παραμένει ζωντανό στα ελληνικά ήθη. 

Τόσον καιρό υποστηρίζεται από πολλούς, λίγο ή πολύ, πως είμαστε λαός ευσυγκίνητος, που δεν έχει ακόμη εκπαιδευτεί στην δυτική ορθολογική σκέψη και στις νεωτερικές αξίες, εξ ου και η ανικανότητα μας να οικοδομήσουμε υγιείς θεσμούς.

 Δεν ξέρουν όσοι το λένε πως ο δυτικός ορθολογισμός είναι μια διαδικασία της λογικής, ενώ υπάρχει και ο «βιολογικός ορθολογισμός», ως κεντρική έμφυτη λειτουργία του εγκεφάλου, που συνοδεύει τις συναισθηματικές διεργασίες του νου, προκειμένου το άτομο ή η κοινωνία να προσαρμόζεται στις περιβαλλοντικές αλλαγές ώστε να συνεχίσει να ζει.