Χαρίτων Χαριτωνίδης
Μια από τις πιο τολμηρές επιλογές του Νόλαν είναι ο ίδιος ο Οδυσσέας –και δεν είδα να γίνεται κουβέντα για αυτό από τους ομηραμύντορες.
Όταν έμαθα ότι ο Νόλαν διάλεξε τον Ματ Ντέιμον για Οδυσσέα, απογοητεύτηκα βαθιά. Ο Ματ Ντέιμον είναι «καλό παιδί,» «αγνή καρδιά,» «καθαρό βλέμμα». Πού είναι αεικίνητο μάτι του Οδυσσέα, που σκανάρει και ζυγίζει τα πάντα στο λεπτό; Πού είναι τα σαρκαστικά ζυγωματικά, το μυτερό γενάκι, δηλαδή τα σ τ ε ρ ε ο τ υ π ι κ ά χαρακτηριστικά του δαιμόνιου; Διότι όταν βρισκόμαστε στον ομηρικό κόσμο, ο φ ε ί λ ο υ μ ε να είμαστε στερεοτυπικοί –ρωτήστε τον Μίλμαν Πάρρυ.
Αυθαιρετεί ο Νόλαν απέναντι στον ήρωα του Ομήρου;
Ύστερα όμως θυμήθηκα ότι την ίδια απογοήτευση ένιωθα με τις απεικονίσεις του Οδυσσέα στα αρχαιοελληνικά αγγεία. Δεν έβλεπα αυτό που φανταζόμουν από τους στίχους –και το οποίο ενσάρκωσε μια για πάντα ο Κερκ Ντάγκλας σ’ εκείνη την κατά τ’ άλλα μέτρια ταινία. Αντί για «Κερκ Ντάγκλας» έβλεπα έναν μάλλον αγαθό γενειοφόρο.
Και θυμήθηκα κάτι ακόμα, που συνήθως ξεχνάμε. Ο Οδυσσέας του Ομήρου είναι μεν ο «πολύτροπος,» ο «πολυμήχανος,» ο «πολύμητις,» και όλα αυτά τα επίθετα που εξαίρουν την ευφυΐα του…
…είναι όμως και ο «πολύτλας,» ο «πολύμοχθος,» ο «ταλασίφρων», ο «δύστηνος». Δηλαδή ο βασανισμένος, ο καρτερικός, ο κακορίζικος, ο δυστυχής.
Α υ τ ό ν τον Οδυσσέα, τον «πολύτλαντα,» διάλεξε να εικονογραφήσει ο Νόλαν.
Γιατί αυτόν;
Ο μονοδιάστατος Οδυσσέας της πανουργίας είναι σε μεγάλο βαθμό δημιουργία των μεταγενέστερων ποιητών. Στην κλασσική εποχή ο Οδυσσέας γίνεται πλέον ο «κακός» της ιστορίας. Αδίστακτος, κυνικός, πολιτικάντης. Ένα ευφυέστατο κάθαρμα.
Αίας, του Σοφοκλή:
«τέτοια ψέματα σκαρφίζεται στα κρυφά ο Οδυσσέας και τα σκορπάει.»
«ενεργεί ύπουλα στο σκοτάδι»
«Το πιο πανούργο εργαλείο του κακού» («πάντων τ’ οργάνων κακότεχνον άλημα» -άλημα, πολύ κακιά λέξη)
Φιλοκτήτης, του Σοφοκλή:
«Πρέπει να κλέψεις την ψυχή του Φιλοκτήτη με τα λόγια σου.» (λέει ο Οδυσσέας στον νεαρό και άδολο Νεοπτόλεμο –υιό του Αχιλλέα.)
«Ώ εσύ, ποταπό κατασκεύασμα της πανουργίας» (ο Φιλοκτήτης στον Οδυσσέα.)
Εκάβη, του Ευριπίδη;
«(μου) έλαχεν ο μιαρός, ο δόλιος, ο εχθρός της δικαιοσύνης, το σιχαμερό θηρίο, που με τη διχασμένη του γλώσσα ανατρέπει τα πάντα.» (όταν έμαθε ότι θα γίνει δούλα του Οδυσσέα).
Έχουμε απομακρυνθεί ωκεανούς μακριά από τον Οδυσσέα που κάθεται στην ακτή του νησιού της Καλυψούς και κλαίει κοιτάζοντας τη θάλασσα, σβήνοντας από την λαχτάρα για την πατρίδα του. Ο αδίστακτος ραδιούργος των τραγικών ποιητών έχει χαλάσει την τέλεια ομηρική ισορροπία πονηριάς, θάρρους, οδύνης και καρτερίας.
Κι αφού η πανουργία μονοπώλησε τις μεταγενέστερες απεικονίσεις του Οδυσσέα και έσβησε τον Οδυσσέα της απαντοχής, αυτόν ακριβώς τον Οδυσσέα θέλησε ν’ αναδείξει ο Νόλαν.
Για αυτό ο Ματ Ντέιμον. Ο στρατιώτης Ράυαν. Ο τσακισμένος βετεράνος του μεγάλου πολέμου. Αυτή η αμμώδης ακτή που βλέπουμε στο τρέιλερ με τα μνήματα των πολεμιστών και τα συντρίμμια των ναυαγίων –μια εκπληκτική σύλληψη του Νόλαν που δ ε ν υπάρχει στον ̈Ομηρο,- δεν είναι άλλη από την Νορμανδία της Απόβασης, την ακτή «Ομάχα» της σφαγής.
Ο Οδυσσέας του Ντέιμον έχει το πρόσωπο ενός κουρασμένου ανθρώπου που κουβαλάει στους ώμους του το βάρος ενός πολέμου. Το τραύμα και –είμαι βέβαιος,- την ενοχή για τα εγκλήματα που διέπραξε –τα εγκλήματα που κάθε στρατιώτης διαπράττει. Οι σωτήριες επινοήσεις α υ τ ο ύ του Οδυσσέα είναι από το υστέρημά του, όχι από το πλεόνασμά του. Γεννήματα της πιεστικής ανάγκης, όχι ενός ευφυούς μυαλού.
Αυτός, πιστεύω, είναι ο Οδυσσέας του Νόλαν.
Δεν ξέρω πόσο καλός θα είναι, αλλά μη χαλάτε την ψυχή σας με σαχλαμάρες.
Ανάρτηση από:geromorias.blogspot.com
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου
Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.