33 ΑΦΟΡΙΣΜΟΙ

Gustave Thibon (+19 Ιανουαρίου 2001)

Του Κώστα Χατζηαντωνίου 

*

Υπάρχουν δύο είδη ανθρώπων που δεν αντέχω: αυτούς που δεν αναζητούν τον Θεό και αυτούς που φαντάζονται ότι τον έχουν βρει.

*

Το να δικαιώνει κανείς τον Θεό σημαίνει να δικαιώνει μια συγκεκριμένη αντίληψη που έχει για τον Θεό και, κατά συνέπεια, να δικαιολογεί τον εαυτό του.

*

Το θείο αστέρι είναι εσωτερικό και αόρατο· φωτίζει την ψυχή του ταξιδιώτη και όχι το μονοπάτι που βαδίζει· μας δίνει αρκετή πίστη για να ξεπεράσουμε τα πάντα, αλλά δεν μας απαλλάσσει από τίποτα.

*

Η μνησικακία είναι ένα είδος δηλητηριασμένης πίστης όπου το προσβεβλημένο μέρος σφυρηλατεί άρρηκτους δεσμούς με το προσβλητικό και τον παραβάτη. Και όταν παύει να είναι πάθος, γίνεται συνήθεια και καθήκον: ακριβώς όπως ο γάμος.

*

Θα πρέπει να διακρίνουμε δύο είδη κακών πραγμάτων: τις αμαρτίες που διαπράττονται χωρίς ευχαρίστηση και τις αρετές που ασκούνται χωρίς αγάπη.

*

Να είσαι διακριτικός και θα φαίνεσαι μυστηριώδης: το κύρος σου θα αυξηθεί ανάλογα με την επιφυλακτικότητά σου, γιατί οι άνθρωποι φαντάζονται θαύματα πίσω από κάθε κλειστή πόρτα. Κάθε καλυμμένο κενό τους δίνει την εντύπωση ενός κρυμμένου θησαυρού.

*

Η αληθινή υπερηφάνεια δεν βρίσκει περισσότερη τροφή στον καπνό της κοινής γνώμης από ό,τι η πλεονεξία βρίσκει στη συσσώρευση κίβδηλων νομισμάτων.

*

Το φιλοσοφικό πνεύμα συνίσταται στην προτίμηση των αληθειών που προκαλούν θάνατο από τα ψέματα που δίνουν ζωή.

*

Αυτοί που μας κρίνουν μπορούν να μας καταδικάσουν μόνο απ' έξω, αλλά αυτοί που δεν μας κρίνουν μας αναγκάζουν να καταδικάσουμε τους εαυτούς μας από μέσα.

Η Ευρώπη και ο αρκτικός της καθρέφτης

του ΚΩΣΤΑ ΧΑΤΖΗΑΝΤΩΝΙΟΥ

Θα ήταν φαινόμενο κωμικό αν δεν αφορούσε τόσο άμεσα τη ζωή μας. Μιλώ για τη στρατηγική παράλυση της ευρωπαϊκής ηγεσίας παρά τα αλλεπάλληλα ραπίσματα του πιο αυθεντικού εκπροσώπου του αμερικανικού ήθους. Οι διακηρύξεις αλληλεγγύης προς τη Δανία, τα δειλά αντίμετρα, οι τελετουργικές δηλώσεις περί σεβασμού της κυριαρχίας και της αυτοδιάθεσης των εθνών (στον αρκτικό κύκλο και τις ουκρανικές πεδιάδες τουλάχιστον), ελάχιστα καλύπτουν την σκληρή πραγματικότητα: 

η Ευρώπη δεν διαθέτει ούτε τα στρατιωτικά μέσα, ούτε την πολιτική βούληση να αντιμετωπίσει κατά μέτωπον τον Αμερικανό προστάτη της. Όλοι γνωρίζουν ότι την κρίσιμη στιγμή, η Γροιλανδία θα κείται μακράν. 

Όμως το γεγονός είναι αδιαμφισβήτητο. Η Ευρώπη μετά από ογδόντα χρόνια βρίσκεται πάλι σε ένα γεωπολιτικό σημείο καμπής και το ζήτημα της Γροιλανδίας, καταδεικνύει περίτρανα αυτό που όλοι φοβούνται να πουν: 

η Ευρώπη δεν είναι εταίρος, αλλά ικέτης. Πώς φτάσαμε όμως ως εδώ;

 Γιατί καλή και άγια η οργή για τη χυδαιότητα του Ντόναλντ Τραμπ (παρότι μόλις πριν από λίγους μήνες η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, «πούλησε» την απόλυτη ταπείνωση ως μια καλή εμπορική συμφωνία), όμως αυτή δεν μπορεί να αποτελέσει συγχωροχάρτι για όσους που επί δεκαετίες έχτιζαν μια χωρίς ηθικές αρχές ευδαιμονιστική γραφειοκρατία που τώρα έντρομη πασχίζει να σώσει το σαρκίο της.

ΜΙΑ ΑΛΛΗ ΑΠΕΙΛΗ

Του Κώστα Χατζηαντωνίου 

Τα Πατριαρχεία και οι επικεφαλής όλων των χριστιανικών ομολογιών στην Ιερουσαλήμ, με χθεσινή (17 Ιανουαρίου) κοινή δήλωσή τους, καταδικάζουν μιαν οργανωμένη από το κράτος του Ισραήλ και αμερικανικά ευαγγελικά λόμπυ πολιτική που απειλεί την ενότητα και το μέλλον του χριστιανισμού στους Αγίους Τόπους. Το πλήρες κείμενο της δήλωσης (που δεν γνωρίζω αν θα φιλοτιμηθουν να σχολιάσουν η Αθήνα και το Φανάρι), έχει ως εξής:

«Οι Πατριάρχες και οι Κεφαλές των Εκκλησιών στην Αγία Γη, βεβαιώνουν ενώπιον των πιστών και ενώπιον του κόσμου ότι το ποίμνιο του Χριστού σε αυτή τη γη έχει εμπιστευτεί στις Αποστολικές Εκκλησίες, οι οποίες έχουν επιτελέσει την ιερή τους διακονία επί αιώνες με ακλόνητη αφοσίωση. Πρόσφατες δραστηριότητες που αναλήφθηκαν επί τόπου από άτομα που προωθούν επιβλαβείς ιδεολογίες, όπως ο Χριστιανικός Σιωνισμός, παραπλανούν το κοινό, σπέρνουν σύγχυση και βλάπτουν την ενότητα του ποιμνίου μας. Αυτές οι προσπάθειες έχουν βρει εύνοια μεταξύ ορισμένων πολιτικών παραγόντων στο Ισραήλ και από άλλους, πέραν αυτού, οι οποίοι επιδιώκουν να προωθήσουν μια πολιτική ατζέντα που μπορεί να βλάψει τη χριστιανική παρουσία στους Αγίους Τόπους και στην ευρύτερη Μέση Ανατολή.

Η Αγία Γραφή μάς διδάσκει ότι «οὕτως οἱ πολλοὶ ἓν σῶμά ἐσμεν ἐν Χριστῷ, ὁ δὲ καθ᾿ εἷς ἀλλήλων μέλη» (Προς Ρωμαίους 12:5). Το να διεκδικούμε εξουσία έξω από την κοινωνία της Εκκλησίας ισοδυναμεί με τραυματισμό της ενότητας των πιστών και επιβάρυνση της ποιμαντικής αποστολής που έχει ανατεθεί στις ιστορικές εκκλησίες στην ίδια τη γη όπου ο Κύριός μας έζησε, δίδαξε, υπέφερε και αναστήθηκε από τους νεκρούς.

Η ΑΝΑΤΟΛΗ ΩΣ ΑΦΟΡΜΗ

Πριν από εκατό χρόνια, στις 17 Δεκεμβρίου 1925, ο Ρενέ Γκενόν (που πέθανε σαν σήμερα, στις 7 Ιανουαρίου 1951) έδωσε την περίφημη διάλεξή του για τη μεταφυσική της Ανατολής στη Σορβόννη. 

Μακριά από τον οριενταλισμό και τις δυτικές αποικιακές φαντασιώσεις, ο Γκενόν αρνούμενος καθαρά δυτικές διαμάχες, όπως αυτή που χωρίζει τους υποστηρικτές και τους αντιπάλους μιας φαντασιακής Ανατολής, είδε την Ανατολή ως το δικαστήριο ενώπιον του οποίου θα έπρεπε να εξεταστούν οι αποτυχίες της σύγχρονης Δύσης, η οποία εγκατέλειψε τη μεταφυσική και τις παραδοσιακές της αρχές. 

Αν πρέπει να κρατήσουμε κάτι από αυτή την αναδρομή δεν είναι η προσχώρησή μας στην Ανατολή, ούτε να βλέπουμε αυτήν ως μια γεωγραφικά και ιστορικά τοποθετημένη ζώνη αλλά να την κατανοήσουμε περισσότερο ως ένα συμβολικό και ηθικό πόλο για να ανακαλύψουμε πάλι τη δική μας αλήθεια.

Το πρωτοποριακό έργο του Γάλλου μεταφυσικού παραμένει εντυπωσιακά επίκαιρο, σε μια εποχή που η νεωτερικότητα διαλύεται υπό το βάρος των πνευματικών και κοινωνικών αντιφάσεων της. Αντιτιθέμενος στην «υπεράσπιση της Δύσης» και σε αυτό που αργότερα θα ονομαζόταν «σύγκρουση πολιτισμών», ο Γκενόν άνοιξε έναν άλλο κριτικό δρόμο. Δίπλα στον μεταφυσικό και εσωτεριστή στοχαστή στέκεται ένας διορατικός παρατηρητής της εποχής του. Η αναβίωση της θρησκείας και η αντιπαράθεση μεταξύ Ανατολής και Δύσης φαίνονται αρκετά δύσκολο να κατανοηθούν από τους μοντέρνους. 

ΑΠΟ ΤΟ ΑΙΓΑΙΟ ΩΣ ΤΗΝ ΓΡΟΙΛΑΝΔΙΑ

Του Κώστα Χατζηαντωνίου 

Ποιος να το φανταζόταν! Πως η παγωμένη μεγαλόνησος του απώτερου Βορρά (πέραν και της Θούλης!), θα γινόταν η λυδία λίθος για να αποφασίσει η Ευρώπη αν θέλει να συνεχίσει να υπάρχει ιστορικά με αξιοπρέπεια ή θα μετατραπεί από μιαν ανίσχυρη προβληματική ένωση σε ανυπόληπτη εταιρεία υπό διάλυση. Είναι προφανές πως οποιαδήποτε εναλλακτική λύση στην τραμπική επιθετικότητα απαιτεί παγκοσμίως κυρίαρχους παράγοντες ικανούς να επιβιώσουν. 

Όσοι δεν θέλουν αυτοί οι παράγοντες να είναι μόνον η Ρωσία και η Κίνα  αλλά και δεν αποδέχονται έναν μονοπολικό αμερικανικό κόσμο, έχουν μία και μόνη επιλογή: μιαν ισχυρή ανεξάρτητη Ευρώπη. 

Είναι τούτο εφικτό; Σύντομα θα ξέρουμε. Αν οι Ευρωπαίοι δεν μπορούν να απαντήσουν με τον μόνο τρόπο που κατανοεί ο αμερικανισμός (δηλαδή: με οικονομικά αντίμετρα), κάθε συζήτηση είναι περιττή. 

«ΤΑΡΙΧΕΥΤΗΡΙΟ ΕΥΡΩΠΗ»

Του Κώστα Χατζηαντωνίου 

Μια εικόνα στριφογυρίζει επίμονα στον νου μου από τη στιγμή που περάτωσα την ανάγνωση της ποιητικής συλλογής του Κώστα Κουτσουρέλη. Η ιερή διαδικασία της ταρίχευσης για τους επιφανείς νεκρούς. Ο ποιητής ως ιερέας που αναλάμβανε τον εξαγνισμό του νεκρού σώματος, ώστε να επιβραδύνει και ει δυνατόν να παρεμποδίσει τη σήψη, αρωματίζοντας με την ποίηση και βαλσαμώνοντας με στίχους μια μούμια που -προσοχή- δεν πρέπει να έρθει ξανά στο φως γιατί θα διαλυθεί.

 Η υλική αθανασία προϋποθέτει απόκρυψη, αφαίρεση του εγκεφάλου και των εσωτερικών οργάνων, περιτύλιξη με ύφασμα ειδικό και επίδεση προσωπείων. Την ταριχευτική διαδικασία ολοκληρώνει η τελετουργική πομπή κατά την οποία το νεκρό σώμα μεταφέρεται συνοδεία ύμνων και θρήνων, όχι πένθιμου χαρακτήρα αλλά αποχαιρετισμού.

 Αποχαιρετισμού, εν προκειμένω, σε έναν πολιτισμό και μια ήπειρο που αγαπήσαμε και της οποίας υπήρξαμε (αρέσει- δεν αρέσει σε κάποιους) παιδιά της. Ειδικά ο έξοχος ποιητής για τον οποίο μιλούμε. Ας πάρουμε όμως τα πράγματα από την αρχή.

Τὸ βιβλίο «Ταριχευτήριο Εὐρώπη» (από τις εκδόσεις Κίχλη) αποτελεί σύνθεση τριών ανεξάρτητων μεταξύ τους έργων, γραμμένων τη διετία 2022-2023. Κυκλοφόρησε σχεδόν πριν από ένα χρόνο. Το πρώτο μέρος («Καμιά φωνή») απαρτίζεται από 102 ελεγειακά, σατιρικά και ερωτικά «ρουμπαγιάτ», τετράστιχα που επαναφέρουν στη μνήμη τον πολυπράγμονα ποιητή και φιλόσοφο Ομάρ Χαγιάμ. Με το ποτήρι του Χαγιάμ στο χέρι ο Κουτσουρέλης ξεκινά χωρίς αυταπάτες:

 «Σε κάποια ακτή απ’ όλους ξεχασμένη/ σε γλώσσα τώρα γράφω που πεθαίνει./ Κανείς δεν πρόκειται να με διαβάσει·/ το μέλλον μου δεν με καταλαβαίνει».

Όμως η θάλασσα που σβήνει σ’ αυτή την ακτή είναι τόσο καλή: καθώς καταβροχθίζει τὸ κορμί και το ταλέντο του, τον ανεβάζει στη σκηνή του κόσμου που πεθαίνει. Εκεί μπορεί να δει και να μας μεταφέρει τη φρικτή αλήθεια του καιρού μας.

«Στίφη κι αγέλες, Οίκοι, γένη, φάρες/ γονίδια, του Αίματος οι οξείες φανφάρες./ Και η ιστορία και η βιολογία/ για το Εγώ δεν δίνουν δυο δεκάρες».

ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΑ ΝΕΑ ΒΙΤΡΩ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΤΩΝ ΠΑΡΙΣΙΩΝ

Του Κώστα Χατζηαντωνίου 

Στο Γκραν Παλαί του Παρισιού, η καλλιτέχνιδα Claire Tabouret εκθέτει από τις 9 Δεκεμβρίου τα μνημειώδη μοντέλα των έξι βιτρώ που θα αντικαταστήσουν τα περίφημα γκριζάιγ παράθυρα του Βιολέτ-λε-Ντικ στον καθεδρικό ναό της Παναγίας των Παρισίων σε έναν χρόνο από τώρα. Όπως ήταν αναμενόμενο, δεδομένου ότι πρόκειται για ένα τέτοιας σημασίας μνημείο, αυτά τα μοντέρνα βιτρώ έχουν προκαλέσει ήδη σάλο. 

Η ιδέα προέκυψε το 2023 από την επιθυμία του Προέδρου Εμμανουέλ Μακρόν, με την υποστήριξη του Αρχιεπισκόπου Παρισίων, Mgr. Laurent Ulrich, να αφήσει το δικό του στίγμα στον ιστορικό ναό. Η πρόταση προκάλεσε αμέσως έντονη συζήτηση: θα έπρεπε η Παναγία των Παρισίων να ανακαινιστεί ή να ξαναχτιστεί ακριβώς όπως ήταν -ιδιαίτερα το κωδωνοστάσιό της- ή θα έπρεπε να αξιοποιηθεί η ευκαιρία για καινοτομίες;

Η διαμάχη γύρω από τα βιτρώ δεν περιορίζεται στην εισαγωγή ενός καλλιτεχνικά «αναχρονιστικού» έργου σε ένα μνημείο αιώνων. Εντείνεται με την αντικατάσταση των έξι από τα επτά βιτρώ του Eugène Viollet-le-Duc, τα οποία κοσμούν το νότιο κλίτος του κυρίως ναού της Notre-Dame (στην πλευρά του Σηκουάνα), με δημιουργίες της Claire Tabouret. Τα παράθυρα «grisaille» του Viollet-le-Duc, που εγκαταστάθηκαν τον 19ο αιώνα, επέζησαν από την καταστροφική πυρκαγιά του 2019 και θα μπορούσαν να παραμείνουν στις αρχικές τους θέσεις. Τελικά θα αφαιρεθούν, θα αποκατασταθούν και θα αποθηκευτούν αλλού.

 Μόνο ένα θα παραμείνει στον καθεδρικό ναό.

Μια επίθεση στην κληρονομιά του Viollet-le-Duc; «Ένα ολοκληρωμένο έργο, που περιλαμβάνει ολόκληρο το διακοσμητικό σχέδιο, τροποποιείται. Και θέτω το ερώτημα: γιατί αυτή η επίθεση στον Viollet-le-Duc;» αναρωτήθηκε η Maryvonne de Saint-Pulgent, πρώην διευθύντρια κληρονομιάς στο Υπουργείο Πολιτισμού, το 2023. 

Το 2024, οι εμπειρογνώμονες της Εθνικής Επιτροπής για την Κληρονομιά και την Αρχιτεκτονική (CNPA) τάχθηκαν ομόφωνα κατά της εγκατάστασης σύγχρονων βιτρώ. Μια αναφορά που ξεκίνησε πριν από δύο χρόνια από την La Tribune de l'art - «Ας κρατήσουμε τα βιτρώ του Viollet-le-Duc στην Notre-Dame de Paris» - έχει συγκεντρώσει πάνω από 325.000 υπογραφές μέχρι σήμερα (αύξηση 25.000 από τις 10 Δεκεμβρίου). Ο σύλλογος Μνημείων και Χώρων, του οποίου η έφεση απορρίφθηκε στα τέλη Νοεμβρίου από το Διοικητικό Δικαστήριο του Παρισιού, άσκησε εκ νέου έφεση και διερευνά άλλες λύσεις για να σώσει τα βιτρώ του Viollet-le-Duc, τα οποία έχουν προγραμματιστεί να απομακρυνθούν τον επόμενο Μάρτιο.

«Η ΠΕΛΩΡΙΑ ΤΡΑΓΩΔΙΑ ΤΟΥ ΟΝΕΙΡΟΥ ΣΤΟΥΣ ΛΥΓΙΣΜΕΝΟΥΣ ΩΜΟΥΣ ΤΟΥ ΑΓΡΟΤΗ»

Του Κώστα Χατζηαντωνίου 

Έτσι αρχίζει το πρώτο από τα «Κάντος της Πίζας» του Πάουντ [74]. Αν η αφορμή για τον στίχο ήταν ατυχής, η αλήθεια του πάντα θα λάμπει κάτω από οποιοδήποτε επίστρωμα. Οι αγρότες ανήκαν κάποτε στον φυσικό κόσμο, αυτόν που υπήρχε πριν από την επανάσταση της νεωτερικότητας και σήμερα οριστικά καταστρέφεται. 

Αν οι αγρότες είχαν τις ίδιες αξίες με τον άρχοντα στον πύργο του (τις ίδιες αρχές, την ίδια εμμονή με την ιδιοκτησία και την κληρονομιά της γης, είτε επρόκειτο για φέουδο είτε για ένα μικρό αγροτεμάχιο, τη μεταβίβαση μιας εστίας είτε αυτή ήταν ένας πύργος είτε μια καλύβα), δεν είναι τυχαίο πως στους αντίποδες αυτού του κόσμου, εργάτες, αστοί και υπάλληλοι της νεώτερης πόλης είχαν κι αυτοί, κατά βάθος, τις δικές τους κοινές αξίες, τα ίδια (χρηματικά) αγαθά επιθυμούσαν.

 Στο μεταξύ, τα χρόνια πέρασαν και με την σατανική επινόηση των επιδοτήσεων, οι αγρότες δεν υπέκυψαν απλώς και αυτοί στις αστικές χρηματικές αξίες. Έγιναν τα πρωτοπαλίκαρα της νεωτερικής ιδεολογίας. Τώρα, που πλησιάζει η ώρα της οριστικής εκρίζωσης, οι άνθρωποι του γεωργικού πολιτισμού που αγωνίζονται να επιβιώσουν, υπήκοοι κι αυτοί υπό την ιδεολογία του εξισωτισμού, με την οικονομία του χρήματος και του τόκου, αργά αλλά σταθερά να τους αφαιρεί την έγγειο ιδιοκτησία, θα συνειδητοποιήσουν τις αιτίες;

ΚΑΘΩΣ Η ΟΥΑΣΙΝΓΚΤΟΝ ΕΤΟΙΜΑΖΕΤΑΙ

Του Κώστα Χατζηαντωνίου 

ΚΑΘΩΣ Η ΟΥΑΣΙΝΓΚΤΟΝ ΕΤΟΙΜΑΖΕΤΑΙ 

να αποχωρήσει από ένα φλεγόμενο σπίτι με την ηρεμία του εμπρηστή που απλώς βιάζεται να γράψει μια έκθεση για το περιστατικό (με το άλλοθι πως άλλη διοίκηση - τι κι αν είναι ο ίδιος προστάτης - ώθησε την Ευρώπη σε μία καταστροφική αντιπαράθεση), οι ευρωπαϊκές ελίτ νομίζουν ακόμη πως η κατάρρευση της Ευρώπης ήταν ένα ατύχημα και όχι η προβλέψιμη συνέπεια πολιτικών που ενθαρρύνθηκαν από αυτές τις ίδιες και εφαρμόζονται με ιεραποστολικό ζήλο στις Βρυξέλλες. 

Η Ευρώπη μέσα σε μία γενιά έχει περάσει από το 25% του παγκόσμιου ΑΕΠ στο 14% και θα είναι αγνώριστη σε 20 χρόνια. Πρόκειται για μια τραγωδία που δεν προέκυψε επειδή ηττήθηκε από μια εξωτερική δύναμη. Η τραγωδία της Ευρώπης είναι ότι ξεκίνησε η ίδια, οικειοθελώς, την κατάρρευσή της, συγχέοντας την ευημερία με την ανάπτυξη, την ηθικολογική ματαιοδοξία με την στρατηγική, τον αυτοτραυματισμό με τις αρχές, τα νεοφιλελεύθερα χειροκροτήματα με την κυριαρχία. 

ΟΓΔΟΝΤΑ ΕΝΑ ΧΡΟΝΙΑ ΜΕΤΑ

Του Κώστα Χατζηαντωνίου 

Μοιάζει απίστευτο αλλά είναι η πραγματικότητα. Ογδόντα ένα χρόνια μετά, οι πολιτικοί ή και φυσικοί απόγονοι των πρωταγωνιστών, είτε από ιδεοληψία είτε από ιδιοτέλεια, αρνούνται να αναγνωρίσουν τα αίτια και επιμένουν στο «αναπόφευκτο» μιας εθνικής συμφοράς που άρχισε να ξετυλίγεται ήδη από τα χρόνια της Κατοχής και όχι στις 3 Δεκεμβρίου 1944, όταν οι αστυνομικές δυνάμεις, με διαταγή του αρχηγού της αστυνομίας Έβερτ, άνοιξαν πυρ κατά του συλλαλητηρίου της αριστεράς, ώστε να εξωθήσουν το ΚΚΕ σε ένα καταδικασμένο εκ των προτέρων σε αποτυχία κίνημα. 

Οι υποθέσεις δεν έχουν νόημα στην ιστορική μελέτη. Αν ωστόσο το ΚΚΕ είχε την σαφή απόφαση να καταλάβει την εξουσία, θα μπορούσε πολύ πιο εύκολα να το επιτύχει τον Οκτώβριο του 1944, αμέσως μετά την αποχώρηση των Γερμανών. Και αν δεν είχε εξαπολύσει τα Δεκεμβριανά, είναι προφανές ότι θα ήταν πανίσχυρο πολιτικά, ακόμη κι αν είχε δεχθεί τους όρους Παπανδρέου- Σκόμπυ για αποστράτευση του ΕΛΑΣ. Θα είχε τεράστια δύναμη μέσα στον πυρήνα του κράτους, του στρατού, των σωμάτων ασφαλείας και των δημοσίων υπηρεσιών. 

Η απάντηση στο εύλογο ερώτημα δεν μπορεί να δοθεί χωρίς αναγνώριση της εξάρτησης της ηγεσίας του ΚΚΕ από τη Μόσχα αλλά και χωρίς την κατανόηση του πολυσυλλεκτικού χαρακτήρα του ΕΑΜ, όπου το ΚΚΕ δεν ασκούσε πλήρη έλεγχο. Το πιθανότερο είναι συνεπώς ότι στο κίνημα του Δεκεμβρίου το ΚΚΕ σύρθηκε, με την αφέλεια πως θα υποχρεώσει τους Άγγλους να δεχτούν πολιτική λύση της κρίσης αλλά και για να συσπειρώσει πολωτικά τον αντιμοναρχικό κόσμο. Ήταν μια ένοπλη διαμαρτυρία, ένοπλος πολιτικός εκβιασμός. Αλλά οι Άγγλοι δεν θα άφηναν την ευκαιρία να χαθεί. Όπως δεν έχασαν την ευκαιρία να εκμεταλλευθούν το κίνημα στη Μέση Ανατολή που διέλυσε έναν πραγματικά (ως την άνοιξη του 1944) εθνικό και δημοκρατικό στρατό. Μετά το εγκληματικό (και πολιτικά και, δυστυχώς, επί της πράξεως...) κίνημα του Δεκεμβρίου του 1944, μπορούσαν πλέον να  ανασυγκροτήσουν την κυριαρχία τους στην Ελλάδα, με κέντρο την επαναφορά του βασιλιά, αποφεύγοντας συγχρόνως τις ελληνικές πιέσεις για την ενσωμάτωση της Κύπρου και της Βορείου Ηπείρου. 

Από την άλλη πλευρά, η ΕΣΣΔ μπορούσε, με τον ελληνικό αντιπερισπασμό, να εμπεδώσει την κυριαρχία της στην Ανατολική Ευρώπη, όπως είχαν συμφωνήσει Στάλιν και Τσώρτσιλ. Όσο για την ελληνική αριστερά, βρισκόταν σε τέτοια σύγχυση που ο πρώην γραμματέας του ΕΑΜ Χατζής θα υποστηρίζει ότι «έπρεπε να διεκδικηθεί η εφαρμογή της συμφωνίας της Γιάλτας και στην Ελλάδα», έχοντας την εντύπωση ότι η Γιάλτα ήταν οι δημοκρατικές ωραιολογίες των επίσημων ανακοινώσεων, ενώ διαδηλωτές του ΚΚΕ θα φωνάζουν ρυθμικά «Γιάλτα- Γιάλτα» και ο «Ριζοσπάστης» θα δημοσιεύει άρθρα του τύπου «Ο μέγας Γεωργιανός και οι μικροί Έλληνες» (δες φύλλο 15-3-1945).

ΜΝΗΜΗ ΙΑΚΩΒΟΥ ΚΟΥΜΗ

Του Κώστα Χατζηαντωνίου 

Δεν τον γνώρισα από κοντά. Όταν μπήκα στη σχολή του, κόντευε δυο χρόνια στο χώμα. Μ' αρέσουν οι υποθέσεις. Ειδικά οι χαμένες υποθέσεις.

 «Τι θα γινόταν αν...». Αν, ας πούμε, ο Κύπριος φοιτητής του Πολιτικού της Νομικής, Ιάκωβος Κουμής, γεννημένος στην Σωτήρα της Αμμοχώστου το 1956, δεν είχε δολοφονηθεί από τα ΜΑΤ της πρώιμης μεταπολίτευσης, στην πορεία για το Πολυτεχνείο το 1980.

 Χτυπήθηκε άγρια στο κεφάλι και μεταφέρθηκε, κλινικά νεκρός στο νοσοκομείο, όπου απεβίωσε μια εβδομάδα αργοτερα, στις 23 Νοεμβρίου. Τη χρονιά εκείνη η κυβέρνηση του Γεωργίου Ράλλη είχε απαγορεύσει να φτάσει η πορεία στην Αμερικανική πρεσβεία και υποχρέωνε τους διαδηλωτές να διαλυθούν στο Σύνταγμα. 

Ο δολοφόνος του Κουμή δεν βρέθηκε ποτέ - ούτε της Σταματίνας Κανελλοπούλου, της άλλης νεκρής εκείνης της ημέρας. Προσπαθώ να φανταστώ τον φονιά του. Να είχε άραγε ποτέ του ενοχές; Ή κραύγαζε κι αυτός "στο Πολυτεχνείο δεν υπήρχαν νεκροί"; 

Στη συζήτηση που έγινε σχετικά με τα γεγονότα στη Βουλή, η πλειοψηφία των πολιτικών (με εξαίρεση τον μπάρμπα Γιάννη τον Ζίγδη που κατήγγειλε το σώμα των πραιτωριανών των ΜΑΤ ως κακούργους) ήταν ιδιαιτέρως ήπια. Απέδωσαν την ευθύνη για τα επεισόδια στους διαδηλωτές και ασχολήθηκαν με τεχνικές λεπτομέρεις για τους ελιγμούς της αστυνομίας. Ο φωτισμένος πρωθυπουργός Γεώργιος Ράλλης δήλωνε πως «και ο Αρχάγγελος Μιχαήλ σπάθην κρατεί στα χέρια του για να αμυνθεί εναντίον των δαιμόνων. Δεν κρατεί άνθη». Ορθός λόγος.

 Η αντιπολίτευση έπρεπε να πείσει για τη νομιμοφροσύνη της πλέον και άλλωστε η αλλαγή ερχόταν πλησίστια: όλοι έχουν δικαίωμα στο πλιάτσικο κι οι κοτζαμπάσηδες και οι κατσαπλιάδες σε αυτό «το έθνος των διακοσίων χρόνων» (όπως απεφάνθη κατ' αυτάς κι ο αγράμματος Πρώτος ...), όχι μόνον η δεξιά. 

Ποιος ήταν άλλωστε ο Ιάκωβος Κουμής που θα έφραζε τον δρόμο της ευημερίας και της προόδου;

Ο ΠΑΠΑΣ ΛΕΩΝ ΙΔ' ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΟΚΟΓΛΥΦΙΑ

Του Κώστα Χατζηαντωνίου 

[Γιατί από τα μέσα ενημέρωσης μάλλον δεν θα πληροφορηθούμε αυτή την προσφώνησή του, χθες, 18 Οκτωβρίου, προς την Ιταλική Εθνική Συνομοσπονδία εναντίον της τοκογλυφίας.

"Αγαπητοί αδελφοί και αδελφές, καλημέρα και καλώς ήρθατε!

Χαιρετίζω τον Πρόεδρο και όλους εσάς που εκπροσωπείτε το Εθνικό Συμβούλιο κατά της Τοκογλυφίας. Ενώνω τη φωνή μου με αυτή των προκατόχων μου για να σας ευχαριστήσω για τη δέσμευσή σας τα τελευταία τριάντα χρόνια στην καταπολέμηση ενός προβλήματος που έχει καταστροφικές επιπτώσεις στις ζωές πολλών ανθρώπων και πολλών οικογενειών.

Το φαινόμενο της τοκογλυφίας υποδηλώνει τη διαφθορά της ανθρώπινης καρδιάς. Είναι μια οδυνηρή και αρχαία ιστορία, που έχει ήδη καταγραφεί στη Βίβλο. Οι προφήτες, μάλιστα, κατήγγειλαν την τοκογλυφία, μαζί με την εκμετάλλευση και κάθε μορφή αδικίας προς τους φτωχούς. Ο προφήτης Ησαΐας, στο όνομα του Κυρίου, θέτει το εξής ερώτημα: «Δεν είναι αυτή η νηστεία που εγώ επιλέγω: να λύσω τα δεσμά της ανομίας, να λύσω τα λουριά του ζυγού, να αφήσω ελεύθερους τους καταπιεσμένους και να συντρίψω κάθε ζυγό;» (Ησ.  58:6).

 Πόσο μακριά βρίσκεται ο Θεός από τη στάση που συντρίβει τους ανθρώπους μέχρι του σημείου να τους υποδουλώσει! Είναι μια σοβαρή αμαρτία, μερικές φορές πολύ σοβαρή, επειδή δεν μπορεί να αναχθεί σε ένα απλό λογιστικό ζήτημα. Η τοκογλυφία μπορεί να φέρει κρίση στις οικογένειες, μπορεί να φθείρει το μυαλό και την καρδιά σε σημείο που να οδηγήσει τους ανθρώπους να σκεφτούν την αυτοκτονία ως τη μόνη διέξοδο.

Η αρνητική δυναμική της τοκογλυφίας εκδηλώνεται σε διαφορετικά επίπεδα. Υπάρχει μια μορφή τοκογλυφίας που προφανώς φαίνεται να θέλει να βοηθήσει όσους αντιμετωπίζουν οικονομικές δυσκολίες, αλλά σύντομα αποκαλύπτεται για αυτό που είναι:

 ένα ασφυκτικό βάρος. Οι συνέπειες πληρώνονται ιδιαίτερα από εύθραυστους ανθρώπους, όπως εκείνους που είναι θύματα τζόγου. Ωστόσο, επηρεάζει και εκείνους που πρέπει να αντιμετωπίσουν δύσκολες στιγμές, όπως για παράδειγμα έκτακτη ιατρική περίθαλψη ή απρόβλεπτα έξοδα πέρα από τις δυνατότητές τους ή των οικογενειών τους. Αυτό που αρχικά παρουσιάζεται ως χείρα βοηθείας στην πραγματικότητα γίνεται, μακροπρόθεσμα, ένα μαρτύριο.

Και αυτά συμβαίνουν ακόμη και σε επίπεδο χωρών σε όλο τον κόσμο. Δυστυχώς, τα τοκογλυφικά χρηματοπιστωτικά συστήματα μπορούν να γονατίσουν ολόκληρους λαούς. Ομοίως, δεν μπορούμε να παραβλέψουμε «εκείνους των οποίων οι τοκογλυφικές και άπληστες συναλλαγές οδηγούν στην πείνα και τον θάνατο των αδελφών τους στην ανθρώπινη οικογένεια» ( Κατήχηση της Καθολικής Εκκλησίας, αρ. 2269 ): οι ευθύνες τους είναι σοβαρές και τροφοδοτούν δομές άνομης αμαρτίας.

ΝΑΥΑΡΙΝΟ

 

«Τη επαύριον μετά την μάχην πολλά πρωί παρετήρησαν μερικοί ναύται εις την μικράν νήσον Σφαγιάν κινήματα μανδηλίων και εγνώρισαν τέλος πάντων γυναικώδεις μορφάς. Εις Γάλλος αξιωματικὸς επήδησε πρώτος εις εν σκαφίδιον και άλλοι μερικοί ναύται μετ' αυτόν, οίτινες ευθύς επέστρεψαν φέροντες οκτώ Ελληνικά κοράσια, τα οποία την νύκτα είχαν ελευθερωθή από την δυναστείαν των Τούρκων, εις εν σεσαθρωμένον σκαφίδιον. Είχαν φύγει από το Ζόγχιον, όπου εφυλάσσοντο αιχμάλωτοι, και έφθασαν εις εκείνον τον τόπον, όθεν ηλευθερώθησαν. Τί έγειναν οι συγγενείς των δεν ήξευρον και ως φαίνεται εστάλησαν εις την Γαλλία διά να εύρωσιν εκεί, σιμά εις τους ενθουσιασμένους Γάλλους την ευτυχίαν των».

Διαβάζοντας την βαθιά ανθρώπινη αυτή σκηνή, μέσα στην παραστατική «Περιγραφή της εν Ναυαρίνω Ναυμαχίας και των αμέσως προηγησαμένων Περιστάσεων», που μετέφρασε από το γερμανικό πρωτότυπο και φρόντισε να εκδοθεί στην Πέστη, δύο μόλις χρόνια μετά το μέγα γεγονός της 20ης Οκτωβρίου 1827 (που γέννησαν οι θυσίες εξίμισι χρόνων), ο «Ζήσης Σωτήρης ο Έλλην», αναζητώ πληροφορίες για την ζωή του.

 Ένας φλογερός Μακεδόνας από τα Σέρβια Κοζάνης ήταν, γιος αρματολού και έμπορος εγκατεστημένος από χρόνια στην Πέστη της Αυστροουγγαρίας. Με την έναρξη της Επανάστασης ξεκινά αμέσως για τη Μακεδονία αλλά συλλαμβάνεται και ρίχνεται στις οθωμανικές φυλακές. Θα αποδράσει δωροδοκώντας τους φρουρούς και θα φτάσει στη Χαλκιδική, για να πολεμήσει στο πλευρό του Εμμανουήλ Παπά και κατόπιν στη Νάουσα. Περνώντας από την Κοζάνη συλλαμβάνεται ξανά αλλά και πάλι διαφεύγει κι από τον Όλυμπο κατεβαίνει στη νότια Ελλάδα, όπου θα συμμετάσχει σε πολλές μάχες στη Στερεά, τα νησιά και την Πελοπόννησο, μαζί με άλλους Μακεδόνες. 

Αυτή την τάξη που εξαχρειώνεται όλο και περισσότερο, σε σημείο που να γίνονται προδότες της ίδιας τους της χώρας.

Του Κώστα Χατζηαντωνίου 

«Πεϊρεφίτ, σας παρακαλώ να μην έχετε τους δημοσιογράφους σε υπερβολική εκτίμηση. 

Όποτε προκύπτει κάποια δυσκολία, είναι απολύτως αναμενόμενο αυτή η πανίδα να παίρνει το μέρος των ξένων, ενάντια στο έθνος του οποίου υποτίθεται ότι είναι οι εκπρόσωποι.

 Είναι αδύνατο να φανταστεί κανείς τέτοια χαμέρπεια - και ταυτόχρονα τέτοια έλλειψη συνείδησης της χαμέρπειας. Οι δημοσιογράφοι σας έχουν ένα κοινό με τη γαλλική αστική τάξη, το γεγονός ότι έχουν χάσει κάθε αίσθηση εθνικής υπερηφάνειας. 

Για να μπορεί η αστική τάξη να συνεχίσει να δειπνεί έξω, θα αποδεχόταν οποιαδήποτε εθνική μειοδοσία. Ήδη από το 1940, ήταν πίσω από τον Πεταίν, επειδή της επέτρεψε να συνεχίσει να δειπνεί έξω παρά την εθνική καταστροφή. Τι θαύμα! Ο Πεταίν ήταν "ένας μεγάλος άνδρας". Δεν χρειαζόταν καμία λιτότητα, καμία προσπάθεια! Ο Πεταίν είχε βρει τη "λύση". Όλα θα ρυθμίζονταν υπέροχα με τους Γερμανούς. Οι καλές δουλειές θα ξαναρχίζανε.

Φυσικά, αυτό αντιπροσωπεύει το 5% του έθνους, αλλά το 5% που, μέχρι εμένα, κυριαρχούσε. Η Γαλλική Επανάσταση δεν κάλεσε τον γαλλικό λαό στην εξουσία, αλλά αυτήν την τεχνητή τάξη που είναι η αστική τάξη. Αυτή την τάξη που εξαχρειώνεται όλο και περισσότερο, σε σημείο που να γίνονται προδότες της ίδιας τους της χώρας. 

Μια ποιητική τομή

Εν τέταρτον αιώνος πριν. Εκεί, στα τέλη του 1990, στην ιερά οδό «του σοφού, του έμφρονος, του ακριβοδικαίου νομοθέτου Σόλωνος», λίγο καιρό μετά την κατάρρευση όλων των νέων κόσμων, η γνωριμιά με τον Ηλία Λάγιο συνέπιπτε με την έκδοση μιας ποιητικής συλλογής που δεν επρόκειτο να είναι...

ΤΟΥ ΚΩΣΤΑ ΧΑΤΖΗΑΝΤΩΝΙΟΥ

«Όταν καταλαγιάζει η λυρική θέρμη του ποιήματος

και πάνε νήπια φρόνιμα να κοιμηθούν οι λέξεις,

μεταφέρεσαι από τόπο πορφυρού παραληρήματος

σε μιαν τεφρήν ερμιά. Και δεν μπορείς και να διαλέξεις».

Εν τέταρτον αιώνος πριν. Εκεί, στα τέλη του 1990, στην ιερά οδό «του σοφού, του έμφρονος, του ακριβοδικαίου νομοθέτου Σόλωνος», λίγο καιρό μετά την κατάρρευση όλων των νέων κόσμων, η γνωριμιά με τον Ηλία Λάγιο συνέπιπτε με την έκδοση μιας ποιητικής συλλογής που δεν επρόκειτο να είναι ακόμη μία συλλογή αλλά τομή βαθιά, όσο και αν θα χρειαζόταν χρόνος για να συνειδητοποιηθεί αυτή σε όλο της το εύρος, σε όλη της τη σημασία. Ήταν νωρίς κι ήταν αργά: το αδιέξοδο των μεταπολεμικών ποιητικών τρόπων έριχνε ήδη στην άβυσσο της ανίας ταλέντα και ασκήσεις.

Ο ΑΓΩΝΑΣ ΜΙΑΣ ΦΥΛΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΚΟΡΙΟΙ ΤΗΣ ΠΛΑΚΑΣ.

Η 26η Αυγούστου 1922 ήταν η τελευταία ημέρα της ελεύθερης Σμύρνης. Την επομένη, το πρωί της 27ης Αυγούστου [μόλις δύο εβδομάδες μετά την έναρξη της κεμαλικής επίθεσης (στις 13/26 με το νέο ημερολόγιο) στην περιβόητη εξέχουσα του Αφιόν Καραχισάρ], οι τσέτες θα έμπαιναν στην πόλη και το σκοτάδι θα έπεφτε για πάντα στην πατρική γη της Ιωνίας. 

Τα σημάδια της καταστροφής ήταν ωστόσο ευδιάκριτα από καιρό για όποιον είχε οξεία όραση. Ανάμεσα σε αυτούς η σπουδαιότερη Ελληνίδα του 20ου αιώνα, η Πηνελόπη Δέλτα.

 Από την αλληλογραφία της με έναν άλλον ξεχωριστό Έλληνα, τον Αλέξανδρο Δελμούζο, επιλέγω μια επιστολή χαρακτηριστική, γραμμένη τον Ιούνιο του 1921, λίγες εβδομάδες δηλαδή πριν από την μοιραία επιχείρηση προς Άγκυρα η οποία υπήρξε η αρχή του κακού. Αντιγράφω χωρίς σχόλια το γράμμα αυτό.

«Κηφισιά, 9/22 -6 -1921

Καλοί μου καὶ ἀγαπημένοι φίλοι,

Εἶναι καιρὸς ποὺ ἔλαβα ἕνα δελτάριο καὶ δεύτερο γράμμα σας, φίλε Κύριε Δελμοῦζο, καὶ ὅμως δὲ σᾶς ἔγραψα καὶ στοὺς δυὸ γιὰ μέρες καὶ ἐβδομάδες. Δὲ γράφω σχεδὸν σὲ κανένα, δὲ γράφω παρὰ τ᾿ ἀπαραίτητα γράμματα καὶ σήμερα ποὺ θέλω νὰ σᾶς γράψω, μόλις συλλογιστῶ τί ἔχω νὰ σᾶς πῶ, μὲ πιάνει ἡ ἀηδία καὶ μ᾿ ἔρχεται νὰ παρατήσω τὴν πέννα. 

Γιατὶ τί σᾶς ἐνδιαφέρει ἄλλο, καὶ σᾶς τοὺς Ἕλληνες τῆς ξενιτιᾶς, παρὰ ὁ ἀγώνας ὁ μεγάλος, ὁ ἐθνικός, ποὺ θ' ἀποφασίσει τὴ ζωή μας ἢ τὸ θάνατο, ἐκεῖ στὸ μέτωπο τῆς Μικρασίας, ὅπου διεξάγουν ἐντούτοις, οἱ κοριοὶ τῆς Πλάκας ποὺ μᾶς κυβερνοῦν, πόλεμο κομματικό «γιὰ λόγους ἐσωτερικούς», ὅπως εἶπε ἕνας ὑπεύθυνος ὑπουργὸς σὲ κάποιο φίλο μας. Τί ἄλλο σᾶς ἐνδιαφέρει παρὰ ὁ μεγάλος ἀγώνας, πέρα ἀπὸ τὸ Οὐσάκ; 

ΑΜΕΡΙΚΑΝΟΚΡΑΤΙΑ (Ή: ΝΑ ΕΙΜΑΣΤΕ ΡΕΑΛΙΣΤΕΣ;)

Του Κώστα Χατζηαντωνίου 

Δεν υπάρχει τίποτα πιο περίπλοκο από τις διαπραγματεύσεις για τον τερματισμό ενός πολέμου, εκτός αν μία από τις δύο πλευρές έχει συντριπτική θέση επί του εδάφους.

 Αυτό σίγουρα δεν ισχύει στην περίπτωση της σύγκρουσης στην Ουκρανία, ούτε για τη Δυτική συμμαχία που υποστηρίζει το Κίεβο, αλλά ούτε και για τη Μόσχα, η οποία έχει ωστόσο ένα πολύ σημαντικό στρατηγικό πλεονέκτημα.

 Η Ουκρανία βρίσκεται σε στρατιωτικά, οικονομικά και πολιτικά ερείπια και ο Ζελένσκι αμφισβητείται πλέον ρητά στο εσωτερικό. Όλες οι πολιτικές εναλλακτικές λύσεις, με εξαίρεση τους «σκληροπυρηνικούς» εθνικιστές, είναι έτοιμες να υπογράψουν την ειρηνευτική συμφωνία, ακόμη και με σημαντικές εδαφικές απώλειες. 

Καιρός λοιπόν για τα πρώτα συμπεράσματα ημών, των θεατών της τραγωδίας, όσο και αν αυτά έχουν τον κίνδυνο, δυστυχώς, να υπακούουν στις ιδεοληψίες εκάστου και εν τέλει δεν προσφέρουν τίποτα στους Ουκρανούς. Αυτό το οποίο κατ' αρχάς θα έπρεπε να προξενεί εντύπωση είναι το εύρος της αμερικανικής ιδεολογικής κυριαρχίας στην Ευρώπη και, φυσικά, στην Ελλάδα.

 Διαβάζοντας τις απόψεις αναλυτών από όλους τους πολιτικούς χώρους μένει κανείς με την εντύπωση πως τον πόλεμο αυτόν τον άρχισε και τον συνεχίζει η Ευρώπη. Αλήθεια, πιστεύει κανείς σοβαρά ότι η κυβέρνηση Ζελένσκι θα ήταν τόσο αποφασιστική έναντι του καθεστώτος Πούτιν αν δεν είχε αμερικανική ενθάρρυνση; 

Κώστας Χατζηαντωνίου: ο πόθος της απελευθέρωσης από την Ανάγκη κινούσε κάθε μου σκέψη, κάθε μου πράξη. Νομίζω πως τούτο είναι μια νόμιμη φιλοδοξία...

Κώστας Χατζηαντωνίου* συνέντευξη στη Σταυρούλα Γ. Τσούπρου 

Δημοσιεύτηκε 02 Νοεμβρίου 2014

--------------------

Κύριε Χατζηαντωνίου, ήδη από το «Αντί προλόγου» σημείωμά σας στο τελευταίο βιβλίο σας "ΤΟ ΧΡΕΟΣ ΚΑΙ Ο ΤΟΚΟΣ",  τοποθετείστε, θα έλεγα, στην πλευρά της αναγκαστικής αισιοδοξίας, φωτίζοντας έτσι και το δεύτερο ουσιαστικό του τίτλου σας, το οποίο προφανώς επελέγη, ευφυέστατα πρέπει να πω, για τη διπλή του σημασία. Ο «τόκος» εκλαμβάνεται με την έννοια της γέννησης και όχι με εκείνην του κέρδους; Ή και με τις δύο;

Σε εποχές που η κρίση παίρνει χαρακτηριστικά ιστορικής αποσύνθεσης, όπως συμβαίνει στον καιρό μας, τόσο η αφελής αισιοδοξία όσο και η συνήθης μεμψιμοιρία δεν έχουν νόημα. 

Οι πιο συνειδητές στάσεις είναι είτε η σιωπή και η περήφανη αναμονή του λυτρωτικού μοιραίου, είτε η ανασύνταξη και το νέο ξεκίνημα της ζωής. 

Νέο ξεκίνημα, όμως, δεν υπάρχει χωρίς ένα ελάχιστο πίστης. Και αυτό γεννά την «αναγκαστική αισιοδοξία» ως επιταγή δράσης. Δράσης που θα φέρει την πολυπόθητη νέα γέννηση, ώστε να ειπωθεί ξανά, σε άλλη μορφή, το «νέον τόκον ιδόντες» μιας καινούργιας υμνογραφίας, μιας καινούργιας αφήγησης. 

Εν προκειμένω, εξαιρετικά

  διαφωτιστική είναι η ελληνική γλωσσική σύμπτωση, 

καθώς η λέξη, που έφτασε να δηλώνει μια παρά φύσιν γέννηση (όπου το χρήμα γεννά χρήμα και θεμελιώνει τον αυτοκαταστροφικό πολιτισμό του homo economicus), 

δηλώνει και τη χαρά μιας αληθινής γέννησης. 

Της γέννησης ενός νέου πολιτισμού, που θα μας έβγαζε από το αδιέξοδο και την απανθρωπία του χρηματικού σύμπαντος.

Συμφωνείτε, λοιπόν, με τον Ευάγγελο Παπανούτσο ως προς το ότι: «Το κήρυγμα της απελπισίας μόνο να υπονομεύσει μπορεί, όχι να οικοδομήσει. Σκορπάει την ηττοπάθεια, αναχαιτίζει τις καλές προθέσεις, μεγαλώνει τη σύγχυση. Όποιος παντού βλέπει τη δυστυχία και τη διαστροφή, τον εκφυλισμό και το ψεύδος, γίνεται –χωρίς να το θέλει– σύμμαχός τους. Όποιος πιστεύει στο καλό, το βοηθάει να νικήσει». Ή μήπως εσείς εννοείτε κάτι διαφορετικό με τον «ακτιβιστικό πεσιμισμό», όπως τον ονομάζετε;

Ο Ευάγγελος Παπανούτσος, ανήκοντας σε μια γενιά που έζησε όλη την ιστορική περιπέτεια του 20ού αιώνα, γνώριζε πολύ καλά τι σημαίνει απελπισία και ψεύδος, αλλά και τι σημαίνει πίστη και αντίσταση. Η επιμονή στην παθογένεια και τον σχολιασμό της ενισχύει τις δυνάμεις της παρακμής, συχνά μάλιστα γίνεται το πρώτο βήμα ή το «άλλοθι» για την προσχώρηση σε αυτήν, με την επίκληση της ματαιότητας κάθε ατομικής αντίστασης. 

Ο «ακτιβιστικός πεσιμισμός», όπως τον ονομάζω σε ένα από τα δοκίμια του βιβλίου, έχει διπλή σημασία. Αφενός, σημαίνει την απόφαση για αντίσταση, ακόμη και όταν είναι βέβαιη η ήττα (ο γνωστός στίχος για τους Μήδους που θα διαβούνε: κοινοτοπία, μα ουσιώδης κοινοτοπία) και, αφετέρου, σημαίνει τη βαθύτερη τραγική συναίσθηση (των Ελλήνων) πως ο ανθρώπινος βίος έχει εξαρχής προκαθορισμένο τέλος: την πλήρη υπαρκτική ήττα που συνιστούν η φθορά και ο θάνατος.

ΤΟ ΙΣΛΑΜΙΚΟ ΔΟΥΛΕΜΠΟΡΙΟ

Του Κώστα Χατζηαντωνίου 

Δεν ξέρω αν η αυτομαστίγωση της Ευρώπης (δεν λέω Δύσης, ελπίζω κάποτε να καταλάβουμε τη διαφορά) οφείλεται σε κοινωνικά πάθη, αυτοκτονικό ιδεασμό ή αβυσσαλέα ιστορική άγνοια. Δεν είναι αργά ωστόσο να μάθουμε πως δεκατέσσερις αιώνες τώρα, ειδικά ο λαός και ο πολιτισμός μας (ο δικός μας λαός, στη δική του πατρίδα, όχι η κακή, αποικιοκρατική Δύση), υφίσταται την βία της ισλαμικής επέκτασης. 

Ας αρκεστούμε σε αυτό το σημείωμα σε μιαν επέτειο: Τέτοιες ημέρες ήταν, πριν από 1.200 χρόνια, το 825, όταν δώδεκα χιλιάδες Άραβες, εκ των οποίων οι 3.000 μάχιμοι (οι άλλοι ήταν πρόσφυγες που για πολιτικούς λόγους είχαν καταφύγει από την Ανδαλουσία στην Αίγυπτο και ακολούθησαν την πειρατική εξόρμηση), υπό τον Αμπού Χαφέζ (ο κατά τους βυζαντινούς Απόχαψ) ολοκλήρωναν την κατάληψη της Κρήτης, αφού έκαψαν στην παραλία, μόλις έφτασαν, τα σαράντα πλοία τους για να μην υπάρχει ούτε σκέψη αποχώρησης, όταν θα άρχιζαν τις δηώσεις, τους εμπρησμούς, τις σφαγές. 

Η Κρήτη παραδόθηκε και κατέστη για 136 χρόνια η μάστιγα της Μεσογείου, "προς φρικώδη απόγνωσιν απάντων των κατοίκων των τε νήσων του Αιγαίου πελάγους και των ελληνικών και ασιατικών παραλίων ακαταπαύστως υπ᾿ αυτών δηουμένων" (βλ. Σλουμπερζέ, Νικηφόρος Φωκάς).

 Οι Ανατολίτες (Σαρακηνοί αυτό σημαίνει στα αραβικά), αδιακόπως ενισχυόμενοι από τυχοδιώκτες που προσέτρεχαν από κάθε ισλαμική γωνιά, έκαναν την Κρήτη γιγαντιαίο καταγώγιο ληστών και μέγα σκλαβοπάζαρο χριστιανών δούλων, για τα χαρέμια και τα εμπορεία των Αράβων και του μουσουλμανικού κόσμου.

ΛΟΥΙΤΖΙ ΠΙΡΑΝΤΕΛΛΟ

Του Κώστα Χατζηαντωνίου 

Μια νύχτα σαν κι αυτήν (28 Ιουνίου 1867), έπεφτε σαν πυγολαμπίδα κάτω από ένα μεγάλο μοναχικό πεύκο (δική του η παρομοίωση), στο Χάος του Αγκριτζέντο, σε μια περιοχή γεμάτη σαρακηνές ελιές, που προβάλλει στις άκρες ενός οροπεδίου με γαλάζια άργιλο, προς την αφρικανική θάλασσα, ο Λουίτζι Πιραντέλλο. Με την έκπληξη που νιώθει όποιος βρίσκεται πεταμένος καταγής, μόνος στο σκοτάδι ενός έρημου σιδηροδρομικού σταθμού (δική του κι αυτή η ιδέα), ο μέγας Ακραγαντίνος πάσχισε με τη ζωή και το έργο του να βρει νόημα σε αυτή την πτώση που όσο κι αν είναι πτώση για όλους, άλλο τόσο είναι και κλήση.

Από την τεράστια βιβλιογραφία του Λουίτζι Πιραντέλλο, επιλέγω εδώ να μιλήσω για τρία διηγήματά του, σύντομα (ούτε ένα τυπογραφικό έκαστο) που διαβάζονται με μια ανάσα αλλά, αν είσαι άνθρωπος που νιώθει τον κόσμο του μεγάλου Σικελού, σου κόβουν τη ζωή στα δύο. Εκδόθηκαν σχετικώς πρόσφατα από το Manifesto και νομίζω πως τόσο αρμονικά συλλειτουργούν, που θα μπορούσαν να είναι και ένα έξοχο σενάριο σπονδυλωτής κινηματογραφικής ταινίας, εφάμιλλο των τεσσάρων ιστοριών που έντυσαν το περίφημο "Χάος".

Ένας ηττημένος, γερασμένος πριν την ώρα του υπάλληλος που εκρήγνυται όταν το τρένο μιας φανταστικής ζωής σφυρίζει καλώντας τον σε ένα ονειρικό ταξίδι, πριν στη συνέχεια επιστρέψει στον καθημερινό του θάνατο, είναι ο πρωταγωνιστής του πρώτου διηγήματος ("Το τρένο σφύριξε" - "Il treno ha fischiato").