Άγνοια και Μύθοι για τη Λευκή Πατριαρχία: Ένα Μάθημα από την Οδύσσεια

Πηγή: Ρομπέρτο ​​Νταμίκο

Η ηθοποιός Λουπίτα Νιόνγκο, η οποία υποδύεται την Ελένη στη νέα ταινία του Νόλαν για την Οδύσσεια —δεν θα σταθώ στο γεγονός ότι ο Όμηρος την αποκαλεί «λευκώλενο», ένα επίθετο που σήμερα θα προκαλούσε την οργή των πολιτικά ορθών αστυνομικών— υποστήριξε την κυρίαρχη ιδεολογία, απλώς για να δώσει στην ταινία μια πολιτική χροιά. Αποφάσισε να ισχυριστεί ότι ο Όμηρος έδωσε πολύ λίγο χώρο στις γυναίκες.
Τώρα, δεν με ενδιαφέρει πραγματικά να μπω στη διαμάχη. Αλλά η χρήση αυτής της δήλωσης, η οποία αποκαλύπτει μόνο την χονδροειδή και περήφανη άγνοια του συγγραφέα της —και κοινή σε έναν ολόκληρο πολιτισμικό χώρο που συγχέει τη μαχητικότητα με τη γνώση— μπορεί να είναι χρήσιμη στην κατάρριψη ορισμένων μύθων. Συγκεκριμένα, αυτόν μιας Δύσης αιώνια θύμα μιας cis-ετεροφυλόφιλης λευκής πατριαρχίας, καταπιεστικής εξ ορισμού και ανίκανης, σε όλες τις χιλιετίες ιστορίας της, να παράγει οτιδήποτε άλλο εκτός από την ανδρική κυριαρχία.

Μπορούμε να ξεκινήσουμε τονίζοντας ότι η Ιλιάδα και η Οδύσσεια διαδραματίζονται γύρω στον 12ο αιώνα π.Χ. και απεικονίζουν μια αρχαϊκή Ελλάδα. Τα κείμενα, στην τρέχουσα μορφή τους, συντέθηκαν τον 6ο αιώνα π.Χ., στην Αθήνα του τυράννου Πεισίστρατου. Επομένως, βρισκόμαστε σε μια περίοδο που δεν μπορεί ακριβώς να συγκριθεί με το κίνημα του 1968 και το κλίμα υπερηφάνειας που επικρατούσε. Είναι ένας κόσμος πολεμιστών, βασιλείων, δουλείας, ανθρωποθυσιών και εκδίκησης. Η τοποθέτηση σε ένα πλαίσιο δεν σημαίνει δικαιολόγηση: σημαίνει ότι δεν κρίνουμε το παρελθόν με τα εργαλεία του παρόντος, διαφορετικά δεν θα μπορέσουμε να το κατανοήσουμε.

Ωστόσο, κοιτάζοντας τα κείμενα, παρατηρούμε κάτι εκπληκτικό.
Σίγουρα, στην Ιλιάδα, η οποία μιλάει για τον πόλεμο, ο ανδρικός ρόλος είναι εξαιρετικά κυρίαρχος. Ο πόλεμος ήταν ανδρική υπόθεση στον αρχαίο κόσμο και οι γυναίκες εμφανίζονται ως λάφυρα, ως μέλλουσες μητέρες, ως χήρες. Ωστόσο, ακόμη και εκεί, οι γυναικείες μορφές έχουν βάθος και αυτονομία. Η Κασσάνδρα, η προφήτισσα που καταράστηκε από τον Απόλλωνα, της οποίας την προφητική κραυγή κανείς δεν πιστεύει: δεν είναι παθητικό θύμα, αλλά μια βασανισμένη συνείδηση ​​που βλέπει αυτό που δεν βλέπουν οι ήρωες. Η Εκάβη, η βασίλισσα της Τροίας, της οποίας η απελπισία για τον θάνατο του Πολύδωρου και του Έκτορα συγκαταλέγεται στις πιο οδυνηρές σελίδες της παγκόσμιας λογοτεχνίας. Η Κλυταιμνήστρα, η οποία σκοτώνει η ίδια τον Αγαμέμνονα και την Κασσάνδρα, και η οποία στις Χοηφόρες του Αισχύλου γίνεται το αρχέτυπο της γυναίκας που επαναστατεί ενάντια στην ανδρική καταπίεση - δεν είναι ηρωίδα, αλλά ούτε καν σκιά. Είναι ένας χαρακτήρας, με επιθυμίες, δυσαρέσκειες και στρατηγικές.

«Η αποανθρωποποίηση του άνδρα – Μέρος Β΄»

Συνέχεια από: Πέμπτη 2 Ιουλίου 2026

Πέρα από τα στερεότυπα της συζήτησης για τα φύλα

«Η Απανθρωποποίηση του Άνδρα - Μέρος II»

Μια αναστοχαστική προσέγγιση στις λιγότερο ορατές μορφές της ανδρικής ευαλωτότητας στη σύγχρονη δημόσια συζήτηση

από τον Roberto Pecchioli

Στο δεύτερο κεφάλαιο της ανάλυσής του, ο Ρομπέρτο Πεκιόλι αμφισβητεί μια αποκλειστικά μονομερή ανάγνωση των σχέσεων μεταξύ ανδρών και γυναικών, υποστηρίζοντας ότι η ιστορία επέβαλε και στα δύο φύλα διαφορετικούς ρόλους, προνόμια και θυσίες. Από τους πολέμους και τα πλέον επικίνδυνα επαγγέλματα έως την κοινωνική και ψυχολογική δυσφορία των ανδρών, η οποία συχνά αγνοείται, ο συγγραφέας καλεί σε μια διεύρυνση της οπτικής πέρα από τα ιδεολογικά σχήματα, χωρίς να αρνείται τις διακρίσεις που εξακολουθούν να πλήττουν τις γυναίκες, αλλά ζητώντας έναν διάλογο θεμελιωμένο στα γεγονότα και όχι στις αντιπαραθέσεις. (Σ.τ.Σ.)

Μια αφήγηση φύλου από ανδρική σκοπιά δεν χρησιμεύει για να τροφοδοτήσει παράλογους ανταγωνισμούς, αλλά για να επαναφέρει την αλήθεια στο επίκεντρο. Δεν υπάρχει στη Δύση ένα μονοκατευθυνόμενο σύστημα που καταπιέζει τις γυναίκες προς όφελος των ανδρών. Εκείνο που υπήρξε (και εν μέρει εξακολουθεί να υπάρχει) είναι ένα σύστημα έμφυλων ρόλων, το οποίο ζημιώνει και ευνοεί αμφότερα τα φύλα σε διαφορετικούς τομείς.

Στους άνδρες αποδιδόταν υψηλότερο κοινωνικό κύρος και στις γυναίκες μεγαλύτερη προστασία. Αυτό εξηγεί, μεταξύ άλλων, γιατί οι άνδρες στρατολογούνταν πάντοτε για τον πόλεμο, υποχρεώνονταν σε καταναγκαστικές και επικίνδυνες εργασίες ή γιατί αποτελούν την πλειονότητα των αστέγων, των νεκρών και των αναπήρων από εργατικά ατυχήματα, καθώς και των αυτοχείρων. Ένα σύστημα σχεδιασμένο προς όφελος των ανδρών δεν θα τους έστελνε συστηματικά στον θάνατο.

Τα προβλήματα φύλου που πλήττουν τους άνδρες όχι μόνο υπάρχουν, αλλά η έκτασή τους είναι συγκρίσιμη με εκείνη που υφίστανται οι γυναίκες. Είναι αναμφισβήτητο ότι οι γυναίκες εξακολουθούν να υφίστανται επιθέσεις και διακρίσεις, οι οποίες πρέπει να αντιμετωπίζονται με αδιαλλαξία· όμως και οι άνδρες είναι θύματα ακρωτηριασμών γεννητικών οργάνων, λιθοβολισμών, σεξουαλικών επιθέσεων και άλλων μορφών βίας. Κι όμως, τα φαινόμενα αυτά λαμβάνουν ελάχιστη δημοσιογραφική προσοχή.

Οι άνδρες αντιπροσωπεύουν το 80% των αυτοχείρων και των θυμάτων ανθρωποκτονιών, τα τρία τέταρτα των αμάχων που έχασαν τη ζωή τους στις πρόσφατες ένοπλες συγκρούσεις και το 93% του πληθυσμού των φυλακών. Για το ίδιο αδίκημα, οι άνδρες τιμωρούνται με ποινές κατά 63% βαρύτερες από εκείνες των γυναικών. Στη Νότια Αφρική, 947 θάνατοι ετησίως αποδίδονται σε τελετουργικές περιτομές, ενώ στο Ιράν 71 άνδρες έχουν λιθοβοληθεί μέχρι θανάτου για μοιχεία, αριθμός που, αντίθετα προς τη διαδεδομένη πεποίθηση, υπερβαίνει εκείνον των γυναικών.